Άνοιγμα κυρίου μενού

Το Αρκαλοχώρι είναι Χωριό και ομώνυμο Δημοτικό διαμέρισμα του καλλικρατικού δήμου Μινώα Πεδιάδας, ο οποίος προκύπτει από τη συνένωση των δήμων Θραψανού, Καστελλίου και Αρκαλοχωρίου, της επαρχίας Μονοφατσίου, στο νομό Ηρακλείου με 4.313 κατοίκους το 2011.[1] Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 403 μέτρων.[2] Σήμερα έχει αξιόλογη υποδομή και ανάμεσα στα άλλα διαθέτει 2 Δημοτικά Σχολεία ,Γυμνάσιο, Λύκειο,ΕΠΑΛ , Αστυνομικό τμήμα, ταχυδρομείο, τράπεζες και Κέντρο Υγείας. Οι περισσότεροι κάτοικοι ασχολούνται με το εμπόριο,κτηνοτροφία . Παράγεται κυρίως λάδι, σταφίδα και δημητριακά. Παρουσιάζει μεγάλη εμπορική κίνηση. Στο Αρκαλοχώρι βρίσκεται αξιόλογη ιδιωτική συλλογή του γιατρού Στ. Κουτεντάκη, με έργα λαϊκής τέχνης.[3]

Αρκαλοχώρι Ηρακλείου
Arkalochori 01.jpg
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Αρκαλοχώρι Ηρακλείου
35°9′0″N 25°16′0″E
ΧώραΕλλάδα
Διοικητική υπαγωγήΔήμος Μινώα Πεδιάδας
Υψόμετρο403 μέτρο
Πληθυσμός4 313 (2011)
Ταχ. κωδ.70300
Τηλ. κωδ.28910
Ζώνη ώραςUTC+02:00 (επίσημη ώρα)
UTC+03:00 (θερινή ώρα)
ΙστότοποςΕπίσημος ιστότοπος
Commons page Σχετικά πολυμέσα
Πανοραμική άποψη από τα νότια

Δ.δ. ΑρκαλοχωρίουΕπεξεργασία

Το Δημοτικό διαμέρισμα Αρκαλοχωρίου απαρτίζεται από 7 συνολικά οικισμούς, μεταξύ των οποίων και η έδρα. Όταν το Αρκαλοχώρι ήταν κοινότητα, συμπεριλάμβανε και τους οικισμούς Αγία Σεμνή, Αλιτζανή, Ζίντα, Μιλλιαρήσι, Μουσούτα, Χουμέρι και Γάσι (το τελευταίο με 265 κατοίκους το 1961, σήμερα κομμάτι πια του Αρκαλοχωρίου). Το 2001 το διαμέρισμα είχε συνολικά 3.927 κατοίκους.

Οι άλλοι οικισμοί συνοδευόμενοι από τον πληθυσμό τους το 2001, είναι:

  • η Αγία Σεμνή [ 20 ], βρίσκεται στα νότια και 3,5 χλμ. από το Αρκαλοχώρι. Στον οικισμό βρίσκεται ένας μικρός ναός (της Αγίας Βαρβάρας) με πηγή. Το χωριό βομβαρδίστηκε[4] κατά τα χρόνια της ναζιστικής Κατοχής.
  • το Αρχοντικό [ 186 ]
  • η Ζίντα [ 147 ]
  • το Μιλλιαρήσι ή Μιλιαρίσι [ 2 ]. Κατοικήθηκε από τα πρώτα βυζαντινά χρόνια. Σήμερα, υπάρχουν τα εγκαταλελειμμένα σπίτια του, τα οποία είναι παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Στον οικισμό βρίσκεται ο ναός του Αγίου Νικολάου, του 14ου-16ου αιώνα, ο οποίος λειτουργούσε την περίοδο της Ενετοκρατίας, όπως φαίνεται από πηγές.
  • η Μουσούτα [ 101 ] , στα 3 χιλιόμετρα μετά το Αρκαλοχώρι πρός νότο, σε απόσταση 36 χιλιομέτρων από το Ηράκλειο και σε υψόμετρο 420 μέτρων. Αναφέρεται από το 14ο αιώνα και η ενετική της βρύση αναφέρεται από τον Gerola στον κατάλογο με τα ενετικά μνημεία της Κρήτης. Κοντά στην πλατεία βρίσκονται τα γραφεία του πολιτιστικού συλλόγου του χωριού. Στο παλιό λατομείο του ακατοίκητου σήμερα οικισμού Βιτσιλιά αποκαλύφθηκε νεολιθικό νεκροταφείο[5]. Στη Μουσούτα βρίσκεται ο ναός του Αγίου Πνεύματος.
  • το Χουμέρι [ 125].

Ιστορικά στοιχείαΕπεξεργασία

Έξω από το χωριό, στο δρόμο προς Αρχοντικό βρίσκεται κατάγραφη εκκλησία, αφιερωμένη στο Μιχαήλ Αρχάγγελο, με ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες του 14ου - 15ου αιώνα.

 
Μνημείο ηρώων στο Αρκαλοχώρι.

ΟνομασίαΕπεξεργασία

Μια λανθασμένη ιδέα πολλών είναι ότι έλαβε την ονομασία του από τη λέξη άρκαλος, που είναι η κρητική ονομασία για το ζώο ασβός, λόγω των πολλών μικρών σπηλαιών και τρυπών, γνωστές ως αρκαλότρυπες ή αρκαλιές, στις οποίες το ζώο αυτό βρίσκει καταφύγιο.[6]

Οι καταλήξεις οικισμών σε -χώρι συνήθως έχουν ως πρώτο συνδετικό το επώνυμο των πρώτων οικιστών. Υπάρχει έγγραφο του 1394, από το βενετικό αρχείο του Duca di Candia, (δημοσιευμένο από την El. Santschi), στο οποίο μνημονεύεται το τοπωνύμιο Αρκαλοχώρι. Η μνεία στο έγγραφο Arcolecorio (Αρκολεχωριό) συνδέει το τοπωνύμιο με τους Αρκολέους. [6] Επίσης υπάρχει η άποψη για ονομασία του τόπου από μεγάλη έκταση που ανήκε στον ακρίτα Αρκολέοντα, και χάριν ευφωνίας[εκκρεμεί παραπομπή] ή λόγω παρετυμολογίας[6] από Αρκολεοχώρι έγινε Αρκαλοχώρι.

Στις ενετικές απογραφές αναφέρεται με την ονομασία Arcaloghori, οπότε ανήκε στην castellania Belvedere. Το 1583 είχε 160 κατοίκους (Καστροφύλακας, Κ96). Κατά την απογραφή του 1881 κατοικούσαν 109 Χριστιανοί και 103 Τούρκοι και είχε οριστεί έδρα ομώνυμου δήμου.[7] Στη συνέχεια το Αρκαλοχώρι έγινε ένα από τα λίγα χωριά της Κρήτης που γνώρισε έντονη ανάπτυξη, με τον πληθυσμό του να έχει δεκαπλασιαστεί από το 1900 μέχρι το 1981, όταν είχε 2.482 κατοίκους. Είχε οριστεί έδρα της επαρχίας Μονοφατσίου.[3]

Το 2008, με αφορμή κινήσεις του Δήμου για αλλαγή του ονόματος, συγκροτήθηκε επιτροπή με σκοπό τη διατήρησή του.[8]

Το σπήλαιο του Προφήτη ΗλίαΕπεξεργασία

Στη θέση Προφήτης Ηλίας ή Σαρανταυγάς, σε μικρό σπήλαιο, που υπήρξε κέντρο λατρείας, ανακαλύφθηκαν αρκετά χάλκινα αντικείμενα, τα οποία πουλήθηκαν στους χωρικούς ως μέταλλο. Λόγω αυτού του γεγονότος ο Ιωσ. Χατζηδάκης έκαμε πρόχειρη ανασκαφή στο σπήλαιο και βρήκε πρωτομινωικά αγγεία και χάλκινα μαχαίρια, ξίφη κλπ. Οι ανασκαφές συνεχίστηκαν το 1932 από το Σπύρο Μαρινάτο και το Νικόλαο Πλάτωνα. Βρέθηκαν πολλά αντικείμενα, κυρίως διπλά πελέκια, πολλά από τα οποία ήταν διακοσμημένα με χρυσό, καθώς επίσης και το μακρύτερο (μήκους 1,05μ.) ξίφος της προϊστορικής Ελλάδας και άλλα. Ένας χάλκινος πέλεκυς γνωστός ως Πέλεκυς του Αρκαλοχωρίου έχει ιερογλυφικά σημεία ίδια με τα γνωστά σημεία του δίσκου της Φαιστού. Άλλος φέρει μινωική επιγραφή με γραμμική γραφή Α΄.

Το σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε ως τόπος λατρείας από το 2.500 π.Χ., πιθανόν πολεμικής θεότητας, καθώς τα αφιερώματα είναι κυρίως όπλα. Η χρήση του ήταν πιθανότατα και ως χάλκινο εργαλείο, αφού έχουν ανακαλυφθεί τεμάχια χαλκού για επεξεργασία. Στην αρχαία εποχή το σπήλαιο γκρεμίστηκε, πιθανότατα από σεισμό, από την είσοδο, η οποία κλείστηκε και έτσι διασώθηκαν τα αντικείμενα που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα.

Η ονομασία Σαρανταυγάς παραπέμπει και εκείνη σε χρυσάφι που πιθανόν υπήρχε μέσα στο σπήλαιο, θέλοντας μία κότα με σαράντα χρυσά αυγά να ζει στο βαθύτερο σημείο του σπηλαίου.

Απογραφές πληθυσμούΕπεξεργασία

Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:

Απογραφή 1900 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 200[3] 447[3] 550[3] 778[3] 874[3] 1.213[3] 2.121[3] 2.482[3] 3.346 4.313

ΕκπαίδευσηΕπεξεργασία

Εκτός από τα σχολεία που αναφέρονται παραπάνω, τα τελευταία χρόνια στο Αρκαλοχώρι λειτουργεί και ένα Επαγγελματικό Λύκειο, στο οποίο φοιτούν τελειόφοιτοι Γυμνασίων από ολόκληρο τον δήμο αλλά και από γειτονικούς δήμους, μιας και είναι το μόνο επαγγελματικό λύκειο στην περιοχή.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού», σελ. 10866 (pdf σελ. 392), και σε μορφή Excel «Πίνακας αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ Πληθυσμού-Απογραφής 2011» στην ιστοσελίδα της ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 24/11/2017], Ανακτήθηκε 9/1/2018
  2. «Απογραφή πληθυσμού - κατοικιών της 18ης Μαρτίου 2001», σελ. 423 (pdf σελ. 425), από ΕΛΣΤΑΤ, [Αρχειοθετήθηκε 29/7/2017], Ανακτήθηκε 8/1/2018
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Σπανάκης, Στέργιος (1993). Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, τόμος Α΄. Ηράκλειο: Γραφικές Τέχνες Γ. Δετοράκης. σελ. 144. 
  4. Ιστοσελίδα Δήμου Αρκαλοχωρίου[νεκρός σύνδεσμος]
  5. «Αξιοθέατα χωριών του Δήμου Αρκαλοχωρίου». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Ιανουαρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2008. 
  6. 6,0 6,1 6,2 Τσικρίτση-Κατσιανάκη, Χρυσούλα (1989). «Κρητικά Ετυμολογικά». Αριάδνη (Πανεπιστήμιο Κρήτης) 5: 395-396. 
  7. "Σταυράκη, Στατιστική"σελ 126, πίν.
  8. Ελεύθερος Τύπος, 18 Ιανουαρίου 2008, ανακτήθηκε 19 Ιανουαρίου 2008[νεκρός σύνδεσμος]

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • Το Ηράκλειον και ο Νομός του, έκδοση Νομαρχία Ηρακλείου.