Άνοιγμα κυρίου μενού

Αλλαγές

<font> -> <span> με τη χρήση AWB (10459)
|HDI = 0,927<ref name="hdi">[http://islands.unep.ch/CTP.htm United Nations Island Directory]</ref>
|HDI_κατάταξη =
|HDI_κατηγορία = <fontspan colorstyle="color:green;">υψηλή</fontspan>
|νόμισμα = [[Κορόνα Δανίας|Δανική κορόνα]]
|κωδικός_νομίσματος = DKK
|σημειώσεις =
}}
Η '''Γροιλανδία''' (στα Γροιλανδικά : ''Kalaallit Nunaat'' , "Η Γη των Γροιλανδών (Καλααλλίτ)", [[Δανική γλώσσα|Δανικά]] : ''Grønland'') είναι [[Δανία|Δανική]] περιοχή με αυτοδιάθεση. Το νησιωτικό Αρκτικό αυτό κράτος τοποθετείται γεωγραφικά, πολιτιστικά και δημογραφικά στην [[Βόρειος Αμερική|Βόρειο Αμερική]], ενώ πολιτικά η Γροιλανδία αποτελεί μέρος της [[Ευρώπη|Ευρώπης]]ς. Νοτιοανατολικά της Γροιλανδίας βρίσκονται ο [[Ατλαντικός Ωκεανός]] και η [[Ισλανδία]], ανατολικά η [[Γροιλανδική Θάλασσα|Γροιλανδική θάλασσα]], βόρεια ο [[Αρκτικός Ωκεανός]] και δυτικά ο [[Κόλπος Μπάφφιν]] και ο [[Καναδάς]]. Η Γροιλανδία είναι το μεγαλύτερο νησί και η μεγαλύτερη εξαρτώμενη περιοχή του κόσμου με βάση την έκταση. Περίπου το 81 % της έκτασής της καλύπτεται με πάγο.
 
Από τις 21 Ιουνίου 2009 η κυβέρνηση της Γροιλανδίας έχει μεγαλύτερη αυτονομία από τη Δανία με περισσότερες αρμοδιότητες και δικαίωμα εκμετάλλευσης των πλούσιων φυσικών πόρων του εδάφους της.<ref>[http://www.cphpost.dk/news/national/88-national/46021-on-the-path-to-autonomy.html On the path to autonomy] The Copenhagen Post</ref>
 
== Γεωγραφία και κλίμα ==
[[Αρχείο:Greenland_bigGreenland big.png|μικρογραφία|αριστερά|Χάρτης της Γροιλανδίας]]
Η Γροιλανδία βρίσκεται κατά το μεγαλύτερο μέρος στα βόρεια του [[Αρκτικός κύκλος|Αρκτικού κύκλου]] και χωρίζεται από το Καναδικό Αρκτικό αρχιπέλαγος στα δυτικά από το [[Στενό του Ντέιβις]] και τον κόλπο του Μπάφιν, και από την [[Ισλανδία]] στα ανατολικά από τον [[Πορθμός της Δανίας|Πορθμό της Δανίας]]. Τα 9/10 του εδάφους της είναι σκεπασμένα με ένα παχύ στρώμα πάγου, που έχει πάχος από 300 μ. στην περιφέρεια ως 3.000 μ. στο εσωτερικό. Αποτελεί ένα συνεχόμενο οροπέδιο με πολλές κορυφές, από τις οποίες μερικές ξεπερνούν τα 2.000 μ. Η ψηλότερη κορυφή των βουνών [[Γουότκιν]], στο νοτιοανατολικό τμήμα, φτάνει τα 3.720 μ. και των βουνών [[Φόρελ]], στο ανατολικό τμήμα, τα 3.385 μ. Μόνο η νοτιοδυτική και νοτιοανατολική παραλιακή ζώνη δε σκεπάζονται από πάγους. Είναι η μόνη ελεύθερη και κατοικημένη έκταση, γυμνή όμως, με πολλά βράχια, [[φιόρδ]] και νησάκια. Φιόρδ σχηματίζονται σε όλες τις ακτές της. Πολλά από αυτά προχωρούν σε μεγάλο βάθος μέσα στην ξηρά. Συχνά όγκοι πάγου πέφτουν στα νερά των φιόρδ και παρασύρονται από τα θαλάσσια ρεύματα, ενώ πολυάριθμοι ποταμοί χύνονται στις ακτές ή σχηματίζουν λίμνες, συχνά μεγάλες, στο εσωτερικό.
 
Η [[βλάστηση]], περιορισμένη στη νοτιοδυτική παραλιακή ζώνη, αποτελείται από βρύα, λειχήνες, ιτιές και άλλα νανώδη φυτά. Στη Γροιλανδία ζουν τάρανδοι, άσπρες αρκούδες και αλεπούδες, άσπρα κουνάβια (ερμίνες), πολικά βοοειδή, πολικοί λαγοί, πολλά υδρόβια αποδημητικά πουλιά και θαλάσσια κήτη (φάλαινες, φώκιες).
 
Το κλίμα της είναι πολικό, με διαφορές από περιοχή σε περιοχή. Δέχεται επιδράσεις από τα θαλάσσια ρεύματα και συχνά πλήττεται από φοβερές θύελλες. Το καλοκαίρι είναι σύντομο και ο χειμώνας διαρκεί εννέα μήνες. Τους καλοκαιρινούς μήνες, συχνά η θερμοκρασία ξεπερνάει τους 10&nbsp;°C , αλλά με το που πέφτει η νύχτα, έχει γύρω στους 5-6&nbsp;°C. Αρκετές φορές κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού έχει χιονοπτώσεις, και πολύ συχνά ομίχλη, κυρίως τις πρωινές ώρες. Η πολική νύχτα στη Βόρεια Γροιλανδία διαρκεί πέντε μήνες.Η χαμηλότερη θερμοκρασία που παρατηρήθηκε ποτέ στην Γροιλανδία είναι -59&nbsp;°C.{{πηγή}}
 
== Ιστορία ==
 
Γύρω στο [[800 π.Χ.]], ο πολιτισμός των Σακάκ εξαφανίστηκε, δίνοντας σταδιακά τη θέση του στον πρώιμο πολιτισμό των Ντόρσετ στη δυτική Γροιλανδία και στις ομάδες γνωστές ως Δεύτερη Ανεξαρτησία στις βόρειες περιοχές. Ο πολιτισμός Ντόρσετ ήταν και ο πρώτος που αναπτύχθηκε στις παράκτιες περιοχές, τόσο στις ανατολικές όσο και στις δυτικές ακτές, ενώ επιβίωσε μέχρι τον πολιτισμό της Θούλης γύρω στα [[1550 μ.Χ.]] Ο τελευταίος είναι και ο βασικός πρόγονος των σημερινών κατοίκων. Η προέλευσή τους εντοπίζεται στην [[Αλάσκα]] γύρω στα [[1000 μ.Χ.]] και μετανάστευσαν στη σημερινή Γροιλανδία κατά το [[1300 μ.Χ.]]. Οι ομάδες της Θούλης εισήγαγαν νέες καινοτομίες, όπως η χρήση εκλήθρων με σκυλιά και τα καμάκια για την αλιεία.
[[Αρχείο:Norway1300.png|μικρογραφία|αριστερά|Το βασίλειο της [[Νορβηγία|Νορβηγίας]]ς γύρω στα [[1300]].]]
 
=== Ο εποικισμός των Νορβηγών ===
Από το 986 μ.Χ., οι δυτικές ακτές της Γροιλανδίας αποικήθηκαν από κατοίκους της [[Ισλανδία|Ισλανδίας]]ς και της [[Νορβηγία|Νορβηγίας]]ς, με την ίδρυση δύο οικισμών σε φιόρδ στη νοτιοδυτικότερη άκρη του νησιού. Η συμβίωση με τον πολιτισμό Ντόρσετ και στη συνέχεια με τους κατοίκους της Θούλης από το βορρά ήταν αρμονική. Οι Νορβηγοί άποικοι έγιναν υπόλογοι στην εξουσία της Νορβηγίας κατά το 13ο αιώνα, ενώ το βασίλειο της Νορβηγίας ενώθηκε με τη Δανία το 1380 ως βασιλική σύνοδος, και το 1397 με την επίσημη ένωση κάτω από τη Συνθήκη της Ένωσης Κάλμαρ.
 
Οι οικισμοί, όπως το Μπραταλίντ, άκμασαν για αιώνες αλλά εξαφανίστηκαν γύρω στον 15ο αιώνα, ίσως λόγω της έναρξης μίας μικρής παγετωνικής περιόδου. Με βάση στοιχεία από παγετωνικές μελέτες, την περίοδο μεταξύ 800 και 1300, οι περιοχές των φιόρδ της νότιας Γροιλανδίας είχαν ένα ήπιο κλίμα, με δασική βλάστηση και πόες, ενώ υπήρχε οργανωμένη κτηνοτροφία.
Κύρια οικονομική δραστηριότητα των κατοίκων είναι η [[αλιεία]]. Η επεξεργασία των ψαριών αποτελεί επίσης σημαντική [[Βιομηχανία|βιομηχανική δραστηριότητα]]. Κύρια αλιευτικά προϊόντα είναι οι [[γαρίδα|γαρίδες]], οι πληθυσμοί των οποίων όμως τα τελευταία χρόνια παρουσιάζουν μείωση<ref>[http://web.archive.org/web/20081014221832/http://afp.google.com/article/ALeqM5hPZM9i_ckWqpCbheKdGhxgd_edsA Greenland economy shudders as shrimp stocks shrink], AFP μέσω Google, 24/09/2008</ref>, ενώ την δεκαετία του 1960 είχε γνωρίσει για κάποιο διάστημα αύξηση και η βιομηχανία επεξεργασίας μπακαλιάρου. Λίγοι κάτοικοι ασχολούνται στις νοτιοδυτικές ακτές με τις περιορισμένες καλλιέργειες και εκτρέφονται λίγα βοοειδή, πρόβατα και πουλερικά.
 
Η Γροιλανδία ήταν η κύρια χώρα παραγωγής φυσικού [[κρυόλιθος|κρυολίθου]], ο οποίος χρησιμοποιείται στη μεταλλουργία του [[αλουμίνιο|αλουμινίου]], αλλά στη δεκαετία του [[1970]] τα αποθέματα εξαντλήθηκαν. Η Γροιλανδία παρήγαγε [[μόλυβδος|μόλυβδο]] και [[ψευδάργυρος|ψευδάργυρο]], αλλά και αυτά εξαντλήθηκαν τη δεκαετία του [[1990]]. Υπάρχουν επίσης [[Κοίτασμα|κοιτάσματα]] [[Χρυσός|χρυσού]], [[Ουράνιο|ουρανίου]] και [[Ορυκτοί άνθρακες|λιθάνθρακα]]. Στην Γροιλανδία υπάρχουν, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, κοιτάσματα [[πετρέλαιο|πετρελαίου]] και [[φυσικό αέριο|φυσικού αερίου]].<ref>[http://www.guardian.co.uk/business/2010/aug/24/cairn-confirms-greenland-oil-find Cairn confirms Greenland oil find], The Guardian, 24 Αυγούστου 2010 </ref> Στα εδάφη της επίσης βρίσκονται μεγάλα κοιτάσματα [[σπάνιες γαίες|σπάνιων γαιών]].<ref>[http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/natural_resources/article6860901.ece Greenland challenge to Chinese over rare earth metals], The Times, 5/10/2009 </ref> Τόσο η παραγωγή πετρελαίου όσο και αυτή του φυσικού αερίου δεν είναι σε προχωρημένο επίπεδο, ενώ εκφράζονται διάφορες αντιρρήσεις σε αυτήν για περιβαλλοντολογικούς<ref>[http://www.greenpeace.org/greece/news/go-beyond-oil Νέα εποχή, ‘πέρα από το πετρέλαιο’], Greenpeace Greece, 25 Αυγούστου 2010</ref> και πολιτιστικούς<ref>[http://www.nunatsiaqonline.ca/stories/article/98789_inuit_divided_over_oil_drilling_off_greenland/ Inuit divided over oil drilling off Greenland] nunatsiaqonline.ca</ref><ref>[http://web.archive.org/web/20100705034017/http://www.cbc.ca/canada/north/story/2010/07/02/north-inuit-circumpolar-council-wraps-up.html Inuit circumpolar council wants resource summit], CBC, 02/07/2010</ref> λόγους. Παράλληλα, υπάρχει πρόβλημα με την εκμετάλλευση του ουρανίου και των σπάνιων γαιών (τα κοιτάσματα τους περιέχουν ουράνιο), καθώς ο νόμος που ισχύει στην Γροιλανδία δεν επιτρέπει την εξόρυξη ουρανίου, αν και έχουν γίνει συζητήσεις για σχετικές τροποποιήσεις τα τελευταία χρόνια.<ref>[http://www.resourceinvestor.com/News/2008/1/Pages/Junior-Uranium-Explorer-Turns-Focus-to-Greenland.aspx Junior Uranium Explorer Turns Focus to Greenland], resourceinvestor.com</ref>
 
Το εξαγωγικό εμπόριο αφορά ορυκτά, αλίπαστα ψάρια, ιχθυέλαια κ.ά. Εισάγονται τρόφιμα, υφάσματα, καύσιμα, μηχανές και άλλα βιομηχανικά είδη.
 
Η Χάμοντ σχημάτισε κυβέρνηση συνασπισμού με την Αλληλεγγύη και το Κόμμα Ινουίτ, το οποίο πήρε και το χαρτοφυλάκιο του Περιβάλλοντος.
 
 
{| class=wikitable style=text-align:right
=== Εκλογές 2005 ===
Στις εκλογές που διεξήχθησαν στις [[15 Νοεμβρίου]] του [[2005]] το κόμμα Siumut έλαβε 30,7% των ψήφων, το Demokratiit 22,8%, το IA 22,6%, το Κόμμα Atassut 19,1%, το Katusseqatigiit 4,1%, άλλα κόμματα 0,7%. Η κατανομή των εδρών ήταν ως εξής: Siumut 10, Demokratiit 7, IA 7, Atassut 6, Katusseqatigiit 1. Στις 13 Νοεμβρίου του 2007 δύο αντιπρόσωποι εξελέγησαν στο Folketing (το Κοινοβούλιο της Δανίας). Από αυτούς, ένας ήταν από το Siumut και ένας από το κόμμα Inuit Ataqatigiit.
Στις [[γροιλανδικές βουλευτικές εκλογές 2009|επόμενες εκλογές]], που διεξήχθησαν το 2009, ηττήθηκαν οι σοσιαλδημοκράτες του κόμματος ''Σιουμούτ'', έπειτα από 30 χρόνια. Πρωθυπουργός εξελέγη ο ηγέτης του αριστερού κόμματος, [[Κουουπίκ Κλάιστ]], με 5.461 προσωπικές ψήφους έναντι 1.413 ψήφων για τον πρωθυπουργό [[Χανς Ενόκσεν]]<ref>[http://www.cphpost.dk/news/politics/90-politics/45828-greenland-wakes-up-to-first-power-shift-in-30-years.html Greenland wakes up to first power shift in 30 years], The Copenhagen Post, 3-6-2009. </ref>.
 
=== Δημοψήφισμα 2008 ===
Στις 25 Νοεμβρίου του 2008 διεξήχθη μη δεσμευτικό δημοψήφισμα για το καθεστώς αυτονομίας της Γροιλανδίας. Με βάση αυτό, οι Γροιλανδοί θα γίνουν αυτόνομος λαός σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.<ref name=BBC>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7749427.stm Greenland votes for more autonomy] BBC News, 26 Νοεμβρίου 2008</ref> Επίσης, θα εκχωρηθούν δικαιώματα σε δυνητικά εξαιρετικά κερδοφόρους πόρους στην [[Αρκτική]] και στον έλεγχο επί του συστήματος δικαιοσύνης και αστυνόμευσης. <ref>[http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_26/11/2008_257749 Καθημερινή], ''Υπέρ της αυτονομίας τάσσονται οι πολίτες της Γροιλανδίας'', 26 Νοεμβρίου 2008.</ref> Το Κοινοβούλιο υποσχέθηκε να σεβαστεί τα αποτελέσματα και υποστήριξε το δημοψήφισμα. Το 75% ενέκριναν τη σχετική πρόταση (το 63% αυτών στην πρωτεύουσα [[Νούουκ]]) και η προσέλευση ήταν της τάξης του 72%. Η κυβέρνηση του [[Χανς Ένοκσεν]], έπειτα από κριτική που είχε δεχτεί από τους Δημοκράτες, αποσαφήνισε ότι το δημοψήφισμα δε θα σήμαινε την αποχώρηση από το δανικό κράτος.<ref>[http://www.nanoq.gl/Groenlands_Landsstyre/Landsstyrets_Sekretariat/Nyheder/2008_jan_Selvstyre.aspx Namminersulerniarpugut namminersulivinnianngilagut] Namminersornerullutik Oqartussat, 7 Ιανουαρίου 2008 (στα γροιλανδικά)</ref>
 
== Αποτελέσματα ==
Το δημοψήφισμα τέθηκε σε ισχύ στις 21 Ιουνίου του 2009, κατά τη συμπλήρωση 30 ετών από την παραχώρηση καθεστώτος αυτονομίας του 1979.<ref>[http://news.trend.az/index.shtml?show=news&newsid=1352883&lang=EN Referendum set to give Greenland more autonomy] Trend News, 8 Νοεμβρίου 2008</ref> Οι αναφορές στα ΜΜΕ έκαναν λόγο για "ένα σημαντικό βήμα προς την ανεξαρτησία<ref name=BBC/>.
 
{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
*{{Αρχείο ΕΡΤ|τίτλος=Εξάντας: 49 λέξεις για το χιόνι (''μέρος 2ο'')|αριθμός= 0000036973}}
*{{Αρχείο ΕΡΤ|τίτλος=Εξάντας: 49 λέξεις για το χιόνι (''μέρος 3ο'')|αριθμός= 0000036976}}
 
 
{{Βόρεια Αμερική}}
1.583

επεξεργασίες