Άνω Δολιανά Αρκαδίας

Οικισμός της Ελλάδας

Συντεταγμένες: 37°23′11″N 22°29′55″E / 37.386484°N 22.498617°E / 37.386484; 22.498617

Τα Άνω Δολιανά (ή και Δολιανά) είναι ορεινό, πετρόχτιστο χωριό στην επαρχία Βόρειας Κυνουρίας της Αρκαδίας, το οποίο ανήκει στην τοπική κοινότητα Δολιανών.[2] Το χειμώνα κατοικείται από λιγοστούς οικιστές, καθώς οι περισσότεροι διαχειμάζουν στα Κάτω Δολιανά και αρκετοί επιστρέφουν σε αυτό την άνοιξη. Στην απογραφή του 2011 είχε 90 κατοίκους. Είναι χαρακτηρισμένος παραδοσιακός οικισμός, σύμφωνα με σχετική νομοθετική ρύθμιση του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.[3][4]

Άνω Δολιανά
Άποψη των Άνω Δολιανών
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Άνω Δολιανά
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΠελοποννήσου
ΔήμοςΒόρειας Κυνουρίας
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμαΠελοποννήσου
ΝομόςΑρκαδίας
Υψόμετρο1000μ.
Πληθυσμός90[1] (2011)
Άλλα
Ονομασία κατοίκωνΔολιανίτες
Ταχ. κωδ.220 13
Τηλ. κωδ.2710

Τοποθεσία και γεωγραφίαΕπεξεργασία

 
Μικρός καταρράκτης στο ρέμα του Αϊ Γιαννιού

Ο οικισμός βρίσκεται στο νότιο περίγυρο της πεδιάδας της Τρίπολης. Εκτείνεται σε υψόμετρο μεταξύ των 950 και 1.050 μέτρων και είναι χτισμένος αμφιθεατρικά στις βόρειες πλαγιές του Πάρνωνα, με βορεινή έκθεση, απλωμένος σε δύο γειτονιές και περιβαλλόμενος από ρεματιές και μικρούς καταρράκτες. Ιδιαίτερη αξία έχει η πανοραμική θέα από το σημείο, καθώς μοιάζει με μπαλκόνι[5] που βλέπει προς το οροπέδιο της Τρίπολης και τον κάμπο της Μαντίνειας, με τον οπτικό ορίζοντα να φτάνει ως τα όρη Μαίναλο, Αρτεμίσιο, Χελμό και Ερύμανθο.[6]

Είναι σε απόσταση 175 χιλιομέτρων ή 2 ωρών περίπου από την Αθήνα, 20 χιλιομέτρων (25 λεπτά) από την Τρίπολη και 33 χιλιομέτρων (35 λεπτά) από το Άστρος.

ΠεριβάλλονΕπεξεργασία

ΧλωρίδαΕπεξεργασία

Το χωριό είναι κατάφυτο από καστανιές και πλατάνια, ενώ ένα αυτοφυές δάσος με έλατα ξεκινάει από το βορειοανατολικό άκρο του. Στην περιοχή ευδοκιμούν ιδιαίτερα οι κερασιές, ενώ υπάρχουν και βυσσινιές. Επίσης θα δει κανείς μηλιές, φιρικιές, καρυδιές, βελανιδιές, γκορτσιές, αλλά και ορισμένες φουντουκιές και αχλαδιές, σε ένα θέαμα που παρουσιάζει ενδιαφέρον ιδιαίτερα το φθινόπωρο, με την εναλλαγή των χρωμάτων στις φυλλωσιές των φυλλοβόλων δέντρων.[7][8]

Η περιοχή διαθέτει και διάφορα είδη μανιταριών.

ΠανίδαΕπεξεργασία

Η πανίδα της περιοχής αποτελείται από πληθώρα επιδημητικών πτηνών όπως: καρδερίνες (νήριζες στην τοπική διάλεκτο), κοτσύφια, σπουργίτια, σπίνοι, σουσουράδες, γαλιάντρες, φλώροι και κορυδαλλοί. Επίσης, από την κατηγορία των αποδημητικών τα: τρυγόνια, αηδόνια, χελιδόνια, συκοφάγοι και τσαλαπετεινοί το καλοκαίρι, αλλά και τσίχλες και κοκκινολαίμηδες (τσιπακούκια στην τ. δ.) το χειμώνα.

Στα θηλαστικά περιλαμβάνονται οι λαγοί, τα κουνάβια (μπελέχια στην τοπ. διάλ.) και οι νυχτερίδες. Τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί αγριόχοιροι, ενώ ακόμα πιο πρόσφατη είναι η παρουσία ζαρκαδιών (Capreolus capreolus), καθώς έχουν επανεισαχθεί στον Πάρνωνα, μετά την εξαφάνισή τους από την περιοχή στις αρχές του 20ου αιώνα.[9]

Επίσης ευδοκιμούν ερπετά όπως φίδια (οχιές, αστρίτες, δεντρογαλιές και άλλα), μολυντήρια και σαύρες (ή γκουστέρες στην τ. δ.). Τέλος συχνά συναντώνται αρθρόποδα όπως σκορπιοί, αλλά και αράχνες.

ΠληροφορίεςΕπεξεργασία

 
Η κορυφή του Αϊ-Λια με τις κεραίες

Τα τελευταία χρόνια γνωρίζει αξιόλογη τουριστική ανάπτυξη ήπιας μορφής, με σημαντικό αριθμό επισκεπτών, ιδιαίτερα τα Σαββατοκύριακα της χειμερινής περιόδου.[10][11][12]

Το χωριό χρησιμοποιείτο τα παλαιότερα χρόνια ως πρωτεύον τόπος διαμονής των Δολιανιτών, οι οποίοι ασχολούνταν κυρίως με την εκτροφή ζώων και γι' αυτό το λόγο είχαν εγκατασταθεί στα ορεινά. Τα Κάτω Δολιανά χρησιμοποιούντο ως δευτερεύων οικισμός, στον οποίο οι κάτοικοι μετανάστευαν κατά τους χειμερινούς μήνες για την προστασία των ζώων από το κρύο και το χιόνι. Παράλληλα δινόταν χρόνος στα ορεινά βοσκοτόπια για να αναζωογονηθούν. Με τον εκσυγχρονισμό της ζωής όμως και τη μεταστροφή της κύριας ασχολίας των κατοίκων από την κτηνοτροφία στην καλλιέργεια, κυρίως της ελιάς, οι ρόλοι των δύο οικισμών αντιστράφηκαν. Με την πάροδο των χρόνων και λόγω αυτής της εγκατάλειψης του ρόλου του ως βασικός οικισμός των κατοίκων, κατάφερε να διατηρήσει ανέπαφο το γραφικό χαρακτήρα του, αποφεύγοντας τις εκτεταμένες ανθρώπινες παρεμβάσεις της σύγχρονης εποχής.

Κύριες ασχολίες των διπλοκατοίκων στον ορεινό οικισμό είναι η συλλογή καστάνων και κερασιών, καθώς και η μελισσοκομία. Τα τελευταία χρόνια έχει προστεθεί και ο κλάδος του τουρισμού.

Η κορυφή του Αϊ-Λια που δεσπόζει επάνω από το χωριό, λόγω του μεγάλου υψομέτρου της (1.390 μέτρα) χρησιμοποείται σαν τηλεπικοινωνιακός κόμβος με πομπούς σήματος για τον ΟΤΕ, την τηλεόραση, το ραδιόφωνο και την κινητή τηλεφωνία της ευρύτερης περιοχής. Είναι προσβάσιμη με δρόμο μήκους 4 χιλιομέτρων που ξεκινάει από τα Δολιανά. Στη συγκεκριμένη τοποθεσία, στις 20 Ιουλίου του Προφήτη Ηλία, κάτοικοι συγκεντρώνονται στο ομώνυμο εκκλησάκι που βρίσκεται επάνω από το χωριό, σε υψόμετρο 1.250 μέτρων και τελούν δοξολογία.[13][14]

Το χωριό διαθέτει ένα μικρό, πέτρινο θέατρο, κατασκευασμένο το 2000, το οποίο βρίσκεται κοντά στο Δασικό Χωριό.

Ετυμολογία/προέλευση ονόματοςΕπεξεργασία

Υπάρχουν τρεις διαφορετικές εκδοχές για την προέλευση του ονόματος του οικισμού.

Σύμφωνα με την πρώτη ετυμολογική εκδοχή, η ονομασία έχει σλάβικες ρίζες,[15][16] κάτι που άλλωστε ισχύει για αρκετά τοπωνύμια της ευρύτερης περιοχής, τα οποία πήραν την ονομασία τους μετά την εξάπλωση των Σλάβων κατά τον 6ο αιώνα σε Κεντρική, Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Εξάπλωση η οποία οδήγησε και στην κάθοδο και εγκατάστασή τους μέχρι και την Πελοπόννησο και ειδικότερα στα ορεινά, καθώς ήταν ποιμένες στη μεγάλη πλειοψηφία τους.
Οι Σλάβοι συνήθιζαν να δίνουν ονόματα σύμφωνα με τη γεωγραφία ή τη χλωρίδα της εκάστοτε τοποθεσίας.[17] Έτσι, Ντόλινα (κυριλλικά: долина) σημαίνει κοιλάδα και η λέξη Ντόλιανε (Doljane στα εκλατινισμένα σλάβικα) αναφέρεται σε «κατοίκους της κοιλάδας».[18][19] Επιπρόσθετα, η λέξη ντόλ (σλ. dol) αναφέρεται σε τόπο μέσα σε χαράδρα, τόπο χαμηλό[17] και πιο συγκεκριμένα στα κροάτικα[20][21] αλλά και στα σλοβενικά μεταφράζεται ως το τοπικό επίρρημα «κάτω» ή και ως «πλαγιά».

Επίσης, από την αναζήτηση της ετυμολογίας της -ιδίας ρίζας- Δόλιανης Ιωαννίνων προκύπτουν παρεμφερή συμπεράσματα:[22]

  • Ο Ιωάννης Λαμπρίδης γράφει πως «Δόλιανη» σημαίνει «τόπος φαραγγώδης» και «κατωφέρεια».
  • Ο Αλέξανδρος Καθάρειος σημειώνει πως η ονομασία του χωριού είναι «Σλαβικής ρίζης σημαίνουσα κατωφέρειαν και είναι όντως το χωρίον τούτο επί κατωφερούς πως εδάφους».[22]
  • Ο Χρήστος Φίτσιος υποστηρίζει οτι «το όνομα Δόλιανη ετυμολογείται σλαβικά και σημαίνει κατωφέρεια».[22]
  • Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Κωνσταντίνος Ευ. Οικονόμου[23] μας ενημερώνει πως ο Μαξ Βάσμερ θεωρεί πως «… παράγει το τοπωνύμιο από τα σλαβικά dol «η κοιλάδα» και Doljane «ο κάτοικος της κοιλάδας» …». Επισημαίνει ωστόσο οτι το χωριό «βρίσκεται μέσα σε μια χαράδρα γι’αυτό και η λέξη dol χρησιμοποιείται εδώ με την αρχική της σημασία «η τρύπα, ο λάκκος, η χαράδρα»», οπότε έτσι δικαιολογείται και ο χαρακτηρισμός του χωριού από τον Ιωάννη Λαμπρίδη.[24][25]

Επιπρόσθετα, κοινότητες με τις ονομασίες Doljane και Doljani υπάρχουν σε όλα τα κράτη που αποτελούσαν μέχρι το 1992 την Γιουγκοσλαβία.

Σύμφωνα με τη δεύτερη ετυμολογική εκδοχή, αναφορές σε βιβλιογραφία κάνουν λόγο για όνομα με ελληνική ρίζα, προερχόμενο από τη λέξη δόλιοι, νοηματοδοτώντας το ως μία ομάδα ανθρώπων η οποία, κατατρεγμένη από συμφορές που υπέστη σε άλλο τόπο, ήρθε να εγκατασταθεί στην περιοχή. Σε αυτή την εκδοχή, η οποία συγκεντρώνει μάλλον λιγότερες πιθανότητες, υποστηρίζεται ότι οι οικιστές που ήρθαν να εγκατασταθούν στην Αρκαδία, προέρχονταν από τα Δολιανά Ιωαννίνων. Πιο συγκεκριμένα, ότι από το 1684 και έπειτα, κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής των Ιωαννίνων, αναγκάστηκαν να μετακομίσουν στην Πελοπόννησο είτε δια της βίας, είτε οικειoθελώς λόγω της πείνας και των κακουχιών. Εκείνο το έτος ξεκίνησε ο ΣΤ΄ Βενετοτουρκικός Πόλεμος[26] (γνωστός και ως Πόλεμος του Μοριά) που διεξήχθη ανάμεσα στους Βενετούς και του Οθωμανούς από το 1684 έως το 1699 (με μετέπειτα νικητές τους πρώτους). Έτσι, ο Φραντσέσκο Μοροζίνι, Δόγης της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας μεταξύ 1688 και 1694, έφερε κατοίκους από την Ήπειρο και άλλα μέρη, ως εργατικά χέρια για το μάζεμα των ελιών, καθώς η πανώλη είχε αποδεκατίσει τον ντόπιο πληθυσμό.[17]

Η τρίτη εκδοχή προέρχεται από τον ιστορικό και ακαδημαϊκό Νίκο Βέη. Σύμφωνα με τον ίδιο, ένας αρβανίτης με καταγωγή από τα Δολιανά των Ιωαννίνων είχε εγκατασταθεί στην Τριπολιτσά του Μοριά. Κατά την παραμονή του όμως στην πρωτεύουσα της Αρκαδίας σκότωσε κάποιον πλούσιο και σημαίνοντα Οθωμανό, έτσι αναγκάστηκε να καταφύγει με την οικογένειά του στον πυκνόδενδρο Μαλεβό για να γλυτώσει. Κατέλυσε στην τοποθεσία των σημερινών Άνω Δολιανών, στα οποία έδωσε το όνομα της μακρινής του πατρίδας.[27] Σε αυτή την εκδοχή εξηγείται μόνο η προέλευση, επομένως για την ετυμολογία του ονόματος επανερχόμαστε στην πρώτη εκδοχή.

Αξίζει να διευκρινιστεί ότι στην περίπτωση της πρώτης εκδοχής, αυτής της ονοματολογίας με βάση τη γεωγραφία του τόπου, δεν προϋποτίθεται κάποια σχέση των Δολιανών της Αρκαδίας με αυτά των Ιωαννίνων, καθώς κάλλιστα δύο τόποι με την ίδια γεωγραφική διαμόρφωση, εν προκειμένω ορεινά χωριά χτισμένα σε πλαγιά, θα μπορούσαν να έχουν λάβει την ίδια ονομασία από σύμπτωση.

Η προσθήκη του τοπικού επιρρήματος «Άνω» υιοθετήθηκε μεταγενέστερα, πιθανότατα από τους ίδιους τους οικιστές, με σκοπό να καλύψει την ανάγκη διαχωρισμού του ορεινού οικισμού από τον πεδινό -τα Κάτω Δολιανά- στις καθημερινές τους αναφορές.

ΙστορίαΕπεξεργασία

Αρχαία λατομείαΕπεξεργασία

 
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών: Γλυπτά του Δαμοφώντα από το ναό της Δέσποινας στη Λυκόσουρα. Από αριστερά προς τα δεξιά: Άρτεμις, Δήμητρα, πέπλο Δέσποινας, Άνυτος (Τιτάνας), θηλυκός Τρίτων (θραύσμα από το θρόνο). Τα εκθέματα 2 και 3 είναι από μάρμαρο Δολιανών.

Βορειοδυτικά της κοινότητας, στις θέσεις «Αλεπότρυπες» και «Ψοφιαίικα», βρίσκονται αρχαία λατομεία που χρονολογούνται από την αρχαϊκή-κλασική εποχή και παράγουν το ομώνυμο τοπικό μάρμαρο Δολιανών,[28] το οποίο είναι χρώματος λευκού, με τόνο προς το κυανότεφρο ή ανοικτοκυανότεφρο.[29][30] Είναι από τα ποιοτικότερα μάρμαρα της Πελοποννήσου, παρουσιάζοντας ομοιότητες με το Πεντελικό μάρμαρο της Αττικής, παρ' όλο που δε φτάνει τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του τελευταίου.[31] Χρησιμοποιήθηκε συνηθέστερα ως δομικός λίθος και σπανιότερα στη γλυπτική.

 
Η επικάλυψη του Μητροπολιτικού Ιερού Ναού Αγίου Βασιλείου Τρίπολης είναι από μάρμαρο Δολιανών.

Μεταξύ άλλων χρησιμοποιήθηκε:

Επίσης πιθανολογείται ότι χρησιμοποιήθηκε στη Βάση της Μαντίνειας.[38]

Σύγχρονα λατομεία μαρμάρου υπάρχουν ακόμα και σήμερα πλησίον του οικισμού, παράλληλα με τα αρχαία που διασώζονται.

Ελληνική ΕπανάστασηΕπεξεργασία

Κύριο λήμμα: Μάχη των Δολιανών
 
Προτομή του Νικηταρά στο ρέμα του Τσάκωνα, εκεί όπου εκτυλίχθηκε η Μάχη των Δολιανών.

Στις 18 Μαΐου του 1821, κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, στο χωριό δόθηκε η λεγόμενη Μάχη των Δολιανών. Στη συγκεκριμένη μάχη, ο Νικηταράς που κρατούσε με 300 άντρες τα Άνω Δολιανά, κατάφερε να αποκρούσει 4.000 Τούρκους που επιτίθεντο με πυροβολικό. Εκείνη τη μέρα πήρε και το προσωνύμιο «Τουρκοφάγος» που τον συνόδευε μετέπειτα, διότι σύμφωνα με την παράδοση έπεσαν πολλοί Τούρκοι από το χέρι του.[39] Στη μνήμη του έχει ανεγερθεί ανδριάντας στην είσοδο του οικισμού και συγκεκριμένα στην περιοχή «ρέμα του Τσάκωνα», το κυρίως θέατρο της μάχης.

Δημογραφική εξέλιξηΕπεξεργασία

 
Παραδοσιακό κουρείο στον κεντρικό δρόμο
Απογραφή Πληθυσμός Διάγραμμα εξέλιξης πληθυσμού
1834 893[40]
1861 1.336[41]
1870 1.323
1879 1.682[42]
1889 1.577[43]
1896 1.649[44]
1907 1.627
1920 1.849
1928 1.796
1940 1.594
1951 66
1961 12
1971 6
1981 19
1991 69
2001 80[45]
2011 90[1]

ΑξιοθέαταΕπεξεργασία

Μουσείο ΔολιανώνΕπεξεργασία

 
Το Ιστορικό και Εθνογραφικό Μουσείο Δολιανών

Στις 23 Μαΐου του 2015 εγκαινιάστηκε το «Ιστορικό και Εθνογραφικό Μουσείο Δολιανών», αφιερωμένο στην ιστορική μάχη που διεξήχθη στο χωριό αλλά και στην ευρύτερη λαογραφία της καθημερινότητας της περιοχής. Στεγάζεται στην οικία Χριστοφίλη, ένα από τα σπίτια στα οποία ταμπουρώθηκαν οι Έλληνες αγωνιστές, περιστατικό από το οποίο η οικία βαφτίστηκε «Το ταμπούρι του Νικηταρά».[46][47] Είναι ανοιχτό για το κοινό κάθε Σάββατο και Κυριακή πρωί με ελεύθερη είσοδο.[48]

Διατηρητέα κτήριαΕπεξεργασία

Ιδιαίτερου κάλλους είναι το παλαιό σχολείο. Αποτελείται από δύο κτήρια, τα οποία έχουν κηρυχθεί διατηρητέα από το ΥΠΕΧΩΔΕ.[49] Το μικρότερο και παλαιότερο από αυτά ανεγέρθη το 1853, ενώ το κυρίως κτήριο χρονολογείται από τις αρχές του 20ου αιώνα.[5]

Φιλοξενούσε τους μαθητές κατά τους μήνες Σεπτέμβριο και Οκτώβριο κάθε σχολικού έτους, μέχρι οι κάτοικοι να ολοκληρώσουν τη συγκομιδή καστάνων και σπαρτών και να μεταφερθούν στον πεδινό οικισμό για το χειμώνα. Σταμάτησε οριστικά τη λειτουργία του τον Οκτώβριο του 1982.

Σήμερα λειτουργεί ως παραδοσιακός ξενώνας.

Εκκλησάκι Αϊ ΓιάννηΕπεξεργασία

 
Το εκκλησάκι του Αϊ Γιάννη αντικριστά του οικισμού

Σε απόσταση 1,5 χιλιομέτρου από το κέντρο του χωριού, στο δρόμο προς τον οικισμό Δραγούνι και μετά τον καταρράκτη στο ρέμα του Αϊ Γιαννιού, βρίσκεται το γραφικό ξωκλήσι του Αϊ Γιάννη, στο μέσον μιας κατάφυτης πλαγιάς με πανοραμική θέα προς το χωριό.
Εδώ είχε στρατοπεδεύσει ο Νικηταράς με τα παλικάρια του από τις 16 Μαΐου του 1821, ερχόμενος από το στρατόπεδο των Βερβένων με τελική κατεύθυνση το Ναύπλιο για να προμηθευτεί σκαγομπάρουτα. Το πρωί της 18ης Μαΐου όταν και είχε προγραμματίσει την αναχώρησή του, μια Οθωμανική φάλαγγα υπό τον κεχαγιάμπεη Μουσταφά άρχισε να ανηφορίζει προς τον οικισμό με απώτερο σκοπό την πλαγιοκόπηση του στρατοπέδου των Βερβένων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο Νικηταράς να εισακούσει το κάλεσμα των χωρικών, να αναβάλλει την αναχώρησή του και να επιστρέψει στον οικισμό για να τον υπερασπιστεί. Έτσι ξέσπασε και η Μάχη των Δολιανών.

Παραδοσιακές βρύσεςΕπεξεργασία

Λόγω του νερού που αφθονούσε στην περιοχή, στο χωριό είχαν κτιστεί αρκετές μαρμάρινες και πέτρινες παραδοσιακές βρύσες. Οι περισσότερες διασώζονται μέχρι σήμερα, αν και ορισμένες έχουν πλέον στερέψει. Ένας βασικός λόγος είναι η πύκνωση της βλάστησης στην περιοχή, ως αποτέλεσμα της εξασθένησης της κτηνοτροφίας και κατ' επέκταση της βόσκησης των αιγοπροβάτων που λάμβανε χώρα.

Ενδεικτική λίστα με τις κυριότερες βρύσες:[50]

  • Σοποτός, αμέσως μετά τον οικισμό Κούβλη και λίγο πριν την είσοδο στα Δολιανά. Σύμφωνα με την αραβογράμματη επιγραφή της χτίστηκε το 1713 και η ονομασία της σημαίνει "καλά νερά" στα σλάβικα.[51]
  • Λουτσίτσα, στον κεντρικό δρόμο του χωριού.
  • του Τσιρίκου, στη θέση Ρυκάκια.
  • του Κόντη, στη θέση Αγγελαίικα.
  • Κοντινός
  • Βλάγγα (ετυμ. "υγρασία" στα Σλάβικα).

ΕκδηλώσειςΕπεξεργασία

Γιορτή της ΠαναγίαςΕπεξεργασία

Εθιμικά, η κυριότερη επιστροφή στο ορεινό χωριό των κατοίκων από τα Κάτω Δολιανά, αλλά και των εσωτερικών μεταναστών και των παλινοστούντων, γίνεται την εβδομάδα που λαμβάνει χώρα η γιορτή της Παναγίας. Ειδικά κατά την παραμονή και ανήμερα, δηλαδή στις 14 και 15 Αυγούστου, η συγκέντρωση των Δολιανιτών στον οικισμό κορυφώνεται. Παράλληλα, τις ημέρες αυτές συνηθίζεται να διοργανώνονται εορταστικές και άλλες εκδηλώσεις, όπως παραδοσιακό γλέντι στην πλατεία ή στο γήπεδο του χωριού, κινηματογραφικές προβολές, αλλά και Γιορτές της Νεολαίας στο εκκλησάκι του Αϊ Γιάννη.[52][53][54][55]

Γιορτή καστάνουΕπεξεργασία

Στα τέλη Οκτώβρη με αρχές Νοέμβρη, όταν και ολοκληρώνεται το μάζεμα των καστάνων από τα δέντρα που αφθονούν στη γύρω περιοχή, διοργανώνεται από την κοινότητα η επονομαζόμενη «Γιορτή Κάστανου» κατά την οποία οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν το κάστανο σε πολλές διαφορετικές συνταγές για φαγητά, γλυκά αλλά και λικέρ.[56][57]

Μεταφορά εικόνας Αϊ-ΓιώργηΕπεξεργασία

Την πρώτη Κυριακή του Νοεμβρίου, η εικόνα του προστάτη του χωριού Αγίου Γεωργίου, μεταφέρεται -μαζί με τους τελευταίους κατοίκους- στον πεδινό οικισμό.[58][59][60] Κατά την κάθοδο, η μεταφορά γίνεται από τους κατοίκους, αρχικά με τα χέρια και στη συνέχεια κουβαλώντας την στους ώμους τους, σε μια τελετουργική πεζοπορία που κρατάει περί τις οκτώ ώρες και περνάει μέσα από το παλαιό μονοπάτι που χρησιμοποιείτο για να συνδέει τους δύο οικισμούς πριν τη δημιουργία αυτοκινητοδρόμων.[61][62][63] Το συγκεκριμένο έθιμο βρίσκεται στο Β’ Στάδιο Διαδικασίας Εγγραφής Στοιχείων στον κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας του Εθνικού Ευρετηρίου ΑΠΚ.[64][65]

Στις 23 Απριλίου, παράλληλα με την επιστροφή μέρους των οικιστών για τις θερμές ημέρες του έτους, η εικόνα μεταφέρεται ξανά από τα Κάτω Δολιανά στον ορεινό οικισμό με λεωφορείο.

Αναπαράσταση Μάχης των ΔολιανώνΕπεξεργασία

Παλαιότερα, ο Πολιτιστικός Σύλλογος οργάνωνε κάθε 4 χρόνια προς τιμήν των Ελλήνων αγωνιστών τη λεγόμενη Αναπαράσταση της Μάχης των Δολιανών, στην οποία λάμβαναν μέρος σχεδόν όλοι οι κάτοικοι. Έθιμο το οποίο ατόνισε με το πέρασμα των ετών, λαμβάνοντας χώρα για τελευταία φορά το 2003 και περιοριζόμενο σήμερα σε μια λιτή τελετουργική εκδήλωση μνήμης.[66] Η αναπαράσταση της μάχης αναμένεται να αναβιώσει το 2021, στα 200 χρόνια από την επέτειό της.[67]

ΑθλητισμόςΕπεξεργασία

ΕγκαταστάσειςΕπεξεργασία

 
Στιγμιότυπο από τον Ορεινό Ημιμαραθώνιο Δολιανών

Το χωριό διαθέτει ποδοσφαιρικό γήπεδο με φυσικό χλοοτάπητα, το οποίο επισκέπτονται ποδοσφαιρικοί σύλλογοι για την καλοκαιρινή τους προετοιμασία, καθώς και ένα ανοικτό γήπεδο καλαθοσφαίρισης.

Ορεινός Ημιμαραθώνιος ΔολιανώνΕπεξεργασία

Από το 2015 ο Κεντρικός Πατριωτικός Σύλλογος Δολιανών διοργανώνει τον "Ορεινό Ημιμαραθώνιο Δολιανών", αγώνα 21 χιλιομέτρων τρεξίματος, κατά τα τέλη Μαΐου με μέσα Ιουνίου. Είναι μία διοργάνωση βουνού η οποία από το 2017 αναβαθμίστηκε και τελεί υπό την αιγίδα του ΣΕΓΑΣ.[68][69] Παράλληλα διεξάγεται αγώνας 5 χιλιομέτρων για τους λιγότερο έμπειρους δρομείς και αγώνας 1000 μέτρων για παιδιά.

Ποδηλασία (κατάβαση)Επεξεργασία

Στα καλντερίμια και τα μονοπάτια του οικισμού φιλοξενείται τακτικά το τοπικό πρωτάθλημα ποδηλασίας downhill της Αρκαδίας,[70][71] σε μία διαδρομή που έχει λάβει την ονομασία "Doli Stone Stairs" από τους διοργανωτές.[72][73]

ΔραστηριότητεςΕπεξεργασία

ΠεζοπορίαΕπεξεργασία

 
To Ευρωπαϊκό μονοπάτι Ε4 διασχίζει τον οικισμό

Δύο διαφορετικά περιπατητικά μονοπάτια περνούν από τα Δολιανά, καθιστώντας το βάση για πεζοπορίες στη γύρω περιοχή.

Το πρώτο, διεθνές, το Ευρωπαϊκό μονοπάτι μεγάλων αποστάσεων Ε4, το οποίο αποτελείται από συνολικά 301 χιλιόμετρα στο κομμάτι της Πελοπονήσου. Η διαδρομή, μετά την Τρίπολη, ξεκινάει από την Ψηλή Βρύση, διασχίζει τα Δολιανά και συνεχίζει προς τον Άγιο Πέτρο.[74][75]

Καθώς βρίσκεται στις βόρειες πλαγιές του Πάρνωνα, το χωριό αποτελεί σημείο έναρξης και για το Parnon Trail,[76][77] ένα νέο και υπό διαμόρφωση περιπατητικό μονοπάτι 200 χιλιομέτρων, το οποίο εκτείνεται σε ολόκληρη την οροσειρά του Πάρνωνα και σκοπό έχει να αναδείξει και να αναβιώσει τα παλιά μονοπάτια ολόκληρης της Κυνουρίας,[78] συνδυάζοντας το βουνό με τη θάλασσα στη διαδρομή του.[79][80][81]

Δασικό Χωριό (περιβαλλοντικός οικισμός)Επεξεργασία

Στο ορεινότερο άκρο του οικισμού και σε υψόμετρο 1.100 μέτρα, στη θέση Χορευταρού-Κρέκιζα, έχει κατασκευαστεί από το Δασαρχείο Κυνουρίας με χρηματοδότηση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, ένας δασικός περιβαλλοντολογικός οικισμός γνωστός ως «Δασικό Χωριό», στα πλαίσια της ευρύτερης προσπάθειας του Υπουργείου (σύμφωνα και με το Φ.Ε.Κ. 170/Β/14-3-1995) να δημιουργήσει υποδομές που διευκολύνουν την ολιγοήμερη διαμονή επισκεπτών κοντά στο δάσος, για λόγους αναψυχής ή εκπαιδευτικούς. Πρόκειται για έναν από τους μόλις έξι τέτοιους οικισμούς της χώρας.[82] Αποτελείται από 20 ξύλινες κατοικίες σε μια έκταση 29 στρεμμάτων, οι οποίες μπορούν να φιλοξενήσουν έως 80 επισκέπτες. Επίκεντρο του Δασικού Χωριού, σκαρφαλωμένο σε υψόμετρο 1.090 μέτρων, βρίσκεται ένα σαλέ[83] χωρητικότητας 200 ατόμων με ένα μεγάλο τζάκι στο κέντρο, το οποίο προσφέρει πανοραμική θέα στο οροπέδιο της Τρίπολης και σε όλη τη γύρω περιοχή.[84]

ΠροσωπικότητεςΕπεξεργασία

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία

  Ταξιδιωτικός οδηγός για το θέμα Άνω Δολιανά από τα Βικιταξίδια

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 Ελληνική Στατιστική Αρχή - Απογραφή Πληθυσμού-Kατοικιών 2011
  2. DiscoverKynouria.gr - Άνω Δολιανά
  3. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής - Αρχείο Παραδοσιακών Οικισμών & Διατηρητέων Κτιρίων - Φ.Ε.Κ. Δ-908 α/ 13.11.1998 Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.
  4. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής - Αρχείο Παραδοσιακών Οικισμών & Διατηρητέων Κτιρίων - Φ.Ε.Κ. Δ-1081 α/ 13.10.2003 Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.
  5. 5,0 5,1 «Άνω Δολιανά, το μπαλκόνι της Αρκαδίας - Πελοποννησιακό Πρακτορείο Ειδήσεων». pna.gr. 25 Φεβρουαρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 
  6. «Άνω Δολιανά: Θέα μαγευτική - Πελοπόννησος». www.moriasnow.gr. Ανακτήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2019. 
  7. «Περιήγηση στα Άνω Δολιανά». www.discoverkynouria.gr. 18 Ιουλίου 2013. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 
  8. 5ente - Πεζοπορία
  9. «Πανίδα « Φορέας Διαχείρισης Όρους Πάρνωνα & Υγροτόπου Μουστού». Φορέας Διαχείρισης Όρους Πάρνωνα & Υγροτόπου Μουστού. Ανακτήθηκε στις 10 Ιουλίου 2020. 
  10. HEXAteam. «8 Film Productions. Υπηρεσίες Εναέριας Βιντεοσκόπησης, Ενοικίαση Drone, Παραγωγή βίντεο - Ένα βίντεο "περίπατος" στα Άνω Δολιανά Αρκαδίας». Chris Giatrakos. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 
  11. «Οδοιπορικό... στα όμορφα Άνω Δολιανά! (photos)». Αρκαδία 93.8 - Η Αντικειμενική Ενημέρωση της Αρκαδίας. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 
  12. «Δολιανά Κυνουρίας: ατενίζοντας την Αρκαδία». clickatlife. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020. 
  13. «Άνω Δολιανά - Γιορτή του Προφήτη Ηλία ... σε υψόμετρο 1.250 μέτρα! (εικόνες)». Kalimera Arkadia. 20 Ιουλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 
  14. «Εσπερινός στον Αϊ Λια στα Άνω Δολιανά (pics)». Astros News. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 
  15. Χωριό Σέρβου Αρκαδίας - Τοπωνύμια Περιοχής μας
  16. Στέφανος Μπεττής: Ονοματολογία των χωριών Νομού Ιωαννίνων, Γιάννινα 1996, σελ. 12
  17. 17,0 17,1 17,2 Αγγελική Πλάγου - Περιφέρεια Ηπείρου. Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων: Όπου η Ομορφιά Περισσεύει, Οκτώβριος 2016, Εκδόσεις Ακακία
  18. Πρώτο Θέμα - Τα Νεοελληνικά τοπωνύμια: Μια αρχική προσέγγιση
  19. Βλάχοι.net - Τοπωνύμια Κρανιάς Ασπροποτάμου
  20. Glosbe online dictionary - Dol in English, translation, Croatian-English Dictionary
  21. Google Translate - dol
  22. 22,0 22,1 22,2 Δημοτικό Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος - Δόλιανη 23/10/1943
  23. Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος - Κώστας Εὐ. Οἰκονόμου
  24. Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών - Τοπωνυμικό Ζαγορίου
  25. Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος - Τοπωνυμικό της περιοχής Ζαγορίου / Κων. Ευ. Οικονόμου
  26. Ββλιοφιλία τεύχος 133, Ιουλ-Αυγ-Σεπτ 2011, εκδ. Κώστας Χ. Σπανός, σελ. 5
  27. Κεντρικός Πατριωτικός Σύλλογος Δολιανά Κυνουρίας - Το χωριό
  28. «The Arcadia Website - Δικτυακός Τόπος ΑΡΚΑΔΙΑ, University of Patras - Δολιανά». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Δεκεμβρίου 2000. Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2017. 
  29. ΕΚΠΑ: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας - Corpus Αρχαίων Λατομείων
  30. 30,0 30,1 Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Πανεπιστημίου Αθηνών - Corpus Αρχαίων Λατομείων, σελ. 164
  31. Richard Lepsius: Μελέτες ελληνικών μαρμάρων. Βασιλική Ακαδημία Επιστημών, Βερολίνο 1890, σελ. 31-34, 112. (στα Γερμανικά)
  32. Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού - Ναός της Αλέας Αθηνάς
  33. UNESCO World Heritage Centre - Temple of Apollo Epicurius at Bassae: Advisory Body Evaluation pp. 1-2 (Αγγλικά)
  34. EG - Δωρικός Ναός Αρτέμιδας Μαυρίκι (Αρχαιολογικός Χώρος)
  35. Τσονοπούλου, Μαρία Κωνσταντίνου (1 Απριλίου 2013). «Τα ιερά της Αρτέμιδος στην Πελοπόννησο». Aristotle University of Thessaloniki Institutional Repository - IKEE. Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  36. «The Arcadia Website - Δικτυακός Τόπος ΑΡΚΑΔΙΑ, University of Patras - Ναός Ποσειδώνος και Αθηνάς Σώτειρας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Σεπτεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2019. 
  37. 37,0 37,1 37,2 «Οδηγός Πελοποννήσου». cultureportal.uop.gr. Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  38. ΙΚΕΕ / Αριστοτελειο Πανεπιστημιο Θεσσαλονικης - Βιβλιοθήκη - Διερεύνηση της προέλευσης αρχαίων μαρμάρων από την Ολυμπία με φυσικοχημικές τεχνικές
  39. «Η Μάχη των Δολιανών – 1821: Το άνθος της Λευτεριάς». 1821. 26 Ιουνίου 2018. Ανακτήθηκε στις 29 Μαρτίου 2020. 
  40. ΓΟΡΤΥΝΙΑΚΑ - Απογραφή Αρκαδίας (1834)
  41. Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός του έτους 1861
  42. Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων Πανεπιστημίου Θεσσαλίας - Εργο e-Demography - Εκδόσεις ΕΛΣΤΑΤ - Απογραφές - 1879
  43. Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων Πανεπιστημίου Θεσσαλίας - Εργο e-Demography - Εκδόσεις ΕΛΣΤΑΤ - Απογραφές - 1889
  44. Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων Πανεπιστημίου Θεσσαλίας - Εργο e-Demography - Εκδόσεις ΕΛΣΤΑΤ - Απογραφές - 1896
  45. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος - Απογραφή Πληθυσμού-Kατοικιών 2001
  46. Το ΑrcadiaPortal σας ξεναγεί στο Ιστορικό και Εθνογραφικό Μουσείο Δολιανών
  47. Arcadia Portal - Ανακαλύψτε το ταμπούρι του Νικηταρά στα Άνω Δολιανά
  48. Δημοτική Ραδιοφωνία Τρίπολης - Κάθε Σαββατοκύριακο ανοιχτό το "Ταμπούρι του Νικηταρά" στα Άνω Δολιανά
  49. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής - Αρχείο Παραδοσιακών Οικισμών & Διατηρητέων Κτιρίων - ΦΕΚ Δ-133 α/14.03.1995
  50. User, Super (2 Ιουλίου 2020). «Τοπωνύμια των Δολιανών». Αρχική. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020. 
  51. ExploringGreece - Βρύση Σοποτού Ανω Δολιανά (Πηγή Κεφαλόβρυσο)
  52. ««Ονειρα θερινής νυκτός»: Κινηματογραφικό φεστιβάλ στα Ανω Δολιανά». Kathimerini.gr. 27 Νοεμβρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 
  53. ««Όνειρα Θερινής Νυκτός» 2019». Astros News. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 
  54. «Κινηματογραφικό Φεστιβάλ στα Άνω Δολιανά». Kalimera Arkadia. 1 Αυγούστου 2019. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 
  55. «Η Κατερίνα Στανίση στα Άνω Δολιανά». Arcadia Portal. 11 Αυγούστου 2016. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019. 
  56. Arcadia Portal - Γιορτή Κάστανου με άφθονα κάστανα, γλέντι και όμορφη θέα στα Άνω Δολιανά
  57. Arcadia Portal - Γιορτή Κάστανου στα Άνω Δολιανά
  58. astros-kynourianews.gr - Η μεταφορά της εικόνας του Αϊ Γιώργη των Δολιανών ,από τα Άνω στα Κάτω Δολιανά
  59. DiscoverKynouria.gr - Μεταφορά της εικόνας του Αγίου Γεωργίου από τα Άνω στα Κάτω Δολιανά
  60. ArcadiaSpot.gr (11 Οκτωβρίου 2019). «Η μεταφορά της εικόνας του Αγίου Γεωργίου». ARCADIA Spot. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020. 
  61. Parnon Trail - Δραγούνι-Κορύτες
  62. «Η μεταφορά της Εικόνας από τα Ανω στα Κάτω Δολιανά (εικόνες - βίντεο)». Kalimera Arkadia. 1 Νοεμβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020. 
  63. «Φωτογραφικό υλικό και βίντεο από την μεταφορά της εικόνας από τα Άνω Δολιανά». Arcadia Portal. 5 Νοεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020. 
  64. «Β' Στάδιο Διαδικασίας Εγγραφής Στοιχείων ΑΠΚ στο Εθνικό Ευρετήριο - 2019». Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ελλάδας. 12 Μαρτίου 2019. Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  65. «Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά: Στο Β' στάδιο εγγραφής η μεταφορά εικόνας του Αγ. Γεωργίου από τα Άνω στα Κάτω Δολιανά». Arcadia Portal. 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  66. arcadiaportal.gr - Η 192η επέτειος της Μάχης των Βερβένων (photos & video)
  67. kalimera-arkadia.gr - Κάτοικοι των Άνω Δολιανών με παραδοσιακές φορεσιές στις εκδηλώσεις για τη Μάχη
  68. «segas.gr - Αγωνιστικό πρόγραμμα δρόμων σε δημόσιο δρόμο και βουνού - 2017». Ανακτήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2019. 
  69. segas.gr - Αγωνιστικό πρόγραμμα δρόμων σε δημόσιο δρόμο και βουνού - 2019
  70. Arcadia Portal - 3ος αγώνας του Φιλικού Πρωτάθληματος Κατάβασης 2017
  71. Arcadia Portal - Kατάβαση downhill στα Δολιανά που κόβει την ανάσα
  72. ARCADIA M.T.B CLUB - 2ο Τοπικό – Φιλικό Πρωτάθλημα Κατάβασης MTB Αρκαδίας 2016
  73. Δημοτική Ραδιοφωνία Τρίπολης - "Οι Φευγάτοι" ξεκινάνε το ταξίδι και πάνε... Αρκαδία!
  74. Waymarked Trails - Hiking - E4 Ano Doliana
  75. Topoguide _ Μονοπάτια και Διαδρομές - Το Ε4 στην Πελοπόννησο
  76. Parnon Trail - Κούβλι-Άνω Δολιανά
  77. Parnon Trail - Το όνειρο παίρνει «σάρκα και οστά»!
  78. Parnon Trail - Μονοπάτια του Πάρνωνα, “Parnonas Trails”. Ξεκινάει η ανάδειξη των μονοπατιών στην Κυνουρία !
  79. Astros News - Ξεκίνησαν οι εργασίες για την δημιουργία του Parnon Trail
  80. Astros News - Τοποθετήθηκαν τα πρώτα ταμπελάκια του Parnon Trail
  81. α χώρα νάμου - PARNON TRAIL
  82. Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων - Δασικά Χωριά
  83. gourmed.com - Άνω Δολιανά: Ένας παραδοσιακός οικισμός αποκάλυψη
  84. Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων - ΔΑΣΙΚΟ ΧΩΡΙΟ "ΑΝΩ ΔΟΛΙΑΝΑ"
  85. «Νομάρχες Άρτας». artavoice.gr. 28 Οκτωβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2020.