Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Επιχείρηση Ουρανός»

αναστροφή συνδέσεων σε ημνίες και τετριμένους συνδέσμους
μ
(αναστροφή συνδέσεων σε ημνίες και τετριμένους συνδέσμους)
| σημειώσεις=
|}}
'''Επιχείρηση ''Ουρανός''''' ([[ρωσική γλώσσα|ρώσικα]]: Операция «Уран») ήταν η κωδική ονομασία της [[ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών|σοβιετικής]] στρατηγικής επιχείρησης στον [[Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Β' Παγκόσμιο Πόλεμο]] η οποία είχε ως αποτέλεσμα την περικύκλωση της γερμανικής [[6η Στρατιά (Γερμανία)|6ης Στρατιάς]], της [[Ρουμάνικες Στρατιές στη Μάχη του Στάλινγκραντ|Τρίτης και Τέταρτης ρουμάνικης Στρατιάς]] και μιατμημάτων στρατιάτης γερμανικών [[τεθωρακισμένα|τεθωρακισμένων]], τηνγερμανικής [[4η Στρατιά Πάντσερ (Γερμανία)|ΤέταρτηΤέταρτης ΣτρατιάΣτρατιάς Πάντσερ]]. Η επιχείρηση αποτέλεσε μέρος της εξελισσόμενης [[Μάχη του Στάλινγκραντ|Μάχης του Στάλινγκραντ]], και είχε στόχο την καταστροφή των γερμανικών δυνάμεων που βρίσκονταν μέσα και γύρω από το Στάλινγκραντ. Ο σχεδιασμός της Επιχείρησης ''Ουρανός'' είχε ξεκινήσει από τον Σεπτέμβριο του [[1942]] και εξελίχθηκε παράλληλα με σχέδια για την περικύκλωση και καταστροφή της [[Ομάδα Στρατιών Κέντρου|Ομάδας Στρατιών Κέντρου]] (Mitte) και των γερμανικών δυνάμεων στον [[Καύκασος|Καύκασο]]. Ο [[Κόκκινος Στρατός]] επωφελήθηκε από το γεγονός ότι οι γερμανικές δυνάμεις στη νότια Σοβιετική Ένωση είχαν
απλωθεί σε μεγάλο μέτωπο, χρησιμοποιώντας τις πιο αδύνατες [[Ρουμανία|ρουμάνικες]] και [[Ιταλία|ιταλικές]] στρατιές για την φύλαξη των πλευρών τους. Τα αρχικά σημεία της επίθεσης καθορίστηκαν κατά μήκος του μετώπου ακριβώς απέναντι από τις ρουμάνικες δυνάμεις οι οποίες δεν είχαν τον απαραίτητο βαρύ οπλισμό για να αντιμετωπίσουν τα σοβιετικά άρματα.
 
Με δεδομένο το μήκος μετώπου που προέκυψε από το γερμανικό [[Μπλε σχέδιο]] (Fall Blau), που στόχευε στην κατάληψη της πόλης του [[Βόλγογκραντ|Στάλινγκραντ]] και των πετρελαιοπηγών του Καυκάσου, οι Γερμανοί και οι υπόλοιπες δυνάμεις του [[Άξονας Βερολίνου - Ρώμης|Άξονα]] ήταν αναγκασμένοι να φρουρούν τομείς πολύ μεγαλύτερους από αυτούς που ήταν ικανοί. Η κατάσταση χειροτέρεψε από την απόφαση να μεταφερθούν μερικές μηχανοκίνητες [[μεραρχία|μεραρχίες]] από την Σοβιετική Ένωση στην Δυτική Ευρώπη. Επιπλέον, οι μονάδες στην περιοχή είχαν εξαντληθεί από τις πολύμηνες μάχες, ιδίως αυτές που έλαβαν μέρος στις μάχες στο Στάλινγκραντ. Οι Γερμανοί διέθεταν μόνο το [[48ο Σώμα Πάντσερ]], το οποίο είχε την δύναμη μιας [[Μεραρχία Πάντσερ Tatra|μεραρχίας πάντσερ]], και στην [[29η Μεραρχία Πεζικού (Γερμανία)|29 Μεραρχία Πεζικού]] για την ενίσχυση των Ρουμάνων που στα πλευρά της 6ης Στρατιάς. Αντιθέτως, ο Κόκκινος Στρατός διέθετε πάνω από ένα εκατομμύριο προσωπικό για την εκκίνηση της επίθεσης μέσα και γύρω από το Στάλινγκραντ. Τα σοβιετικά στρατεύματα, ωστόσο, αντιμετώπιζαν προβλήματα μετακίνησης, καθώς ήταν δύσκολο να αποκρύψουν τις προετοιμασίες ώστε να αιφνιδιάσουν τους Γερμανούς και, συνήθως, έφθαναν με καθυστέρηση εξαιτίας προβλημάτων μεταφορών και αποθήκευσης εφοδίων. Η εκκίνηση της Επιχείρησης ''Ουρανός'', ενώ είχε αρχικά προγραμματιστεί για τις 8 Νοεμβρίου, αναβλήθηκε αρχικά για τις 17 Νοεμβρίου, και μετά για τις 19 Νοεμβρίου.
 
Στις 07:20 (ώρα Μόσχας) στις [[19 Νοεμβρίου]] οι σοβιετικές δυνάμεις επιτέθηκαν στο βόρειο πλευρό των δυνάμεων του Άξονα, οι δυνάμεις στο νότιο πλευρό επιτέθηκαν στις [[20 Νοεμβρίου]]. Παρόλο που οι ρουμάνικες μονάδες κατάφεραν να αποκρούσουν τις πρώτες επιθέσεις, στο τέλος τις 20ής Νοεμβρίου η Τρίτη και η Τέταρτη ρουμανική στρατιά αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν ταχύτατα καθώς ο Κόκκινος Στρατός είχε παρακάμψει μερικές γερμανικές μεραρχίες [[πεζικό|πεζικού]]. Οι γερμανικές εφεδρείες δεν ήταν αρκετές για να αποκρούσουν τις σοβιετικές μηχανοκίνητες σφήνες, ενώ η Έκτη Στρατιά δεν αντέδρασε έγκαιρα, ώστε να απεμπλέξει δυνάμεις από το Στάλινγκραντ και να τις διαθέσει για την αντιμετώπιση της επερχόμενης απειλής. Στο τέλος της [[22 Νοεμβρίου|22ας Νοεμβρίου]] οι Σοβιετικές δυνάμεις συναντήθηκαν στην πόλη [[Καλάτς]], περικυκλώνοντας έτσι 290.000 άνδρες ανατολικά του [[Ντον]]. Ο [[Αδόλφος Χίτλερ|Χίτλερ]] αντί να επιχειρήσει να διασπάσει τον κλοιό, αποφάσισε να κρατήσει τις δυνάμεις του Άξονα στο Στάλινγκραντ και να τις εφοδιάζει από αέρος, υποστηρίζοντας ότι "το Στάλινγκραντ είναι φρούριο".
 
== Ιστορικό ==
Στις αρχές Μαΐου του 1942, η [[Βέρμαχτ]] ξεκίνησε την επίθεση με την κωδική ονομασία [[Μπλε σχέδιο]] (Fall Blau) ενάντια στις σοβιετικές δυνάμεις που βρίσκονταν απέναντι από την [[Ομάδα Στρατιών Κέντρου]].<ref>McCarthy & Syron (2002), σελ. 131</ref> Αφού είχαν διασπάσει τις δυνάμεις του Κόκκινου Στρατού στις 13 Ιουλίου, οι γερμανικές δυνάμεις περικύκλωσαν και κατέλαβαν την πόλη του [[Ροστόφ]].<ref>Glantz (1995), σελ. 119</ref> Μετά την πτώση του Ροστόφ, ο Χίτλερ χώρισε τις δυνάμεις που επιχειρούσαν στο νότιο άκρο του μετώπου, σε μία προσπάθεια να καταλάβει ταυτόχρονα την πόλη του [[Βόλγογκραντ|Στάλινγκραντ]] και τις [[Μάχη του Καυκάσου|πετρελαιοπηγές του Καυκάσου]]<ref>Glantz (1995), σελ. 120</ref> Η ευθύνη για την κατάληψη του Στάλινγκραντ δόθηκε στην [[6η Στρατιά (Γερμανία)|Έκτη Στρατιά]], η οποία αμέσως κατευθύνθηκε προς τον [[Βόλγας|Βόλγα]] και ξεκίνησε την προώθησή της με την ισχυρή υποστήριξη του [[Λούφτφλοτε 4]] της [[Luftwaffe|Λούφτβαφφε]].<ref>McCarthy & Syron (2002), σελ. 135–136</ref> Στις 7 Αυγούστου, δύο γερμανικά [[σώμα στρατού|σώματα]] πάντσερ πλαγιοκόπησαν και περικύκλωσαν 50.000 σοβιετικούς στρατιώτες και περίπου 1.000 άρματα, ενώ στις 22 Αυγούστου οι γερμανικές δυνάμεις άρχισαν να διασχίζουν τον [[Ντον]] για την ολοκλήρωση της προώθησης προς τον Βόλγα.<ref>McCarthy & Syron (2002), σελ. 136</ref> Την επόμενη μέρα άρχισε η [[Μάχη του Στάλινγκραντ]] όταν οι εμπροσθοφυλακές της Έκτης Στρατιάς διείσδυσαν στα προάστια της πόλης.<ref>Cooper (1978), σελ. 422</ref>
 
[[Αρχείο:Bundesarchiv Bild 101I-216-0445-18, Russland-Mitte-Nord, Panzer IV..jpg|thumb|left|Γερμανικά στρατεύματα προωθούνται στη Σοβιετική Ένωση τον Ιούνιου του 1942]]
 
Τον Νοέμβριο, η Έκτη Στρατιά είχε καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος του Στάλινγκραντ, ωθώντας των Κόκκινο Στρατό στις όχθες του Βόλγα.<ref>Clark (1965), σελ. 239</ref> Μέχρι εκείνο το σημείο υπήρχαν ενδείξεις για μια επικείμενη σοβιετική επίθεση η οποία θα στόχευε τα πλευρά της έκτης στρατιάς, όπως η αυξημένη σοβιετική δραστηριότητα στα πλευρά της Έκτης Στρατιάς καθώς και πληροφορίες που είχαν αποσπαστεί από την ανάκριση σοβιετικών [[Αιχμάλωτος πολέμου|αιχμαλώτων]].<ref>Clark (1965), σελ. 241</ref> Παρόλα αυτά η γερμανική διοίκηση ενδιαφερόταν περισσότερο για την ολοκλήρωση της κατάληψης του Στάλινγκραντ.<ref>Clark (1965), σελ. 242</ref> Άλλωστε, ο αρχηγός του [[Γενικού επιτελείου Στρατού]] (Oberkommando des Heeres), στρατηγός [[Φραντς Χάλντερ]] είχε απολυθεί τον Σεπτέμβριο, λόγω της προσπάθειάς του να προειδοποιήσει για τον κίνδυνο που αναπτύσσονταν κατά μήκος των υπερεκτεταμένων πλευρών της Έκτης Στρατιάς και της [[4η Στρατιά Πάντσερ|Τέταρτης Στρατιάς Πάντσερ]].<ref>McCarthy & Syron (2002), σελ. 137–138</ref> Η σοβιετική ''[[Στάβκα]]'' (Ανώτατη Διοίκηση) είχε ξεκινήσει τον σχεδιασμό μιας σειράς αντεπιθέσεων με σκοπό την καταστροφή των γερμανικών δυνάμεων στον νότο, που πολεμούσαν στο Στάλινγκραντ και τον Καύκασο, όπως και της Ομάδας Στρατιών Κέντρου.<ref>Glantz (1999), σελ. 17</ref> Τελικά, η διοίκηση της σοβιετικής προσπάθειας της ανακούφισης<!--relieve--> του Στάλινγκραντ ανατέθηκε στον στρατηγό [[Αλεξάντρ Βασιλιέφσκι]].<ref>Glantz (1999), σελ. 18</ref>
 
Η ''Στάβκα'' κατέστρωσε δύο κύριες επιχειρήσεις εναντίον των εχθρικών δυνάμεων στην περιοχή του Στάλινγκραντ, την επιχείρηση ''Ουρανός'' και την επιχείρηση ''Κρόνος'', ενώ υπήρχαν σχέδια και για την επιχείρηση ''Άρης'', σκοπός της οποίας ήταν να εμπλέξει την γερμανική Ομάδα Στρατιών Κέντρου σε μία προσπάθεια να δεσμεύσει τις ενισχύσεις και να καταφέρει το μεγαλύτερο δυνατό χτύπημα.<ref>Glantz (1995), σελ. 129–130</ref> Η επιχείρηση Ουρανός απαιτούσε την χρήση μεγάλου αριθμού δυνάμεων (μηχανοκίνητων και πεζικού) για την περικύκλωση των Γερμανών και των συμμάχων τους στο Στάλινγκραντ.<ref>Glantz (1995), σελ. 130</ref> Καθώς οι ετοιμασίες για την επίθεση άρχιζαν, τέθηκαν τα σημεία επίθεσης στα σημεία που το μέτωπο ήταν ήταν αρκετά εκτεταμένο και οι μονάδες του Άξονα ήταν ικανές να το ελέγχουν αποτελεσματικά, στα νώτα της Έκτης στρατιάς, έτσι ώστε να μην επιτραπεί στους Γερμανούς να ενισχύσουν αυτούς τους τομείς γρήγορα.<ref>Beevor (1998), σελ. 225–226</ref> Η επίθεση θα ήταν ένας κυκλωτικός ελιγμός («κίνηση λαβίδας»). Οι σοβιετικές μηχανοκίνητες μονάδες θα διείσδυσαν βαθιά στα γερμανικά νώτα, ενώ μια άλλη επίθεση θα εκδηλώνονταν πιο κοντά στην Έκτη Στρατιά, σε μια προσπάθεια να επιτεθούν επιτεθούν ακριβώς στα μετόπισθεν των γερμανικών μονάδων.<ref>Beevor (1998), σελ. 226</ref> Ενώ ο Κόκκινος στρατός ετοιμάζονταν, οι Γερμανοί διοικητές επηρεασμένοιεπηρρεασμένοι από την πεποίθησή τους ότι ο Κόκκινος στρατός, συσσωρευόμενος απέναντι από την γερμανική Ομάδα Στρατιών Κέντρου στο βορρά, ήταν ανίκανος να επιτεθεί ταυτόχρονα και στο νότο, συνεχίζοντας έτσι να αρνούνται την πιθανότητα μιας επικείμενης σοβιετικής επίθεσης.<ref name="McTaggart20064950">McTaggart (2006), σελ. 49–50</ref>
 
== Σύγκριση δυνάμεων ==
[[Αρχείο:Bundesarchiv Bild 183-B24575, Friedrich Paulus.jpg|right|upright|thumb|Ο Στρατηγός [[Φρίντριχ Πάουλους]], διοικητής της Γερμανικής Έκτης Στρατιάς]]
 
Ενώ ο Χίτλερ είχε εκφράσει την αυτοπεποίθησή του για την ικανότητα των συμμάχων του να προστατεύσουν τα γερμανικά πλευρά,<ref>McTaggart (2006), σελ. 48</ref> στην πραγματικότητα οι μονάδες τους ήταν στην πλειοψηφία τους εξοπλισμένες με παρωχημένο υλικό και ιππήλατο [[πυροβολικό]], ενώ σε πολλές περιπτώσεις η κακή συμπεριφορά των αξιωματικών στο προσωπικό προκαλούσε την πτώση του ηθικού.<ref>McTaggart (2006), σελ. 48–49</ref> Όσον αφορά στην μηχανοκίνηση, η Πρώτη Ρουμάνικη Στρατιά ήταν εξοπλισμένη με περίπου 100 τσέχικης κατασκευής [[Panzer 38(t)]].<ref name="Erickson1975453" /> Το 37 χιλιοστών αντιαρματικό πυροβόλο του<ref>Perrett (1998), σελ. 17</ref> ήταν αναποτελεσματικό ενάντια στα σοβιετικά [[T-34]].<ref>Perrett (1998), σελ. 21</ref> Παρόμοια, το 37 χιλιοστών αντιαρματικό [[3.7 cm PaK 36|PaK 36]] ήταν πεπαλαιωμένο, έχοντας επιπλέον και σοβαρή έλλειψη πυρομαχικών.<ref>Beevor (1998), σελ. 229</ref> Μόνο μετά από επανειλημμένες αιτήσεις τους προμήθευσαν οι Γερμανοί με τα 75 χιλιοστών [[7.5 cm PaK 40|πυροβόλα PaK 40]], στέλνοντας έξι ανά μεραρχία.<ref>Clark (1975), σελ. 240–241</ref> Οι μονάδες αυτές εκτείνονταν σε μεγάλα τμήματα του μετώπου. Για παράδειγμα, η Τρίτη Ρουμανική Στρατιά καταλάμβανε ένα τμήμα μήκους 140 χιλιομέτρων, ενώ η Τέταρτη προστάτευε ένα τομέα μήκους 270 χιλιομέτρων.<ref name="McTaggart200649" /> Οι Ιταλοί και οι [[Ούγγροι]] ήταν τοποθετημένοι μεταξύ των δύο ρουμανικών σχηματισμών,<ref name="McTaggart200649" /> παρόλο που οι Γερμανοί διοικητές δεν είχαν σε υψηλή εκτίμηση την ικανότητα αυτών των μονάδων για μάχη.<ref>Manstein (1982), σελ. 293</ref> Γενικά, και οι γερμανικές δυνάμεις δεν βρίσκονταν σε καλύτερη κατάσταση. Οι πολύμηνες μάχες με τον Κόκκινο Στρατό τις είχαν εξασθενήσει, και ενώ η ''Στάβκα'' είχε την δυνατότητα να επιστρατεύει καινούργια στρατεύματα, η γερμανική ανώτατη διοίκηση προσπαθούσε να συντηρήσει τις ήδη υπάρχουσες μηχανοκίνητες μονάδες.<ref>Glantz (1995), σελ. 124</ref> Επιπλέον, κατά την διάρκεια της γερμανικής επίθεσης μεταξύ Μαΐου και Νοεμβρίου του 1942, αποσπάστηκαν από την Ομάδα Στρατιών Α οι επίλεκτες μεραρχίες [[1η Μεραρχία SS Leibstandarte SS Adolf Hitler|Leibstandarte]] και [[Μεραρχία Großdeutschland|Großdeutschland]] και τοποθετήθηκαν ως μηχανοκίνητες εφεδρείες στην Δύση, για την περίπτωση βρετανικής απόβασης στη [[Γαλλία]].<ref>Cooper (1978), σελ. 425</ref> Επιπλέον, η Έκτη Στρατιά είχε υποστεί πολλές απώλειες κατά την διάρκεια των μαχών στην πόλη του Στάλινγκραντ.<ref>Cooper (1978), σελ. 425–426</ref> Σε μερικές περιπτώσεις, όπως αυτή της 22ης Μεραρχίας Πάντσερ, ο εξοπλισμός της δεν ήταν καλύτερος από αυτόν της Πρώτης Ρουμανικής Μεραρχίας Τεθωρακισμένων.<ref>McTaggart (2006), σελ. 50–51</ref> Οι γερμανικοί σχηματισμοί ήταν, επίσης, υπερεκτεταμένοι κατά μήκος μεγάλων τμημάτων του μετώπου. Το 11ο Σώμα Στρατού, για παράδειγμα, υπερασπιζόταν μέτωπο μήκους περίπου 100 χιλιομέτρων.<ref name="McTaggart200650">McTaggart (2006), σελ. 50</ref>
 
=== Σοβιετικές δυνάμεις ===
[[Αρχείο:Georgi Zhukov in 1940.jpg|right|upright|thumb|Ο [[Γκεόργκι Ζούκοφ]], ο οποίος ως Ανώτατος Υποδιοικητής είχε την συνολική ευθύνη για την επιχείρηση Ουρανός]]
Ο Κόκκινος Στρατός παρέταξε περίπου 1.100.000 άνδρες, 804 άρματα, 13.400 στοιχεία πυροβολικού και πάνω από 1.000 [[αεροσκάφος|αεροσκάφη]] για την επικείμενη επίθεση.<ref name="Glantz1995134">Glantz (1995), σελ. 134</ref> Απέναντι από την Ρουμάνικη Τρίτη Στρατιά, οι Σοβιετικοί παρέταξαν την 5η Στρατιά Τεθωρακισμένων καθώς και την 21η και την 65η Στρατιά έτσι ώστε να διαρρήξουν και να υπερκεράσουν τα πλευρά των Γερμανών.<ref>Glantz (1995), σελ. 131</ref> Η νότια πλευρά των Γερμανών ήταν ο στόχος των επιχειρήσεων της 51ης και της 57ης Στρατιάς που οδηγούνταν από το 13ο και το 4ο Μηχανοκίνητο Σώμα, οι οποίες θα διασπούσαν την Τέταρτη Ρουμάνικη Στρατιά με σκοπό να συναντήσουν την Πέμπτη Στρατιά Τεθωρακισμένων στην πόλη Καλάτς.<ref>Glantz (1995), σελ. 131–132</ref> Συνολικά οι Σοβιετικοί είχαν συγκεντρώσει 11 στρατιές και διάφορες ανεξάρτητες ταξιαρχίες και σώματα τεθωρακισμένων.<ref name="McTaggart200650" /> Εντούτοις οι προετοιμασίες για την επίθεση αντιμετώπισαν αρκετά προβλήματα. Στις 8 Νοεμβρίου, η ''Στάβκα'' εξέδωσε διαταγή να ΄για μετάθεση της ημερομηνίας έναρξης της επιχείρησης, επειδή η καθυστερήσεις στις μεταφορές δεν επέτρεψαν σε αρκετές μονάδες να είναι στην προβλεπόμενη θέση τους.<ref>Erickson (1975), σελ. 456</ref> Εν τω μεταξύ, οι μονάδες που βρίσκονταν στο μέτωπο, έκαναν αρκετά γυμνάσια για να εξασκηθούν στην απόκρουση των εχθρικών αντεπιθέσεων και στην εκμετάλλευση της προώθησης των μηχανοκίνητων μονάδων.<ref>Erickson (1975), σελ. 456–457</ref> Αυτές οι ενέργειες είχαν καλυφθεί από μια εκστρατεία παραπλάνησης, που περιελάμβανε μείωση της χρήσης ασυρμάτων, παραλλαγή, επιχειρησιακή ασφάλεια, χρήση αγγελιοφόρων για επικοινωνία αντί για ασύρματους και ενεργητική παραπλάνηση, όπως η αύξηση των κινήσεων στρατευμάτων γύρω από την Μόσχα.<ref>Beevor (1998), σελ. 226–227</ref> Τα στρατεύματα διατάχθηκαν να κατασκευάσουν αμυντικές οχυρώσεις, προκειμένου να προκαλέσουν ψευδείς εντυπώσεις στους Γερμανούς, ενώ κατασκεύασαν ψεύτικες γέφυρες για να αποσπάσουν την προσοχή τους από τις πραγματικές γέφυρες που κατασκευάζονταν στο Ντον.<ref>Beevor (1998), σελ. 227</ref> Επιπλέον, ο Κόκκινος στρατός επέτεινε τις επιθέσεις εναντίον της Ομάδας Στρατιών Κέντρου και τοποθέτησε ομοιώματα σχηματισμών, ώστε να συντηρήσει την εντύπωση ότι επίκειται μεγάλης κλίμακας επίθεση εναντίον των Γερμανικών δυνάμεων στο κέντρο της Σοβιετικής Ένωσης.<ref name="McTaggart20064950"/>
 
Οι Σοβιετικές δυνάμεις στο Στάλινγκραντ είχαν υποστεί βαρείς βομβαρδισμούς, που έκαναν τη μετακίνησή τους δυσκολότερη. Τα 38 τάγματα μηχανικού, που βρίσκονταν στο μέτωπο, είχαν την ευθύνη της μεταφοράς πυρομαχικών, προσωπικού και αρμάτων στην απέναντι όχθη του Βόλγα. Παράλληλα εκτελούσαν δευτερεύουσες αποστολές αναγνώρισης κατά μήκος τμημάτων του μετώπου, τα οποία θα ήταν τα σημεία διείσδυσης της επικείμενης επίθεσης. Σε τρεις εβδομάδες ο Κόκκινος Στρατός μετέφερε περίπου 111.000 στρατιώτες, 420 άρματα και 556 στοιχεία πυροβολικού στην απέναντι όχθη του Βόλγα.<ref>Erickson (1975), σελ. 457</ref>
=== Εναντίον της Τρίτης Ρουμάνικης Στρατιάς: 19 Νοεμβρίου ===
[[Αρχείο:Bundesarchiv Bild 101I-218-0501-11, Russland-Süd, rumänischer Soldat.jpg|right|200px|upright|thumb|Ρουμάνος στρατιώτης στο μέτωπο]]
Η επίθεση στην Τρίτη Ρουμάνικη Στρατιά ξεκίνησε στις 8:50, οδηγούμενη από την 21η και την 65η Σοβιετική Στρατιά και την 5 Στρατιά Τεθωρακισμένων.<ref>Erickson (1975), σελ. 464</ref> Οι πρώτες δύο έφοδοι αποκρούστηκαν από τους Ρουμάνους,<ref>Beevor (1998), σελ. 240–241</ref> ενώ τα αποτελέσματα από τον βαρύ βομβαρδισμό του σοβιετικού πυροβολικού δυσχέραναν περισσότερο τις μετακινήσεις των σοβιετικών αρμάτων. Παρόλα αυτά, η έλλειψη βαρέων [[Αντιαρματικά|αντιαρματικών πυροβόλων]] προκάλεσε την κατάρρευση της ρουμάνικης άμυνας, οι γραμμές της οποίας διασπάστηκαν από το 4ο Σώμα Θωρακισμένων και το 3ο Σώμα Ιππικού το απόγευμα. Λίγο αργότερα, η 5η Στρατιά Θωρακισμένων διέσπασε τις γραμμές του Δεύτερου Ρουμάνικου Σώματος.<ref>Beevor (1998), σελ. 241</ref> Καθώς τα σοβιετικά άρματα κινούνταν διαμέσου της πυκνής ομίχλης βάσει [[πυξίδα]]ςπυξίδας, κατακυριεύοντας τις γερμανικές και τις ρουμάνικες θέσεις πυροβολικού, τρεις Ρουμάνικες μεραρχίες πεζικού άρχισαν να υποχωρούν άτακτα. Η Τρίτη Ρουμάνικη Στρατιά είχε υπερφαλαγγιστεί και από τα ανατολικά και από τα δυτικά.<ref>Erickson (1975), σελ. 464–465</ref> Αφότου έλαβε την είδηση της Σοβιετικής επίθεσης, το αρχηγείο της 6ης Στρατιάς δεν κατάφερε να δώσει διαταγή στην 16η και την 24η Μεραρχία Πάντσερ, που μέχρι εκείνη την στιγμή μάχονταν στο Στάλινγκραντ, να ενισχύσουν τις αμυντικές θέσεις των Ρουμάνων.<ref>McCarthy & Syron (2002), σελ. 138–139</ref> Αντί αυτών, η εντολή δόθηκε στο 48ο Σώμα Πάντσερ.<ref>McCarthy & Syron (2002), σελ. 139–140</ref>
 
Με σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό και πενιχρό εξοπλισμό, το [[48ο Σώμα Πάντσερ]] είχε λιγότερα από 100 λειτουργικά σύγχρονα άρματα για να αντιμετωπίσει τα σοβιετικά. Επιπλέον, οι ελλείψεις σε [[καύσιμα]] και άρματα ανάγκασαν τους διοικητές να ενσωματώσουν αρματιστές σε λόχους πεζικού. Η [[22η Μεραρχία Πάντσερ]], η οποία ήταν τμήμα του Σώματος, καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς στην μάχη που ακολούθησε.<ref name="McCarthy2002140">McCarthy & Syron (2002), σελ. 140</ref> Είχε μπει στην μάχη με λιγότερα από 30 άρματα,<ref>Beevor (1998), σελ. 245</ref> και, όταν τελείωσε η μάχη, είχε απομείνει μία [[ιππικό|ίλη]].<ref name="McCarthy2002140" /> Η ρουμάνική 1η Τεθωρακισμένη Μεραρχία, που ήταν ενσωματωμένη στο 48ο Σώμα Πάντσερ, αντιμετώπισε το 26ο Σώμα Τεθωρακισμένων των Σοβιετικών, αφού είχε χάσει την επικοινωνία με την διοίκηση του Σώματος, και ηττήθηκε στις 20 Νοεμβρίου.<ref name="Erickson1975465466">Erickson (1975), σελ. 465–466</ref> Καθώς οι Σοβιετικοί συνέχισαν να προωθούνται νότια, πολλά πληρώματα αρμάτων είχαν αρχίσει να υποφέρουν από την επιδεινούμενη χιονοθύελλα. Συχνά τα άρματα έχαναν την πρόσφυση τους στο έδαφος, προκαλώντας τραυματισμούς στα μέλη του πληρώματος.<ref>Beevor (1998), σελ. 245–246</ref> Παρόλα αυτά η χιονοθύελλα είχε παρόμοιες επιπτώσεις και στα γερμανικά στρατεύματα και τον συντονισμό τους.<ref>Beevor (1998), σελ. 246</ref>
 
The Third Romanian Army began to be routed by the end of 19 November.<ref name="Erickson1975465466" /> Η σοβιετική 21η Στρατιά και 5η Στρατιά Τεθωρακισμένων αιχμαλώτισαν 27.000 Ρουμάνους -αριθμός που αντιστοιχεί σε τρεις μεραρχίες- και μετά συνέχισαν την προώθηση προς τα νότια.<ref>Glantz (1995), σελ. 133</ref> Το σοβιετικό ιππικό χρησιμοποιήθηκε για να εκμεταλλευθεί την προώθηση, να αποκόψει τις επικοινωνίες μεταξύ των Ρουμάνων και της ιταλικής 8ης Στρατιάς και να εμποδίσει όποια ενδεχόμενη αντεπίθεση στα σοβιετικά πλευρά.<ref name="McTaggart200652">McTaggart (2006), σελ. 52</ref> Όσο η Κόκκινη Αεροπορία σφυροκοπούσε τους υποχωρούντες Ρουμάνους, η ''[[Luftwaffe|Λούφτβαφφε]]'' προέβαλε αμελητέα αντίσταση.<ref name="McTaggart200652" /><ref>Bell (2006), σελ. 61</ref> Η απόσυρση της 1ης Ρουμάνικης Μεραρχίας Ιππικού, που αρχικά ήταν τοποθετημένη στα πλευρά της 376ης Γερμανικής Μεραρχίας Πεζικού, επέτρεψε στην 65η Στρατιά να παρακάμψει τις γερμανικές αμυντικές θέσεις.<ref>McTaggart (2006), σελ. 52–53</ref> Καθώς οι γερμανικές δυνάμεις άρχισαν να αντιδρούν στο τέλος της ημέρας της 19ης Νοεμβρίου, εκδηλώθηκε και άλλη επίθεση στα νότια πλευρά της Έκτης Στρατιάς.<ref>McTaggart (2006), σελ. 53–54</ref>
 
[[Αρχείο:Bundesarchiv Bild 101I-021-2081-31A, General Friedrich Paulus.jpg|left|thumb|200px|Ο στρατηγός Πάουλους στη νότια Σοβιετική Ένωση]]
Η επίθεση του Κόκκινου Στρατού συνεχίστηκε στις [[21 Νοεμβρίου]], με τις δυνάμεις του Μετώπου Στάλινγκραντ να πετυχαίνουν διεισδύσεις έως και 50 χιλιομέτρων. Μέχρι εκείνη τη στιγμή οι υπόλοιπες ρουμάνικες μονάδες είχαν καταστραφεί σε απομονωμένες μάχες, ενώ ο Κόκκινος Στρατός είχε αρχίσει να εμπλέκεται με πλευρικά τμήματα της [[4η Στρατιά Πάντσερ (Γερμανία)|4ης Στρατιάς Πάντσερ]] και της [[6η Στρατιά (Γερμανία)|Έκτης Στρατιάς]].<ref>Erickson (1975), σελ. 468</ref> Η γερμανική 22η Μεραρχία Πάντσερ, παρά την απόπειρα σύντομης αντεπίθεσης, ελαττώθηκε σε δύναμη μίας ίλης και αναγκάστηκε να υποχωρήσει προς τα νοτιοδυτικά.<ref>Beevor (1998), σελ. 252</ref> Το σοβιετικό 26ο Σώμα Τεθωρακισμένων, έχοντας καταστρέψει ένα μεγάλο τμήμα της ρουμάνικής 1ης Θωρακισμένης Μεραρχίας, συνέχισε την προώθησή του προς τα νοτιοανατολικά, αποφεύγοντας να εμπλακεί με τις εχθρικές μονάδες που άφηνε πίσω του, παρόλο που υπολείμματα του ρουμάνικου 5ου Σώματος κατάφεραν να αναδιοργανωθούν και να οχυρωθούν, με την ελπίδα ότι θα βοηθηθούν από το 48ο Σώμα Πάντσερ.<ref>Beevor (1998), σελ. 252–253</ref> Εκείνη την ημέρα ο Γερμανός Στρατηγός [[Φρίντριχ Πάουλους]], διοικητής της Έκτης Στρατιάς, έλαβε αναφορές ότι οι Σοβιετικοί απείχαν λιγότερο από 40 χιλιόμετρα από το αρχηγείο του. Επιπλέον, δεν υπήρχαν άλλες δυνάμεις που να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τη σοβιετική προώθηση.<ref>Beevor (1998), σελ. 253</ref> Στον νότο, μετά από ένα σύντομο σταμάτημα, το σοβιετικό 4ο Μηχανοκίνητο Σώμα συνέχισε την προώθησή του βόρεια, απομακρύνοντας τους αμυνόμενους Γερμανούς από διάφορες πόλεις, στην πορεία του προς το Στάλινγκραντ.<ref>Erickson (1975), σελ. 468–469</ref> Καθώς οι γερμανικές δυνάμεις μέσα και γύρω από το Στάλινγκραντ βρίσκονταν σε κίνδυνο, ο Χίτλερ διέταξε όλα τα γερμανικά στρατεύματα στην περιοχή να υιοθετήσουν περιμετρική αμυντική διάταξη, ενώ ονόμασε τις δυνάμεις που βρίσκονταν μεταξύ του Ντον και του Βόλγα «Φρούριο Στάλινγκραντ», διαλύοντας τις ελπίδες για μια ενδεχόμενη απόπειρα της Έκτης Στρατιάς για διαφυγή από τον κλοιό.<ref name="McTaggart200655" /><ref>Beevor (1998), σελ. 254</ref> Η Έκτη Στρατιά, διάφορες άλλες μονάδες του Άξονα και το μεγαλύτερο μέρος της Τέταρτης Στρατιάς Πάντσερ εγκλωβίστηκαν και περικυκλώθηκαν από τους Σοβιετικούς. Μόνο η 16η Μεραρχία Πάντσερ Γρεναδιέρων έδωσε μάχη για την διαφυγή της. Η έλλειψη συντονισμού ανάμεσα στα σοβιετικά άρματα και το πεζικό, καθώς τα σώματα θωρακισμένων των σοβιετικών επιχειρούσαν να εκμεταλλευτούν την διείσδυση στο νότιο πλευρό των Γερμανών, επέτρεψε σε μεγάλο μέρος της Τέταρτης Ρουμάνικης Στρατιάς να αποφύγει την καταστροφή.<ref name="McTaggart200655" />
 
Στις [[22 Νοεμβρίου]] οι σοβιετικές δυνάμεις άρχισαν να διασχίζουν τον Ντον, συνεχίζοντας την προώθησή τους προς την πόλη [[Καλάτς]].<ref name="Erickson1975469">Erickson (1975), σελ. 469</ref> Οι γερμανικές δυνάμεις που φρουρούσαν το Καλάτς, που αποτελούνταν κυρίως από προσωπικό ανεφοδιασμού, δεν ήταν ενήμερες για τη σοβιετική επίθεση μέχρι τις 21 Νοεμβρίου και, ακόμα και όταν ενημερώθηκαν, δεν πληροφορήθηκαν την ακριβή δύναμη του Κόκκινου Στρατού, που πλησίαζε.<ref name="McTaggart200672">McTaggart (2006), σελ. 72</ref> Η ευθύνη κατάληψης της γέφυρας στο Καλάτς δόθηκε στο 26ο Σώμα Τεθωρακισμένων, το οποίο χρησιμοποίησε δύο αιχμαλωτισμένα γερμανικά άρματα και ένα όχημα αναγνώρισης για να την πλησιάσει και να βάλει κατά των φρουρών.<ref>Beevor (1998), σελ. 255</ref> Οι σοβιετικές δυνάμεις εισέβαλαν στην πόλη το πρωί, εκδιώκοντας τους υπερασπιστές της, έτσι ώστε μαζί με το 4ο Σώμα Τεθωρακισμένων να συναντηθούν με το το 4ο Μηχανοκίνητο σώμα που προσέγγιζε την πόλη από τα νότια.<ref>Beevor (1998), σελ. 255–256</ref> Η περικύκλωση των γερμανικών δυνάμεων στο Στάλινγκραντ ολοκληρώθηκε στις 22 Νοεμβρίου 1942.<ref>McCarthy & Syron (2002), σελ. 140–141</ref> Εκείνη την ημέρα οι σχηματισμοί των Σοβιετικών συνέχισαν να μάχονται σε θύλακες ρουμανικών δυνάμεων που προέβαλαν αντίσταση, όπως η μάχη που δόθηκε με το 5ο Ρουμάνικο Σώμα.<ref>Beevor (1998), σελ. 256</ref>
 
Οι μάχες συνεχίστηκαν μέχρι τις [[23 Νοεμβρίου]], καθώς οι Γερμανοί προσπαθούσαν μάταια να αντεπιτεθούν τοπικά για να σπάσουν τον κλοιό.<ref name="Erickson1975469" /> Τότε οι περικυκλωμένες δυνάμεις του Άξονα άρχισαν να κινούνται ανατολικά προς το Στάλινγκραντ, ώστε να αποφύγουν τα σοβιετικά άρματα, ενώ όσοι κατάφεραν να γλυτώσουν την περικύκλωση κινήθηκαν δυτικά προς της γερμανικές δυνάμεις και τα υπόλοιπα στρατεύματα του Άξονα.<ref>Erickson (1975), σελ. 469–470</ref>
 
== Συνέπειες ==
Η επιχείρηση ''Ουρανός'' εγκλώβισε 200.000 με 250.000 γερμανούς στρατιώτες σε μία περιοχή εκτεινόμενη 50 [[χιλιόμετρο|km]] από ανατολικά προς τα δυτικά και 40 [[χιλιόμετρο|km]] από τα βόρεια στα νότια.<ref>McCarthy & Syron (2002), σελ. 141</ref> Στον θύλακα βρίσκονταν τέσσερα σώματα πεζικού, ένα σώμα πάντσερ που ανήκε στην Τέταρτη και την Έκτη Στρατιά, στοιχεία δύο ρουμάνικων μεραρχιών, ένα [[Κροατία|κροατικό]] σύνταγμα πεζικού και κάποιες εξειδικευμένες μονάδες. Στο εγκλωβισμένο υλικό συμπεριλαμβάνονταν περίπου 100 άρματα, 2.000 στοιχεία πυροβολικού και όλμων και 10.000 φορτηγά.<ref>Erickson (1975), σελ. 470</ref> Κατά την υποχώρηση τους προς το [[Βόλγογκραντ|Στάλινγκραντ]] οι Γερμανοί άφησαν πίσω τους κράνη, όπλα, εξοπλισμό καθώς και βαρύ εξοπλισμό, ο οποίος είχε καταστραφεί και αφεθεί στις άκρες του δρόμου.<ref>Beevor (1998), σελ. 258</ref> Οι γέφυρες στο ποταμό Ντον είχαν μπλοκάρει από την κυκλοφορία, καθώς οι στρατιώτες του Άξονα μετακινούνταν βιαστικά προς τα ανατολικά μέσα στο κρύο, προσπαθώντας να διαφύγουν από τα σοβιετικά άρματα και το πεζικό και την επαπειλούμενη αποκοπή τους από το Στάλινγκραντ.<ref>Beevor (1998), σελ. 258–259</ref> Πολλοί τραυματίες του Άξονα ποδοπατήθηκαν και πολλοί από αυτούς που επιχείρησαν να διασχίσουν το παγωμένο ποτάμι πεζοί, έπεσαν μέσα και πνίγηκαν.<ref>Beevor (1998), σελ. 259</ref> Πεινασμένοι στρατιώτες συνωστίζονταν στα ρωσικά χωριά αναζητώντας τροφή, ενώ οι αποθήκες εφοδίων συχνά λεηλατούνταν για αναζήτηση κονσερβών.<ref>Beevor (1998), σελ. 259–260</ref> Οι τελευταίοι Γερμανοί διέσχισαν τον Ντον στις [[24 Νοεμβρίου]] και ανατίναξαν τις γέφυρες.<ref>Beevor (1998), σελ. 260–262</ref>
 
Η Έκτη Στρατιά, εν μέσω χάους, ξεκίνησε την κατασκευή αμυντικών γραμμών, αντιμετωπίζοντας δυσκολίες από την έλλειψη καυσίμων, πυρομαχικών και τροφίμων, έχοντας επιπλέον να αντιμετωπίσει και τον επερχόμενο ρωσικό χειμώνα. Ανέλαβε ακόμα την ευθύνη να καλύψει τα κενά των γραμμών του μετώπου που προέκυψαν από την διάλυση των ρουμανικών δυνάμεων.<ref>Erickson (1983), σελ. 2</ref> Στις 23 Νοεμβρίου, μερικές γερμανικές μονάδες κατέστρεψαν ή έκαψαν ό,τι δεν ήταν απαραίτητο για μία επιχείρηση διάσπασης του κλοιού και αποτραβήχτηκαν στο βόρειο άκρο του Στάλινγκραντ. Εντούτοις, αμέσως μόλις εγκατέλειψαν τα οχυρά τους, η σοβιετική 62η Στρατιά συνέτριψε την γερμανική 94η Μεραρχία Πεζικού στο ανοιχτό πεδίο. Οι επιζώντες της μεραρχίας προσαρτήθηκαν στην 16η και την 24η Μεραρχία Πάντσερ.<ref>Erickson (1983), σελ. 2–3</ref> Παρόλο που η γερμανική στρατιωτική διοίκηση είχε την άποψη ότι οι περικυκλωμένες δυνάμεις της [[Βέρμαχτ]] έπρεπε να σπάσουν τον κλοιό, ο Χίτλερ μεταξύ 23 και 24 Νοεμβρίου αποφάσισε να κρατήσουν την θέση τους και να επιχειρηθεί ο ανεφοδιασμός της Έκτης Στρατιάς από αέρος.<ref>Erickson (1983), σελ. 3</ref> Για το παγιδευμένο προσωπικό στο Στάλινγκραντ απαιτούνταν τουλάχιστον 680 τόνοι εφοδίων την ημέρα, ποσότητα που η εξαντλημένη [[Luftwaffe|Λούφτβαφε]] δεν ήταν σε καμία περίπτωση σε θέση να διανείμει. Επιπλέον η αναγεννημένη [[Κόκκινη Αεροπορία]] ήταν πλέον σοβαρή απειλή για όσα γερμανικά αεροσκάφη επιχειρούσαν να πετάξουν πάνω από την περιοχή. Παρόλο που από τον Δεκέμβριο η ''Λούφτβαφφε'' είχε συγκεντρώσει στόλο με περίπου 500 αεροσκάφη, πάλι δεν ήταν αρκετός για τον ικανοποιητικό ανεφοδιασμό της Έκτης Στρατιάς και στοιχείων της Τέταρτης Στρατιάς Πάντσερ.<ref>Bell (2006), σελ. 62</ref> Κατά την διάρκεια του πρώτου μισού του Δεκεμβρίου η Έκτη Στρατιά λάμβανε λιγότερο από το 20% των καθημερινών αναγκών της σε εφόδια.<ref>Bell (2006), σελ. 62–63</ref>
 
Εν τω μεταξύ, ο Κόκκινος στρατός είχε ενισχύσει την εξωτερική περικύκλωση με την πρόθεση να καταστρέψει τις περικυκλωμένες μονάδες. Τα σοβιετικά στρατεύματα θα επιτίθονταν από τα ανατολικά και τα νότια, με σκοπό να διασπάσουν τις γερμανικές μονάδες σε μικρότερες ομάδες. Οι διαταγές δόθηκαν στις 24 Νοεμβρίου με την εντολή να εκτελεστούν χωρίς ευρύτερη ανασύνταξη και χωρίς μετακίνηση των εφεδρειών. <ref>Erickson (1975), σελ. 470–471</ref> Η εξωτερική περικύκλωση είχε έκταση κατ' εκτίμηση 320 χιλιόμετρα, αλλά όμως μόνο τα τρία τέταρτα καλύπτονταν από σοβιετικά στρατεύματα. Η απόσταση μεταξύ της εξωτερικής και της εσωτερικής περικύκλωσης ήταν περίπου 16 χιλιόμετρα.<ref>Erickson (1975), σελ. 471–472</ref> Η σοβιετική Ανώτατη Διοίκηση ξεκίνησε την σχεδίαση της [[Επιχείρηση Κρόνος|Επιχείρησης Κρόνος]] με σκοπό την καταστροφή της ιταλικής 8ης Στρατιάς και την αποκοπή των γερμανικών δυνάμεων στον Καύκασο.<ref>Beevor (1998), σελ. 292–293</ref> Η επιχείρηση ήταν προγραμματισμένη να ξεκινήσει γύρω στις [[10 Δεκεμβρίου]].<ref>Beevor (1998), σελ. 293</ref>
 
Οι γερμανικές δυνάμεις στην περιοχή είχαν διασπαστεί περαιτέρω, όταν ο Γερμανός στρατηγός [[Έριχ φον Μάνσταϊν|Έριχ φον Μανστάιν]] ανέλαβε την διοίκηση της νεοσχηματισμένης [[Ομάδα Στρατιών Ντόν|Ομάδας Στρατιών Ντον]], που αποτελούνταν από την Τέταρτη Στρατιά Πάντσερ, την Έκτη Στρατιά και την Τρίτη και Τέταρτη Ρουμάνικη Στρατιά.<ref>Erickson (1983), σελ. 7</ref> Παρόλο που η κατάσταση για τους Γερμανούς ήταν δυσοίωνη, μετά το τέλος της επιχείρησης ''Ουρανός'' επικράτησε σχετική ηρεμία στο μέτωπο. Οι γερμανικές και οι σοβιετικές δυνάμεις σχεδίαζαν τις επόμενες κινήσεις τους.<ref>Erickson (1983), σελ. 5–7</ref>
26.490

επεξεργασίες