Άνοιγμα κυρίου μενού

Αλλαγές

διάφ.μικρά και συμπλ. προσωπικοτήτων
===15ος αιώνας: οι απαρχές===
Παρόμοια με τα περισσότερα μεσαιωνικά πανεπιστήμια, το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα αρχικώς αναπτύχθηκε από ένα θρησκευτικό κέντρο. Η [[αρχιεπισκοπή]] της Ουψάλα είχε αναδειχθεί σε μία από τις σημαντικότερες επισκοπικές έδρες στη Σουηδία από τα πρώτα χρόνια του Χριστιανισμού στη χώρα (9ος αιώνας). Η Ουψάλα είχε επίσης καταστεί τοπικό εμπορικό κέντρο και είχε ενσωματώσει παλαιότερους μεσαιωνικούς οικισμούς. Επίσης όπως συνέβη με τα περισσότερα μεσαιωνικά πανεπιστήμια, ο καταστατικός χάρτης του Πανεπιστημίου της Ουψάλα είχε επικυρωθεί με μια [[Παπική βούλλα]]. Η βούλλα της Ουψάλα, που παρείχε στο πανεπιστήμιο τα δικαιώματά του ως οργανισμού, εκδόθηκε από τον [[Πάπας Σίξτος Δ΄|Πάπα Σίξτο Δ΄]] το [[1477]]. Ανάμεσα στα σημαντικότερα σημεία της ήταν ότι στο νέο πανεπιστήμιο εκχωρούνταν επισήμως τα ίδια προνόμια και ελευθερίες με το [[Πανεπιστήμιο της Μπολόνια]], όπως το δικαίωμα να συστήσει τις 4 παραδοσιακές σχολές (Θεολογική, Νομική<ref>Στην ουσία εννοείτο ως σχολή του Κανονικού (= εκκλησιαστικού) Δικαίου, και φυσικά μόνο αυτού της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.</ref>, Ιατρική και Φιλοσοφική) και να απονέμει όλους τους τίτλους σπουδών: πτυχία, masters, licentiate και [[Διδακτορικό|διδακτορικά]]. Ο εκάστοτε αρχιεπίσκοπος της πόλεως οριζόταν ως ο [[πρύτανης]] του Πανεπιστημίου και του ανετίθετο η ευθύνη να διαφυλάσσει τα δικαιώματα και τα προνόμια του πανεπιστημίου και των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας.
[[Image:Academia Carolina Uppsala.jpg|thumb|Γύρω στα 1600 το πανεπιστήμιο στεγαζόταν κυρίως στο παλιό οίκημα που ονομάσθηκε αργότερα ''Academia Carolina'', εδώ στα αριστερά χαρακτικού του 18ου αιώνα, λίγα χρόνια πριν την κατεδάφισή του. Στα δεξιά διακρίνεται το Μέγαρο Oxenstierna, το οποίο τον 18ο αιώνα ήταν το πανεπιστημιακό νοσοκομείο και σήμερα στεγάζει τη Νομική Σχολή. Στο κέντρο διακρίνεται μέρος του ''Skytteanum'' (κατοικία του ''professor skytteanus''). Χαρακτικό του Φ. Ακρέλιους στο: ''Beskrifning om Upsala'' του J.B. Busser (1769).]]
 
===16ος αιώνας: ταραγμένοι καιροί===
[[Image:Academia Carolina Uppsala.jpg|thumb|Γύρω στα 1600 το πανεπιστήμιο στεγαζόταν κυρίως στο παλιό οίκημα που ονομάσθηκε αργότερα ''Academia Carolina'', εδώ στα αριστερά χαρακτικού του 18ου αιώνα, λίγα χρόνια πριν την κατεδάφισή του. Στα δεξιά διακρίνεται το Μέγαρο Oxenstierna, το οποίο τον 18ο αιώνα ήταν το πανεπιστημιακό νοσοκομείο και σήμερα στεγάζει τη Νομική Σχολή. Στο κέντρο διακρίνεται μέρος του ''Skytteanum'' (κατοικία του ''professor skytteanus''). Χαρακτικό του Φ. Ακρέλιους στο: ''Beskrifning om Upsala'' του J.B. Busser (1769).]]
 
Η ταραγμένη περίοδος της μεταρρυθμίσης επί [[Γουσταύος Βάζα|Γουσταύου Βάζα]] προκάλεσε πτώση του ήδη μικρού αριθμού φοιτητών στην Ουψάλα, η οποία θεωρήθηκε κέντρο του Ρωμαιοκαθολικισμού και συνεπώς δυνητικώς απείθαρχη προς το Στέμμα. Οι περισσότεροι Σουηδοί που ήθελαν να σπουδάσουν τότε κατευθύνονταν συνήθως προς κάποιο από τα προτεσταντικά πανεπιστήμια της Γερμανίας, ιδιαίτερα προς το [[Πανεπιστήμιο της Βιτεμβέργης]]. Λίγες είναι οι πηγές που αποδεικνύουν την ύπαρξη πανεπιστημιακών σπουδών στην Ουψάλα κατά τον 16ο αιώνα: η Θεολογική Σχολή αναφέρεται σε έγγραφο του 1526, ο βασιλιάς [[Ερρίκος ΙΔ΄ της Σουηδίας|Ερρίκος ΙΔ΄]] διόρισε τον μετέπειτα αρχιεπίσκοπο Laurentius Petri Gothus πρύτανη του πανεπιστημίου το 1566, και ο αδελφός και διάδοχός του στον θρόνο Ιωάννης Γ΄ διόρισε μερικούς καθηγητές κατά την περίοδο 1569-1574. Στο τέλος του αιώνα η κατάσταση μεταβλήθηκε τελείως και η Ουψάλα έγινε έπαλξη του Λουθηρανισμού την οποία χρησιμοποίησε ο Δούκας Κάρολος για να στερεώσει την επιρροή του και τελικώς να εκθρονίσει τον ανεψιό του Σιγισμούνδο Γ΄ και να στεφθεί ο ίδιος βασιλιάς ως Κάρολος Θ΄. Η [[Σύνοδος της Ουψάλα]] το [[1593]] καθιέρωσε τον [[Λουθηρανισμός|Λουθηρανισμό]] στη Σουηδία και την 1η Αυγούστου του ίδιου έτους ο Κάρολος και το Πολιτειακό Συμβούλιο εκχώρησαν νέα προνόμια στο πανεπιστήμιο της πόλεως.
 
 
[[Image:Olaus Rudbeck Sr (portrait by Martin Mijtens Sr, 1696).jpg|thumb|Ο [[Ολάους Ρούντμπεκ]]. Πίνακας του Martin Mijtens του πρεσβυτέρου (1696).]]
Κατά τα τέλη του 16ου και τις αρχές του 17ου αιώνα (ίσως και νωρίτερα) το πανεπιστήμιο στεγαζόταν στο παλαιό κτήριο στη νότια πλευρά του καθεδρικού ναού, το οποίο αργότερα ονομάσθηκε ''Academia Carolina''. Μεταξύ του 1622 και του 1625 κτίσθηκε ένα νέο κτίσμα ανατολικά του ναού, το λεγόμενο ''Gustavianum'', προς τιμή του τότε βασιλιά. Κατά τη δεκαετία του 1630 ο συνολικός αριθμός των σπουδαστών ήταν περίπου χίλιοι.
 
Η βασίλισσα [[Χριστίνα της Σουηδίας|Χριστίνα]] ήταν γενναιόδωρη προς το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα: έδωσε υποτροφίες σε Σουηδούς φοιτητές και μετεκάλεσε ξένους σοφούς να αναλάβουν καθηγητικές έδρες στην Ουψάλα, μεταξύ αυτών αρκετούς από το [[Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου]], με κυριότερο τον φιλόλογο [[Γιοχάνες Σέφερους]], του οποίου το μικρό κτήριο βιβλιοθήκης και μουσείου στο ''S:t Eriks torg'' ανήκει σήμερα στη [[Βασιλική Εταιρεία Επιστημών της Ουψάλα]]. Η ίδια η βασίλισσα επισκέφθηκε το πανεπιστήμιο αρκετές φορές: το 1652 ήταν παρούσα σε μια ανατομική επίδειξη του νεαρού ιατρού [[Ολάους Ρούντμπεκ]] στο κάστρο της πόλης for the young physician [[Ολάους Ρούντμπεκ]]. Ο Ρούντμπεκ στάλθηκε για ένα χρόνο στο προοδευτικό [[Πανεπιστήμιο του Λέιντεν]] στην Ολλανδία. Επιστρέφοντας το 1654 έγινε βοηθός στην Ιατρική Σχολή της Ουψάλα και είχε ήδη αρχίσει να εργάζεται σε ένα πρόγραμμα για τη βελτίωση του πανεπιστημίου. Φύτεψε τον πρώτο [[Βοτανικός κήπος|βοτανικό κήπο]], τον οποίο αργότερα θα ανελάμβανε ο [[Κάρολος Λινναίος]] και αποτελεί σήμερα ένα μουσείο της βοτανικής του 18ου αιώνα με την ονομασία [[Κήπος του Λινναίου]]. Με τη βοήθεια του πρύτανη Magnus Gabriel De la Gardie ο Ρούντμπεκ έγινε καθηγητής το 1660 και πρύτανης επί δύο εξαμηνιαίες θητείες παρά το νεαρό της ηλικίας του. Τότε άρχισε μία ανοικοδόμηση με τον ίδιο ως αρχιτέκτονα. Το σημαντικότερο σωζόμενο αρχιτεκτονικό του έργο είναι το αμφιθέατρο ανατομίας, που προστέθηκε στο Gustavianum τη δεκαετία του 1660 και καλύπτεται με τον χαρακτηριστικό θόλο για τον οποίο το όλο οικοδόμημα είναι γνωστό στις ημέρες μας.
 
Ο Ρούντμπεκ, ταλαντούχος επιστήμονας, αρχιτέκτονας και μηχανικός, υπήρξε η κυρίαρχη προσωπικότητα στο πανεπιστήμιο κατά τα τέλη του 17ου αιώνα, που προετοίμασε το έδαφος για τον Λινναίο και άλλους, αλλά είναι ίσως γνωστότερος σήμερα για τις ψευδοϊστορικές υποθέσεις του έργου του ''Atlantica'', που απορρόφησε μεγάλο μέρος των τελευταίων του χρόνων. `Οταν μεγάλο μέρος της πόλης κάηκε το 1702, το Gustavianum, που περιείχε την πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη με πολλά πολύτιμα χειρόγραφα, σώθηκε από την πυρκαϊά — κατά τον τοπικό θρύλο ο ηλικιωμένος Ρούντμπεκ στάθηκε στην οροφή διευθύνοντας την καταπολέμηση της φωτιάς.
 
===Γυναίκες στο πανεπιστήμιο===
[[Image:Betty Pettersson.jpg|thumb|Η Μπέτυ Πέτερσον, η πρώτη γυναίκα που σπούδασε σε Σουηδικό πανεπιστήμιο.]]
Το θέμα του δικαιώματος των γυναικών να σπουδάζουν σε πανεπιστήμια τέθηκε για πρώτη φορά στη χώρα το 1865. Το 1870 αποφασίσθηκε να δοθεί στις μαθήτριες το δικαίωμα να συμμετέχουν στις εισαγωγικές εξετάσεις ("studentexamen") για τα πανεπιστήμια, καθώς και το δικαίωμα να φοιτούν στις Ιατρικές Σχολές των Πανεπιστημίων της Ουψάλα και της Λούνδης, και να παίρνουν πτυχίο από αυτές, καθώς και από το Καρολίνειο Ινστιτούτο Ιατρικής και Χειρουργικής στη Στοκχόλμη. Απαγορευόταν όμως ακόμα να διορίζονται σε νοσοκομεία, οπότε έπρεπε να ασκούν ιδιωτικά την ιατρική. Η πρόσβαση των γυναικών στην ανώτατη εκπαίδευση gher education was extended in 1873, when all degrees except those in the faculties of theology and the licentiate degree in Law were made accessible for women.
 
Η πρώτη φοιτήτρια στη σουηδική ιστορία ήταν η Μπέτυ Πέτερσον (1838–1885), που είχε ήδη εργασθεί ιδιωτικά ως δασκάλα σε σπίτια για αρκετά χρόνια όταν έδωσε τη "studentexamen" το 1871. Με ειδική βασιλική άδεια της επιτράπηκε να εγγραφεί στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα το [[1872]], ένα έτος πριν οι σπουδές στη Φιλοσοφική του Σχολή ανοίξουν γενικά στις γυναίκες. Η Πέτερσον σπούδασε ευρωπαϊκές γλώσσες και υπήρξε η πρώτη γυναίκα στη Σουηδία που πήρε πανεπιστημιακό τίτλο σπουδών, το [[1875]]. Η πρώτη Σουηδή που πήρε διδακτορικό ήταν η `Ελλεν Φρις (1855–1900), και πάλι από το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα (Ph.D. στην [[ιστορία]] το [[1883]]). Πρωτοπόρες φοιτήτριες στην Ουψάλα ήταν και οι Λυδία Βάλστρεμ (1869–1954), που όπως και η Φρις αναμίχθηκε αργότερα στο [[Φεμινισμός|φεμινιστικό κίνημα]] (το δεύτερο Ph.D. από Σουηδή, επίσης στην ιστορία, το 1900), και `Ελσα `Εσελσον (Elsa Eschelsson, 1861–1911), η πρώτη Σουηδή που πήρε ποτέ πτυχίο Νομικής και η πρώτη που δίδαξε σε πανεπιστήμιο, παρότι δεν της επιτράπηκε να γίνει καθηγήτρια αν και είχε όλα τα προσόντα για τη θέση εκτός από το «σωστό» φύλο. Μετά από χρόνια συγκρούσεων για το θέμα με τον καθηγητή του αστικού δικαίου A.O. Winroth και με το Δ.Σ. του πανεπιστημίου, η `Εσελσον πέθανε από υπερβολική δόση υπνωτικού το 1911. Σύφωνα με το σύνταγμα του 1809 μόνο «άνδρες σουηδικής εθνικότητας» μπορούσαν να διορίζονται σε ανώτερες δημόσιες θέσεις και σε αυτές περιλαμβανόταν η θέση του καθηγητή πανεπιστημίου. Αυτό άλλαξε το 1925 και η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε καθηγητική έδρα στην Ουψάλα ήταν η Γκερντ `Ενεκβιστ (Gerd Enequist), που διορίσθηκε καθηγήτρια Ανθρωπογεωγραφίας[[Ανθρωπογεωγραφία]]ς το [[1949]].
 
==Διοίκηση και οργάνωση==
 
===Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Ουψάλα===
[[Image:Uppsala plate 2 from NF 30 (1920) - University hospital.jpg|thumb|TheΤο oldπαλιό mainκύριο buildingκτήριο ofτου theΠανεπιστημιακού UppsalaΝοσοκομείου Universityτης HospitalΟυψάλα, photographφωτογραφία from ''cπερ.'' 1920]]
Το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Ουψάλα (''Akademiska sjukhuset''), που χρησιμεύει και ως χώρος διασκαλίας για τα κλινικά μαθήματα της Ιατρικής Σχολής, διοικείται από το Κομητειακό Συμβούλιο της Ουψάλα (δηλαδή από την τοπική αυτοδιοίκηση) σε συνεργασία με το πανεπιστήμιο. Το 2003 το νοσοκομείο είχε προσωπικό 7719 ατόμων και το 2004 1079 κλίνες ασθενών.
 
[[Image:Niklas Zennström.jpg|thumb|Ο [[Niklas Zennström]], συνιδρυτής των [[KaZaA]] και [[Skype]]]]
 
Οκτώ πρόσωπα τιμημένα με [[Βραβείο Νόμπελ]] φοίτησαν ή δίδαξαν ως καθηγητές στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα<ref>{{cite web | title=Eight Nobel laureates have been connected with the Uppsala University| url=http://www.uu.se/en/node124| accessdate=2010-06-12}}</ref>. Επίσης, πολλοί άλλοι σημαντικοί άνθρωποι. Αναλυτικότερα:
 
===Βραβεία Νόμπελ===
* [[Σβάντε Αρρένιους]] (1859–1927), Νόμπελ Χημείας 1903
* [[Άλβαρ Γκούλστραντ]] (1862–1930), Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής 1911
* [[Χανς Όλοφ Γκόστα Αλφβέν]] (1908–1995), Νόμπελ Φυσικής 1970
* [[Καρλ Μάνε Σίγκμπαν]] (1886–1978), Νόμπελ Φυσικής 1924
* [[Κάι Σίγκμπαν]] (1918–2007), Νόμπελ Φυσικής 1981
* [[Έρικ Άξελ Κάρλφελντ]] (1864–1931), Νόμπελ λογοτεχνίας 1931 (πέθανε πριν το παραλάβει)
* [[Περ Λάγκερκβιστ]] (1891–1974), Νόμπελ λογοτεχνίας 1951
* [[Άλβα Μίρνταλ]] (1902–1986), Νόμπελ Ειρήνης 1982
 
===Βασιλείς και πολιτικοί===
* Βασιλιάς [[Κάρολος Ι΄ της Σουηδίας]].
* Βασιλιάς [[Κάρολος ΙΕ΄ της Σουηδίας]], φοιτητής το 1843 και το 1845
* Βασιλιάς [[Όσκαρ Β΄ της Σουηδίας]]
* Βασιλιάς [[Γουσταύος Ε΄ της Σουηδίας]]
* Βασιλιάς [[Γουσταύος-Αδόλφος ΣΤ΄ της Σουηδίας]]
<ref>http://www.royalcourt.se/ovrigt/pressrum/hovetmeddelar/aretsarkivhovetmeddelar/kronprinsessantarexamenviduppsalauniversitet.5.6b0698e911fa8f90058800017313.html</ref>
* [[Hjalmar Branting]] (1860–1925), πρωθυπουργός της Σουηδίας βραβευμένος με Νόμπελ Ειρήνης το 1921
* [[Per Jacobsson]] (1894–1963), επικεφαλής του [[Διεθνές Νομισματικό Ταμείο|ΔΝΤ]] (1956–1963)
* [[Χανς Μπλιξ]] (γενν. 1928), διπλωμάτης, Υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας (1978–1979), επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (1981–1997)
* [[Άννα Λιντ]] (1957–2003), Υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας, δολοφονήθηκε το 2003.
 
===Φυσικές επιστήμες===
* [[Samuel Klingenstierna]] (1698–1765), μαθηματικός και φυσικός
* [[Άντερς Κέλσιος]] (1701–1744), φυσικός και αστρονόμος
* [[Ανδρέας Άνγκστρομ]] (1814–1874), φυσικός
* [[Tobias Robert Thalén]] (1827–1905), αστρονόμος και φυσικός (φασματοσκόπος)
* [[Μπερτίλ Λίντμπλαντ]] (1895–1965), αστρονόμος
* [[Ρολφ Μαξιμίλιαν Σίβερτ]] (1896–1966), φυσικός
[[Image:Jöns Jacob Berzelius from Familj-Journalen1873.png|thumb|Ο [[Γιονς Γιάκομπ Μπερτσέλιους]]]]
* [[Γιόχαν Γκότλιμπ Γκαν]] (1745–1818), ορυκτολόγος που ανεκάλυψε το [[μαγγάνιο]]
* [[Γιονς Γιάκομπ Μπερτσέλιους]] (1779–1848), φυσικός και χημικός
* [[Περ Τέοντορ Κλέβε]] (1840–1905), χημικός και γεωλόγος
* [[Olaus Rudbeckius]] (1630–1702), a physician and professor of medicine as well as an engineer, architect and an imaginative writer of chauvinistic [[pseudohistory|(pseudo)history]]
* [[Olaus Rudbeckius, junior]] (1660–1740), botanist
* [[Κάρολος Λινναίος]] (1707–1778), βοτανολόγος, πατέρας της ταξινομικής
* [[Αδάμ Αφζέλιους]] (1750–1837), βοτανολόγος
** [[Άντερς Νταλ]] (1751–1789), βοτανολόγος (βλ. [[ντάλια]])
 
===Επιστήμες του ανθρώπου===
* [[Μισέλ Φουκώ]], Γάλλος φιλόσοφος
 
===Λογοτέχνες===
* [[Αύγουστος Στρίντμπεργκ]] (1849–1912), δραματουργός και μυθιστοριογράφος
* [[Λαρς Γκούσταφσον]] (γενν. 1936), μυθιστοριογράφος
* [[Πέτερ Νίλσον]] (1937–1988), μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος και αστρονόμος
* [[Όλα Λάρσμο]] (γενν. 1957), μυθιστοριογράφος
 
==Δείτε επίσης==
 
 
[[Κατηγορία:Πανεπιστήμια της Σουηδίας|Ουψαλα]]
[[Κατηγορία:Ουψάλα|Πανεπιστημιο]]
 
[[ar:جامعة أوبسالا]]
26.556

επεξεργασίες