Άνοιγμα κυρίου μενού

Η γλώσσα Λούρι ή Λουρικά (Λουρικά: لۊری) είναι Δυτική Ιρανική γλώσσα που ομιλείται από τους Λουρ στην Δυτική Ασία. Η γλώσσα Λούρι σχηματίζει πέντε γλωσσικές ομάδες γνωστές ως Φεϊλί, Κεντρικά Λούρι, Μπαχτιάρι,[9][10] Λάκι[11] και Νότια Λούρι. Αυτή η γλώσσα ομιλείται κυρίως από τους Φεϊλί, τους Μπαχτιάρι και τους Νότιους Λουρ (στις επαρχίες Κοχγκιλουγιέχ και Μπογιέρ-Αχμάντ, Μαμασάνι, Σεπιντάν, Μπαντάρ Γκαναβέχ και Ντεϋλάμ)[12] στο Ιράν και άλλες χώρες.

Λούρι
ΠεριοχήΙράν, και μερικά χωριά στο Ιράκ
ΈθνοςΛουρ
Φυσικοί ομιλητές13 εκατομμύρια (2012)
ΤαξινόμησηΙνδοευρωπαϊκές
ΔιάλεκτοιΚεντρικά Λούρι (Μιντζάι), Φεϊλί[1][2][3][4], Μπαχτιάρι, Λάκι[5][6][7], Νότια Λούρι
Σύστημα γραφήςΑραβικό αλφάβητο
ISO 639-1
ISO 639-2
ISO 639-3ldd
Glottologluri1252[8]
Χάρτης των κατοικημένων από τους Λουρ επαρχιών του Ιράν, σύμφωνα με μια δημοσκόπηση του 2010

ΙστορίαΕπεξεργασία

Οι Λουρικές διάλεκτοι κατάγονται από τη Μέση Περσική γλώσσα (Παχλεβί).[13][14] Ανήκουν στην Περσιδική ή ομάδα του Νότιου Ζάγκρος, και είναι λεξικολογικά παρόμοιες με τα σύγχρονα περσικά, και διαφέρουν κυρίως στη φωνολογία.[15]

Σύμφωνα με την Encyclopædia Iranica, "Όλες οι διάλεκτοι Λόρι μοιάζουν πολύ με τα τυποποιημένα περσικά και πιθανότατα αναπτύχθηκαν από ένα στάδιο των Περσικών παρόμοιο με αυτό που εκπροσωπείται στα Πρώιμα Νέα Περσικά κείμενα γραμμένα σε περσοαραβική γραφή. Το μοναδικό χαρακτηριστικό της λειτουργίας των Λόρι που δεν είναι γνωστό στα Νέα Περσικά ή τα παράγωγα προκύπτει από το εναρκτικό δείκτη (βλ. παρακάτω), αν και αυτό βρίσκεται στα Ιουδαιο-περσικά κείμενα".[16] Η διάλεκτος Μπαχτιάρι μπορεί να είναι μεταβατική μεταξύ των κουρδικών και των περσικών.[17] Ωστόσο, ποτέ δεν υπήρξε ένας κοινός πρόγονος της γλώσσας Λούρι. Υπάρχουν δύο διαφορετικές γλώσσες, η Ευρύτερη Λούρι (Lor-e bozorg), ή Νότια Λούρι (συμπεριλαμβανομένης της διαλέκτου Μπαχτιάρι), και τα Κάτω Λούρι (Lor-e kuček) ή Βόρεια Λούρι.

ΟμιλητέςΕπεξεργασία

Οι λαοί Λουρ του Ιράν κατοικούν κυρίως στις επαρχίες Λορεστάν, Ιλάμ, Τσαχαρμαχάλ και Μπαχτιαρί, Φαρς (ειδικά στο Μαμασάνι και το Ροστάμ), Χουζεστάν, Ισφαχάν, Κοχγκιλουγιέχ και Μπογιέρ-Αχμάντ ενώ κάποιοι άνθρωποι ζουν στις επαρχίες Χαμαντάν, Κομ, Καζβίν, Γκιλάν και Κερμάν.[18] Ένας πληθυσμός Λουρ, που είναι γνωστός ως Φεϊλί, υπάρχει στο ανατολικό τμήμα του Ιράκ.

Εσωτερική ταξινόμησηΕπεξεργασία

Η γλώσσα χωρίζεται σε πέντε κύριες διαλέκτους, την Φεϊλί, τα Κεντρικά Λούρι, την Λάκι, την Μπαχτιάρι και την Νότια Λούρι. Η διάλεκτος Φεϊλί χρησιμοποιείται από τους Φεϊλί στις βόρειες περιοχές του Ιλάμ, στις κεντρικές περιοχές του Κερμανσάχ και σε σημαντικά τμήματα του ανατολικού Ιράκ στην επαρχία Ντιάλα (πόλεις Χανακίν, Μεντελί και Μουκνταντίγιας) και στη Βαγδάτη.[19]. Τα Κεντρικά Λούρι ομιλείται στα βόρεια μέρη των κοινοτήτων των Λούρι, συμπεριλαμβανομένων των ανατολικών, κεντρικών και βόρειων τμημάτων της επαρχίας Λουριστάν, τα νότια τμήματα της επαρχίας Χαμαντάν κυρίως στις κομητείες Μαλαγιέρ, Ναχαβάντ και Τουισερκάν, στις νότιες επαρχίες της Επαρχίας Ιλάμ και στα νοτιοανατολικά τμήματα της Επαρχίας Μαρκάζι. Η διάλεκτος Λάκι ομιλείται στις κεντρικές και βορειοδυτικές επαρχίας του Λουριστάν, στις κεντρικές και νότιες επαρχίες του Ιλάμ και στα νότια τμήματα του Κερμανσάχ. Η διάλεκτος Μπαχτιάρι ομιλείται από τους Μπαχτιάρι στο Νότιο Λουριστάν, στις επαρχίες Τσαχαρμαχάλ και Μπαχτιάρι, σε σημαντικές περιοχές στα βόρεια και ανατολικά του Χουζεστάν και στις δυτικές επαρχίες της Επαρχίας Ισφαχάν. Τέλος, τα Νότια Λούρι ομιλούνται σε ολόκληρη την Επαρχία Κοχγκιλουγιέχ και Μπογιέρ Αχμάντ, και στις δυτικές και κεντρικές επαρχίες της επαρχίας Φαρς, στα βόρεια και δυτικά τμήματα της Επαρχίας Μπουσέχρ και στις νοτιοανατολικές περιοχές του Χουζεστάν. Αρκετές κοινότητες των Λούρι κατοικούν σποραδικά σε όλο το Ιρανικό Οροπέδιο, όπως στις επαρχίες Χορασάν (απόγονοι των Λούρι Μπεϋρανβάντ και Μπαχτιάρι), Κερμάν, Γκιλάν και Τεχεράνη.

ΛεξιλόγιοΕπεξεργασία

Σε σύγκριση με άλλες Ιρανικές γλώσσες, η γλώσσα Λούρι έχει επηρεαστεί λιγότερο από ξένες γλώσσες όπως τα αραβικά και Τουρκικά. Σήμερα, πολλά αρχαία Ιρανικά γλωσσικά χαρακτηριστικά διατηρούνται και μπορούν να παρατηρηθούν στην γραμματική και το λεξιλόγιο της γλώσσας. Σύμφωνα με διάφορες περιφερειακές και κοινωνικο-οικολογικές συνθήκες και λόγω της πολύχρονης κοινωνικής διασύνδεσης με γειτονικές εθνικές ομάδες, ιδιαίτερα με τους Κούρδους και τους Πέρσες, οι διαφορετικές διάλεκτοι της Λούρι, παρά τα κυρίως κοινά χαρακτηριστικά, έχουν σημαντικές διαφορές. Η βόρεια διάλεκτος τείνει να έχει μεγαλύτερα δάνεια από τα Κουρδικά ενώ οι νότιες διάλεκτοι (Μπαχτιάρι και Νότια Λούρι) έχουν περισσότερα δάνεια από τα περσικά.[20]

Λάκι Νότια Λούρι Μιντζάι Μπαχτιάρι Ελληνικά Περσικά Περσική μεταγραφή
berd/kıçık berd/kuçuk berd berd πέτρα سنگ sang
sē/sia šé/sia μαύρο سیاه siyah
čem tye češ ti/tye/tye μάτι چشم čašm
da/daleke da/dey da/daleke da/daye μητέρα مادر mâdar
pet nuft pet noft/neft μύτη بینی bini
verza verza verza pel ταύρος گاونر gāve nar
manga maga maga maga αγελάδα گاو ماده gave made
jejŭle cilé/cŭlé jejŭ/jejŭle čŭlé ακανθόχοιρος تشی taši
agır/awır teš agır/teš taš/agır φωτιά آتش âtash
bìlam bēlum bílam bēlom άσε με به من اجازه بده be man ejaze bedeh / bezâr
kur kur kur kur γιος/αγόρι پسر pesar
dōt duwer/dōder duxter dōder κόρη/κορίτσι دختر doxtar
piayēl piayel piaya piayel άνδρες مردها mardha
jenēl zenel zenia zengel/zanyal γυναίκες زنها zanha
mezg mezg mezg mezg μυαλό مغز maghz
pıšì gulŭ pıšì/gulŭ gulŭ/gurbe γάτα گربه gorbeh
gemal kutŭ/seg gemal/sey seg σκυλί سگ sag
bet bet bet bet πάπια مرغابی morghabi

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Najm S. Mehdi, al-Fayli, Stockholm 2001.
  2. «Faylee Archive - الارشيف الفيلي». 
  3. Black-Michaud, J. (1974). «An Ethnographic and Ecological Survey of Luristan, Western Persia: Modernization in a Nomadic Pastoral Society. Middle Eastern Studies, 10(2), 210–228». 
  4. Shoup, J.A.2011.Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia.ABC-CLIO, Incorporated. p.177
  5. H. Izadpan¯ah, Farhang-e Laki [Lexicon of Laki]: in Persian, (Tehran, 1978).
  6. بومیان دره مهرگان) تألیف رحیمی عثمانوندی)
  7. H. Izadpan¯ah, Farhang-e Lori [Lexicon of Luri] (Tehran, 1964).
  8. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, επιμ. (2016). «{{{name}}}». Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History. 
  9. Erik John Anonby (2003).
  10. G. R. Fazel, ‘Lur’, in Muslim Peoples: A World Ethnographic Survey, ed.
  11. B. Grimes (ed.
  12. Limbert, John. The Origin and Appearance of The Kurds In Pre-Islamic Iran. 
  13. Erik John Anonby, "Update on Luri: How many languages?"
  14. Don Stillo, "Isfahan-Provincial Dialects" in Encyclopædia Iranica.
  15. Bakhtiari tribe and the Bakhtiari dialect [νεκρός σύνδεσμος], Encyclopædia Iranica.
  16. electricpulp.com. «LORI LANGUAGE i. LORI DIALECTS – Encyclopaedia Iranica». 
  17. Kurdish language, Encyclopædia Iranica.
  18. امان الهی بهاروند.
  19. Dougherty, Beth K.; Ghareeb, Edmund A. (7 Νοεμβρίου 2013). «Historical Dictionary of Iraq». Scarecrow Press. 
  20. «History and cultural relations - Lur». Everyculture.com. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2015. 

Περαιτέρω ανάγνωσηΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία