Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Μαύρη Λίστα του Χόλυγουντ»

διάφορες μικροαλλαγές
μ (Removing Link FA template (handled by wikidata))
(διάφορες μικροαλλαγές)
[[Αρχείο:Chaplin The Kid.jpg|thumb|right|180px|O [[Τσάρλι Τσάπλιν]] ουδέποτε έκρυψε τις αριστερές πεποιθήσεις του. Ξέροντας ότι σύντομα θα έμπαινε στη Μαύρη Λίστα, αποφάσισε να εγκαταλείψει τις ΗΠΑ το [[1952]].]]
Η '''Μαύρη Λίστα του Χόλυγουντ''' είναιήταν ένας άτυπος [[κατάλογος]] που κυκλοφορούσε μυστικά στις [[ΗΠΑΚινηματογράφος|κινηματογραφικές]] [[Εταιρεία|εταιρείες]] του [[Χόλυγουντ]] κατά τα μέσαπρώτα χρόνια του 20ού[[Ψυχρός αιώναΠόλεμος|Ψυχρού Πολέμου]], προγράφοντας [[Καλλιτέχνης|καλλιτέχνες]] που θεωρούνταν μέλη ή δέχονταν επιρροές του [[Κομμουνιστικό Κόμμα ΗΠΑ|Κομμουνιστικού Κόμματος]]. ΕνθαρρυνόμενηΌσοι εμμέσωςσυμπεριλαμβάνονταν απόστον τηνκατάλογο [[Επιτροπήαποκλείονταν Αντιαμερικανικώναπό Δραστηριοτήτων]]κάθε τουεργασία [[Κογκρέσοστον τωνκινηματογράφο Ηνωμένωνκαι Πολιτειών|Κογκρέσου]], η πρακτική αυτή ήταν έργο τωναρκετά [[ΚινηματογράφοςΘέατρο|κινηματογραφικώνθέατρα]] των [[Εταιρεία|εταιρειώνΗΠΑ]], πουοδηγούμενοι ήθελανστην ναεπαγγελματική δείχνουνκαι στρατευμένεςπροσωπική στοεξόντωση. αγώνα κατά της [[ΕΣΣΔ|Σοβιετικής Ένωσης]].
 
Όσοι συμπεριλαμβάνονταν στον κατάλογο αποκλείονταν από κάθε εργασία στον κινηματογράφο και από τα περισσότερα [[Θέατρο|θέατρα]], οδηγούμενοι στην επαγγελματική και προσωπική εξόντωση.
Η συγκεκριμένη πρακτική εντασσόταν στο γενικότερο κλίμα [[Μακαρθισμός|μακαρθισμού]] των ημερών και ενθαρρυνόταν (εμμέσως πλην σαφώς) από την [[Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων]], ένα όργανο του [[Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών|Κογκρέσου]] που είχε αναλάβει να περιορίσει την υποτιθέμενη διείσδυση [[Κομμουνισμός|κομμουνιστών]] στο δημόσιο βίο. Έπαυσε μόλις στις αρχές της [[Δεκαετία 1960|δεκαετίας του '60]], αφού είχε οδηγήσει μεγάλο αριθμό καλλιτεχνών σε καταστροφή ή αυτο[[εξορία]] στην [[Ευρώπη]] και το [[Μεξικό]].
 
== Ιστορικό πλαίσιο ==
Η αίσθηση πως ο κόσμος του θεάματος είχε «αλωθεί» από [[Κομμουνισμός|κομμουνιστές]] ήκαι φιλελεύθερους (αντίθετα από την [[Ευρώπη]], στις ΗΠΑ ο όρος ''φιλελεύθερος'' παραπέμπει στην [[Αριστερά (πολιτική)|Αριστερά]]) ήταν διάχυτη από τα μέσα κιόλας της [[Δεκαετία 1930|δεκαετίας του '30, επρόκειτο όμως για υπερβολή]]. Η αλήθεια είναι ότι η [[ΕΣΣΔ|Σοβιετική Ένωση]] είχε γοητεύσει σημαντικό μέρος του αμερικανικού καλλιτεχνικού κόσμου, επαγγελλόμενη έναν κόσμο χωρίς εκμετάλλευση και αργότερα με την ηρωική αντίσταση στο [[Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος|Ανατολικό Μέτωπο]]. ΠολλοίΑρκετοί πέρασαν και από το Κομμουνιστικό Κόμμα, συνήθωςαν όμωςκαι συνήθως για μικρό διάστημα. ΣεΉταν όλαόμως αυτάυπερβολή υπήρχεότι μιαοι ανοχήκομμουνιστές εντόςδέσποζαν τωνστον καλλιτεχνικώνκινηματογράφο, κυκλωμάτων.πολλώ Αςδε μην λησμονείταιμάλλον ότι κατάθα τονχρησιμοποιούσαν [[Β'αυτή Παγκόσμιοςτη Πόλεμος|Β΄δεσπόζουσα Παγκόσμιοθέση Πόλεμο]]για ηνα ίδιακάνουν ησυστηματική αμερικανικήκόκκινη κυβέρνηση χρηματοδότησε την παραγωγή φιλοσοβιετικών ταινιών - ή τουλάχιστον - ταινιών όπου η ΕΣΣΔ παρουσιαζόταν ως έντιμη σύμμαχοςπροπαγάνδα.
 
Κατά το [[Β' Παγκόσμιος Πόλεμος|Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο]], η ίδια η αμερικανική κυβέρνηση είχε χρηματοδοτήσει τη συγγραφή σεναρίων και το γύρισμα ταινιών με φιλοσοβιετικό περιεχόμενο. Όταν ο πόλεμος τελείωσε και οι σοβιετικοίΣοβιετικοί έγιναν πάλι ανταγωνιστές, ητα ανοχήσυναισθήματα σταμάτησεάλλαξαν. Ο [[Ψυχρός Πόλεμος]] έφερε τον ''Κόκκινο Τρόμο'', την πολιτικά καλλιεργημένη [[ψύχωση]] του μέσου Αμερικανού ότι αργά ή γρήγορα οι Σοβιετικοίσοβιετικοί [[Πυρηνικά όπλα|πυρηνικοί πύραυλοι]] θα εκτοξεύονταν με στόχο τη χώρα του. Το δημόσιο [[Αντικομμουνισμός|αντικομμουνιστικό αίσθημα]] εξέφραζε η διαβόητη Επιτροπή, Αντιαμερικανικώνη Δραστηριοτήτων πουοποία ερευνούσε τη «διάβρωση» της αμερικανικής πολιτιστικής παραγωγής, με ερωτήματα όπως «Είστε ή υπήρξατε στο παρελθόν μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος», «Γνωρίζετε κάποιον που είναι ή υπήρξε μέλος στο παρελθόν» και άλλα παρόμοια - μια πρακτικήκάτι που αποτελούσε [[Σύνταγμα|συνταγματική]] εκτροπή, αφού το Κ.Κ. ΗΠΑ ουδέποτε υπήρξε παράνομο και η συμμετοχή σε αυτό αποτελούσε νόμιμο δικαίωμα.
 
Σε αυτό το περίγραμμα, η σκοπιμότητα της συγκυρίας καθιστούσε κοινωνικά αποδεκτές ακόμα τις πιο ακραίες παραβιάσεις δικαιωμάτων. Ο [[Ουώλτ Ντίσνεϋ]] προειδοποιούσε για τη «σοβαρή απειλή» και κατέδιδε ως κομμουνιστές όλους τους [[Συνδικαλισμός|συνδικαλιστές]] των εταιρειών του. Πιο ανάγλυφα ο [[ηθοποιός]] [[Αντόλφ Μενζού]] δήλωνε στην Επιτροπή: «Είμαι κυνηγός μαγισσών, εάν οι μάγισσες είναι κομμουνίστριες. Είμαι ψαράς κόκκινων. Θέλω να τους στείλω όλους στη Ρωσία».
 
== Οι «Δέκα» ==
Η αρχή της Μαύρης Λίστας έγινε στις [[25 Νοεμβρίου]] [[1947]] με την απόλυση των ''Δέκα''. Πρόκειται για δέκα [[Σενάριο|σεναριογράφους]] και [[Σκηνοθέτης|σκηνοθέτες]] που την προηγουμένη είχαν κατηγορηθεί για ''«περιφρόνηση προς το Κογκρέσο''», αρνούμενοιδιότι αρνούνταν να καταθέσουν ενώπιον της Επιτροπής με το επιχείρημα ότι δεν έχουν να δώσουν εξηγήσεις για τις προσωπικές πολιτικές επιλογές τους. Η ομάδα περιελάμβανε αρχικά και ενδέκατο, τοντο [[Συγγραφέας|συγγραφέα]] και [[Ποιητής|ποιητή]] [[Μπέρτολτ Μπρεχτ]], ο οποίος όμως είχε παρουσιαστεί στην Επιτροπή στις [[30 Οκτωβρίου]] και την επομένη επέστρεψε για πάντα στην [[Ευρώπη]] (μία απόφαση που είχε λάβει πριν καταθέσει).
[[Αρχείο:Elia Kazan NYWTS.jpg|thumb|right|180px|O [[Ελία Καζάν]] κατέδωσε τον [[Ζυλ Ντασέν]], ώστε να μη μπει στη λίστα ο ίδιος. Όταν, δεκαετίες αργότερα, παρελάμβανεθα παραλάμβανε τιμητικό Όσκαρ για την προσφορά του στον κινηματογράφο, πολλοί συνάδελφοί του αποχώρησαν από την αίθουσα σε ένδειξη αποδοκιμασίας.]]
 
Μία εβδομάδα αφού απέλυσαν τους Δέκα, οι εκπρόσωποι όλων των κινηματογραφικών εταιρειών εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση (Δήλωση Γουώλντορφ) σύμφωνα με την οποία ''δεν αμφισβητούνται τα νόμιμα δικαιώματα των Δέκα, όμως η πράξη τους ήταν επιζήμια για τους εργοδότες τους και τους κατέστησε άχρηστους για την κινηματογραφική βιομηχανία''. Δεσμεύονταν επίσης να μην ξαναπροσλάβουν τους Δέκαξαναπροσλάβουν, εκτός εάν [[Όρκος|ορκίζονταν]] ότι δεν είναι κομμουνιστές, καθώς και να μην προσλαμβάνουν κανέναν κομμουνιστή στο εξής κανέναν ομοϊδεάτη τους. Είχε προηγηθεί, λίγες μέρες νωρίτερα, το συνδικαλιστικό όργανο των ηθοποιών, στοόπου οποίο Πρόεδροςεπικεφαλής ήταν ο πρωταγωνιστής [[γουέστερν]] [[Ρόναλντ Ρήγκαν|Ρόναλντ Ρέηγκαν]] (ο μετέπειτα [[Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών|πρόεδρος της χώρας]]), και είχε αναγκάσει τα στελέχημέλη του σωματείου να δώσουν παρόμοιο όρκο.
 
== Η διεύρυνση ==
Μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του '50 η λίστα εμπλουτιζόταν διαρκώς με ονόματα σεναριογράφων, σκηνοθετών, ηθοποιών, μουσικών, συγγραφέων, ακόμα και τεχνικών, των οποίων τα πολιτικά φρονήματα θεωρούνταν επικίνδυνα ή αμφισβητούμενα. Μερικοί ήταν όντως αριστεροί, ενώ άλλοι μπήκαν βάσει υποψιών και φημών, επειδή για παράδειγμα προπολεμικά συμμετείχαν σε μια [[διαδήλωση]], είχαν ερωτική σχέση με κομμουνιστή στα φοιτητικά χρόνια, είχαν δωρίσει ρούχα για ορφανά των ανατολικών χωρών κτλ. Μέχρι και ιδιωτικοί ερευνητές επιστρατεύονταν από τις εταιρείες, ώστε να ερευνάται η δραστηριότητα των συνεργατών τους πριν υπογράψουν [[συμβόλαιο]]. Το δε ''Counterattack'' (Αντεπίθεση), ένα [[Δεξιά (πολιτική)|δεξιό]] [[περιοδικό]] που είχε αναλάβει εργολαβικά να δημοσιοποιεί στοιχεία για την πολιτική δράση των ανθρώπων του κινηματογράφου, είχε μεταβληθεί σε φόβο και τρόμο του καλλιτεχνικού χώρου.
 
Για να σπάσουν τον αποκλεισμό, κάποιοι προγραμμένοι χρησιμοποίησαν φανταστικά ονόματα ή συνηθέστερα παρένθετα πρόσωπα, τους ''ανθρώπους - βιτρίνες''. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του σεναριογράφου [[Ντάλτον Τράμπο]], ο οποίος κέρδισε δύο [[Όσκαρ]] με άλλο όνομα! Την πρώτη φορά, το 1953 για τις ''[[Διακοπές στη Ρώμη]]'', είχε χρησιμοποιηθεί ως βιτρίνα ένας άσημος [[Μεγάλη Βρετανία|Βρετανός]] συνάδελφός του ονόματι Ίαν Μακλίλαν Χάντερ, ο οποίος και παρέλαβε το τιμητικό αγαλματάκι. Τη δεύτερη, το 1956 για το ''[[Ο Γενναίος|Γενναίο]]'', δεν υπήρχε καν σεναριογράφος για να παραλάβει το βραβείο, αφού είχε χρησιμοποιήσει ψευδώνυμο.
Μερικά ονόματα της λίστας ήταν πράγματι αριστεροί, ενώ άλλοι μπήκαν βάσει υποψιών και φημών - επειδή για παράδειγμα προπολεμικά συμμετείχαν σε μια [[διαδήλωση]], είχαν ερωτική σχέση με κομμουνιστή στα φοιτητικά χρόνια, είχαν δωρίσει παλιά ρούχα για ορφανά των ανατολικών χωρών κτλ. Μέχρι και ιδιωτικοί [[ντετέκτιβ]] επιστρατεύονταν συστηματικά από τις εταιρείες, ώστε να ερευνάται η δραστηριότητα των συνεργατών τους πριν υπογράψουν [[συμβόλαιο]].
 
ΔενΕάν έλειψανόμως περιπτώσειςτέτοιες πουλύσεις κάποιοιήταν ύποπτοιεφικτές κατέδιδαν συναδέλφουςγια τουςσεναριογράφους στηνή Επιτροπήμουσικούς, ώστεήταν νααδύνατες γλιτώσουνγια τονσκηνοθέτες εαυτόκαι τουςηθοποιούς. Η ταπεινωτική αυτή ενέργεια ήταν πρακτικάΕκεί, ο μόνος τρόπος για να «καθαρίσει» κάποιος απότο τηόνομά λίστατου, μεήταν να στρατευτεί στους στόχους της Επιτροπής, δηλ. πρακτικά να καταδώσει συναδέλφους του. πιοΓνωστό διάσημηείναι τηντο κατάθεσηπαράδειγμα του [[Ελία Καζάν]] που ανάγκασεκατονόμασε τοντο [[Ζυλ Ντασέν]], με αποτέλεσμα ο τελευταίος να εγκαταλείψει τη χώρα.
 
Εκτός από το να μην προσλαμβάνουν τους υπόπτους, οι κινηματογραφικές εταιρείες επιδίδονταν σε μία προσπάθεια να πείσουν για την προσήλωσή τους στις εθνικέςαμερικανικές αξίες κυκλοφορώντας σωρηδόν ταινίες όπως:
Κάποιοι προγραμμένοι χρησιμοποίησαν παρένθετους για να σπάσουν τον αποκλεισμό, τους ''ανθρώπους - βιτρίνες''. Αυτό ήταν εφικτό για ένα σεναριογράφο, να βάλει δηλαδή κάποιον γνωστό του να υπογράψει και να εισπράττει τα συγγραφικά δικαιώματα αντ' αυτού, ήταν όμως αδύνατον για ένα σκηνοθέτη ή ηθοποιό.
 
Εκτός από το να μην προσλαμβάνουν τους υπόπτους, οι κινηματογραφικές εταιρείες επιδίδονταν σε μία προσπάθεια να πείσουν για την προσήλωσή τους στις εθνικές αξίες κυκλοφορώντας σωρηδόν ταινίες όπως:
 
* ''Κόκκινη απειλή''. Ένας Αμερικανός γίνεται κομμουνιστής για χάρη του έρωτά του. Όταν ανακαλύπτει το αδιέξοδο της ιδεολογίας του και προσπαθεί να ξεμπλέξει από το Κόμμα, γίνεται στόχος κατασκόπων.
 
== Το τέλος ==
Το πρώτο ρήγμα στον δεκαετή αποκλεισμό των καλλιτεχνών της Μαύρης Λίστας ήλθε από τοντο χώρο της [[Άλφρεντ Χίτσκοκτηλεόραση]]ς. τοΤο φθινόπωρο του [[1957]], ότανο [[Άλφρεντ Χίτσκοκ]] προσέλαβε τον προγραμμένο ηθοποιό [[Νόρμαν Λόιντ]] ως συμπαραγωγό για τον τρίτο κύκλο της [[Τηλεοπτικό πρόγραμμα|τηλεοπτικής σειράς]] «Ο Χίτσκοκ παρουσιάζει». Ακολούθησαν διάφορες ακόμα μεμονωμένες περιπτώσεις σε τηλεοπτικές παραγωγές.
Το [[1953]] η Paramount προσέλαβε τον σεναριογράφο Ντάλτον Τράμπο για να γράψει το σενάριο της ταινίας του [[Γουίλιαμ Γουάιλερ]] [[Διακοπές στη Ρώμη]]. Δεδομένου ότι το όνομα του Τράμπο βρισκόταν στους πρώτους δέκα της μαύρης λίστας του Χόλυγουντ, αντί του ονόματος στους τίτλους της ταινίας αναφερόταν ένα ψευδώνυμο. Ο Τράμπο κατάφερε να κερδίσει Όσκαρ σεναρίου για την εν λόγω ταινία χωρίς κανείς να υποψιαστεί την πραγματική ταυτότητα του σεναριογράφου. Το όνομά του προστέθηκε στους τίτλους της ταινίας το 2003 όταν η ταινία κυκλοφόρησε σε DVD.
 
Η αλλαγή στον κινηματογράφο, ο οποίος ήταν και το βασικό επίδικο, ξεκίνησε το 1960. Αρχές της χρονιάς, ο [[Ότο Πρέμινγκερ]] ανακοίνωσε δημοσίως πως θα γύριζε την ''[[Έξοδος (ταινία)|Έξοδο]]'' σε σενάριο του Τράμπο. Λίγους μήνες αργότερα, ο [[Κερκ Ντάγκλας]] δήλωσε ότι το σενάριο της πολυαναμενόμενης νέας ταινίας του (''[[Σπάρτακος (ταινία)|Σπάρτακος]]'', σκην. [[Στάνλεϊ Κιούμπρικ]]) ήταν επίσης του Τράμπο. Έτσι, όταν στις [[6 Οκτωβρίου]] έκανε πρεμιέρα ο ''Σπάρτακος'', ήταν η πρώτη φορά μετά το Νοέμβριο του 1947 που ένας προγραμμένος έβλεπε το όνομά του στους συντελεστές χωρίς να κάνει δήλωση μετανοίας ή να καταδώσει συναδέλφους του. Αυτό πυροδότησε σειρά εξελίξεων: Συντηρητικοί πολίτες οργάνωναν εκδηλώσεις διαμαρτυρίας έξω από αίθουσες όλης της χώρας ζητώντας την απαγόρευση της ταινίας, ενώ απ' την άλλη μεριά δεκάδες καλλιτέχνες άρχισαν να μιλούν ανοιχτά κατά της λίστας. Το ζήτημα είχε διχάσει τη χώρα μέχρι τη στιγμή που ο νεοεκλεγείς πρόεδρος [[Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι|Τζον Κένεντι]] προέβη σε μια κίνηση υψηλότατου συμβολισμού: Εμφανίστηκε έξω από έναν κινηματογράφο, προσπέρασε τους διαμαρτυρόμενους και παρακολούθησε την ταινία, καταδεικνύοντας την πρόθεσή του να τελειώνει με αυτές τις πρακτικές.
Πρώτη ταινία με θέμα το φαινόμενο του μακαρθισμού ήταν το ''Storm Center'' του 1956 με τη [[Μπέτι Ντέιβις]].
 
Το πρώτο ρήγμα στον δεκαετή αποκλεισμό των καλλιτεχνών της Μαύρης Λίστας ήλθε από τον [[Άλφρεντ Χίτσκοκ]] το φθινόπωρο του [[1957]], όταν προσέλαβε προγραμμένο ηθοποιό για τον τρίτο κύκλο της [[Τηλεοπτικό πρόγραμμα|τηλεοπτικής σειράς]] «Ο Χίτσκοκ παρουσιάζει».
 
Η αλλαγή στον κινηματογράφο άργησε δυόμισι ακόμη χρόνια. Το [[1960]] δύο εταιρείες ανακοίνωσαν ότι ετοίμαζαν ταινίες σε σενάρια του Ντάλτον Τράμπο. Έτσι στις [[6 Οκτωβρίου]], όταν ο «[[Σπάρτακος (ταινία)|Σπάρτακος]]» του [[Στάνλεϊ Κιούμπρικ|Κιούμπρικ]] έκανε πρεμιέρα, ήταν η πρώτη φορά μετά το Νοέμβριο του 1947 που ένας καλλιτέχνης της λίστας έβλεπε το όνομά του στους συντελεστές μιας ταινίας χωρίς να κάνει δήλωση μετανοίας ή να καταδώσει συναδέλφους του.
 
Το οριστικό τέλος της Μαύρης Λίστας ήλθε το [[1962]] με αφορμή την καταδίκη ενός [[Πρακτορείο ερευνών|πρακτορείου ερευνών]] που τροφοδοτούσε τις εταιρείες με στοιχεία, καθώς και των εντολέων του. Με την απόφασή του, το δικαστήριο τούς χαρακτήριζε ως νομικά υπαίτιους για την προσωπική και οικονομική βλάβη που υπέστησαν τα θύματά τους. Έκτοτε η πρακτική εγκαταλείφθηκε, αλλά πολλές καριέρες είχαν ήδη καταστραφεί. Υπολογίζεται ότι μόλις το ένα δέκατο κατάφερε να επανενταχθεί στην κινηματογραφική παραγωγή.
 
== Αποτίμηση ==
[[Αρχείο:Alfred Hitchcock NYWTS.jpg|thumb|right|180px|Ο [[Άλφρεντ Χίτσκοκ]] ήταν ο πρώτος που έσπασε τον αποκλεισμό της Μαύρης Λίστας, προσλαμβάνοντας τον προγραμμένο Νόρμαν Λόιντ.]]
 
Δεν αποτελεί υπερβολή ότι η περίοδος της Μαύρης Λίστας άλλαξε το χαρακτήρα του [[Χόλυγουντ]] για πάντα, μεταβάλλοντάς το από πεδίο σύνθεσης δημιουργικότητας και εμπορικότητας σε στυγνή βιομηχανία.
 
Από κινηματογραφική σκοπιά, χαμήλωσε ο μέσος ποιοτικός όρος της παραγωγής. Προ λίστας η αμερικανική κινηματογραφική βιομηχανία παρήγε τα πάντα - από «ταινίες τέχνης» μέχρι εύπεπτες ταινίες μαζικής κατανάλωσης. Η εκδίωξη των πιο φωτισμένων και διανοούμενων μυαλών από τα στούντιο οδήγησε σε σχεδόν πλήρη εξαφάνιση της πρώτης κατηγορίας. Θρύλοι της έβδομης τέχνης, όπως οι [[Τσάρλι Τσάπλιν]], [[Όρσον Γουέλς]], [[Τζον Χιούστον]], και δεκάδες άλλοι, αυτοεξορίσθηκαναυτοεξορίστηκαν στην Ευρώπη για να μπορέσουν να κάνουν ταινίες.
 
Ακόμα χειρότερα ήταν τα πράγματα για τους σεναριογράφους που απολύονταν μαζικά, διότι τα σενάριά τους αναψηλαφίζονταν και βρίσκονταν αμφιλεγόμενα. Ακόμα και οι μη προγραμμένοι φοβούνταν να περιλάβουν ανθρωπιστικά και οικουμενικά μηνύματα, υπό τη δαμόκλειο σπάθη ότι κάποιος θα τα χαρακτήριζε κομμουνιστική προπαγάνδα και θα έμεναν άνεργοι. Η θεματολογία των ταινιών στράφηκε σε πατριωτικά (όπως τα κατασκοπευτικά και τα γουέστερν) ή ουδέτερα θέματα (αισθηματικές κομεντί ή υπερπαραγωγές χλαμύδας τύπου [[Μπεν Χουρ (ταινία)|Μπεν Χουρ]]). Ο αμερικανικός κινηματογράφος μπορεί να υπερηφανευόταν για την τεχνική αρτιότητά του, αλλά είχε χάσει κομμάτι της ψυχής του - νέα πατρίδα του «κινηματογράφου τέχνης» γινόταν πια η Ευρώπη.
7.828

επεξεργασίες