Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Ελληνική Επανάσταση του 1821»

μ
καμία σύνοψη επεξεργασίας
μ
Πολλές επαναστάσεις ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία είχαν λάβει χώρα στον ελληνικό γεωγραφικό χώρο πριν από την μεγάλη επανάσταση του [[1821]]. Άλλες από αυτές ήταν μικρότερης και άλλες μεγαλύτερης σημασίας, όλες όμως είχαν γενικά τοπικό χαρακτήρα. Η επανάσταση του [[1821]] ήταν η μόνη που οργανώθηκε προσεκτικά, πολλά χρόνια πριν την έκρηξή της στην Ελλάδα (σαν Ελλάδα εννοείται την περίοδο αυτή ο ''ιστορικός ελληνικός γεωγραφικός χώρος''). Στον απόηχο των μεγάλων γεγονότων που συγκλόνισαν την [[Ευρώπη]] ([[Γαλλική Επανάσταση]] του 1789, [[Ναπολέων Βοναπάρτης|Ναπολεόντιοι πόλεμοι]]) αλλά και τον κόσμο ([[Αμερικανική επανάσταση του 1776]]), που δεν είχαν αντίκτυπο στις οπισθοδρομικές πλέον οικονομικοπολιτικοστρατιωτικές δομές της αχανούς [[Οθωμανική Αυτοκρατορία|Οθωμανικής Αυτοκρατορίας]] του [[Μαχμούτ Β']] ([[1808]]-[[1839]]), οι [[Έλληνες]] της διασποράς που αποτελούσαν το πιό ενημερωμένο και προοδευτικό κομάτι του ελληνισμού, ίδρυσαν κατά το πνεύμα της εποχής δύο ''εταιρείες'', που αντιπροσωπεύουν ανάγλυφα τις δύο τάσεις του ελληνισμού στην προσπάθεια για την ''παλιγγενεσία'' του στις πρώτες δεκαετίες του [[19ος αιώνας|19ου αιώνα]].
 
Η ''[[Φιλόμουσος Εταιρεία]]'', που ιδρύθηκε στη [[Βιέννη]] καιτο [[1814]]{{Fn|1=1}}, ήταν νόμιμη, είχε μέλη πολλούς επιφανείς ([[Ιωάννης Καποδίστριας|Καποδίστριας]], [[Αδαμάντιος Κοραής|Κοραής]]) και οικονομικά ισχυρούς Έλληνες της διασποράς, είχεέθετε σαν πρώτο στόχο την πνευματική ανύψωση του ''γένους'' των Ελλήνων (συγκέντρωση πόρων για ίδρυση σχολείων στην Ελλάδα και, επάνδρωσή τους με φωτισμένους δασκάλους, υποτροφίες για σπουδές νέων στο εξωτερικό κλπ.) και κατόπιν όταν οι συνθήκες το ευνοήσουνευνοούσαν επανάσταση με εκμετάλλευση κάποιου πιθανού νέου ρωσοτουρκικού πολέμου ή (και αυτό μάλλον ήταν πιό διαδεδομένο στους κόλπους της εταιρείας) εσωτερική "διάβρωση" της αυτοκρατορίας και σταδιακή κατά το δυνατόν "ελληνοποίησή" της με την προώθηση Ελλήνων σε καίριες θέσεις της.
 
[[Image:Philiki.jpg|thumb|140 px|right|Το έμβλημα της Φιλικής Εταιρείας]]
Η ''[[Φιλική Εταιρεία]]'', που ιδρύθηκε στην [[Οδησσός|Οδησσό]] της [[Ρωσία]]ς το [[1814]], ήταν μυστική και παράνομη, θεωρούσε ότι το γένος ήταν έτοιμο και είχε σαν στόχο την συγκέντρωση πόρων αλλά και την δημιουργία των δομών για άμεση οργάνωση επανάστασης, με επιδίωξη την ίδρυση ανεξάρτητου κράτους και αν οι συνθήκες δεν το επιτρέψουν παραχώρηση αυτονομίας υπό τους κόλπους της [[Οθωμανική Αυτοκρατορία|Οθωμανικής Αυτοκρατορίας]]. Ιδρύθηκε από φλογερούς πατριώτες, ριζοσπαστικά μέλη της (μικρο)αστικής τάξης και μετά από κάποιες πρώτες δυσκολίες μυήθηκαν σε αυτήν πολλοί λόγιοι, φοιτητές, έμποροι, οικονομικά ισχυροί Έλληνες της διασποράς και ιδίως μετά την μεταφορά της "έδρας" της στην [[Κωνσταντινούπολη]], πολλοί οικονομικά και πολιτικά ισχυροί, ιεράρχες, στρατιωτικά ισχυροί ([[κλέφτης|κλέφτες]] και [[αρματωλός|αρματολοί]]) αλλά και απλός κόσμος μέσα στα όρια της αυτοκρατορίας. Ο [[Αλέξανδρος Υψηλάντης]], που ανέλαβε την αρχηγία της Εταιρείας στις [[12 Απριλίου]] [[1820]] επιδίωκε να προετοιμάσει μια γιγαντιαία εθνικοαπελευθερωτική επιχείρηση, που θα συντάρασσε τα [[Βαλκάνια]] και για το σκοπό αυτό η Εταιρεία εκτός από την εθνεγερτική δράση της στον ελληνικό γεωγραφικό χώρο και τους [[Έλληνες]] έκανε ή προσπάθησε να κάνει μυστικές συμφωνίες με [[Ρουμανία|Ρουμάνους]], [[Σερβία|Σέρβους]] και [[Βουλγαρία|Βουλγάρους]] πατριώτες. Τα συντηρητικά στοιχεία της Φιλικής μαζί με τους προεστούς (κοτζαμπάσηδες) του [[Πελοπόννησος|Μοριά]] δεν ήθελαν εκτεταμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Ελληνικό χώρο και προωθούσαν την ιδέα να γίνει εκμετάλλευση της προστριβής μεταξύ [[Υψηλή Πύλη|Πύλης]] και [[Αλή πασάς|Αλή πασά]]. Φήμες ότι τα σχέδια της Φιλικής είχαν προδοθεί στον [[σουλτάνος|σουλτάνο]] από τους [[Αγγλία|Άγγλους]] υποχρέωσαν τον αρχηγό της να αναπροσαρμόσει το αρχικό σχέδιο, προχωρώντας σε μιά τοπική εξέγερση στις ρουμανικές ηγεμονίες, ελπίζοντας ότι θα τραβήξει προς τα εκεί την προσοχή των [[Οθωμανική αυτοκρατορία|Οθωμανών]], ώστε να γίνει δυνατή αργότερα η εξέγερση στην Ελλάδα χωρίς μεγάλη τουρκική στρατιωτική πίεση.
 
== Τα γεγονότα του 1821 ==
Στα μέσα Μαρτίου [[1821]] ο [[Παπαφλέσσας]] είχε ολοκληρώσει τον κύκλο των περιοδειών του στην Πελοπόννησο και βρισκόταν μαζί με τον [[Αναγνωσταράς|Αναγνωσταρά]] στη Μεσσηνία, που ήταν η περιοχή για την οποία είχε ταχθεί υπεύθυνος από την Φιλική Εταιρεία. Ο [[Θεόδωρος Κολοκοτρώνης|Κολοκοτρώνης]] ήταν επίσης στο χώρο ευθύνης του, τη Μάνη. Ο [[Οδυσσέας Ανδρούτσος]] ήταν κρυμένος στην [[Πάτρα]], έτοιμος να αναλάβει δράση. Άλλοι Φιλικοί ήταν σε διάφορους χώρους ευθύνης ο καθένας. Παρά τις αμφιβολίες των προεστών, το κλίμα στην Πελοπόννησο ήταν έντονα επαναστατικό και ένας σπινθήρας έλειπε για την έκρηξη.
 
Στο δεκαήμερο μεταξύ 15-25 Μαρτίου δόθηκε το έναυσμα της επανάστασης σε διαφορετικά σημεία στο Μοριά. Πρώτος ο Φιλικός Ν. Σολιώτης επιτέθηκε σε Οθωμανούς φοροεισπράκτορες (χαρατζήδες) στο χωριό Πόρτα των [[Καλάβρυτα|Καλαβρύτων]]. Στις [[20 Μαρτίου|20]] ο Σολιώτης με τους Πετμεζαίους χτύπησαν τους Οθωμανούς στους τρεις πύργους των Καλαβρύτων, όπου κλείστηκαν οι ντόπιοι μουσουλμάνοι και ξεκίνησαν την πολιορκία τους. Στις [[21 Μαρτίου|21]], ξεσηκώθηκε η [[Πάτρα]] από τους Φιλικούς Παναγιώτη Καρατζά, Βαγγέλη Λειβαδά και Ν. Γερακάρη και οι Οθωμανοί αναγκάστηκαν να κλειστούν στο φρούριό της και η Μάνη{{Fn|1=12}} με τους Κολοκοτρώνη, Παπαφλέσσα, [[Νικηταράς|Νικηταρά]] και Κεφάλα.
 
Στη Μάνη εξοπλίστηκαν 2.000 Μανιάτες και Μεσσήνιοι με πολεμοφόδια που είχαν σταλεί από τους Φιλικούς της [[Σμύρνη]]ς και είχαν φτάσει εκεί με καράβια. Στις [[23 Μαρτίου]] μπήκαν στην [[Καλαμάτα]] και αυτό είναι η πρώτη πολεμική επιτυχία της επανάστασης. Στις [[24 Μαρτίου]] μαζεύτηκαν στα περίχωρα της Καλαμάτας γύρω στους 5.000 Έλληνες για να πάρουν την ευλογία της Εκκλησίας και την ίδια μέρα ξεσηκώθηκε η [[Φωκίδα]] στη Ρούμελη.
Στα πριγκηπάτα η επανάσταση εξαπλώνεται με επιτυχία. Οι Ρουμάνοι σύμμαχοι ήταν συσπειρωμένοι γύρω από τον εθνικό τους ηγέτη, συνεργάτη των Φιλικών Τούντορ (Θεόδωρος) [[Τούντορ Βλαντιμιρέσκου|Βλαντιμιρέσκου]], που είχε κηρύξει επανάσταση ένα μήνα πριν ο Υψηλάντης περάσει τον Προύθο. Στις [[21 Μαρτίου]] ο Βλαντιμιρέσκου με 6.000 πεζούς και 2.500 ιππείς καταλαμβάνει το [[Βουκουρέστι]] μέσα σ ένα κλίμα γενικού ενθουσιασμού του πληθυσμού και ακολουθεί ο Υψηλάντης που μπήκε στην πόλη με τον στρατό του στις [[27 Μαρτίου]]. Όλα έδειχναν ότι τα δύο κινήματα, θα συνεργάζονταν για την επιτυχία της εξέγερσης όμως για ποικίλους λόγους αυτό δεν έγινε.
 
Κατά την παράδοση στις [[25 Μαρτίου]] [[1821]], ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλόγησε το λάβαρο της επανάστασης στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας κοντά στα Καλάβρυτα και αυτό θεωρείται σαν έναρξη της επανάστασης στην Ελλάδα, όμως νεότερες έρευνες δείχνουν ότι αυτό είναι λάθος, καθώς κανένα μεγάλο γεγονός δεν φαίνεται να έγινε εκείνη την ημέρα{{Fn|1=23}}. Στην Στερεά Ελλάδα κηρύχθηκε επίσημα η έναρξη της επανάστασης στις [[27 Μαρτίου]], στη [[μονή οσίου Λουκά]] κοντά στη Λιβαδειά, με παρόντες τους οπλαρχηγούς [[Αθανάσιος Διάκος|Αθανάσιο Διάκο]] και [[Βασίλης Μπούσγος|Βασίλη Μπούσγο]] και προκρίτους της περιοχής.
 
Στο συμβούλιο των οπλαρχηγών στη Μεσσηνία ο Κολοκοτρώνης πρότεινε σαν βασικό στόχο την Τρίπολη, που ήταν το στρατιωτικό και διοικητικό κέντρο της Πελοποννήσου και μετά από τη διαφωνία του Μαυρομιχάλη, που είχε οριστεί αρχιστράτηγος, άρχισε πορεία στρατολόγησης στην [[Αρκαδία]]. Ανάλογες πορείες έκαναν άλλοι οπλαρχηγοί σε διάφορες περιοχές. Στις [[29 Μαρτίου]] ο Κολοκοτρώνης είχε μαζέψει 6.000 άνδρες και προσπάθησε να πολιορκήσει την [[Καρύταινα]], όμως στην πρώτη έξοδο των Τούρκων, το στράτευμα διαλύθηκε. Δεν απογοητεύτηκε και μεθοδικά εγκατέστησε φρουρές σε επίκαιρα σημεία γύρω από την [[Τρίπολη]] ([[Λεβίδι]], [[Πιάνα]], [[Χρυσοβίτσι]], [[Βέρβαινα]], [[Βαλτέτσι]]), για να μπορούν να ελεγχθούν οι δρόμοι που οδηγούσαν προς τα εκεί.
Σε διεθνές (ευρωπαϊκό) επίπεδο η είδηση για εξέγερση στα πριγκηπάτα από τον Υψηλάντη δεν έγινε ευνοϊκά δεκτή από τις ισχυρές δυνάμεις της εποχής και μετά από μια σειρά διπλωματικών διεργασιών (Αγγλία, Αυστρία) και πιέσεων ο τσάρος της [[Ρωσία]]ς Αλέξανδρος αποκηρύσσει τελικά την εξέγερση και ο [[Πατριάρχης]] [[Γρηγόριος Ε']] της [[Κωνσταντινούπολη]]ς αφορίζει τον Υψηλάντη και καλεί τον πληθυσμό να μείνει υπάκουος στο καθεστώς. Τα γεγονότα αυτά επηρεάζουν το κίνημα στις ηγεμονίες και από το σημείο αυτό και μετά λανθασμένες επιλογές από το ελληνικό και ρουμανικό στρατόπεδο φέρνουν την τελική αποτυχία της εξέγερσης στα πριγκηπάτα.
 
Οι ειδήσεις για εξέγερση και στο Μοριά έφτασαν στο τέλος Μαρτίου και στην [[Υψηλή Πύλη]]. Η πρώτη αντίδραση ήταν η προσπάθεια περιορισμού της εξέγερσης στο Μοριά, που εκδηλώθηκε με τρομοκρατικές σφαγές διακεκριμένων προσώπων και προεστών στην Πόλη, αλλά και σε άλλες πόλεις της αυτοκρατορίας που το ελληνικό στοιχείο ήταν σημαντικό, όπως τις Κυδωνίες ([[Αϊβαλί]]), [[Ρόδο]], [[Κύπρο]]. Δεν είναι δυνατό να εκτιμηθεί η έκταση και ο αριθμός των θυμάτων των σφαγών σε αυτές τις περιοχές. Ανήμερα το [[Πάσχα]] ([[10 Απριλίου]] [[1821]]), μετά τη θεία λειτουργία, καθαιρέθηκε και απαγχονίστηκε στην κεντρική πύλη του πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη ο πατριάρχης Γρηγόριος Ε' (πάνω από 70 ετών τότε), σε μιά καθαρά πολιτική κίνηση της Πύλης, αφού δεν είχε δοθεί κανενός είδους αφορμή για αυτή την ενέργεια. Το σώμα του, αφού έμεινε κρεμασμένο για τρεις μέρες, περιφέρθηκε στην πόλη από τον όχλο, μεταφέρθηκε με ακάτιο και ρίχτηκε στην μέση του [[Κεράτιος κόλπος|Κεράτιου]] κόλπου{{Fn|1=34}}.
 
Η πρώτη στρατιωτική αντίδραση από τους Οθωμανούς στις ειδήσεις για εξέγερση των Ελλήνων ήρθε από τον Γιουσούφ πασά Σέρεζλη (από τις [[Σέρρες]]). Βρισκόταν με στρατό στο Βραχώρι ([[Αγρίνιο]]) καθ' οδόν προς την Εύβοια όταν έμαθε για την πολιορκία της Πάτρας. Διεκπεραιώθηκε μέσω Ρίου στην Πελοπόννησο στις [[3 Απριλίου]], έκαψε την Πάτρα, αιφνιδίασε και διάλυσε τους πολιορκητές του φρουρίου της και εγκαταστάθηκε εκεί. Το φρούριο (ακρόπολη) της Πάτρας και τα γειτονικά φρούρια του Μοριά (Ρίο) και της Ρούμελης (Αντίρριο) θα μείνουν στα χέρια των Οθωμανών σε όλη τη διάρκεια του πολέμου, δίνοντας στα τουρκικά στρατεύματα μια σημαντική δίοδο πρόσβασης προς τα ενδότερα της Πελοποννήσου.
Αρχές Απριλίου άρχισαν να κινούνται και τα νησιά. Παρόλο που η [[Φιλική Εταιρεία]] είχε διείσδυση σε αυτά παρατηρείται σχετική καθυστέρηση στον ξεσηκωμό, που οφείλεται σε τοπικές οργανωτικές αλλά και κοινωνικές ιδιαιτερότητες, και σε κάποια από αυτά λαϊκές εξεγέρσεις προηγούνται και επισπεύδουν την κήρυξη της επανάστασης. Στις [[30 Μαρτίου]] ξεσηκώθηκε η [[Ύδρα]] από τον πλοίαρχο δεύτερης σειράς [[Αντώνης Οικονόμου|Αντώνη Οικονόμου]]. Οι ''οικοκυραίοι'' (πλοιοκτήτες) ήταν διστακτικοί και ο Οικονόμου ίδρυσε στις [[31 Μαρτίου]] τη ''Διοίκηση'', σε αντιδιαστολή με την υπάρχουσα ''Καγγελαρία''. Στις [[3 Απριλίου]] ξεσηκώθηκαν από ντόπιους φιλικούς οι [[Σπέτσες]] και ακολούθησαν ο [[Πόρος]], η [[Σαλαμίνα]] και η [[Αίγινα]] και στις [[10 Απριλίου]] τα [[Ψαρά]]. Την ίδια μέρα ο αρματολός [[Γιάννης Δυοβουνιώτης]] μπήκε στην Μπουδουνίτσα ([[Μενδενίτσα]]) της Ρούμελης. Στην [[Αττική]] ο Φιλικός [[Μελέτης Βασιλείου]] και άλλοι ντόπιοι μικροκαπετάνιοι αφού στρατολόγησαν αγρότες και χωρικούς για αρκετές μέρες, μπήκαν αιφνιδιαστικά στην [[Αθήνα]] στις [[15 Απριλίου]], περιορίζοντας τους ντόπιους μουσουλμάνους στο κάστρο της [[Ακρόπολη|Ακρόπολης]] και την ίδια μέρα η [[Ύδρα]] κήρυξε επισήμως την επανάσταση. Στις [[18 Απριλίου]] οι Ρουμελιώτες αρματολοί Διάκος, Δυοβουνιώτης και Πανουργιάς μπήκαν στο Πατρατζίκι ([[Υπάτη]]) και την ίδια μέρα ξεσηκώθηκε η [[Σάμος]] με τον Φιλικό [[Λυκούργος Λογοθέτης|Λυκούργο Λογοθέτη]].
 
Η στρατιωτική απάντηση του Χουρσίτ πασά της Πελοποννήσου, που βρισκόταν{{Fn|1=45}} στα Γιάννενα διευθύνοντας τις επιχειρήσεις εναντίον του Αλή πασά, προέβλεπε την προσβολή της εξέγερσης στην Πελοπόννησο με τακτικό στρατό, πεζικό και ιππικό, από δύο μεριές: Από τη μια απευθείας διεκπεραίωση στρατευμάτων μέσω Ρίου-Αντιρρίου και από την άλλη κάθοδο διαμέσου της ανατολικής Στερεάς με καταστολή της εξέγερσης που είχε ήδη αρχίσει εκεί. Το πρώτο σκέλος των στρατευμάτων υπό τη διοίκηση του Μουσταφάμπεη, πέρασε στην Πελοπόννησο πολύ νωρίς ([[6 Απριλίου]]) και επιδόθηκε σε συστηματικές καταστροφές πόλεων που είχαν περιέλθει στους εξεγερμένους. Το δεύτερο σκέλος των στρατευμάτων υπό τον Ομέρ Βρυώνη και τον Κιοσέ Μεχμέτ βρισκόταν στη [[Φθιώτιδα]] στις [[19 Απριλίου]] με εντολή τη διενέργεια τακτικών εκκαθαριστικών επιχειρήσεων από βορά προς νότο.
 
Τα ελληνικά στρατιωτικά τμήματα που (μια μέρα πριν) είχαν καταλάβει την Υπάτη, αποφάσισαν να την εγκαταλείψουν και να αντιμετωπίσουν την οθωμανική στρατιά στην [[Φθιώτιδα]] σε τρία σημεία: Ο Πανουργιάς στη Χαλκωμάτα, ο Δυοβουνιώτης στο Γοργοπόταμο και ο Διάκος στην Αλαμάνα. Στις [[24 Απριλίου]], ο Ομέρ Βρυώνης επιτέθηκε και στα τρία σημεία ταυτόχρονα. Ο Πανουργιάς και ο Δυοβουνιώτης αναγκάστηκαν σε υποχώρηση, όμως το τμήμα του Διάκου που αντιστάθηκε πεισματικά στη γέφυρα της [[Αλαμάνα|Αλαμάνας]] σφαγιάστηκε και ο ίδιος συνελήφθη επιτόπου{{Fn|1=56}}. Λίγες μέρες αργότερα τα ελληνικά στρατιωτικά σώματα ηττήθηκαν στο Ελευθεροχώρι της Λαμίας. Στις [[8 Μαΐου]] ο [[Οδυσσέας Ανδρούτσος]] κατάφερε πλήγμα στον Ομέρ Βρυώνη στο χάνι της [[Γραβιά]]ς. Με 120 μαχητές αντιμετώπισε επιτυχημένα όλη την ημέρα τις οθωμανικές επιθέσεις προξενώντας τους σημαντικές απώλειες και αποσύρθηκε τη νύχτα προς τα βουνά, με ελάχιστες δικές του απώλειες. Λίγες μέρες αργότερα οθωμανικό στρατιωτικό σώμα απέτυχε να καταλάβει τα Βλαχοχώρια της [[Γκιώνα|Γκιώνας]], που υπερασπίζονταν ο [[Γιάννης Γκούρας]]. Οι τελευταίες αυτές επιτυχίες αναπτέρωσαν το ηθικό των επαναστατημένων και προβλημάτισαν τους Τούρκους, που αποσύρθηκαν προσωρινά στην Μενδενίτσα.
 
Στις [[6 Απριλίου]] είχε περάσει μέσω Ρίου στην Πελοπόννησο ο Μουσταφάμπεης, κεχαγιάμπεης του Χουρσίτ πασά, με εντολή την καταστολή της εξέγερσης. Έκαψε τη Βοστίτσα ([[Αίγιο]]), διάλυσε την πολιορκία του Ακροκόρινθου, έκαψε το Άργος, σύντριψε την αντίσταση που βρήκε στον ποταμό Ξεριά{{Fn|1=67}}, διάλυσε την πολιορκία του Ναυπλίου και μπήκε πανηγυρικά στην Τρίπολη στις [[6 Μαΐου]]. Στις [[12 Μαΐου]] επιχείρησε μια πρώτη απόπειρα διάσπασης της πολιορκίας της Τρίπολης και επιτέθηκε με ισχυρές δυνάμεις εναντίον των πολιορκητών, στο [[Βαλτέτσι]] από βορά και νότο. Τη θέση υπερασπίσθηκαν λυσσαλέα, στρατιωτικά σώματα των Μαυρομιχαλαίων (Κυριακούλης, Ηλίας και Γιάννης), του Κολοκοτρώνη, των Πλαπουταίων και άλλων καπεταναίων. Την επόμενη ο Μουσταφάμπεης άρχισε υποχώρηση που η ελληνική αντεπίθεση μετέτρεψε σε άτακτη φυγή με σημαντικές απώλειες. Επιζητώντας με κάθε τρόπο την διάνοιξη δρόμου προς τη Μεσσηνία ο Μουσταφάμπεης επιτέθηκε στις [[18 Μαΐου]] στα [[Δολιανά]] και στα [[Βέρβαινα]], όπου ηττήθηκε από τα ελληνικά στρατιωτικά σώματα και επέστρεψε άπρακτος στην Τρίπολη. Οι νίκες αυτές, που οφείλουν πολλά στην επιμονή, την μεθοδικότητα αλλά και τις στρατηγικές ικανότητες του Κολοκοτρώνη (αρχιστράτηγος από τις αρχές Μαΐου), επέτρεψαν την στενότερη πολιορκία των φρουρίων, στα οποία άρχισαν να σημειώνονται ελλείψεις των αναγκαίων αφού ο ελληνικός στόλος είχε ήδη περιορίσει με τη δραστηριότητά του, την από θάλασσα τροφοδοσία τους.
 
Στις πρώτες του εξόδους και περιπολίες τον Απρίλιο, ο ελληνικός στόλος κυρίεψε αρκετά πλοία και μαζεύτηκαν μεγάλες ποσότητες από λάφυρα. Η θέα του ελληνικού στόλου με την επαναστατική σημαία, βοηθούσε να ξεσηκωθούν νησιά ή παραθαλάσσιες περιοχές που δεν είχαν μέχρι τότε ξεσηκωθεί και τα πληρώματα του στόλου δεν δίσταζαν να βγουν οπλισμένα στη στεριά και να συμμετέχουν σε επιχειρήσεις. Σημαντική ήταν η συμβολή του στόλου και στον από θαλάσσης αποκλεισμό και κανονιοβολισμό των φρουρίων που πολιορκούνταν (Ναύπλιο, Μονεμβασία).
Μετά από την αποτυχία των επίμονων προσπαθειών συντονισμού ταυτόχρονης έκρηξης της επανάστασης στον [[Όλυμπος|Όλυμπο]] και την [[Χαλκιδική]] ο [[Εμμανουήλ Παπάς]] κήρυξε τελικά την επανάσταση στη [[Μακεδονία]], στον [[Πολύγυρος|Πολύγυρο]] στις [[17 Μαΐου]]. Η οθωμανική απάντηση ήταν εδώ άμεση με συλλήψεις ομήρων και καταλήψεις πόλεων. Ιδιαίτερα δεινοπάθησε η [[Θεσσαλονίκη]], όπου εξοντώθηκαν χιλιάδες Έλληνες και οι περιουσίες τους δημεύθηκαν ή καταστράφηκαν. Χρειάστηκε να περάσουν τουλάχιστον πενήντα χρόνια για να επανέλθει ο ελληνισμός της πόλης στα πριν του [[1821]] επίπεδα και να συνέλθει από αυτό το συντριπτικό χτύπημα. Οι οπλαρχηγοί του Ολύμπου και του [[Βέρμιο|Βερμίου]] ήταν διστακτικοί και περίμεναν ενισχύσεις σε μαχητές και πολεμοφόδια από την νότια Ελλάδα. Μόνο ο [[Διαμαντής Νικολάου]] προσφέρθηκε να εξεγερθεί άμεσα και πέρασε με το στρατιωτικό σώμα του στη Χαλκιδική τον Ιούνιο.
 
Στις [[21 Μαΐου]] προεστοί από όλες τις επαρχίες και ντόπιοι οπλαρχηγοί συγκεντρώθηκαν στο Λουτρό των Σφακιά|Σφακιών]], ίδρυσαν ''Καγκελαρία'' και κήρυξαν την επανάσταση και στην [[Κρήτη]]. Στο νησί υπήρχε ισχυρό και εμπειροπόλεμο τουρκικό στοιχείο και η επανάσταση καταπνίγηκε γρήγορα με κατάληψη και της κοιτίδας της στα [[Σφακιά]].
 
Στις [[20 Μαΐου]] επαναστάτησε το [[Μεσολόγγι]] με τον αρματολό του Ζυγού Δημήτρη Μακρή και την επόμενη ο Μακρής ξεσήκωσε και το Ανατολικό ([[Αιτωλικό]]). Στις [[25 Μαΐου]] ο Γιώργος Βαρνακιώτης κήρυξε με προκήρυξη την επανάσταση στο Ξηρόμερο και στις [[4 Ιουνίου]] επαναστάτησε και το [[Καρπενήσι]] με τους Γιολντάσηδες. Η καθυστέρηση στην κήρυξη της επανάστασης στη Δυτική Ελλάδα, φαίνεται ότι οφείλεται στην ύπαρξη ισχυρών οθωμανικών δυνάμεων στην [[Ήπειρος|Ήπειρο]], λόγω της στρατιωτικής αναμέτρησης της [[Υψηλή Πύλη|Πύλης]] με τον [[Αλή Πασάς|Αλή Πασά]], αλλά και στην απροθυμία ισχυρών αρματολών ([[Γιώργος Βαρνακιώτης]], [[Ανδρέας Ίσκος]]) της περιοχής να εμπλακούν, ίσως λόγω φόβων για την απώλεια των προνομίων τους.
 
Τον Μάιο πλοία του ελληνικού στόλου υπό τη διοίκηση του [[Ιάκωβος Τομπάζης|Γιακουμάκη Τομπάζη]] προσέγγισαν στη [[Χίος|Χίο]], σε μια προσπάθεια να πεισθούν οι Χιώτες να προσχωρήσουν στην επανάσταση. Δεν υπήρξε ανταπόκριση ούτε από τους επώνυμους αλλά ούτε από τους χωρικούς και ο στόλος απέπλευσε. Οι Οθωμανοί συνέλαβαν ομήρους μεταξύ των επιφανών Ελλήνων και ένα σώμα ατάκτων πέρασε από τα τουρκικά παράλια στο νησί για τη "διατήρηση της τάξης". Στην πρώτη του έξοδο από τα [[Δαρδανέλλια]] ο οθωμανικός στόλος βρήκε μπροστά του τα ελληνικά πολεμικά. Στις [[27 Μαΐου]] ο Τομπάζης κυνήγησε την οθωμανική μοίρα και κατάφερε να αποκλειστεί το μεγαλύτερο πλοίο (πλοίο της γραμμής με 76 πυροβόλα) στον κόλπο της [[Ερεσσός|Ερεσσού]], το οποίο ανατινάχτηκε τελικά από τον Παπανικολή με [[πυρπολικά|πυρπολικό]] φτιαγμένο στα Ψαρά, με σημαντικές απώλειες των Οθωμανών.
{{βελτίωση}}
==Βιβλιογραφία==
* Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος, ''Ιστορία του νέου ελληνισμού Η μεγάλη ελληνική επανάσταση (1821-1829)'', τ. Ε' ''1813-1821'', τ. Στ' ''Η εσωτερική κρίση (1822-1825)'', εκδόσεις Α. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 1982, ISBN 960-8353-31-9, SET ISBN 960-8353-25-4
* Στέφανος Π. Παπαγεωργίου, ''Από το γένος στο έθνος Η θεμελίωση του Ελληνικού κράτους 1821-1862'', εκδόσεις Παπαζήση, 2η έκδοση, Αθήνα 2005, ISBN 960-02-1769-6
* Τάσος Βουρνάς, ''Σύντομη ιστορία της ελληνικής επανάστασης'', εκδόσεις Πατάκη, 3η έκδοση, Αθήνα 1999, ISBN 960-600-951-3
 
-----'''Σημειώσεις'''
{{Fnb|1=1}} Το [[1813]] είχε ιδρυθεί στην [[Αθήνα]] η [[Φιλόμουσος Εταιρεία]] των Αθηνών. Η εταιρεία της [[Βιέννη|Βιέννης]] ιδρύθηκε το [[1814]] για οικονομική υποστήριξη αυτής των Αθηνών και είχαν τους ίδιους στόχους.
{{Fnb|1=1}} Στην [[Αρεόπολη Λακωνίας|Αρεόπολη]], πατρίδα των Μαυρομιχαλαίων, η τοπική παράδοση της Μάνης αναφέρει σαν ημέρα του ξεσηκωμού τις [[17 Μαρτίου]].
 
{{Fnb|1=12}} Στην [[Αρεόπολη Λακωνίας|Αρεόπολη]], πατρίδα των Μαυρομιχαλαίων, η τοπική παράδοση της Μάνης αναφέρει σαν ημέρα του ξεσηκωμού τις [[17 Μαρτίου]].
{{Fnb|1=2}} Παπαγεωργίου ([[Ελληνική Επανάσταση του 1821#Βιβλιογραφία|βλέπε βιβλ.]]), σελ.110-112. Ο Βουρνάς ([[Ελληνική Επανάσταση του 1821#Βιβλιογραφία|βλέπε βιβλ.]]), σελ.90, για να το υποστηρίξει αναφέρεται στο βιβλίο του ιστορικού Τάκη Σταματόπουλου ''Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός χωρίς θρύλο''.
 
{{Fnb|1=23}} Παπαγεωργίου ([[Ελληνική Επανάσταση του 1821#Βιβλιογραφία|βλέπε βιβλ.]]), σελ.110-112. Ο Βουρνάς ([[Ελληνική Επανάσταση του 1821#Βιβλιογραφία|βλέπε βιβλ.]]), σελ.90, για να το υποστηρίξει αναφέρεται στο βιβλίο του ιστορικού Τάκη Σταματόπουλου ''Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός χωρίς θρύλο''.
{{Fnb|1=3}} Το σώμα ανασύρθηκε από το νερό από τον καπετάνιο κεφαλλονίτικου πλοίου που ήταν στην περιοχή και μεταφέρθηκε στην [[Οδησσός|Οδησσό]] της Ρωσίας, όπου προκλήθηκε οργή στην ελληνική παροικία, τους ορθόδοξους Ρώσους αλλά και τον τσάρο της Ρωσίας, που διέταξε να γίνει η νεκρώσιμη ακολουθία με όλες τις τιμές και τον σεβασμό.
 
{{Fnb|1=34}} Το σώμα ανασύρθηκε από το νερό από τον καπετάνιο κεφαλλονίτικου πλοίου που ήταν στην περιοχή και μεταφέρθηκε στην [[Οδησσός|Οδησσό]] της Ρωσίας, όπου προκλήθηκε οργή στην ελληνική παροικία, τους ορθόδοξους Ρώσους αλλά και τον τσάρο της Ρωσίας, που διέταξε να γίνει η νεκρώσιμη ακολουθία με όλες τις τιμές και τον σεβασμό.
{{Fnb|1=4}} Το χαρέμι (η οικογένεια) του Χουρσίτ πασά βρισκόταν αποκλεισμένο στην Τρίπολη.
 
{{Fnb|1=45}} Το χαρέμι (η οικογένεια) του Χουρσίτ πασά βρισκόταν αποκλεισμένο στην Τρίπολη.
{{Fnb|1=5}} Μεταφέρθηκε στο Ζητούνι ([[Λαμία]]) και μετά την άρνησή του να συνεργαστεί με αντάλλαγμα αξιώματα και αμοιβές, βασανίστηκε και ανασκολοπίστηκε. Με τη θυσία του, η ελληνική εθνική συλλογική μνήμη κέρδισε έναν ήρωα-μάρτυρα, όμως η επανάσταση έχασε πολύ νωρίς, ένα πολύ σημαντικό και εμπειροπόλεμο οπλαρχηγό.
 
{{Fnb|1=56}} Μεταφέρθηκε στο Ζητούνι ([[Λαμία]]) και μετά την άρνησή του να συνεργαστεί με αντάλλαγμα αξιώματα και αμοιβές, βασανίστηκε και ανασκολοπίστηκε. Με τη θυσία του, η ελληνική εθνική συλλογική μνήμη κέρδισε έναν ήρωα-μάρτυρα, όμως η επανάσταση έχασε πολύ νωρίς, ένα πολύ σημαντικό και εμπειροπόλεμο οπλαρχηγό.
{{Fnb|1=6}} Στα ελληνικά τμήματα που αντιστάθηκαν στον Ξεριά, μετείχε και σώμα από τις [[Σπέτσες]]. Στην μάχη εκεί σκοτώθηκε και ο γιός της [[Μπουμπουλίνα|Μπουμπουλίνας]], Γιάννης Γιαννούζας.
 
{{Fnb|1=67}} Στα ελληνικά τμήματα που αντιστάθηκαν στον Ξεριά, μετείχε και σώμα από τις [[Σπέτσες]]. Στην μάχη εκεί σκοτώθηκε και ο γιός της [[Μπουμπουλίνα|Μπουμπουλίνας]], Γιάννης Γιαννούζας.
 
 
1.914

επεξεργασίες