Άνοιγμα κυρίου μενού

Αλλαγές

μ
καμία σύνοψη επεξεργασίας
{{επιμέλεια|υπίτιτλοι}}
{{Τραγωδία
| Τίτλος = {{Πολυτονικό|Οἰδίπους Τύραννος}}
| Βουβά =
| Χώρος = Έξω από το παλάτι}}
 
[[Αρχείο:Edipo Rei 7.jpg|thumb|right|300px|Από το ισπανικό φεστιβάλ "Λούγκο" ( 2011), "Οιδίπους Τύραννος".]]Η [[τραγωδία]] {{Πολυτονικό|'''«Οἰδίπους Τύραννος»'''}} είναι έργο του [[Σοφοκλής|Σοφοκλή]]. Η χρονολογία συγγραφής του έργου θεωρείται άγνωστη. Εικάζεται ότι παρουσιάστηκε τελικά για πρώτη φόρα το 428 π.Χ.<ref>μόνον εικασίες γίνονται, του τύπου κυρίως ότι η : http://www.jstor.org/discover/10.2307/292475?uid=3738128&uid=2&uid=4&sid=21104259762661</ref>
Πολλοί κριτικοί, συμπεριλαμβανομένου και του [[Αριστοτέλης|Αριστοτέλη]], θεωρούν τον ''Οιδίποδα Τύραννο'' ως την κορυφαία τραγωδία που έχει γραφτεί ποτέ. Βασίζεται στο Θηβαϊκό δραματικό κύκλο ή κύκλο των Λαβδακιδών. Κεντρική ιδέα είναι η θέση πως ο άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να ξεφύγει από το πεπρωμένο του.
[[Αρχείο:Sophocles pushkin.jpg|thumb|right|Ο [[Σοφοκλής]] στο μουσείο Πούσκιν της [[Μόσχα]]ς]]
Ο Λάιος, βασιλιάς της [[Αρχαία Θήβα|Θήβας]], είχε πάρει χρησμό πως το παιδί που θα γεννούσε με την [[Ιοκάστη]] θα σκότωνε τον πατέρα του και θα παντρευόταν τη μητέρα του. Έτσι, όταν ο γιος τους γεννήθηκε, τρύπησαν τα πόδια του και τον άφησαν έκθετο στον [[Κιθαιρώνας|Κιθαιρώνα]]. Κάποιος βοσκός βρήκε το βρέφος, το έσωσε και το έδωσε σε άλλο βοσκό, που το παρέδωσε στον αφέντη του, τον βασιλιά της Κορίνθου. Αυτός το μεγάλωσε σαν παιδί του. Όταν ο Οιδίπους μεγάλωσε, αμφιβάλλοντας για την καταγωγή του, πήγε στο μαντείο των Δελφών, όπου πληροφορήθηκε πως υπήρχε χρησμός σύμφωνα με τον οποίο έμελλε να σκοτώσει τον πατέρα του και να παντρευτεί τη μητέρα του. Θέλοντας να αποφύγει την πραγματοποίηση του φοβερού αυτού χρησμού, δεν επέστρεψε στην Κόρινθο και σ' εκείνους που θεωρούσε γονείς του. Στον δρόμο του όμως συνάντησε και αμυνόμενος σκότωσε τον Λάιο, αγνοώντας πως είναι πατέρας του. Όταν έφτασε στη Θήβα, έλυσε το ένιγμα[[αίνιγμα της Σφήγγας*Σφίγγας]] και κέρδισε τη βασιλεία της πόλης, παίρνοντας την Ιοκάστη γυναίκα του και αποκτώντας μαζί της τέσσερα παιδιά. Τη Θήβα έπληξε όμως φοβερός λοιμός, υπεύθυνος για τον οποίο είναι ο δολοφόνος του Λαΐου. Ο Οιδίπους αναλαμβάνει να τον βρει και να σώσει την πόλη. Στην πορεία αναζήτησης του δολοφόνου, ο ήρωας ανακαλύπτει ποιος είναι πραγματικά ο ίδιος. Όχι μόνο είναι ο φονιάς του προηγούμενου βασιλιά της Θήβας, αλλά και δολοφόνος του πατέρα του και σύζυγος της μητέρας του. Ύστερα από την αποκάλυψη της τραγικής αλήθειας, η Ιοκάστη απαγχονίζεται και ο Οιδίπους αυτοτυφλώνεται, εκλιπαρώντας για εξορία και ανησυχώντας για την τύχη των παιδιών του. ΕΝΙΓΜΑ ΤΗΣ ΣΦΗΓΓΑΣ*=τί είναι αυτό που περπατάει το πρωί στα 4, το μεσημέρι στα 2 και το βράδυ στα 3?
 
==Πρόλογος ==
ΑΠΑΝΤΗΣΗ=ο άνθρωπος
 
==ΠΡΟΛΟΓΟΣ ==
([[Χρησμός]] για τη σωτηρία)
Ακούγονται θρήνοι από την πόλη. Iκέτες από τη Θήβα έρχονται και ακουμπούν στο βωμό των ανακτόρων ικετήριους κλάδους. Ο Οιδίποδας εμφανίζεται και απευθύνεται στους πολίτες: "γιατί γέμισε η πόλη θυμιατήρια<ref>οταν μια πόλη μαστιζόταν από θεομηνία, γινόταν πάνδημη ικεσία, προσεύχονταν όλοι μαζί </ref> και μοιρολόγια;" τους ρωτά. "Βγήκα να ακούσω από το στόμα σας κι όχι από αγγελιαφόρους, πείτε μου, πείτε στον ένδοξο, όπως όλοι με λένε Οιδίποδα, τι θέλετε". Η τραγωδία ξεκινά με την ειρωνεία ο Οιδίποδας να εμφανίζεται καμαρώνοντας δικαιολογημένα για τη δόξα του, που την τονώνουν στη συνέχεια και οι ιερείς που παίρνουν το λόγο για να εξηγήσουν την αιτία του ερχομού τους:
[[File:IngresOdipusAndSphinx.jpg|right|thumb|240px|Ο Οιδίπους βρίσκει τη λέξη '''άνθρωπος''' στο αίνιγμα της [[Σφίγγα]]ς, έργο του [[Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ|Ενγκρ]] 1805]]
[[Αρχείο:Sophocles pushkin.jpg|thumb|right|Ο [[Σοφοκλής]] στο μουσείο Πούσκιν της [[Μόσχα]]ς]]
{{απόσπασμα|
"Ο τόπος μας έχει βουλιάξει σε ωκεανό θανάτου και δεν μπορεί να πάρει ανάσα... <br>
"ή θα ευτυχήσουμε με τη δύναμη του Θεού ή θα χαθούμε για πάντα".}}
 
==ΠΑΡΟΔΟΣΠάροδος ==
(Εικόνα της πόλης)
Ο Χορός παρακαλάει τους Θεούς, την [[Αθηνά]], την [[Άρτεμις|Αρτέμιδα]] και τον [[Απόλλων]]α, να τους σώσουν από αυτό που τους βρήκε, το θανατικό της πόλης τους, με τους νεκρούς στους δρόμους να μεταδίδουν την ασθένεια, με μανάδες με λευκά μαλλιά να θρηνούν τα παιδιά τους (άρα γυναίκες που δεν μπορούν λόγω ηλικίας να παρηγορηθούν κάνοντας άλλο παιδί), αλλά και με τη δραματική εικόνα των άταφων νεκρών που δείχνει την κάκιστη ψυχολογική κατάσταση των πολιτών. Ο χορός ρίχνει το φταίξιμο στον Άρη και ζητάει από τους άλλους τρεις θεούς να τον καταδιώξουν και να φύγει από την πόλη τους πια.
 
== Α΄ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΕπεισόδιο==
(ή Α΄ Πράξη αντίστοιχα, Ανακοινώσεις Οιδίποδα)
Ο Οιδίποδας προχωρεί σε ανακοινώσεις προς το χορό και ζητάει τρόπον τινά τη βοήθεια του λαού, επικηρύσσει τους δράστες υποσχόμενος καλή αμοιβή σε όσους δώσουν πληροφορίες αλλά και αμνηστία σε όποιον φοβάται μήπως θεωρηθεί συνένοχος (θα του επιτρέψει να φύγει ζωντανός από τη χώρα). Λέει ότι ο ίδιος είναι αμέτοχος σε όλα αυτά και θα ψάξει του φονιάδες, μα δίχως συνδρομή από τους πολίτες δεν θα φτάσει μακριά (η έρευνά του). Διατάζει τους πάντες "αν ξέρουν κάποιον από τους δράστες να μην τον αφήνουν να μπαίνει στο σπίτι τους όσο στενός συγγενής κι αν είναι, να μην του μιλούν, να μη θυσιάζει ούτε να προσεύχεται μαζί του, να μην του δίνει αγιασμένο νερό<ref>έπαιρναν με δαδί άγιο φως από το βωμό και το βύθιζαν, το έσβηναν στο νερό, με τ οποίο καθάριζαν μετά τα χέρια τους για καθαρμό αλλά και προτού φάνε, και δεν έδιναν χέρνιβες στους φονιάδες</ref> για θυσίες, όλοι να τον διώχνουν,
(Σύγκρουση Οιδίποδα και Τειρεσία)
Ο Οιδίποδας θυμώνει, τον κατηγορεί ότι καταστρέφει την πόλη, ότι προδίδει την πόλη που τον έθρεψε, ότι μπορεί να κάνει ακόμα και πέτρα να οργιστεί, τον βρίζει ως ελεεινό, ως τον πιο κακούργο από όλους τους κακούργους, όμως ο μάντης επιμένει ότι έτσι κι αλλιώς όλα θα φανερωθούν ακόμα κι αν συνεχίσει να σωπαίνει. Ο Οιδίποδας φτάνει στο σημείο (ίσως για να τον προκαλέσει να μιλήσει) να τον κατηγορήσει ευθέως για φονιά, ότι εκείνος σχεδίασε τον φόνο κι ότι αν έβλεπε, θα τον διέπραττε κιόλας με τα χέρια του. Ο Τειρεσίας λέει "σε αυτή την περίπτωση τότε να κρατήσεις όσα καταράστηκες για τους άλλους και να μη χαιρετάς ούτε εμένα στο δρόμο ούτε κανέναν άλλον, γιατί κατά τη γνώμη μου το μίασμα της χώρας είσαι εσύ". Θυμώνει ακόμα πιο πολύ ο Οιδίποδας που τολμάει να τον κατηγορήσει ο Τειρεσίας και θεωρεί ότι ο μάντης το είπε αυτό από εκνευρισμό. Εντούτοις στην πίεση που του ασκεί ο Οιδίποδας, ο [[Τειρεσίας]] ξαναλέει ξεκάθαρα:
[[Αρχείο:Edipo Rei 7.jpg|thumb|right|300px|Από το ισπανικό φεστιβάλ "Λούγκο" ( 2011), "Οιδίπους Τύραννος".]]
{{απόσπασμα|
"Εσύ είσαι ο φονιάς του άνδρα του οποίου το φονιά ψάχνεις"<br>
 
Παρεμβαίνει ο χορός που συνιστά και στους δύο ψυχραιμία, αφού το ζητούμενο είναι να βρεθεί λύση με το χρησμό. Ομως ο [[Τειρεσίας]] θυμωμένος πια κι από τη στάση του Οιδίποδα, λέει ότι δεν είναι δούλος του κι ουτε χρειάζεται για προστάτη του τον Κρέοντα επειδή έχει τον [[Απόλλωνας|Απόλλωνα]].
[[Αρχείο:Genealogical tree of Antigone (Ödipus).svg|thumb|right|Η οικογένεια|375x375px]]
 
"Εσύ με κατηγορείς για τυφλό, αλλά αφού είσαι ανοιχτομάτης πώς και δεν βλέπεις σε πιο σπίτι μένεις, ποιοι είναι οι συγγενείς σου, ποια είναι η μάνα σου, ποιος ο πατέρας σου, δίχως να το ξέρεις, εχθρός των δικών σου είσαι, αυτών που είναι στον Άδη κι εκείνων που είναι ακόμα στον επάνω κόσμο και η γοργή στην καταδίωξη Αρά<ref>η Ερινύα, η ψυχή του δολοφονημένου, εξ ου κατά πάσα πιθανότητα και "'Αρειος Πάγος" για τις δίκες φόνου</ref> θα σε βρει και θα σε χτυπήσει κι από τις δυο μεριές, κι από της μάνας σου τη μεριά κι από του πατέρα σου, που τώρα βλέπεις νομίζεις τα σωστά, και μετά θα βλέπεις μόνο σκοτάδι...
{{απόσπασμα|
ότι είναι σπέρμα του άνδρα που σκότωσε".}}
 
==ΣΤΑΣΙΜΟΣτάσιμο Α΄==
(Ο λαός αμφιβάλλει)
Ο [[Χορός]] αναρωτιέται ποιον να εννοούσε ο Τειρεσίας που θα τον κατατρέχουν μέχρις εσχάτων οι Ερινύες, ποιος να είναι ο δυστυχής κατατρεγμένος που πάει να πετάξει μακριά απ τους χρησμούς, μα αυτοί σαν όρνια όλο τριγύρω του πετάνε ζωντανοί. Ο χορός δείχνει απρόθυμος να πιστέψει όσα τρομερά είπε ο μάντις.
==Β΄επεισόδιο==
==Β΄ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ==
(Διαμάχη Κρέοντα και Οιδίποδα)
[[Αρχείο:Thebes-1.jpg|250px|right|thumb|Ερείπια της Καδμείας στη [[Θήβα]]]]
 
Ο Κρέων εμφανίζεται αγανακτισμένος επειδή έμαθε όσα του καταμαρτυρεί ο Οιδίποδας
[[Αρχείο:Genealogical tree of Antigone (Ödipus).svg|thumb|right|Η οικογένεια|375x375px]]
{{απόσπασμα|
''Ηρθα συμπολίτες" λέει προς το χορό "γιατί δεν αντέχω να ακούω με υπομονή <br>
{{απόσπασμα|
"εσύ είσαι καλός στα λόγια, αλλά εγώ είμαι κακός στο να σε ακούω".}}
Τον κατηγορεί ότι εκείνος επέμεινε να καλέσουν τον σεβαστό μάντι τώρα, ενώ ο Λάιος έχει χαθεί εδώ και τόσα χρόνια. "Και θα ήθελα να ήξερα -λέει ο Οιδίπους- γιατί δεν αποκάλυψε τότε όσα ήξερε ή εδώ και τόσα χρόνια, τι άλλαξε από τότε μέχρι σήμερα και λέει όσα λέει". Ο Κρέων απαντά ότι δεν μπορεί να ξέρει. Ο [[Οιδίπους]] του λέει "το μόνο που άλλαξε ήταν πως συνεννοήθηκε κρυφά μαζί σου για να με κατηγορήσει και να γίνεις βασιλιάς". Ο Κρέων υποστηρίζει ότι έτσι κι αλλιώς ως αδελφός της Ιοκάστης ζει βασιλικά και θα ήταν ανόητος να θέλει να χάσει τον ύπνο του και να κυβερνά με φόβο -παρά όπως τώρα, που απολαμβάνει βασιλικές τιμές και παράλληλα κοιμάται ήσυχος. "Μη με κατηγορείς άδικα" λέει. "Αν θέλεις πήγαινε στο μαντείο να δεις αν διαστρέβλωσα το χρησμό κι αν πράγματι το διαπιστώσεις, τότε σκότωσέ με, όχι με μια ψήφο τη δική σου, αλλά με δύο -πάρε και τη δική μου" Ο Οιδίπους του λέει ότι πρέπει να θανατωθεί γιατί κρυφά συνωμότησε εναντίον του και τότε έρχεται η [[Ιοκάστη]].[[Αρχείο:Cabanel Oedipus Separating from Jocasta.jpg|300px|thumb|Ο Οιδίποδας με τα μάτια του Alexandre Cabanel.]](Ικεσία Ιοκάστης και Χορού)
 
(Ικεσία Ιοκάστης και Χορού)
"Η χώρα υποφέρει κι εσείς λογομαχείτε" τους μαλώνει και τους δυο. Ο [[Κρέων]] αντιδρά γιατί ο Οιδίπους θέλει να τον σκοτώσει και ο Οιδίποδας αντιλέγει ότι το κάνει επειδή πρώτος ο Κρέων τον παγίδευσε. Η Ιοκάστη τους εκλιπαρεί να δείξουν ψυχραιμία Ο χορός παρεμβαίνει και ζητά από τον Οιδίποδα να ξανασκεφτεί όσα είπε και να δείξει επιείκεια και λογική και να μην εκτοξεύει άδικες κατηγορίες εναντίον ορκισμένου<ref>ο όρκος είχε ιδιαίτερη βαρύτητα στα δικαστήρια, όπου θεωρείτο σχεδόν αποδεικτικό στοιχείο</ref> φίλου. "Τότε είναι σαν να καταστρέφω τον εαυτό μου" λέει ο βασιλιάς. "Η χώρα δυστυχεί και στα παθήματά της δεν πρέπει να προστεθεί άλλο", λέει ο χορός, οπότε ο Οιδίπους υποχωρεί. "Ας φύγει ελεύθερος κι αν εξοριστώ εγώ ατιμασμένος...", λέει ο Οιδίποδας και διώχνει τον Κρέοντα.
 
(Αντιστροφή)
Η Ιοκάστη μένει με το Χορό θέλοντας να μάθει τι συνέβη. Ο Οιδίπους νιώθει αμήχανα που υποχώρησε στη συναισθηματική πίεση του Χορού. Ο Χορός του απαντά ότι υπήρξε μέχρι τώρα πολύ καλός βασιλιάς για την αγαπημένη τους πατρίδα και πρέπει για άλλη μια φορά να δείξει πόσο καλός κυβερνήτης είναι.
[[Αρχείο:Cabanel Oedipus Separating from Jocasta.jpg|300px|thumb|Ο Οιδίποδας με τα μάτια του Alexandre Cabanel.]]
 
(Ο Οιδίποδας αρχίζει να αγωνιά)
Η Ιοκαστη ζητάει να μάθει τι συνέβη και ο Οιδίπους της λέει ότι ο Κρέων έβαλε τον Τειρεσία να τον κατηγορήσει για φονιά του Λαΐου. Εκείνη για να τον καθησυχάσει του λεει:
Όσο για το γιο μας, ο ίδιος του έδεσε τα πόδια σαν ήταν τριών ημερών<br>
και έβαλε να τον πετάξουν στα βουνά." .}}
[[Αρχείο:Thebes-1.jpg|250px|right|thumb|Ερείπια της Καδμείας στη [[Θήβα]]]]
Ο [[Οιδίπους]] αρχίζει να συνειδητοποιεί την φρικτή αλήθεια επειδή η [[Ιοκάστη]] μίλησε για διασταύρωση τριών οδών. Ζητάει να μάθει πότε έγινε αυτό ακριβώς και πού ήταν το σημείο,<ref>εδώ μπορείτε να δείτε το σημείο στο google map: https://www.google.com/maps/place/38%C2%B010%2705.4%22N+22%C2%B037%2728.3%22E/@38.47447,22.681129,3a,75y,90t/data=!3m5!1e2!3m3!1s39442299!2e1!3e10!4m2!3m1!1s0x0:0x0</ref> συνάντησης τριών οδών και καθώς εκείνη του λέει, αναλογίζεται το σημείο στο οποίο την ίδια εποχή είχε σκοτώσει εκείνος κάποιους άνδρες, δίχως να ξέρει ότι επρόκειτο για το Λάιο και τη συνοδεία του. Ρωτάει για πρώτη φορά να μάθει το παρουσιαστικό του Λάιου και η Ιοκάστη του λέει "είχαν μόλις αρχίσει να ασπρίζουν τα μαλλιά του<ref>''χνοάζων'' : γύρω στα 50</ref> και έμοιαζε λίγο με εσένα". Ζητά να μάθει πόσοι ήταν, ελπίζοντας να ακούσει ότι ο Λάιος είχε μεγάλη συνοδεία, αλλά η Ιοκαστη του λέει ότι ήταν όλοι κι όλοι πέντε, με μια άμαξα που έφερε τον Λάιο. "Και ποιος σου εξιστόρησε όσα έγιναν" ρωτάει πλέον με μεγάλη αγωνία ο Οιδίπους. "Ένας υπηρέτης, που έζησε" απαντά εκείνη. "Είναι εδώ;" ζητά να μάθει ο Οιδίπους. "Όχι" απαντά εκείνη. "Όταν ήρθε και είδε ότι είχες γίνει εσύ βασιλιάς, άγγιξε τα χέρια μου<ref>οι ικέτες άγγιζαν τα χέρια, τα γόνατα ή το γένι εκείνου που ικέτευαν</ref> και παρακάλεσε να τον στείλω στους αγρούς για να βλέπει μόνον από μακριά την πόλη". Ο [[Οιδίποδας]] ζητάει να τον δει όσο πι γρήγορα γίνεται. Η Ιοκάστη συμφωνεί αλλά θέλει να μάθει γιατί αγωνιά.
 
Ο Χορός τον παρηγορεί να μη βγάζει τρομερά συμπεράσματα μέχρι να έρθει ο βοσκός. Όντως ο Οιδίπους έχει μια ισχνή ελπίδα ότι αν ο βοσκός είδε παραπάνω από έναν ληστή, τότε δεν ήταν εκείνος ο φονιάς. Αν όμως πει ότι ένας σκότωσε και τους τέσσερις άνδρες, τότε το πιθανότερο είναι πια ο δράστης να είναι ο Οιδίποδας. Η Ιοκάστη λέει ότι ο βοσκός και πρώην υπηρέτης δεν μπορεί να ανακαλέσει όσα είπε (για τους πολλούς δράστες) και ότι επιπλέον ο χρησμός μιλούσε για το γιο του βασιλιά Λάιου, οπότε δεν μπορεί να αληθεύει κι ας μη στενοχωριούνται άδικα με ανόητους χρησμούς που δεν ευσταθούν.
 
==Β΄ ΣΤΑΣΙΜΟΣτάσιμο ==
(Ο λαός θεωρεί ότι η ασέβεια πρέπει να τιμωρηθεί)
[[Αρχείο:Temple of Apollo Delphi.jpg|thumb|upright=1.2|Ο ναός το Απόλλωνα σήμερα.]]
κανένα σεβασμό δεν δείχνουν στο Θεό, χάνεται η λατρεία προς τα θεία".}}
 
==Γ΄ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΕπεισόδιο==
(Τα νέα από την Κόρινθο)
H Ιοκάστη, είτε επειδή κατά βάθος είναι θρήσκα, είτε για τυπικούς λόγους, πηγαίνει ως ικέτης στο βωμό του [[Απόλλωνας|Απόλλωνα]] να ικετεύσει για να βρεθεί μια λύση, επειδή βλέπει ότι ο σύζυγός της και βασιλιάς του τόπου δεν λειτουργεί με ψυχραιμία και κατά την γνώμη της παραφέρεται. Εκείνη την ώρα έρχεται χαρούμενος ένας αγγελιοφόρος από την [[Αρχαία Κόρινθος|Κόρινθο]] και λέει στην [[Ιοκάστη]] ότι ο Οιδίποδας θα στεφθεί βασιλιάς γιατί ο Πόλυβος είναι νεκρός. Η Ιοκάστη χαίρεται διπλά, γιατί βγαίνει αληθινή που οι χρησμοί του Τειρεσία αποδεικνύονται κενοί -αφού ο Πόλυβος είναι νεκρός, αποκλείεται να τον σκοτώσει πια ο γιος του ο Οιδίποδας. Μόλις το μαθαίνει ο βασιλιάς της Θήβας ανακουφίζεται κι αυτός, "ο Πόλυβος πήρε μαζί τους χρησμούς στον τάφο του" αναφωνεί. Όμως απομένει να τον απασχολεί βαθιά το δεύτερο σκέλος του χρησμού, για το γάμο με τη μητέρα του.
Ο Χορός αναρωτιέται γιατί η Ιοκάστη έφυγε σχεδόν κλαίγοντας και ορμητικά και σκέφτεται μήπως από τη σιωπή της αυτή, ξεσπάσουν κι άλλα κακά. Ο Οιδίποδας λέει αποφασιστικά: "Ας ξεσπάσει ό,τι θέλει! Εγώ θα μάθω ποιος είμαι! Εκείνη μπορεί να νοιώθει άσχημα για την ταπεινή ίσως καταγωγή μου, αλλά εγώ όχι. Θεωρούσα πάντα ότι ήμουν παιδί της [[Τύχη]]ς που μου χάρισε μεγάλη ευτυχία
 
==Γ΄ ΣΤΑΣΙΜΟΣτάσιμο==
[[Αρχείο:Oedipus.jpg|thumb|O Louis Bouwmeester ως Οιδίπους στην Ολλανδία, 1896]]
(Οι φρούδες ελπίδες, η αποκάλυψη)
 
 
==Δ΄Στάσιμο==
==Δ΄ΣΤΑΣΙΜΟ==
(Η αβεβαιότητα της ανθρώπινης ζωής)
Στη Στροφή και στην Αντιστροφή Α, εκφράζεται οίκτος για τους ανθρώπους που δίνουν μεγάλη σημασία στη μικρή ζωή τους:
καλύτερα να μη σε γνώριζα ποτέ, γιατί -να πω την αλήθεια-<br>
από εσένα ανάπνευσα κι εσύ μου έκλεισες τα μάτια και κοιμήθηκα».}}
[[Αρχείο:Bénigne Gagneraux, The Blind Oedipus Commending his Children to the Gods.jpg|thumb|right|Ο Οιδίπους εμπιστεύεται τα παιδιά του στο Θεό, έργο του Bénigne Gagneraux, 1784.|358x358px]]
==ΕΞΟΔΟΣ==
==Έξοδος==
(Η κάθαρση)
Ο Εξάγγελος ανακοινώνει ότι "πέθανε η σεβαστή Ιοκάστη, γεμάτη απόγνωση μπήκε με μιας στη κρεβατοκάμαρη και άρχισε να τραβάει τα μαλλιά της και να ουρλιάζει στο Λάιο ότι την άφησε να αποκτήσει άνδρα από τον άνδρα της, και να γεννάει παιδιά απ' τα παιδιά της". Μπαίνει σαν τρελός στο ανάκτορο, συντετριμμένος αλλά και ωρυόμενος ο Οιδίποδας που τα έχει πια χαμένα και ρωτάει να μάθει "που είναι η γυναίκα μου" και μετά "που είναι η μητέρα, η μητέρα μου και μητέρα των παιδιών μου". Ύστερα ορμάει στην κρεβατοκάμαρη σπάζοντας την πόρτα που είχε κλείσει η [[Ιοκάστη]] και τη βρήκε κρεμασμένη. Την ελευθερώνει από την αγχόνη βογκώντας και κραυγάζοντας και ύστερα βγάζει τις χρυσές καρφίτσες που εκείνη είχε στους ώμους του ρούχου της<ref> δεν έραβαν ακόμα τα μανίκια στον ώμο και στερέωναν το ρούχο με είδος καρφίτσας</ref> και τις μπήγει στα μάτια του λέγοντας:
Από την ευτυχία τους τίποτα δεν έμεινε παρόν, <br>
κανένα δεν έλειπε από όλα τα κακά του κόσμου πούχουν όνομα.}}
[[Αρχείο:Bénigne Gagneraux, The Blind Oedipus Commending his Children to the Gods.jpg|thumb|right|Ο Οιδίπους εμπιστεύεται τα παιδιά του στο Θεό, έργο του Bénigne Gagneraux, 1784.|358x358px]]
Όπως περιγράφεται, ψάχνει μετά κάποιον να τον βγάλει έξω από την πόλη, αποκαλώντας τον εαυτό του τρισκατάρατο, που τον μισούν θεοί και άνθρωποι "που καλύτερα να πέθαινα στον Κιθαιρώνα βρέφος, να μη γινόμουν ό,τι έγινα, αν υπάρχει κάτι χειρότερο απ΄ όσα έπαθα, θα με βρει κι αυτό". Και πάλι παρακαλεί κάποιον να τον οδηγήσει έξω από τη Θήβα ή να τον ρίξει στη θάλασσα και:
{{απόσπασμα|
Τέλος αποχαιρετά τις κόρες του με την αγωνία του τι ζωή τις περιμένει ως παιδιά τόσο άνομου γάμου και απομακρύνεται από τη Θήβα, που πλέον ελέγχεται από τον Κρέοντα.
 
==Βασικά μοτίβα==
==ΒΑΣΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ==
Η τραγωδία θίγει πολλά υπαρξιακά ζητήματα, όπως και η Αντιγόνη: τη σύγκρουση του θεϊκού νόμου και του ανθρώπινου, τη σύγκρουση του κράτους με τον πολίτη, της κοινωνίας με το άτομο, την εσωτερική σύγκρουση ανάμεσα στο επιθυμητό και το ορθό, την ανάγκη του ανθρώπου να βλέπει μόνον όσα θέλει και να εθελοτυφλεί για τα δυσάρεστα ή όσα ξεπερνούν την αντοχή και τη δύναμή του να υπομείνει, την ανάγκη του ανθρώπου να πιστεύει στο Θεό αλλά και να αναιρεί αυτή την πίστη ζητώντας αποδείξεις, την αγωνία του ανθρώπου να ορίσει τη μοίρα του και να ξεφύγει από το πεπρωμένο.
 
Με την πρώτη συνηγορεί όλο το έργο από την αρχή έως το τέλος, αφού ο Οιδίποδας δεν μπορεί παρά να κάνει τις επιλογές που έκανε, σαν να ήταν όλες μονόδρομος. Δεν μπορεί να μην αναζητήσει τις ρίζες του, δηλαδή τους βιολογικούς του γονείς, δεν μπορεί να μη φύγει μακριά από τον πατέρα που αγαπά αφού του λένε οι ιερείς ότι μπορεί να τον σκοτώσει, δεν μπορεί να αποφύγει τη συνάντηση με τον Λάιο αφού το φέρνει η τύχη να διασταυρωθούν οι άμαξές τους, δεν μπορεί να μην αμυνθεί αφού του επιτίθενται οι συνοδοί του Θηβαίου βασιλιά, δεν μπορεί να τους αφήσει ζωντανούς ίσως γιατί θα τον κατατρέξουν, δεν μπορεί να σωπάσει και να αυτοκτονήσει στη [[Σφίγγα]] αλλά ούτε και σαν φυσιολογικός άνθρωπος να αρνηθεί μετά την τιμή να γίνει βασιλιάς σε μια χώρα.
 
Βαθύτερα όμως το ίδιο έργο δείχνει και προς την αντίθετη κατεύθυνση, αφού τίποτα δεν θα είχε συμβεί αν α) ο Οιδίποδας δεν πήγαινε στους Δελφούς να μάθει ποιοι είναι οι πραγματικοί γονείς του, αφού ήταν κουβέντα μέθυσου και οι γονείς του, το απέκλεισαν ή αν β)έστω και τότε, παίρνοντας το χρησμό δεν εφησύχαζε (γιατί ο χρησμός του είπε ότι θα σκοτώσει τον πατέρα του, εκείνος όμως δεν είχε ρωτήσει αυτό -είχε ρωτήσει ποιος ήταν ο πατέρας του). Μόλις όμως παίρνει το χρησμό αποφασίζει να ξεχάσει την βαθιά, αρχική απορία του για τους αληθινούς γονείς του και εστιάζεται στο πώς δεν θα σκοτώσει τον πατέρα του, οπότε φεύγει από τον Κόρινθο. Αν γ) δεν αποφάσιζε να λογομαχήσει για θέμα προτεραιότητας στη διασταύρωση της Δαυλείας οδού και υποχωρούσε, αν δ) έστω δεν επιτίθετο φονικά στους 4 άνδρες, αλλά τους τραυμάτιζε και έφευγε, γιατί ένας άντρας δεν σκοτώνει τέσσερις χωρίς να μαίνεται, αν τέλος ε) ο Οιδίποδας δεν είχε τη φιλοδοξία να γίνει βασιλιάς, αφού και στην Κόρινθο βασιλόπουλο ήταν κι έφυγε και θα μπορούσε θεωρητικά να αρκεστεί σε μια σεμνή μοίρα. [[File:IngresOdipusAndSphinx.jpg|right|thumb|1120x1120px|Ο Οιδίπους βρίσκει τη λέξη '''άνθρωπος''' στο αίνιγμα της [[Σφίγγα]]ς, έργο του [[Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ|Ενγκρ]] 1805]]Η μοίρα επίσης έχει διπλή ανάγνωση: α) ο θεατής και ο [[Σοφοκλής]] βέβαια, γνωρίζει ότι ο Οιδίπους θα πέθαινε μωρό στον Κιθαιρώνα αφού τον πέταξε εκεί δεμένο η ίδια η μάνα και ο πατέρας του. Το γεγονός ότι έζησε ήταν ήδη ένα θαύμα, όπως διπλό θαύμα ήταν πως η μοίρα τον έστειλε να γίνει βασιλόπουλο στην Κόρινθο επειδή ήταν άτεκνοι οι βασιλιάδες κι έψαχναν μυστικά για διάδοχο από άλλη μάνα. β) Από την άλλη βέβαια, η μοιρολατρική άποψη (που είναι και η επικρατέστερη) τεκμηριώνεται με πολύ απλό τρόπο: έπρεπε να βγει αληθινός ο χρησμός και να ακολουθήσει ο Οιδίποδας το γραμμένο ή το πεπρωμένο του, γι' αυτό και κρατήθηκε ζωντανός, κι έγινε βασιλόπουλο, και τα έβγαλε πέρα με τη Σφίγγα, ώστε τελικά να σκοτώσει τον πατέρα του και να παντρευτεί τη μητέρα του.
 
Η μοίρα επίσης έχει διπλή ανάγνωση: α) ο θεατής και ο [[Σοφοκλής]] βέβαια, γνωρίζει ότι ο Οιδίπους θα πέθαινε μωρό στον Κιθαιρώνα αφού τον πέταξε εκεί δεμένο η ίδια η μάνα και ο πατέρας του. Το γεγονός ότι έζησε ήταν ήδη ένα θαύμα, όπως διπλό θαύμα ήταν πως η μοίρα τον έστειλε να γίνει βασιλόπουλο στην Κόρινθο επειδή ήταν άτεκνοι οι βασιλιάδες κι έψαχναν μυστικά για διάδοχο από άλλη μάνα. β) Από την άλλη βέβαια, η μοιρολατρική άποψη (που είναι και η επικρατέστερη) τεκμηριώνεται με πολύ απλό τρόπο: έπρεπε να βγει αληθινός ο χρησμός και να ακολουθήσει ο Οιδίποδας το γραμμένο ή το πεπρωμένο του, γι' αυτό και κρατήθηκε ζωντανός, κι έγινε βασιλόπουλο, και τα έβγαλε πέρα με τη Σφίγγα, ώστε τελικά να σκοτώσει τον πατέρα του και να παντρευτεί τη μητέρα του.
 
==Παραστάσεις==
==ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ==
Πρόκειται για μια από τις πλέον πολυανεβασμένες τραγωδίες σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα……….
Στο εξωτερικό……….
==ΤΑΙΝΙΕΣΤαινίες==
Μια ταινία του 1957 παίχτηκε στο Καναδέζικο Φεστιβάλ Κινηματογράφου και οι ηθοποιοί φορούσαν μάσκες κατά τα πρότυπα της αρχαίας τραγωδίας, με το κείμενο να είναι μεταφρασμένο ή σε απόδοση του [[Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς|Ουίλιαμ Γέιτς]] <ref> http://www.imdb.com/title/tt0050792/ </ref> Επίσης σημαντικές κινηματογραφικές παραγωγές του έργου ήταν του 1968 στις ΗΠΑ και του 1967 από τον [[Πιέρ Πάολο Παζολίνι|Παζολίνι]]. Στο πρώτο<ref>http://www.imdb.com/title/tt0063376/ </ref>Οιδίποδας ήταν ο [[Κρίστοφερ Πλάμερ]], Ιοκάστη η [[Λίλι Πάλμερ]], Τειρεσίας ο [[Όρσον Γουέλς]] και επικεφαλής του χορού ο [[Ντόναλντ Σάδερλαντ]]. Η ταινία είχε τολμήσει τότε να δείξει τον Οιδίποδα και την Ιοκάστη να ερωτοτροπούν στο κρεβάτι τους . Έπαιζαν επίσης μετέχοντας στο [[Χορός|Χορό]] οι [[Δήμος Σταρένιος]], ο [[Μίνως Αργυράκης]], ο [[Μανώλης Δεστούνης]], ο [[Γιώργος Διαλεγμένος]]. Τη μουσική είχε γράψει ο [[Γιάννης Χρήστου]].
Το έργο του Παζολίνι, με τίτλο «Edipo re»<ref>http://www.imdb.com/title/tt0061613/ </ref> ήταν κάπως παραλλαγμένο στις αρχικές σκηνές. Ένα νεαρό ζευγάρι αποκτά γιο στην προπολεμική [[Ιταλία]] , αλλά ο άντρας από ζήλεια παίρνει το αγοράκι και το εγκαταλείπει στο δάσος, οπότε αλλάζει το σκηνικό και ο χρόνος και ο Παζολίνι μας μεταφέρει στην ελληνική αρχαιότητα. Το βρέφος υιοθετείται από τον Πόλυβο και τη Μερόπη ([[Αλίντα Βάλι]]). Η ιστορία ακολουθεί πιστά το Σοφοκλή και ο Οιδίποδας παντρεύεται την [[Ιοκάστη]] ([[Σιλβάνα Μαγκάνο]]).
 
 
==Το [[Οιδιπόδειο σύμπλεγμα]]==
==ΤΟ ΟΙΔΙΠΟΔΙΟ ΣΗΝΤΑΛΜΑ==
[[Αρχείο:AmaliaFreud.jpg|thumb|upright|Ο 17χρονος [[Σίγκμουντ Φρόιντ]] με τη δική του μητέρα το 1873]]
Την εποχή που η αρχαία ελληνική τραγωδία ήταν στις δόξες της και έκανε διεθνή σταδιοδρομία, ο [[Αυστρία|Αυστριακός]] ψυχίατρος [[Σίγκμουντ Φρόιντ]] παρακολούθησε την [[τραγωδία]] του [[Σοφοκλής|Σοφοκλή]] και εμπνεύσθηκε όχι μόνο την ονομασία αλλά και την ουσία της θεωρίας του για το ομώνυμο σύμπλεγμα. Θεώρησε ότι το σύμπλεγμα αυτό ήταν παγκόσμιο φαινόμενο από καταβολής κόσμου και ευθυνόταν για μεγάλο μέρος του αισθήματος ενοχής που διακατέχει τον άνθρωπο. Στήριξε την θεωρία του στις δικές του παρατηρήσεις κατά την παρακολούθηση του δράματος, στις παρατηρήσεις του επάνω σε άλλους θεατές, στις έρευνές του σε νευρωτικά αλλά και φυσιολογικά παιδιά αλλά κυρίως στο γεγονός ότι ο "Οιδίπους Τύραννος" ήταν εξαιρετικά δημοφιλής τραγωδία τόσο στον αρχαίο όσο και στον σύγχρονο κόσμο -το ίδιο θεωρούσε και για τον [[Άμλετ]], ως κλασικό, διαχρονικό θέμα.<ref>[http://www.psyartjournal.com/article/show/armstrong-oedipus_as_evidence_the_theatrical_backg του Richard Armstrong, 1999</ref> Έγραφε σχετικά στην "Ανάλυση των ονείρων":
{{απόσπασμα|
"ίσως είναι μοίρα όλων μας να κατευθύνουμε την πρώτη ερωτική μας επιθυμία στη μητέρα<br>
Άρχισε να χρησιμοποιεί τον όρο κάποια στιγμή από το 1897, μετά το θάνατο του πατέρα του και αφού είδε την τραγωδία στο θέατρο, μέχρι το 1909. Τότε πρότεινε την λίμπιντο του Οιδίποδα προς τη μητέρα ως "πυρηνικό σύμπλεγμα" όλων των νευρώσεων. Μέχρι το 1918 φαίνεται να επεξεργάζεται το θέμα της [[αιμομιξία]]ς και το 1919 ολοκληρώνει τη θεωρία του
 
== ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣΠαραπομπές ==
{{παραπομπές}}
 
== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
= ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ =
*[http://www.nlg.gr/epet/all1.asp?id=804&pg=0 Ηellmut Flashar, «Οιδίππους Τύραννος-δράμα και θεωρία», Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τομ. 25 (1974-1977), σελ.186-201]
* μπορείτε να βρείτε απόδοση του έργου στη νεοελληνική εδώ: http://www.gutenberg.org/files/17839/17839-pdf.pdf
32.281

επεξεργασίες