Γεωγραφία

Επιστήμη η οποία με βάση την φυσική και πολιτισμική ιστορία μελετάει την επιφάνεια της Γης
(Ανακατεύθυνση από Γεωγράφος)

Η Γεωγραφία είναι η επιστήμη η οποία περιγράφει, αναλύει και προβλέπει την εξέλιξη της Γης στις βασικές πτυχές της, τόσο του ανθρωπογενούς, όσο και του φυσικού χώρου.

  • Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι τους Γεωγράφους τους απασχολεί κατά μεγάλο ποσοστό ο Φυσικός χώρος, δηλαδή η εξέλιξη και αλληλεπίδραση των 4 διαστάσεων της γης (Λιθόσφαιρα, Υδρόσφαιρα, Ατμόσφαιρα και Βιόσφαιρα). Ο κλάδος της Φυσικής Γεωγραφίας ασχολείται με ένα μεγάλο εύρος φυσικών φαινόμενων και καταστάσεων όπως τις κλιματικές αλλαγές, τις γεωμορφές, τη μορφολογία του εδάφους, τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των ζώντων οργανισμών ακόμα και τις φυσικές καταστροφές.
  • Όσον αφορά τον ανθρωπογενή χώρο, ο βασικός κλάδος που δίνει έμφαση στη διαμόρφωση του και την εξέλιξη του στο πεδίο είναι αυτός της Ανθρωπογεωγραφίας, δηλαδή ένα από τα επιμέρους κομμάτια της ασχολούνται με τις χωρικές διαστάσεις διαφόρων φαινομένων που λαμβάνουν χώρα στο Κοινωνικό περιβάλλον και η αναζήτηση των αιτιών και των σημείων χωροθέτησης τους.
  • Αληθεύει ότι η Γεωγραφία συμβαδίζει με τη τεχνολογική πρόοδο και αυτό αυτό φαίνεται στα εργαλεία που χρησιμοποιεί με σκοπό την αποτελεσματικότερη μελέτη και απόδοση της πληροφορίας. Ένας τρίτος νεότερος κλάδος είναι αυτός της Γεωπληροφορικής όπου ένας Γεωγράφος εκτός από την έρευνα που κάνει στο πεδίο μελέτης του, έχει τη δυνατότητα να διαχειρίζεται και να επεξεργάζεται τα δεδομένα που του δίνονται με τη χρήση βασικών εργαλείων που αναφέρονται παρακάτω, σε διαφορετικές κλίμακες.
  • Ο τελευταίος κλάδος που αλληλεπιδρά σε μεγάλο βαθμό με τους επιμέρους κλάδους, είναι αυτός της Ανάπτυξης και Σχεδιασμού του Χώρου με κύρια αντικείμενα το Πολεοδομικό και Χωροταξικό σχεδιασμό. Εστιάζει σε θεσμικά πλαίσια και πολιτικές διαδικασίες οι οποίες επηρεάζουν άμεσα το χωροκοινωνικό σύστημα, καθώς και στην αναζήτηση και εύρεση διαφόρων κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων.

Όπως αναφέρει η Ένωση Γεωγράφων Ελλάδας, η Γεωγραφία είναι η επιστήμη της φύσης και του ανθρώπου, του χώρου και του χρόνου και ανήκει στις κοινωνικές επιστήμες. Η Γεωγραφία είναι κατεξοχήν η επιστήμη που αναπτύσσει τη χωρική σκέψη και στην Ελλάδα διαδίδεται αυτή η επιστήμη σε δυο ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα (Α.Ε.Ι), το Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου (Μυτιλήνη) και στο Τμήμα Γεωγραφίας Χαροκόπειου Πανεπιστημίου (Αθηνών).

Είναι απαραίτητο να γίνει κατανοητό για το ευρύ κοινό, ότι η Γεωγραφία ΔΕΝ είναι μια επιστήμη που αφορά την απλή αποστήθιση δεδομένων, αριθμών και πρωτευουσών των Νομών, αλλά ως μια επιστημονική διαδικασία η οποία συμβάλλει στην ενδυνάμωση της χωρικής σκέψης αλλά και στην ικανότητα να ανακαλύπτονται δεδομένα του παρελθόντος, ερμηνεία του παρόντος και πρόβλεψη του μέλλοντος. Επιπροσθέτως η Γεωγραφία δεν διερευνά μόνο τι είναι και πού βρίσκεται στη Γη, αλλά επίσης και το γιατί βρίσκεται εκεί (και όχι κάπου αλλού) με γνώμονα το εάν η αιτία είναι φυσική ή/και ανθρωπογενής και με αναφορά στις συνέπειες.

Ο Γεωγράφος ως επιστήμονας και οι δραστηριότητες των ΓεωγράφωνΕπεξεργασία

Ο επίσημος επαγγελματικός φορέας των Γεωγράφων είναι η Ένωση Γεωγράφων Ελλάδας και οι δραστηριότητες είναι οι εξής:

- Παραγωγή αγροτικών, δημογραφικών, πολιτισμικών, ιστορικών, χαρτογραφικών, τουριστικών, χωροταξικών και άλλων πληροφοριών με έμφαση στις χωρικές τους διαστάσεις.

- Διαμόρφωση αναπτυξιακών και κοινωνικών πολιτικών με βάση το χώρο.

- Σχεδιασμός αναπτυξιακών και κοινωνικών προγραμμάτων.

- Εκπόνηση μελετών/ερευνών διαχείρισης φυσικών και πολιτισμικών πόρων, περιβαλλοντικής προστασίας και περιβαλλοντικών επιπτώσεων και μελετών τοπίου.

- Φυσικογεωγραφικές μελέτες και έρευνες (γεωμορφολογικές και κλιματολογικές, βιογεωγραφικές).

- Μελέτες σκοπιμότητας, έρευνες αγοράς και επιχειρηματικά σχέδια.

- Μελέτες διαμόρφωσης πολιτικής σε θέματα περιβαλλοντικά, κοινωνικά, πολιτισμικά, δημογραφικά, οικονομικά, χωροταξικά, διεθνών σχέσεων, κ.α., όπως αυτά εξαρτώνται από τις σχέσεις ανθρώπου και χώρου

- Μελέτες και προγράμματα βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης που προϋποθέτουν σύνδεση παραγωγής, μεταποίησης, πολιτισμού και τουρισμού και ενεργοποίηση του ανθρώπινου, πολιτισμικού, φυσικού, κοινωνικού και του οικονομικού κεφαλαίου ενός τόπου.

- Βελτίωση και διεύρυνση των σχέσεων μεταξύ γεωργίας-διατροφής και παραγωγού-καταναλωτή στο πλαίσιο της μετα-παραγωγικής και συνεργατικής υπαίθρου (ηθικό εμπόριο, αγορές παραγωγών, άμεσο μάρκετινγκ, προϊόντα κοινωνικής οικονομίας, κλπ).

- Οργάνωση και διαχείριση χώρου, δραστηριοτήτων και χρήσεων γης.

- Διάδοση και προαγωγή της προστασίας, διαχείρισης και σχεδιασμού του τοπίου και ενδυνάμωση της συνείδησης των πολιτών, των οργανισμών και των φορέων σε σχέση µε την αξία του τοπίου, το ρόλο του και τις μεταβολές στις οποίες αυτό υπόκειται.

- Συλλογή, επεξεργασία, ανάλυση και αξιοποίηση γεωγραφικών πληροφοριών με εφαρμογή μεθόδων Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) και Τηλεπισκόπησης.

Γνωστικές περιοχές και γνωστικά αντικείμεναΕπεξεργασία

Οι γνωστικές περιοχές και κατευθύνσεις της Γεωγραφίας είναι οι εξής:

1) Φυσική Γεωγραφία

2) Ανθρωπογεωγραφία

3) Ανάπτυξη και Σχεδιασμός Χώρου

4) Γεωπληροφορική[1]

Γνωστικά αντικείμενα:

Ως προς τον επαγγελματικό τομέα, σύμφωνα με το Π.Δ. 147 (Φ.Ε.Κ. 124, 04/06/2002), οι Γεωγράφοι μπορούν:

- Να μελετούν και να αναλύουν τα γεωγραφικά φαινόμενα στην ολότητα και στις ποικίλες αλληλεπιδράσεις τους, στην κοινωνική, οικονομική, πολιτική, ιστορική, πολιτισμική και φυσικοπεριβαλλοντική τους διάσταση. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούν τόσο ποσοτικές όσο και ποιοτικές μεθόδους και τεχνικές ανάλυσης και έρευνας βάσει των επιστημονικών και τεχνολογικών εξελίξεων.

- Να αναλαμβάνουν την εκπόνηση πάσης φύσεως γεωγραφικών μελετών καθώς και την ανάπτυξη και διαχείριση πληροφορικών συστημάτων απόκτησης, επεξεργασίας, αποθήκευσης και μετάδοσης γεωγραφικών δεδομένων και με σύνθεση των οικονομικών, πολιτισμικών, πληθυσμιακών, χωροταξικών, πολεοδομικών και περιβαλλοντικών διαστάσεων, καθώς και των θεσμών ανάπτυξης του γεωγραφικού χώρου, συμβάλλουν στη διαμόρφωση αναπτυξιακών πολιτικών και προγραμμάτων, τόσο σε κεντρικό, περιφερειακό όσο και σε τοπικό επίπεδο.

Ιστορία της ΓεωγραφίαςΕπεξεργασία

Οι πρώτες έννοιες της Γεωγραφίας αποκαλύπτονται στην Ελληνική Μυθολογία όπου οι πολύ πρώιμες παρατηρήσεις των γεωλογικών αναστατώσεων και των επακόλουθων διαμορφώσεων, τουλάχιστον του αρχαίου ελλαδικού χώρου, διαμορφώνονται ως μυθολογικές ανθρωπόμορφες έννοιες και μυθικές δραστηριότητες αυτών. Ασφαλώς και από την άποψη αυτή ο Όμηρος και ο Ησίοδος θα πρέπει να θεωρούνται οι πρώτοι γεωγράφοι. Αλλά και στην αρχαία Βαβυλώνα και την Αίγυπτο οι πρώτες γεωγραφικές αναφορές χαρακτηρίζονται ως τοπογραφία περιοχών που εξαφανίζονται από πλημμύρες.

Η Γεωγραφία έφτασε σε πολύ μεγάλη ακμή στον ελληνικό κόσμο καθότι οι Έλληνες είχαν ακριβή εικόνα της περιοχής της Μεσογείου. Ο πρώτος συγγραφέας από τον οποίο έχουμε γεωγραφικές περιγραφές στο έργο του είναι ο ποιητής Όμηρος. Στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια περιγράφει τόπους, φυσικά φαινόμενα, κοινωνίες και ανθρώπους. Κέντρο του κόσμου του Ομήρου είναι ο Όλυμπος, η κατοικία των θεών. Τα τοπωνύμια που χρησιμοποιεί ο Όμηρος είναι γνωστά αλλά δύσκολα προσδιορίσιμα λόγω των αλλαγών που έχουν επέλθει, με την πάροδο του χρόνου, στη μορφολογία του εδάφους. Ο Όμηρος υπήρξε ο εισηγητής της Γεωγραφίας. Σε κάθε περίπτωση, όμως, ο Όμηρος ήταν περισσότερο ποιητής παρά γεωγράφος με τη σημερινή έννοια (Λεοντίδου, 2011).

Αν η γεωγραφία εισήχθη από την εποχή του Ομήρου, αναβαθμίστηκε σε επιστήμη, έναν αιώνα αργότερα, την εποχή των Ιώνων φιλοσόφων, οι οποίοι αποτέλεσαν τη γέφυρα μεταξύ μύθου και έλλογης σκέψης. Αυτοί υπήρξαν οι πρώτοι που αντιλήφθηκαν το σχήμα της Γης και τη σχέση της με τον ήλιο και τα άλλα ουράνια σώματα. Οι φιλόσοφοι Θαλής, Αναξίμανδρος και Εκαταίος έδωσαν νόημα στη λέξη "γεωγραφία". Ο πρώτος, σπουδαίος γεωμέτρης, μίλησε για τη σφαιρικότητα της Γης, παρουσιάζοντάς την ως δίσκο που επιπλέει στον ωκεανό και προβλέποντας την ολική έκλειψη ηλίου το 585 π.Χ αναφερόμενος στον πολικό αστέρα ως μόνιμο σημείο προσανατολισμού, ο δεύτερος υποστήριξε την ιδέα της κίνησης της Γης και του σύμπαντος και την ισορροπία των φυσικών δυνάμεων έφτιαξε το πρώτο γεωγραφικό πίνακα/χάρτη του τότε γνωστού κόσμου (όπως μας λέει ο Στράβων στα "Γεωγραφικά", βιβλίο Α ΄, Κεφ. 1, παρ. 11), ενώ ο τρίτος συνέγραψε το πρώτο γεωγραφικό έργο για την Ευρώπη και την Ασία βάσει ναυσιπλοϊκών καταγραφών (αναφέρεται από τον Ηρόδοτο), βελτίωσε το χάρτη του Αναξίμανδρου και κατέγραψε μύθους πολλών λαών (Λεοντίδου, 2011).

Ο Μέγας Αλέξανδρος επίσης ενδιαφέρθηκε για την ανάπτυξη της Γεωγραφίας σαν μέσο για την καλύτερη διοίκηση της αυτοκρατορίας του, στο επιτελείο των επιστημόνων που τον ακολούθησε στις εκστρατείες του περιλαμβάνονταν πολλοί γεωγράφοι και τοπογράφοι οι επονομαζόμενοι «βηματιστές» (Λεοντίδου, 2011). Ο Αλέξανδρος διέταξε και μια σειρά εξερευνητικών αποστολών σε μέρη εντός και εκτός της αυτοκρατορίας του ενώ ίδρυσε και πολλές πόλεις σε κομβικά γεωγραφικά σημεία της επικράτειας του.

Στη Σάμο, που την εποχή εκείνη πρέπει να θεωρείται σαν μέρος της Ιωνίας, ο Αρίσταρχος (320-250 π.Χ.) ανακάλυψε το ηλιοκεντρικό σύστημα, περίπου δυο χιλιάδες χρόνια πριν τον Κοπέρνικο, ο οποίο αρχικά μνημόνευσε τον Αρίσταρχο αλλά μετά το αφαίρεσε, όπως μας λέει ο Thomas Heath) με αποτέλεσμα η ηλιοκεντρική θεωρία να πάρει το όνομα του Κοπέρνικου. Ο εν λόγω φιλόσοφος είχε θητεύσει στη σχολή του Αριστοτέλη στην Αθήνα. Έζησε και δίδαξε στην Αλεξάνδρεια. Από τα πολλά έργα που είχε συγγράψει διασώζονται ελάχιστα αποσπάσματα, διατύπωσε πάντως με σαφήνεια ότι η Γη περιστρέφεται γύρω από τον ήλιο. Η έλλειψη μεγάλου μέρους του έργου, παρότι επαναστατικού για την εποχή του, δεν του έδωσε την αναγνώριση που πιθανόν να του ανήκε (Λεοντίδου, 2011).

Η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, πόλη που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος, ήταν η πόλη διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της Γεωγραφίας κατά την ύστερη αρχαιότητα. Στην πόλη αυτή, με την σπουδαία βιβλιοθήκη, έδρασαν πολλοί επιστήμονες που ώθησαν την Γεωγραφία σε πρωτόγνωρα επίπεδα. Πρώτος απ΄ όλους ο Ερατοσθένης (3ος αι. π.Χ.) ο άνθρωπος στον οποίον οφείλει το όνομα της η επιστήμη της Γεωγραφίας. Ο Ερατοσθένης, ποιητής, μαθηματικός, φιλόσοφος, υπήρξε επικεφαλής στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Συνέγραψε ένα βιβλίο με τον τίτλο "Γεωγραφικά" και υπολόγισε με σχετική ακρίβεια την περίμετρο της Γης (με σφάλμα μικρότερο από 1%), ενώ κατασκεύασε τον πρώτο χάρτη που αντιστοιχούσε στην πραγματικότητα. Στο σωζόμενο απόσπασμα από το ποίημά του "Ερμής" αναφέρεται στις πέντε γεωγραφικές ζώνες της Γης, σε παλιές μυθικές αφηγήσεις και στις αρχές της αστρονομίας (Λεοντίδου, 2011), συνδέοντας τον ομηρικό κόσμο με τους προσωκρατικούς φιλοσόφους και την ποίηση με τη γεωγραφία, συνεισφέροντας έτσι στη διαπλάτυνση του έμπυρου ομηρικού σύμπαντος και στην περαιτέρω πυροδότηση της γεωγραφικής φαντασίας.

Τη σκυτάλη πήραν οι Στράβων και Κλαύδιος Πτολεμαίος. Ο Στράβων στις αρχές της 1ης χιλιετίας μ.Χ. συνέγραψε το έργο του με τίτλο Γεωγραφικά (17 τόμοι), το έργο παρότι στηρίχθηκε κατά κύριο λόγο σε περιγραφές των ταξιδίων του σε Νείλο, Αλεξάνδρεια, Αιθιοπία, Αρμενία, Σαρδηνία, Ρώμη, και αλλού, εντούτοις προσπάθησε να εξηγήσει τις πολιτισμικές διαφορές των ανθρώπων τα ήθη και έθιμα τους καθώς και τα συστήματα διακυβέρνησής τους (Λεοντίδου, 2011). Το έργο σώζεται ακέραιο και αποτελεί έναν Παγκόσμιο Άτλα της εποχής του. Ο Πτολεμαίος ο Αλεξανδρεύς ή Κλαύδιος Πτολεμαίος (2ος αι. μ.Χ) θεωρείται ο "πατέρας της Χαρτογραφίας" με κύριο έργο του τη "Γεωγραφική Υφήγησις".

Ο Ελληνικός πολιτισμός είναι ο πρώτος πολιτισμός που ενεργά εξερεύνησε τη Γεωγραφία ως επιστήμη και φιλοσοφία, με κύριους συντελεστές (χρονολογικά από τον 8ο αι. π.Χ. έως τον 2ο αι. μ.Χ) τον Όμηρο, τον Θαλή τον Μιλήσιο, τον Εκαταίο τον Μιλήσιο, τον Ηρόδοτο, τον Ιπποκράτη[2], τον Αριστοτέλη, τον Δικαίαρχο τον Μεσσηνό, τον Ερατοσθένη, τον Στράβωνα, τον Μαρίνο τον Τύριο, τον Πτολεμαίο, τον Αρριανό και τον Παυσανία. Η χαρτογράφηση από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κατά τη διάρκεια των εξερευνήσεων τους πρόσθεσε νέες τεχνικές στη Γεωγραφία (π.χ. σειρά διαφόρων ιστορικών βιβλίων που ασχολούνται με το θέμα, όπως το αξιόλογο «Geographia» του Κλαύδιου Πτολεμαίου). Μία από τις τεχνικές είναι ο περίπλους: η περιγραφή λιμανιών και της στεριάς που ένας ναύτης θα συναντούσε στη διάρκεια του ταξιδιού κατά τη στεριά. Ο πολυγραφότατος Πλίνιος υπήρξε ο κύριος εκπρόσωπος της ρωμαϊκής Γεωγραφίας.

Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, Άραβες όπως οι Idrisi (12ος αι.), Ibn Battuta (14ος αι.) και Ιμπν Χαλντούν (14ος αι.) διατήρησαν τις ελληνικές και ρωμαϊκές τεχνικές και πάνω σε αυτές βασίστηκαν για να δημιουργήσουν δικές τους. Με την αποικιοκρατία (16ος αι.) το ενδιαφέρον για τη Γεωγραφία άρχισε να επαναπτύσσεται μέσω της αναζωπύρωσης του ενδιαφέροντος συστηματικής σπουδής νέων χώρων, εδαφών, τόπων, κοινωνιών, ανθρώπων και τοπίων.

ΣήμεραΕπεξεργασία

Στο σύγχρονο κόσμο, η Γεωγραφία καθιερώθηκε ως επιστημονικός κλάδος στη Δυτική Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική τον 19ο αιώνα. Αρχικά ανήκε στις Φυσικές Επιστήμες – μελέτη της επιφάνειας, του ανάγλυφου, της βλάστησης και του κλίματος της γης. Σταδιακά, εξελίχθηκε και σε κοινωνική επιστήμη – μελέτη των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στο χώρο και το χρόνο. Η σύγχρονη επιστήμη της Γεωγραφίας κινείται ανάμεσα σε δύο κόσμους και επιχειρεί να τους συνθέσει – τον κόσμο των Φυσικών και τον κόσμο των Κοινωνικών Επιστημών. Με βάση τη διεπιστημονική, συνθετική και διαχρονική προσέγγιση, η σύγχρονη Γεωγραφία αναλύει και ερμηνεύει τη συγκρότηση και διαφοροποίηση του χώρου έτσι όπως διαμορφώνεται και μεταβάλλεται κάτω από τη διαρκή αλληλεπίδραση φυσικών παραγόντων – όπως το κλίμα, το ανάγλυφο, η βλάστηση – και κοινωνικο-πολιτισμικών, οικονομικών, ιδεολογικών και πολιτικών διεργασιών.

ΣύνδεσμοιΕπεξεργασία

Buttimer, A. (1969) Social Space in Interdisciplinary Perspective, Geographical Review, Vol. 59, pp. 417-26.

Buttimer, A. (1972) Social Space and the Planning of Residential Areas, Environment and Behavior, Vol. 4, pp. 279-318

Hartshorne, R. (1939) The Nature of Geography: A Critical Survey of Current Thought in the Light of the Past, The Association Lancaster

Κουρλιούρος, Η. (2013) Δυο επιστημολογικές τομές στη μεταπολεμική ευρωπαϊκή Γεωγραφία. ΕΑΠ, Πάτρα

Λεοντίδου, Λ. (2011) Αγεωγράφητος Χώρα, εκδόσεις Προπομπός, Αθήνα.

Lowenthal, D. (1961) Geography, experience, and imagination: towards a geographical epistemology. Annals of the Association ofAmerican Geographers, Vol. 51, pp. 241-260

Lowenthal, D. & Bowden, M. (1976). Geographies of the mind. Oxford University Press, New York

Mitchell, D. (2000) Cultural Geography - A Critical Introduction. Blackwell, Oxford

Pavlis, E. & Terkenli, T.S (2017) ​Landscape Values and the question of cultural sustainability: exploring an uncomfortable relationship in the case of Greece. Norwegian Journal of Geography, Vol. 71, No. 3, pp. 168–188​

Relph, E. (1976) Place and placelessness. Pion, London

Schaefer, F.K. (1953) Exceptionalism in Geography: A Methodological Examination, Annals of the Association of American Geographers, Vol. 43, pp. 226-245.

Sartre, J.-P. (1943) Being and Nothingness: An Essay on Phenomenological Ontology, Éditions Gallimard, Paris

Τερκενλή Θ., Ιωσηφίδης, Θ., Χωριανόπουλος, Ι. επιµ. (2007) Ανθρωπογεωγραφία: Άνθρωπος, Κοινωνία και Χώρος, Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα

Tuan, Y.F. (1971) Geography, Phenomenology, And The Study Of Human Nature. Canadian Geographer 3 15(3):181 - 192

Tuan, Y.F. (1974) Topophilia: a study of environmental perception, attitudes, and values. Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

Tuan, Y.F. (1977) Space and Place: The Perspective of Experience, Edward Arnold, London

Woodard, K. & Jones, J.P (2009) Postmodernism. In Gregory, D., Johnston, R., Whatmore, S., Pratt, G., Watts, M. The Dictionary of Human Geography. Wiley-Blackwell, Oxford, pp. 566-568.

ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • Bonnett, A. (2010) Γεωγραφία: μια εισαγωγή. Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα
  • Ένωση Γεωγράφων Ελλάδας, Φυλλάδιο "Η Γεωγραφία μας"
  • Λεοντίδου, Λ. (2011) Αγεωγράφητος Χώρα, εκδόσεις Προπομπός, Αθήνα.
  • Τερκενλή, Θ.Σ. (1996). Το Πολιτισμικό Τοπίο: Γεωγραφικές Προσεγγίσεις. Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα
  • Τερκενλή Θ.Σ., Ιωσηφίδης, Θ., Χωριανόπουλος, Ι. επιµ. (2007) Ανθρωπογεωγραφία: Άνθρωπος, Κοινωνία και Χώρος, Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα
  • Tuan, Y.F. (1977) Space and Place: The Perspective of Experience. Edward Arnold, London

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «Geoinformatics» (στα αγγλικά). Wikipedia. 2020-01-27. https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Geoinformatics&oldid=937744478. 
  2. «Περί αέρων υδάτων και τόπων». Τerrapapers. Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2019. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία