Άνοιγμα κυρίου μενού

Αλλαγές

μ
WPCleaner v1.33b - Fixed using Βικιπαίδεια:WikiProject Check Wikipedia (Επικεφαλίδα με έντονη γραφή)
'''Αρχιτεκτονικώς το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα διατηρεί παραδοσιακά μία ισχυρή παρουσία στην περιοχή γύρω από τον [[Καθεδρικός ναός της Ουψάλα|καθεδρικό ναό της πόλης]] στη δυτική όχθη του ποταμού [[Φύρις]]. Παρά την παρουσία κάποιων πιο σύγχρονων πολεοδομικών αναπτύξεων προς την περιφέρεια, το ιστορικό κέντρο της Ουψάλα συνεχίζει να κυριαρχείται από την παρουσία του πανεπιστημίου.'''
 
==''' Ιστορία''' ==
 
===''' 15ος αιώνας: οι απαρχές''' ===
'''Παρόμοια με τα περισσότερα μεσαιωνικά πανεπιστήμια, το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα αρχικώς αναπτύχθηκε από ένα θρησκευτικό κέντρο. Η [[αρχιεπισκοπή]] της Ουψάλα είχε αναδειχθεί σε μία από τις σημαντικότερες επισκοπικές έδρες στη Σουηδία από τα πρώτα χρόνια του Χριστιανισμού στη χώρα (9ος αιώνας). Η Ουψάλα είχε επίσης καταστεί τοπικό εμπορικό κέντρο και είχε ενσωματώσει παλαιότερους μεσαιωνικούς οικισμούς. Επίσης όπως συνέβη με τα περισσότερα μεσαιωνικά πανεπιστήμια, ο καταστατικός χάρτης του Πανεπιστημίου της Ουψάλα είχε επικυρωθεί με μια [[Παπική βούλλα]]. Η βούλλα της Ουψάλα, που παρείχε στο πανεπιστήμιο τα δικαιώματά του ως οργανισμού, εκδόθηκε από τον [[Πάπας Σίξτος Δ΄|Πάπα Σίξτο Δ΄]] το [[1477]]. Ανάμεσα στα σημαντικότερα σημεία της ήταν ότι στο νέο πανεπιστήμιο εκχωρούνταν επισήμως τα ίδια προνόμια και ελευθερίες με το [[Πανεπιστήμιο της Μπολόνια]], όπως το δικαίωμα να συστήσει τις 4 παραδοσιακές σχολές (Θεολογική, Νομική<ref>Στην ουσία εννοείτο ως σχολή του Κανονικού (= εκκλησιαστικού) Δικαίου, και φυσικά μόνο αυτού της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.</ref>, Ιατρική και Φιλοσοφική) και να απονέμει όλους τους τίτλους σπουδών: πτυχία, masters, licentiate και [[Διδακτορικό|διδακτορικά]]. Ο εκάστοτε αρχιεπίσκοπος της πόλεως οριζόταν ως ο [[πρύτανης]] του Πανεπιστημίου και του ανετίθετο η ευθύνη να διαφυλάσσει τα δικαιώματα και τα προνόμια του πανεπιστημίου και των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας.'''
[[Image:Academia Carolina Uppsala.jpg|thumb|Γύρω στα 1600 το πανεπιστήμιο στεγαζόταν κυρίως στο παλιό οίκημα που ονομάσθηκε αργότερα ''Academia Carolina'', εδώ στα αριστερά χαρακτικού του 18ου αιώνα, λίγα χρόνια πριν την κατεδάφισή του. Στα δεξιά διακρίνεται το Μέγαρο Oxenstierna, το οποίο τον 18ο αιώνα ήταν το πανεπιστημιακό νοσοκομείο και σήμερα στεγάζει τη Νομική Σχολή. Στο κέντρο διακρίνεται μέρος του ''Skytteanum'' (κατοικία του ''professor skytteanus''). Χαρακτικό του Φ. Ακρέλιους στο: ''Beskrifning om Upsala'' του J.B. Busser (1769).]]
 
===''' 16ος αιώνας: ταραγμένοι καιροί''' ===
'''Η ταραγμένη περίοδος της μεταρρυθμίσης επί [[Γουσταύος Βάζα|Γουσταύου Βάζα]] προκάλεσε πτώση του ήδη μικρού αριθμού φοιτητών στην Ουψάλα, η οποία θεωρήθηκε κέντρο του Ρωμαιοκαθολικισμού και συνεπώς δυνητικώς απείθαρχη προς το Στέμμα. Οι περισσότεροι Σουηδοί που ήθελαν να σπουδάσουν τότε κατευθύνονταν συνήθως προς κάποιο από τα προτεσταντικά πανεπιστήμια της Γερμανίας, ιδιαίτερα προς το [[Πανεπιστήμιο της Βιτεμβέργης]]. Λίγες είναι οι πηγές που αποδεικνύουν την ύπαρξη πανεπιστημιακών σπουδών στην Ουψάλα κατά τον 16ο αιώνα: η Θεολογική Σχολή αναφέρεται σε έγγραφο του 1526, ο βασιλιάς [[Ερρίκος ΙΔ΄ της Σουηδίας|Ερρίκος ΙΔ΄]] διόρισε τον μετέπειτα αρχιεπίσκοπο Laurentius Petri Gothus πρύτανη του πανεπιστημίου το 1566, και ο αδελφός και διάδοχός του στον θρόνο Ιωάννης Γ΄ διόρισε μερικούς καθηγητές κατά την περίοδο 1569-1574. Στο τέλος του αιώνα η κατάσταση μεταβλήθηκε τελείως και η Ουψάλα έγινε έπαλξη του Λουθηρανισμού την οποία χρησιμοποίησε ο Δούκας Κάρολος για να στερεώσει την επιρροή του και τελικώς να εκθρονίσει τον ανεψιό του Σιγισμούνδο Γ΄ και να στεφθεί ο ίδιος βασιλιάς ως Κάρολος Θ΄. Η [[Σύνοδος της Ουψάλα]] το [[1593]] καθιέρωσε τον [[Λουθηρανισμός|Λουθηρανισμό]] στη Σουηδία και την 1η Αυγούστου του ίδιου έτους ο Κάρολος και το Πολιτειακό Συμβούλιο εκχώρησαν νέα προνόμια στο πανεπιστήμιο της πόλεως.'''
 
'''Η Θεολογία είχε ακόμα τα πρωτεία, αλλά στα προνόμια του 1593 τονίζεται επίσης η σημασία ενός πανεπιστημίου για την κοσμική εκπαίδευση των δημόσιων υπαλλήλων. Τρεις από τις επτά καθηγητικές έδρες που συστήθηκαν τότε ήταν στη Θεολογική Σχολή και άλλες τρεις στην [[Αστρονομία]], τη [[Φυσική]] (ή γενικά στις φυσικές επιστήμες) και τη [[Λατινική γλώσσα|Λατινική]] φιλολογία - ρητορική. Μία έβδομη έδρα δόθηκε στον Ericus Jacobi Skinnerus, που επίσης διορίσθηκε πρύτανης, αλλά του οποίου η επιστήμη δεν αναφερόταν στο διάταγμα. Από τους καθηγητές αρκετοί μετακλήθηκαν εκ του Collegium Regium στη [[Στοκχόλμη]], που λειτούργησε για λίγα χρόνια και έκλεισε το 1593. Μία όγδοη έδρα, στην Ιατρική, συστήθηκε το 1595 αλλά παρέμεινε κενή επί αρκετά χρόνια. Το 1599 οι φοιτητές ήταν περίπου 150. Το επόμενο έτος, 1600, ο αρχαιοδίφης και μυστικιστής [[Γιοχάνες Μπουρέους]] σχεδίασε και χάραξε τη Σφραγίδα του Πανεπιστημίου, που σήμερα χρησιμοποιείται ως μέρος του λογότυπου.'''
 
===''' 17ος αιώνας: ανάπτυξη και επέκταση''' ===
[[Image:Uppsala Gustavianum.jpg|thumb|right|Το ''[[Gustavianum]]'', κτισμένο το 1622–1625 και σήμερα μουσείο.]]
 
'''Ο Ρούντμπεκ, ταλαντούχος επιστήμονας, αρχιτέκτονας και μηχανικός, υπήρξε η κυρίαρχη προσωπικότητα στο πανεπιστήμιο κατά τα τέλη του 17ου αιώνα, που προετοίμασε το έδαφος για τον Λινναίο και άλλους, αλλά είναι ίσως γνωστότερος σήμερα για τις ψευδοϊστορικές υποθέσεις του έργου του ''Atlantica'', που απορρόφησε μεγάλο μέρος των τελευταίων του χρόνων. `Οταν μεγάλο μέρος της πόλης κάηκε το 1702, το Gustavianum, που περιείχε την πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη με πολλά πολύτιμα χειρόγραφα, σώθηκε από την πυρκαϊά — κατά τον τοπικό θρύλο ο ηλικιωμένος Ρούντμπεκ στάθηκε στην οροφή διευθύνοντας την καταπολέμηση της φωτιάς.'''
 
===''' 18ος αιώνας: διαφωτισμός και μερκαντιλισμός''' ===
[[Image:Anders-Celsius.jpeg|thumb|[[Άντερς Κέλσιος]], αστρονόμος και φυσικός.]]
[[Image:Linnaeus1758-title-page.jpg|thumb|right|Η πρώτη σελίδα της εκδόσεως του 1758 του έργου ''[[Systema Naturae]]'' του [[Κάρολος Λινναίος|Λινναίου]].]]
'''Μια ακόμα μεγάλη βασιλική δωρεά ήταν εκείνη του μεγάλου [[μπαρόκ]] κήπου του κάστρου, που δωρήθηκε από τον [[Γουσταύος Γ΄ της Σουηδίας|Γουσταύο Γ΄]] στο πανεπιστήμιο όταν έγινε προφανές ότι ο παλαιός βοτανικός κήπος ήταν ανεπαρκής, και ένα μεγάλο νέο θερμοκήπιο κατασκευάσθηκε από τον Γάλλο αρχιτέκτονα [[Λουί Ζαν Ντεσπρέζ]]. Ο παλαιός κήπος των Ρούντμπεκ και Λινναίου αφέθηκε στην υποβάθμιση, αλλά ανακατασκευάσθηκε την περίοδο 1918-1923 σύμφωνα με τις προδιαγραφές του Λινναίου στο έργο του ''Hortus Upsaliensis'' (1745).'''
 
===''' Γυναίκες στο πανεπιστήμιο''' ===
'''Το θέμα του δικαιώματος των γυναικών να σπουδάζουν σε πανεπιστήμια τέθηκε για πρώτη φορά στη χώρα το 1865. Το 1870 αποφασίσθηκε να δοθεί στις μαθήτριες το δικαίωμα να συμμετέχουν στις εισαγωγικές εξετάσεις ("studentexamen") για τα πανεπιστήμια, καθώς και το δικαίωμα να φοιτούν στις Ιατρικές Σχολές των Πανεπιστημίων της Ουψάλα και της Λούνδης, και να παίρνουν πτυχίο από αυτές, καθώς και από το Καρολίνειο Ινστιτούτο Ιατρικής και Χειρουργικής στη Στοκχόλμη. Απαγορευόταν όμως ακόμα να διορίζονται σε νοσοκομεία, οπότε έπρεπε να ασκούν ιδιωτικά την ιατρική. Η πρόσβαση των γυναικών στην ανώτατη εκπαίδευση gher education was extended in 1873, when all degrees except those in the faculties of theology and the licentiate degree in Law were made accessible for women.'''
 
'''Η πρώτη φοιτήτρια στη σουηδική ιστορία ήταν η Μπέτυ Πέτερσον (1838–1885), που είχε ήδη εργασθεί ιδιωτικά ως δασκάλα σε σπίτια για αρκετά χρόνια όταν έδωσε τη "studentexamen" το 1871. Με ειδική βασιλική άδεια της επιτράπηκε να εγγραφεί στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα το [[1872]], ένα έτος πριν οι σπουδές στη Φιλοσοφική του Σχολή ανοίξουν γενικά στις γυναίκες. Η Πέτερσον σπούδασε ευρωπαϊκές γλώσσες και υπήρξε η πρώτη γυναίκα στη Σουηδία που πήρε πανεπιστημιακό τίτλο σπουδών, το [[1875]]. Η πρώτη Σουηδή που πήρε διδακτορικό ήταν η `Ελλεν Φρις (1855–1900), και πάλι από το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα (Ph.D. στην [[ιστορία]] το [[1883]]). Πρωτοπόρες φοιτήτριες στην Ουψάλα ήταν και οι Λυδία Βάλστρεμ (1869–1954), που όπως και η Φρις αναμίχθηκε αργότερα στο [[Φεμινισμός|φεμινιστικό κίνημα]] (το δεύτερο Ph.D. από Σουηδή, επίσης στην ιστορία, το 1900), και `Ελσα `Εσελσον (Elsa Eschelsson, 1861–1911), η πρώτη Σουηδή που πήρε ποτέ πτυχίο Νομικής και η πρώτη που δίδαξε σε πανεπιστήμιο, παρότι δεν της επιτράπηκε να γίνει καθηγήτρια αν και είχε όλα τα προσόντα για τη θέση εκτός από το «σωστό» φύλο. Μετά από χρόνια συγκρούσεων για το θέμα με τον καθηγητή του αστικού δικαίου A.O. Winroth και με το Δ.Σ. του πανεπιστημίου, η `Εσελσον πέθανε από υπερβολική δόση υπνωτικού το 1911. Σύφωνα με το σύνταγμα του 1809 μόνο «άνδρες σουηδικής εθνικότητας» μπορούσαν να διορίζονται σε ανώτερες δημόσιες θέσεις και σε αυτές περιλαμβανόταν η θέση του καθηγητή πανεπιστημίου. Αυτό άλλαξε το 1925 και η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε καθηγητική έδρα στην Ουψάλα ήταν η Γκερντ `Ενεκβιστ (Gerd Enequist), που διορίσθηκε καθηγήτρια [[Ανθρωπογεωγραφία]]ς το [[1949]].'''
 
==''' Διοίκηση και οργάνωση''' ==
===''' Κεντρική διοίκηση''' ===
'''Το διοικητικό σώμα του Πανεπιστημίου της Ουψάλα είναι το διοικητικό συμβούλιο ("konsistorium"), στο οποίο μετέχουν αντιπρόσωποι των σχολών, των φοιτητών και των εργαζομένων στο πανεπιστήμιο, καθώς και 10 μέλη εκτός πανεπιστημιακής κοινότητας που διορίζονται από τη σουηδική κυβέρνηση. `Ολα αυτά τα μέλη έχουν δικαίωμα ψήφου. Μέλη χωρίς τέτοιο δικαίωμα είναι οι αντιπρόσωποι των φοιτητικών ενώσεων του πανεπιστημίου.'''
 
'''Μετά την τελευταία αναδιοργάνωση το 1999 το πανεπιστήμιο διαθέτει ένα χωριστό σώμα, την «ακαδημαϊκή γερουσία», που είναι ευρύτερο, έχει συμβουλευτικό κυρίως ρόλο και αντιπροσωπεύει διδάσκοντες, ερευνητές, και φοιτητές. Ο επικεφαλής του ιδρύματος είναι ο ''rector magnificus''. Μετά το 1999 υπάρχουν τρεις αντιπρυτάνεις, που αντιστοιχούν σε ομάδες σχολών (Τεχνών και Κοινωνικών Επιστημών, Ιατρικής και Φαρμακολογίας, και Φυσικών Επιστημών και Τεχνολογίας). Η κάθε Σχολή έχει συμβούλιο καθηγητών και έχει επικεφαλής έναν [[κοσμήτορας|κοσμήτορα]] (''dekanus'') εκ των καθηγητών της.'''
 
===''' Σχολές''' ===
'''Η παραδοσιακή οργάνωση σε 4 σχολές έχει εξελιχθεί στις σημερινές εννέα Σχολές:'''
 
* '''Σχολή Παιδαγωγικών Επιστημών'''
 
===''' Βιβλιοθήκες''' ===
[[File:Carolina Rediviva Närbild.jpg|thumb|Το Carolina Rediviva, το κύριο κτήριο της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης, σχεδιασμένο από τον Carl Fredrik Sundvall είναι σε λειτουργία από το 1841.]]
 
'''Το σημερινό «σύστημα βιβλιοθηκών» του Πανεπιστημίου της Ουψάλα έχει 19 τμήματα.'''
 
===''' Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Ουψάλα''' ===
[[Image:Uppsala plate 2 from NF 30 (1920) - University hospital.jpg|thumb|Το παλιό κύριο κτήριο του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Ουψάλα, φωτογραφία περ. 1920]]
'''Το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Ουψάλα (''Akademiska sjukhuset''), που χρησιμεύει και ως χώρος διασκαλίας για τα κλινικά μαθήματα της Ιατρικής Σχολής, διοικείται από το Κομητειακό Συμβούλιο της Ουψάλα (δηλαδή από την τοπική αυτοδιοίκηση) σε συνεργασία με το πανεπιστήμιο. Το 2003 το νοσοκομείο είχε προσωπικό 7719 ατόμων και το 2004 1079 κλίνες ασθενών.'''
'''Το σημερινό Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο ιδρύθηκε το [[1850]] μετά από συγχώνευση του ιδρύματος του 1302 και της πανεπιστημιακής κλινικής ''Nosocomium Academicum''. Το νέο κτήριο εγκαινιάσθηκε το [[1867]] στον λόφο κάτω από το [[Κάστρο της Ουψάλα]] προς τα νοτιοανατολικά. Από αυτό το κτήριο, που είναι ακόμα σε χρήση, αναπτύχθηκε το σημερινό νοσοκομειακό συγκρότημα.'''
 
==''' Πανεπιστημιόπολη''' ==
[[Image:Universitetshuset during Allt ljus på Uppsala 2008-11-15.jpg|thumb|Το κεντρικό κτήριο του Πανεπιστημίου φωταγωγημένο, φθινόπωρο 2008]]
[[Image:Botaniska trädgården, Uppsala II.jpg|thumb|Ο Βοτανικός Κήπος του Πανεπιστημίου]]
'''<br>
'''
==''' Προσωπικότητες''' ==
[[Image:Carolus Linnaeus.jpg|thumb|Ο [[Κάρολος Λινναίος]]]]
[[Image:Hans Blix in Vienna 2002.jpg|thumb|Ο πολιτικός [[Χανς Μπλιξ]]]]
'''Οκτώ πρόσωπα τιμημένα με [[Βραβείο Νόμπελ]] φοίτησαν ή δίδαξαν ως καθηγητές στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα<ref>{{cite web | title=Eight Nobel laureates have been connected with the Uppsala University| url=http://www.uu.se/en/node124| accessdate=2010-06-12}}</ref>. Επίσης, πολλοί άλλοι σημαντικοί άνθρωποι. Αναλυτικότερα:'''
 
===''' Βραβεία Νόμπελ''' ===
* [[Σβάντε Αρρένιους|'''Σβάντε Αρρένιους''']]''' (1859–1927), Νόμπελ Χημείας 1903'''
* [[Άλβαρ Γκούλστραντ|'''Άλβαρ Γκούλστραντ''']]''' (1862–1930), Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής 1911'''
* [[Άλβα Μίρνταλ|'''Άλβα Μίρνταλ''']]''' (1902–1986), Νόμπελ Ειρήνης 1982'''
 
===''' Βασιλείς και πολιτικοί''' ===
* '''Βασιλιάς [[Κάρολος Ι΄ της Σουηδίας]].'''
* '''Βασιλιάς [[Κάρολος ΙΕ΄ της Σουηδίας]], φοιτητής το 1843 και το 1845'''
* [[Άννα Λιντ|'''Άννα Λιντ''']]''' (1957–2003), Υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας, δολοφονήθηκε το 2003.'''
 
===''' Φυσικές επιστήμες''' ===
* [[Σάμιουελ Κλινγκεστιέρνα|'''Σάμιουελ Κλινγκεστιέρνα''']]''' (1698–1765), μαθηματικός και φυσικός'''
* [[Άντερς Κέλσιος|'''Άντερς Κέλσιος''']]''' (1701–1744), φυσικός και αστρονόμος'''
** [[Άντερς Νταλ|'''Άντερς Νταλ''']]''' (1751–1789), βοτανολόγος (βλ. [[ντάλια]])'''
 
===''' Επιστήμες του ανθρώπου''' ===
* [[Μισέλ Φουκώ|'''Μισέλ Φουκώ''']]''', Γάλλος φιλόσοφος'''
 
===''' Λογοτέχνες''' ===
* [[Αύγουστος Στρίντμπεργκ|'''Αύγουστος Στρίντμπεργκ''']]''' (1849–1912), δραματουργός και μυθιστοριογράφος'''
* [[Λαρς Γκούσταφσον|'''Λαρς Γκούσταφσον''']]''' (γενν. 1936), μυθιστοριογράφος'''
* [[Όλα Λάρσμο|'''Όλα Λάρσμο''']]''' (γενν. 1957), μυθιστοριογράφος'''
 
==''' Δείτε επίσης''' ==
* [[Κατάλογος μεσαιωνικών πανεπιστημίων|'''Κατάλογος μεσαιωνικών πανεπιστημίων''']]
 
===''' Διάφορα άλλα εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ουψάλα''' ===
* [[Σουηδικό πανεπιστήμιο Αγροτικών Επιστημών|'''Σουηδικό πανεπιστήμιο Αγροτικών Επιστημών''']]
*[[Johannelunds Teologiska Högskola|'''Johannelunds Teologiska Högskola''']]
 
==''' Βιβλιογραφία''' ==
* '''Lindroth, Sten. ''A History of Uppsala University 1477-1977'' (Almqvist & Wiksell 1976). ISBN 978-91-506-0081-0.'''
 
==''' Σημειώσεις''' ==
{{Reflist}}
 
==''' Εξωτερικοί σύνδεσμοι''' ==
{{Commons|Uppsala University}}
{{Commons|Uppsala}}
16.024

επεξεργασίες