Πατριάρχης Αθανάσιος Α΄

(Ανακατεύθυνση από Αθανάσιος Α΄)

Ο νηπτικός μη λόγιος άγιος Αθανάσιος Α΄ (1230 - 28 Οκτωβρίου 1310) διετέλεσε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κατά τα έτη 1289-1293 και 1303-1310. Στις ημέρες του προσαγορευόταν ως Νέος Χρυσόστομος.

Αθανάσιος Α΄
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση1230[1][2]
Αδριανούπολη
Θάνατος28  Οκτωβρίου 1310[3]
Κωνσταντινούπολη
Χώρα πολιτογράφησηςΒυζαντινή Αυτοκρατορία
ΘρησκείαΟρθόδοξος Χριστιανισμός
Eορτασμός αγίου28 Οκτωβρίου
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςΕλληνικά
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταιερέας
αρχιεπίσκοπος
Αξιώματα και βραβεύσεις
ΑξίωμαΟικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως

Βιογραφικά στοιχεία[α]Επεξεργασία

Γεννήθηκε στην Αδριανούπολη της Ανατολικής Θράκης περί το 1235[4]. Το λαϊκό του όνομα ήταν Αλέξιος και οι γονείς του ονομάζονταν Γεώργιος και Ευφροσύνη. Σε μικρή ηλικία εκάρη μοναχός και μόνασε στο όρος Γόνος της Θράκης και κατόπιν στο Άγιο Όρος[5]. Εκεί έζησε σε σπήλαιο κοντά στη Μονή Ιβήρων, το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα. Διετέλεσε επίσης μοναχός της Μονής Καρακάλλου[4] και «τραπεζάρης» της Μονής Εσφιγμένου. Επί Ιωάννη Βέκκου διώχτηκε για την σταθερά ανθενωτική του στάση και θεωρήθηκε από τους συγχρόνους του ως Ομολογητής. Διακρινόταν για την ασκητικότητά του, την αυστηρότητα του ήθους και των αντιλήψεών του[6], καθώς και για την αντίθεσή του στην Ένωση με την Καθολική Εκκλησία.

Η Πατριαρχία τουΕπεξεργασία

Επελέγη από τον Αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β' Παλαιολόγο ως Πατριάρχης και εξελέγη στις 14 Οκτωβρίου 1289[5]. Με την στήριξη του Αυτοκράτορα επέδειξε μεγάλη φιλόπτωχη δραστηριότητα[7]. Προσπάθησε να επιβάλει αυστηρούς κανόνες στους μοναχούς, οι οποίοι περιφέρονταν ανά τις επαρχίες αντί να εγκαταβιούν στις μονές τους[6], αλλά και σε επισκόπους, οι οποίοι διέμεναν στην Κωνσταντινούπολη αντί να βρίσκονται στις επαρχίες τους[8]. Σε επιστολές του προς τον Αυτοκράτορα σημείωνε ότι οι επίσκοποι αυτοί, αντί να ασχολούνται με τις πνευματικές ανάγκες του ποιμνίου τους, διαβιούσαν στην Κωνσταντινούπολη, ασχολούμενοι με το να αντιπολιτεύονται τον εκάστοτε Πατριάρχη, να επιβαρύνουν τα οικονομικά του Πατριαρχείου και να εκμεταλλεύονται τα δικαστικά τους καθήκοντα ως μέλη της Ενδημούσης Συνόδου για να δωροδοκούνται[8]. Κατάφερε έτσι να επιστρέψουν κάποιοι επίσκοποι στις επαρχίες τους, αλλά τα μέτρα αυτά, μαζί με τον τραχύ και χωρίς λεπτότητες καταπιεστικό χαρακτήρα του[9], του δημιούργησαν πολλούς εχθρούς, οι οποίοι κατόρθωσαν να τον εξωθήσουν σε παραίτηση[β] στις 16 Οκτωβρίου του 1293[5].

Τον Σεπτέμβριο του 1303[11] ο Αυτοκράτορας Ανδρόνικος μετά από ένα φοβερό σεισμό τον ανακάλεσε στον Θρόνο[12]. Στην δεύτερη περίοδο της Πατριαρχίας του, τα οικονομικά της Αυτοκρατορίας ήταν σε άσχημη κατάσταση και φαίνεται πως φοροσυλλέκτες επέβαλαν φόρους σε εκκλησιαστική περιουσία κατά βούληση, πράγμα που τον εξαγρίωσε και τον έκανε να διαμαρτυρηθεί έντονα με επιστολές, κατηγορώντας του για έλλειψη σεβασμού προς την Εκκλησία[13]. Γενικά κατά την δεύτερη Πατριαρχία του ο Αθανάσιος έδρασε περισσότερο αυθαίρετα, παρεμβαίνοντας όλο και περισσότερο στην κοινωνική ζωή και την πολιτική. Ειπώθηκε μάλιστα ότι ασχολήθηκε με την Αυτοκρατορία σαν να ήταν το μοναστήρι του[9]. Επίσης διάφοροι ιεράρχες και κλήρος ενοχλήθηκαν από τον φανατισμό του και τις συνεχείς επικλήσεις του για μετάνοια[12]. Έτσι, το 1310 πείστηκε να παραιτηθεί και αποσύρθηκε στη Μονή Θεοτόκου του Γαλησίου[14], όπου πέθανε το 1315[4].

Έργο και αγιοσύνηΕπεξεργασία

Στον Πατριάρχη Αθανάσιο Α΄ αποδίδονται οι «Νεαραί» που εκδόθηκαν από τον Αυτοκράτορα Ανδρόνικο[15]. Η Ορθόδοξη Εκκλησία αναγνώρισε την αγιότητά του το 1368 και έκτοτε τιμά τη μνήμη του ως «οσίου Αθανασίου του νέου», στις 28 Οκτωβρίου.

Το σκήνωμά του βρίσκεται σήμερα στο ναό του Αγίου Ζαχαρίου Βενετίας[16]. Επίσης, τεμάχιο του λειψάνου του βρίσκεται στη Μονή Παντοκράτορος, αλλά και στον Ιερό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Ανδρούσης, το οποίο μεταφέρθηκε εκεί από την Μονή Εσφιγμένου στις 29 Οκτωβρίου 1967, με τη φροντίδα του μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσοστόμου Β'[17].

Το 2014, σφραγίδα του βρέθηκε κατά τη διάρκεια ανασκαφών στο σκευοφυλάκιο του καθεδρικού ναού της πόλης Pereslavl-Zalessky στην Ρωσία[18].

Υποσημειώσεις και παραπομπέςΕπεξεργασία

ΥποσημειώσειςΕπεξεργασία

  1. Τα στοιχεία του βίου του είναι γνωστά κυρίως από δύο βιογραφίες των αρχών του 14ου αι., η μία από τον Θεόκτιστο Στουδίτη και η άλλη από τον Ιωσήφ Καλόθετο.
  2. «κλήρῳ ἀνυποτάκτῳ καί λαῷ ἀπειθεῖ ἀποτάσσομαι καί τῷ Θεῷ ὑποτάσσομαι καί δέομαι αὐτοῦ ἶνα κυβερνήσῃ ὑμᾶς πρός τό συμφέρον, καθώς γινώσκει...»[10]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 CONOR.BG. 18777957.
  2. 2,0 2,1 (Πολωνικά) MAK. 9810551389905606.
  3. «Encyclopædia Britannica» (Αγγλικά) biography/Athanasius-I. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  4. 4,0 4,1 4,2 Pavlikianov 2015, σελ. 66.
  5. 5,0 5,1 5,2 Μανουήλ Γεδεών, σελ. 402.
  6. 6,0 6,1 Μανουήλ Γεδεών, σελ. 403.
  7. Tudorie, Ionut (2014). «Le patriarche Athanase Ier et les arsénites : une lettre patriarcale contre les schismatiques». Centre d’études byzantines, néo-helléniques et sud-est européennes, École des Hautes Études en Sciences Sociales, coll. «Dossiers byzantins»: 37. https://www.academia.edu/36260512/_Le_patriarche_Athanase_Ier_1289_1293_1303_1309_et_les_ars%C3%A9nites_une_lettre_patriarcale_contre_les_schismatiques_in_M_H_Blanchet_M_H_Congourdeau_D_I_Mure%C5%9Fan_eds_Le_Patriarcat_%C5%92cum%C3%A9nique_de_Constantinople_et_Byzance_hors_fronti%C3%A8res_1204_1586_Paris_EHESS_2014_pp_37_67?email_work_card=title. Ανακτήθηκε στις 9 Απριλίου 2021. 
  8. 8,0 8,1 Preiser-Kapeller 2007, σελ. 27.
  9. 9,0 9,1 Runciman 2005, σελ. 147.
  10. Μ. Συναξαριστής, τ. 10, σελ. 634-635
  11. Angelov, Dimiter (2011). «Three Kinds of Liberty as Political Ideals in Byzantium, Twelfth to Fifteenth Century». Proceedings of the 22nd International Congress of Byzantine Studies 1: 327. https://www.academia.edu/5615385/Three_Kinds_of_Liberty_as_Political_Ideals_in_Byzantium_Twelfth_to_Fifteenth_Century. Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2021. 
  12. 12,0 12,1 Nicol 1993, σελ. 38.
  13. Smyrlis, Konstantinos (2017). «Priesthood and empire - Ecclesiastical wealth and privilege under the early Palaiologoi». The Patriarchate of Constantinople in Context and Comparison. Österreichische Akademie der Wissenschaften: 99. https://www.academia.edu/36776306/Priesthood_and_Empire_Ecclesiastical_Wealth_and_Privilege_under_the_Early_Palaiologoi_in_The_Patriarchate_of_Constantinople_in_Context_and_Comparison_ed_C_Gastgeber_E_Mitsiou_J_Preiser_Kapeller_V_Zervan_Vienna_%C3%96sterreichische_Akademie_der_Wissenschaften_2017_95_103. Ανακτήθηκε στις 11 Απριλίου 2021. 
  14. Kotzabassi, Sofia. «Βυζαντινά χειρόγραφα από τα μοναστήρια της Μικράς Ασίας». σελ. 120. Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020. 
  15. PG 142, 471-527
  16. Επισκόπου Φαναρίου Αγαθαγγέλου, Χρύσας Μαλτέζου, Ενρίκο Μορίνι, Ιερά λείψανα αγίων της καθ'ημάς Ανατολής στη Βενετία, Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, 2005, ISBN 960-315-551-9, σελ. 85
  17. Επετηρίς της Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας έτους 1976
  18. «Российские археологи нашли печать Вселенского патриарха». Lenta.Ru. Ανακτήθηκε στις 14 Μαρτίου 2021. 

Περαιτέρω ανάγνωσηΕπεξεργασία

  • Prosopographisches Lexikon der Palaiologenzeit (PLP), 415

ΠηγέςΕπεξεργασία


τίτλοι της Ορθόδοξης Εκκλησίας
Προκάτοχος
Γρηγόριος Β΄
Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως
1289-1293 (1η θητεία)
Διάδοχος
Ιωάννης ΙΒ΄
Προκάτοχος
Ιωάννης ΙΒ΄
Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως
1303-1310 (2η θητεία)
Διάδοχος
Νήφων Α΄