Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Κρατέρωμα»

μ
Ρομπότ: Αυτόματη αντικατάσταση κειμένου (-Έλληνες +Έλληνες); διακοσμητικές αλλαγές
μ (Ρομπότ: Προσθήκη: ext:Bronci; διακοσμητικές αλλαγές)
μ (Ρομπότ: Αυτόματη αντικατάσταση κειμένου (-Έλληνες +Έλληνες); διακοσμητικές αλλαγές)
Περίπου 2000 χρόνια αργότερα, γύρω στο 2000 π.Χ., πάλι στην [[Μεσοποταμία]], ο άνθρωπος ανακάλυψε πως μπορούσε να παράγει ένα πιο ανθεκτικό κρατέρωμα με την ταυτόχρονη σύντηξη και αναγωγή μεταλλευμάτων [[χαλκός|χαλκού]] και [[κασσίτερος|κασσίτερου]]. Όμως τα ορυκτά του [[κασσίτερος|κασσίτερου]] δεν βρίσκονται στην φύση μαζί με ορυκτά του [[χαλκός|χαλκού]]. Τα μεταλλεύματα [[κασσίτερος|κασσίτερου]] για την πρώτη παραγωγή κρατερώματος στην [[Μεσοποταμία]] προήλθαν μάλλον από το σημερινό [[Αφγανιστάν]], αν και ορισμένα αρχαία μεταλλεία [[κασσίτερος|κασσίτερου]] έχουν εντοπιστεί στην [[Μικρά Ασία]]<ref name="arsenictin"/>.
 
Η έλλειψη μεταλλευμάτων [[κασσίτερος|κασσίτερου]] κατά την πρώιμη αρχαιότητα (1000 π.Χ.) οδήγησε [[Ελλάδα|Έλληνες]] και [[Φοίνικες]] εμπόρους μέχρι την [[Ιβηρική χερσόνησος|Ιβηρική]] και τις μυθικές «{{Πολυτονικό|Κασσιτερίδες νήσους}}» ([[Ηρόδοτος]], ''{{Πολυτονικό|Ἱστορίαι}}'', ΙΙΙ.115.1–2). Κατά μία εκδοχή, οι Κασσιτερίδες νήσοι συμπίπτουν με την περιοχή της Κορνουάλης στο ΝΔ άκρο της [[Μεγάλη Βρετανία|Μεγάλης Βρετανίας]] όπου υπήρχαν τα πιο πλούσια κοιτάσματα [[κασσίτερος|κασσίτερου]] της [[Ευρώπη|Ευρώπης]]<ref>[http://phoenicia.org/canaancornwall.html H. Bourne, "The Phoenicians in West Europe: From Canaan to Cornwall and (?) Cork."], phoenicia.org, 2007(;).</ref>. Εικάζεται επίσης ότι ο άνθρωπος εφηύρε τον [[σίδηρος|σίδηρο]], επειδή ο [[κασσίτερος]] και το κρατέρωμα είχαν γίνει δυσεύρετα και ακριβά. Μάλιστα, τα πρώτα αντικείμενα που κατασκεύασε ο άνθρωπος από σφυρήλατο [[σίδηρος|σίδηρο]] ήταν ίσως πιο μαλακά από το κρατέρωμα. Αργότερα, με την ανακάλυψη του [[χάλυβας|χάλυβα]] ο άνθρωπος μπόρεσε να φτιάξει αντικείμενα πιο σκληρά από το κρατέρωμα<ref>O. D. Sherby and J. Wadsworth, "Ancient blacksmiths, the Iron Age, Damascus steels, and modern metallurgy", ''Journal of Materials Processing Technology'', vol. 117, no. 3, pp. 347–353 (2001). Βλ. επίσης [http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/238547.pdf].</ref>.
 
Ας σημειωθεί ότι ο όρος ''κρατέρωμα'' είναι και αυτός πολύ σπάνιος στα κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Απαντάται στο ''Λεξικό'' του αλεξανδρινού γραμματικού [[Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς|Ησύχιου]] (5ος αι. μ.Χ.), ο οποίος ορίζει τα «{{Πολυτονικό|κρατερώματα}}» ως «{{Πολυτονικό|μίξις χαλκοῦ καὶ κασσιτέρου}}», χωρίς ωστόσο να δίνει περισσότερες πληροφορίες.
Η περιεκτικότητα του κρατερώματος σε [[κασσίτερος|κασσίτερο]] καθορίζει και τις ιδιότητες του [[κράμα|κράματος]]<ref>J. R. Davis et al. (editors), ''Metals Handbook'', vol. 2, ''Properties of Non-ferrous Alloys'',10th edition, ASM International, Materials Park, Ohio, USA, pp. 216–402.</ref>. Για περιεκτικότητα έως 10,5% κ.β. Sn, η φάση που δημιουργείται είναι ο ''α''-Cu, δηλ. ένα στερεό διάλυμα Sn εντός Cu. Για περιεκτικότητα 10,5–15% κ.β. Sn, δημιουργείται η φάση ''δ'', που είναι εύθραυστη. Πάντως, για περιεκτικότητα μεγαλύτερη από 15% κ.β. Sn το [[κράμα]] γίνεται πιο εύτηκτο.
 
Στα συνήθη κρατερώματα, η περιεκτικότητα σε [[κασσίτερος|κασσίτερο]] κυμαίνεται από 0,5 έως 11% κ.β. Σ' αυτά τα κρατερώματα, συνήθως προστίθεται και [[φώσφορος]] από 0,01 έως 0,35% κ.β. για καλύτερη αντοχή στην μηχανική φθορά και για μεγαλύτερη σκληρότητα. Επίσης, στο κοινό κρατέρωμα ([[αγγλική γλώσσα|αγγλ.]], combro bronze) συχνά προστίθεται και [[μόλυβδος]] (έως 3% κ.β.). Ο [[μόλυβδος]] κατακρημνίζεται στα όρια των κόκκων ''α'', οπότε το [[κράμα]] γίνεται πιο μαλακό στην κατεργασία. Η παρουσία του [[μόλυβδος|μολύβδου]] κάνει επίσης το [[κράμα]] πιο εύτηκτο<ref>[http://www.copper.org/resources/properties/microstructure/phos_bronze.html Copper Development Association, "Phosphor bronze"], 2007(;).</ref>.
 
=== Άλλα κρατερώματα ===
Εκτός από το κοινό κρατέρωμα ([[κράμα]] Cu–Sn), υπάρχουν και τα '''κρατερώματα («μπρούντζοι») [[αργίλιο|αλουμινίου]]'''. Τα κρατερώματα [[αργίλιο|αλουμινίου]] περιέχουν 9–12% κ.β. Al, και Fe και Ni έως 6% κ.β. συνολικά. Δεν περιέχουν [[κασσίτερος|κασσίτερο]], αλλά μοιάζουν στο χρώμα με το κοινό κρατέρωμα.
 
Για περιεκτικότητα σε [[αργίλιο|αλουμίνιο]] μικρότερη από 11% κ.β., η κύρια φάση του [[κράμα|κράματος]] είναι ο ''α''-Cu. Ο [[σίδηρος]] και το [[νικέλιο]] σχηματίζουν με τον [[αργίλιο|αλουμίνιο]] την φάση ''κ'' και έτσι εμποδίζεται ο σχηματισμός της πιο σκληρής και εύθραυστης φάσης ''β''. Το αποτέλεσμα είναι το [[κράμα]] να έχει υψηλή μηχανική αντοχή, καλή ολκιμότητα, καθώς και εξαιρετική αντοχή στην τριβή και την χημική διάβρωση. Η φάση ''β'' σχηματίζεται όταν το [[κράμα]] πάθει απότομη ψύξη, δηλαδή με «βαφή» που επιφέρει μαρτενσιτικό μετασχηματισμό. Σε μια τέτοια περίπτωση, απαιτείται [[επαναφορά]] για να διασπασθεί η φάση ''β'' σε φάση ''α'' και φάση ''κ''<ref>[http://www.copper.org/resources/properties/microstructure/al_bronzes.html Copper Development Association, "Aluminum bronze"], 2007(;).</ref>.
 
== Χρήσεις ==
Το κρατέρωμα χρησιμοποιείται στην [[γλυπτική]], την κατασκευή μεγάλων χυτών αντικειμένων (π.χ. καμπάνες εκκλησιών, κανόνια, κ.λπ.), την νομισματοκοπία, την κατασκευή εξαρτημάτων μηχανών, την κατασκευή ελατηρίων, κ.ά.
 
Παλαιότερα, ένας τύπος κρατερώματος με [[ψευδάργυρος|ψευδάργυρο]] (10–14% κ.β. Sn, 2–3% κ.β. Zn, 0–0,8% κ.β. P), που στα [[αγγλική γλώσσα|αγγλικά]] ήταν γνωστό ως red brass ή gunmetal, χρησιμοποιούνταν στην κατασκευή όπλων επειδή είναι πολύ ανθεκτικό. Το [[κράμα]] αυτό, που στα [[ελληνική γλώσσα|ελληνικά]] έγινε γνωστό ως ''ερυθρός ορείχαλκος'' ή ''ορείχαλκος πυροβόλων'', εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στην [[γλυπτική]], στην κατασκευή φθηνών ωρολογιών, κουμπιών, κ.λπ.
 
Σε σύγκριση με τους [[ορείχαλκος|ορείχαλκους]] («εμπορικός μπρούντζος», κ.ά.), τα κρατερώματα παρουσιάζουν μεγαλύτερη αντοχή στην μηχανική φθορά και στην χημική [[διάβρωση]]. Ωστόσο τα κρατερώματα είναι πιο σκληρά και έχουν υψηλότερο κόστος αγοράς<ref>[http://answers.yahoo.com/question/index?qid=20060803230342AAEHfdg "How can I tell the difference between brass and bronze?"], 2006.</ref>.
13.875

επεξεργασίες