Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Προμηθεύς Δεσμώτης»

μ
Ρομπότ: Προσθήκη: ar:برومثيوس في الأغلال; διακοσμητικές αλλαγές
μ (Ρομπότ: Προσθήκη: he:פרומתאוס הכבול)
μ (Ρομπότ: Προσθήκη: ar:برومثيوس في الأغلال; διακοσμητικές αλλαγές)
| Ποιητής =[[Αισχύλος]]
| Χορός = [[Ωκεανίδες]]
| Πρόσωπα = [[Κράτος (μυθολογία)|Κράτος]]<br /> [[Βία (μυθολογία)|Βία]] <br /> [[Ήφαιστος]]<br /> [[Προμηθέας]]<br /> [[Ωκεανός]]<br /> [[Γαία (μυθολογία)|Γη]]<br /> [[Ηρακλής]]<br /> [[Ερμής (μυθολογία)]]<br /> [[Ιώ (μυθολογία)|Ιώ]]
| Βουβά =
| Χώρος =
Στην τραγωδία «'''Προμηθεύς Δεσμώτης'''» ο [[Αισχύλος]] πραγματεύεται την ηρωική αντίσταση του αλυσοδεμένου στον [[Καύκασος|Καύκασο]] Προμηθέα να υποκύψει στο θέλημα του [[Δίας (μυθολογία)|Δία]]. Θεωρείται από άλλους το μεσαίο ή από τους περισσόερους κριτικούς το πρώτο μέρος [[τριλογία|τριλογίας]] που αποτελείται από τα έργα «Προμηθεύς λυόμενος» και «Προμηθεύς πυρφόρος».
 
== Ζητήματα χρονολόγησης και ιδεολογίας ==
 
Ο Προμηθεύς Δεσμώτης είναι αχρονολόγητος, καθώς δεν τεκμηριώνεται οριστική χρονολόγηση του έργου και το ζήτημα παραμένει ανοικτό. Οι [[φιλολογία|φιλολογικές]] ενδείξεις που οδήγησαν στην άποψη για ένα ξαναγραμμένο, νόθο ή πολύ μεταγενέστερο Προμηθέα δεν θεωρούνται πια επαρκείς για να αμφισβητηθεί η πατρότητα του έργου. Παρ’ όλες τις επιφυλάξεις, το έργο αντιμετωπίζεται ως Αισχυλικό, πιθανώς από τα όψιμα. Ένα άλλο πρόβλημα που χρήζει ιδεολογικής και [[θεατρολογία|θεατρολογικής]], όχι απλώς φιλολογικής, προσέγγισης αποτελεί η εικόνα ενός ανελέητου [[Δίας (μυθολογία)|Δία]] που αντιτίθεται στον Δίκαιο Δία της ''Ορέστειας''. Οι κριτικοί εξαρχής γενικά συμφωνούν ότι το μυστήριο της συγκεκριμένης εικόνας επιλύεται στα άλλα έργα της τριλογίας. Διαφέρουν, ωστόσο οι απόψεις τους ωε προς τη φύση της ''λύσεως''. Ορισμένοι υποθέτουν ότι η όλη σύνθεση στόχευε, όπως συνέβη με τις ''Ευμενίδες'' στην παρουσίαση ενός σταδιακού θριάμβου των νέων αρχών πάνω στα αρχαία ήθη και της νίκης των Ολύμπιων επί των γήινων θεοτήτων.<ref>Ο προβληματισμός αυτός τέθηκε πολύ νωρίς στις θεατρικές σπουδές. Βλ. Haigh A.E. 1896, ''The Tragic Drama of the Greeks,'' Clarendon Press, Oxford. 109-14.</ref>
Στον ''Προμηθέα Δεσμώτη'' τμήμα μιας τριλογίας με αμφίβολη σειρά κατάταξης ο Αισχύλος αποκαλύπτει τη βαθειά θρησκευτική ιδιοσυγκρασία του, δίχως να αποφεύγει –εσκεμμένα κατά την άποψή μας εξαιτίας των δημοκρατικών του πεποιθήσεων- κάποιες νύξεις σκεπτικισμού και αμφισβήτησης σε ό,τι αφορά στην κοσμική εξουσία του Δία. Ο πυρήνας του έργου του ''Προμηθεύς Δεσμώτης'', είναι το θέμα ενός ασταμάτητου αγώνα κατά της δύναμης της εξουσίας, που στην προκειμένη περίπτωση συμβολίζεται με τον Δία. Το θέμα της τραγωδίας είναι η τιμωρία του [[Τιτάνες|Τιτάνα]] [[Προμηθέας|Προμηθέα]] από τον βασιλέα των θεών στην άκρη του κόσμου, στην αρχή της βασιλείας του Δία και οι βασικοί «ήρωες» είναι θεοί, ένας μύθος ''απλούς'' δηλαδή για την [[Αριστοτέλης|αριστοτέλεια]] κριτική<ref>Αριστοτέλους, ''Περί ποιητικής'', 1452a, 12-20.</ref> και μάλιστα δίχως ''λύσιν'', η οποία έρχεται πιθανώς στον ''Προμηθέα Λυόμενο''.
 
== Προοίμιο ==
[[ImageΑρχείο:Prometheus Adam Louvre MR1745.jpg|left|thumb|200px|Προμηθέας Δεσμώτης, Νικολά Σεμπαστιάν Αντάμ, Γαλλική Βασιλική Ακαδημία, 1762.]]
Στην εισαγωγή του έργου ήδη αποκαλύπτεται η «αμαρτία» του Προμηθέα, που δεν είναι άλλη από την προσβολή της κοσμικής τάξης, αφού αθάνατος ο ίδιος παίρνει το μέρος των θνητών. Πέρα από τις σημαντικές σκηνικές δυσκολίες που παρουσιάζει η εισαγωγή, ο πρόλογος του έργου ως σύνολο διαμορφώνει ένα αίσθημα προσδοκίας για περισσότερες αποκαλύψεις, την προσμονή μιας αναγκαστικής μεταβολής, που είναι αποτέλεσμα της γνώσης του Τιτάνα θεού για τα μελλούμενα.
 
Ένα άλλο σημείο που τραβά την προσοχή του αναγνώστη ή του θεατή στην εισαγωγή είναι η βίαιη σκηνή της σταύρωσης του Προμηθέα στο βράχο, μια και υφίσταται η ιστορική άποψη πως επί σκηνής δεν παριστάνονταν βίαια γεγονότα<ref>Βλ. Γιατρομανωλάκης, Γ. 1992, «Μορφές Βίας στην Τραγωδία», στο ''Δύο μελέτες για την αρχαία τραγωδία'', Καρδαμίτσας, Αθήνα, 27.</ref>. Η άποψη του Γ. Γιατρομανωλάκη επί του θέματος αλλά και του P. W. Harsh αντίστοιχα είναι ότι η δύναμη του λόγου και η επίμονα ακριβής περιγραφή της σταύρωσης υποκαθιστά τη βιαιότητα της πραγματικής σκηνικής πράξης. Την ίδια βία με υπαινιγμούς ή λόγια καθαρά για την κατάρα των Ατρειδών συναντάμε βέβαια και στον [[Αγαμέμνων (Αισχύλου)|Αγαμέμνωνα]].
 
== Κλιμακούμενη ένταση ==
 
Ο τραγικός ποιητής, ως θεμελιωτής ουσιαστικά της βασικής δομής της κλασικής τραγωδίας<ref>Fletcher Bellinger, M. 1927, ''A Short History of the Drama'', Henry Holt & Co, New York,: 33-4.</ref> με τρόπο ξεκάθαρο χρησιμοποιεί σχεδόν σε όλα του τα έργα την τεχνική της κλιμακούμενης ανησυχίας που οδηγεί σε δραματική κορύφωση<ref>Ανδριανού Ε. – Ξιφαρά Π. 2001, ''Αρχαίο ελληνικό θέατρο: Ο δραματικός λόγος από τον Αισχύλο ως τον Μένανδρο'', ΕΑΠ, Πάτρα, 59.</ref>. Η αρχική νύξη γίνεται στην πορεία του έργου ιδέα και εικόνα που αποκαλύπτει το ρόλο της στην πλοκή του δράματος. Ο πρόλογος για τον Αισχύλο είναι μεν ένα τεχνικό μέσο για την προπαρασκευή του χορού αλλά και φορέας εναλλασσόμενων διαθέσεων<ref>Lesky, A. 1981, ''Ιστορία της Αρχαίας Εληνικής Λογοτεχνίας''5, (μτφρ. Α.Γ. Τσοπανάκης), Αφοί Κυριακίδη, Θεσ/νίκη, 371.</ref>. Αυτός είναι και ο τρόπος με τον οποίο καθηλώνει τον νου του θεατή με την προσμονή της επόμενης αποκάλυψης.
Πίσω από το πλέγμα της καλλιτεχνικής του δημιουργίας, ο Αισχύλος στον ''Προμηθέα Δεσμώτη'' κυρίως, μας επιτρέπει να διακρίνουμε αρκετά καθαρά τα σταθερά περιγράμματα των δικών του [[ηθική|ηθικών]] και θρησκευτικών πεποιθήσεων, το υπόγειο θεολογικό και ηθικό ρεύμα της εποχής του<ref>Rohde E. 2004, ''Ψυχή'', τομ Β΄, (μτφρ. Κ. Παυλογεωργάτου), Ιάμβλιχος, Αθήνα, 128.</ref>, στο οποίο καθορίζεται η έννοια της αμαρτίας, της ύβρεως, της ενοχής, της βίας που συνεπάγεται ο κύκλος του αίματος, του θεϊκού «δίκαιου δόλου», που οδηγεί τον υβριστή και τον ένοχο στην καταστροφή και στην εκπλήρωση του τραγικού πεπρωμένου του. Διαμάχες και λύσεις, εγκλήματα και εξιλέωση που εκπληρώνονται σε αυτόν εδώ τον κόσμο, κοσμικές περιγραφές και αφηγήσεις σε ''αναπεπταμένο'' χρόνο αναδεικνύουν μια διαφορετική αντίληψη για το ''γίγνεσθαι'' και τον [[Χρόνος|χρόνο]], μια ποιητική και συνεκτική αντίληψη που χαρακτηρίζει γενικότερα τη δραματουργική του τέχνη.
 
== Ο Προμηθέας ==
 
Ο Προμηθέας υφίσταται βουβός ένα ταπεινωτικό μαρτύριο. Η σιγή συνδέεται με την τιμωρία του και αποτελεί έκφραση μιας ανυποχώρητης υπερηφάνειας του. Όταν μένει μόνος στην ερημιά του σκυθικού βράχου υψώνει κραυγή και επικαλείται τη μαρτυρία των στοιχείων της φύσης. Αυτή η διαμαρτυρία, καθώς ηχεί, προκαλεί έντεχνα το δραματικό αποτέλεσμα, χάριν της δραματουργικής τέχνης του ποιητή, ακριβώς επειδή διακόπτει τη μακρά σιωπή του Τιτάνα<ref>Bates Alfred 1906, (ed.) ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 1. Historical Publishing Company, London, 70-78.</ref>.
Ο Προμηθέας υφίσταται σιωπηλός το αναπότρεπτο μαρτύριο που έχει επιλέξει συνειδητά υποκείμενος στην ''Ανάγκη''.Τα δύο πρόσωπα που μιλούν από την άρχή του έργου, παρουσιάζουν εμφανείς διαφορές. Η σκαιότητα του ''Κράτους'' απηχεί το απρόσωπο της μορφής του, ενώ ο [[Ήφαιστος]] συμβάλλει ''εκών άκων'' με την [[τέχνη]] του στο μαρτύριο ενός συγγενικού θεού, αν αναλογιστούμε την τιτανική φύση του, υποκείμενος επίσης στην ''Ανάγκη'' που συνιστά η βούληση του Δία. Ο Προμηθέας, από τον πρώτο μονόλογο, εμφανίζεται συνειδητός ως προς την απόφαση να υπομείνει το μαρτύριο που επισύρει ο άθλος του. Η τραγικότητά του αναδύεται τόσο από την σημασία της προσφοράς του στον [[άνθρωπος|άνθρωπο]], όσο και από την εγγραφή του ιστορικού ανθρώπινου και παρόντος [[δραματικός χρόνος|δραματικού χρόνου]] στην ανακύκληση ενός μεγαλύτερου χρόνου, καθώς ο τιτάνας γνωρίζει το μέλλον. Ο Προμηθέας βιώνει τον μικρόκοσμο μιας προσωπικής περιπέτειας και ταυτόχρονα οραματίζεται τον μακρόκοσμο μέσα στον οποίο αποκτά ιδιαίτερο νόημα η προσωπική βιωματική εμπειρία.
 
== Παραπομπές-σημειώσεις ==
{{reflist}}
 
{{Αισχύλος}}
 
[[Κατηγορία:αρχαίεςΑρχαίες τραγωδίες]]
 
[[ar:برومثيوس في الأغلال]]
[[bg:Прикованият Прометей]]
[[de:Der gefesselte Prometheus (Aischylos)]]
81.090

επεξεργασίες