Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Αετομάχος»

822 bytes προστέθηκαν ,  πριν από 5 έτη
Tagging 2 dead links using Checklinks
(Tagging 2 dead links using Checklinks)
Η επιστημονική ονομασία του [[Γένος (βιολογία)|γένους]] ''Lanius'' είναι λατινική και για την προέλευσή της υπάρχουν δύο εκδοχές: Σύμφωνα με την πρώτη εκδοχή, ρίζα είναι η ελληνική λέξη ''λειανός'' «λεπτός, λιγνός, ισχνός» (όχι ''λιανός'', διότι δεν ερμηνεύεται ετυμολογικά <ref>Πάπυρος λαρούς Μπριτάνικα, τ. 38, σ. 432</ref>) εξ ου και τα παράγωγα ''λειανεύω, λειανίζω, λειανικός'', κ.ο.κ. Η λέξη ''λειανίζω'' σημαίνει «κατατεμαχίζω, κατακόπτω» και αναφέρεται κυρίως στο κρέας, εξ ου και η δεύτερη σημασία της «κατασφάζω». <ref>Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, τ. 38, σ. 432</ref>
 
Σύμφωνα με τη δεύτερη και πιθανότερη εκδοχή, ρίζα είναι η λέξη ''lana'' «μαλλί», από την οποία προέρχεται το ρήμα ''lanio'' «κόβω το μαλλί σε μικρά κομμάτια, λανίζω» εξ ου και το ελληνικό «λαναράς». <ref name="books.google.gr">[http://books.google.gr/books?id=m2QSAAAAIAAJ&pg=PA268&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false An Etymological Dictionary of the Latin Language - Francis Edward Jackson Valpy - Βιβλία Google<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>Μπαμπινιώτης, σ. 990</ref>
Η λατινική λέξη ''Lanius'', σημαίνει επακριβώς «σφαγέας», «χασάπης», ή «ο πάγκος του χασάπη», <ref name="books.google.gr"/><ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0060:entry=laniena&highlight=lanius Charlton T. Lewis, An Elementary Latin Dictionary, lāniēna<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.archives.nd.edu/cgi-bin/wordz.pl?keyword=lanius William Whitaker's Words<!-- Bot generated title -->]</ref> επομένως, η επιστημονική ονομασία του γένους συσχετίζεται άμεσα με τη συνήθεια του πτηνού, όπως και άλλων [[κεφαλάς|κεφαλάδων]], να σκοτώνουν τη λεία τους και να την καρφώνουν πάνω σε ένα αιχμηρό αντικείμενο -συνήθως μεγάλα αγκάθια- για να τη φάνε με την ησυχία τους ή για να την «αποθηκεύσουν» για αργότερα, όπως κάνουν οι κρεοπώλες με το κρέας που το κρεμάνε σε τσιγκέλια (βλ. Ηθολογία)!
*Ταυτόχρονα, δημιουργείται πρόβλημα στην απόδοση στα ελληνικά, τόσο του γένους (''Lanius''), όσο και της [[οικογένεια]]ς (''Laniidae'') (βλ. Σημειώσεις) {{Ref_label|I|i|none}}
Για την λέξη ''collurio'', δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία, πιθανόν όμως να πρόκειται για απόδοση στα λατινικά της αρχαίας ελληνικής ''κολλυρίων (-ονος)'' και, να επρόκειτο για το συγκεκριμένο πτηνό. <ref>Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, τ. 34, σ. 467</ref> Υπάρχει μάλιστα και σχετική αναφορά στο «Περί Ζώων Ιστορίαι» του Αριστοτέλη, αλλά και στον Ησύχιο. <ref>http://myria.math.aegean.gr/lds/data/volB/pdf/pg_0747.pdf</ref><ref name="blx1.bto.org">[http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob15150.htm BTO BirdFacts | Red-backed Shrike<!-- Bot generated title -->]</ref>
 
Η αγγλική ονομασία του, Red-Backed Shrike, σχετίζεται με το χρωματισμό της ράχης του αρσενικού.
Η ελληνική λαϊκή ονομασία του είδους, είναι προφανές ότι σχετίζεται με τη φαινομενική «αφοβία» του, να στέκεται στη θέση ποσταρίσματος (βλ. Ηθολογία) και να μη φεύγει με το παραμικρό, όμως ουδόλως υπάρχουν στοιχεία ότι το πτηνό μπορεί να έρχεται σε αντιπαράθεση με αρπακτικά του μεγέθους ενός [[αετός|αετού]].
==Συστηματική Ταξινομική==
O αετομάχος περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Λινναίο το 1758, με την τωρινή επιστημονική του ονομασία. <ref name="ibc.lynxeds.com">[http://ibc.lynxeds.com/species/red-backed-shrike-lanius-collurio Red-backed Shrike (Lanius collurio) | the Internet Bird Collection<!-- Bot generated title -->]</ref> Πιθανότατα, σχηματίζει [[υπερείδος]], μαζί με τα ασιατικά είδη ''Lanius cristatus'' και ''Lanius isabellinus''. Παλαιότερα, θεωρείτο ότι ανήκε ως είδος μαζί με ένα ή και τα δύο από αυτά, αλλά πρόσφατες γενετικές αναλύσεις έδειξαν ότι είναι 3 ξεχωριστά είδη. Ωστόσο, ο βαθμός αναπαραγωγικής απομόνωσης από το ''Lanius isabellinus'' είναι σχετικά χαμηλός, οπότε μικτά ζευγάρια και υβρίδια απαντούν συχνά στις περιοχές όπου τα δύο είδη αλληλοεπικαλύπτονται. Ο υβριδισμός με το ''Lanius cristatus'' είναι περιστασιακός και, μπορεί να συμβεί σε κάποιες περιοχές της Κ. Ασίας. <ref name="ibc.lynxeds.com"/>
==Γεωγραφική κατανομή υποειδών==
Ο αετομάχος είναι πλήρως μεταναστευτικό είδος, αναπαραγόμενο σε ευρείες περιοχές της [[Ευρώπη]]ς και Δ. [[Ασία]]ς, δηλαδή στη Δ. [[Παλαιαρκτική]] ζώνη και, διαχειμάζει στην [[Αφρική]], νότια του ισημερινού. Χονδρικά, τα δυτικά όρια της αναπαραγωγικής επικράτειας βρίσκονται στις ακτές του Ατλαντικού και τη Βόρεια Θάλασσα, ενώ τα ανατολικά φθάνουν στην Κ. Ασία, στα γεωγραφικά μήκη των 90°, περίπου, στα επίπεδα της Κ. Ρωσίας, του Α. Καζακστάν και της Δ. Κίνας. Το βόρειο όριο της επικράτειας περιλαμβάνεται σε ένα τόξο ΒΑ. του ποταμού Βόλγα μεταξύ περίπου 48° και 64° γεωγραφικού πλάτους, ενώ στα νότια φθάνει μέχρι μια στενή παράκτια λωρίδα στο Ισραήλ.
| 2 || ''Lanius collurio kobylini'' || Α [[Τουρκία]], περιοχή του Καυκάσου, [[Μέση Ανατολή]], Β και ΒΔ [[Ιράν]] || Α [[Αφρική]] ||
|}
Πηγές: <ref name="Howard and Moore, p. 479"/><ref name="iucnmap"/><ref>[http://ibc.lynxeds.com/species/]{{dead link|date=June 2015}} http://ibc.lynxeds.com/species/red-backed-shrike-lanius-collurio</ref> (σημ. με έντονα γράμματα το [[υποείδος]] που απαντάται στον ελλαδικό χώρο)
===Μεταναστευτική συμπεριφορά===
[[Αρχείο:NT map.png|thumb|right|300px|Γεωγραφική κατανομή και μεταναστευτικές οδοί του είδους ''Lanius collurio'': Πράσινο = Καλοκαιρινές περιοχές αναπαραγωγής, Μπλε = Περιοχές διαχείμασης]]
Σε κάθε περίπτωση, το ράμφος όλων των ηλικιών και στα δύο φύλα, είναι όπως σε όλους τους [[κεφαλάς|κεφαλάδες]] ισχυρό, πλευρικά πεπλατυσμένο, με έντονα αγκιστρωτό άκρο στην [[ράμφος (πτηνά)|ρινοθήκη]] και μια μικρή εσοχή λίγο πριν από το άγκιστρο, όπου εφαρμόζει η [[ράμφος (πτηνά)|γναθοθήκη]]. Στη βάση του, το ράμφος είναι εφοδιασμένο με [[ράμφος (πτηνά)|σμήριγγες]] (σκληρές τρίχες), ενώ το χρώμα του κυμαίνεται από σαρκόχρωμο στα νεαρά πουλιά, μαυριδερό στα θηλυκά και, σχεδόν μαύρο στα αρσενικά. Πάντως, το μαύρο χρώμα του ράμφους φαίνεται να εξασθενίζει κατά τη διάρκεια του έτους και ανανεώνεται ετησίως πριν την ανοιξιάτικη μετανάστευση. Οι ταρσοί και τα ισχυρά πόδια έχουν μαυριδερό-γκρι χρώμα στα νεαρά άτομα και, σκούρο καφέ στα ενήλικα πουλιά.
 
(Πηγές: <ref name="Όντρια, σ. 183"/><ref name="Perrins, p. 186">Perrins, p. 186</ref><ref name="Avon & Tilford, p.82">Avon & Tilford, p.82</ref><ref name="Bruun, p. 210">Bruun, p. 210</ref><ref>Scott & Forrest, p. 206</ref><ref>[http://www.ibercajalav.net/img/401_Red-backedShrikeLcollurio.pdf]{{dead link|date=June 2015}}</ref>)
==Βιομετρικά στοιχεία==
*Μήκος σώματος: 16-18 εκατοστά
Εάν η πρώτη ωοτοκία χαθεί, ακολουθεί αμέσως δεύτερη, αλλά με λιγότερα αυγά από το σύνηθες. Το ποσοστό απωλείας της πρώτης ωοτοκίας είναι αρκετά υψηλό, περίπου 40%, ενώ το ποσοστό των αυγών που εκκολάπτονται φθάνει το 70%. Το ποσοστό των νεοσσών που επιβιώνουν μέχρι την απόκτηση του τελικού τους πτερώματος φθάνει το 40%. <ref>Glutz v. Blotzheim, S. 1192</ref> Το ποσοστό των μη γονιμοποιημένων ή εκείνων με νεκρά έμβρυα, είναι σχετικά μικρό, μεταξύ 2,5 <ref>Korodi Gál (1969) in Glutz v. Blotzheim, S. 1193</ref> και 5,2%. <ref>Jakober & Stauber (1983) in Glutz v. Blotzheim, S. 1192</ref>
 
Στην Ελλάδα, ο αετομάχος έρχεται την άνοιξη για να αναπαραχθεί (Απρίλιο με Οκτώβριο) κυρίως στη βόρεια και κεντρική χώρα, αλλά και σε πολλά νησιά, από τα 500 έως τα 1500 μέτρα. Επίσης, απαντά ως διαβατικό σε όλη την επικράτεια. <ref name="Όντρια, σ. 183"/><ref>Κόκκινο Βιβλίο, σ. 161</ref><ref>[http://www.ornithologiki.gr/page_cn.php?tID=2718&aID=1121 Κεφαλάδες - Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, προστασία για τα πουλιά και το περιβάλλον<!-- Bot generated title -->]</ref>
==Φυσικοί θηρευτές==
Οι κυριότεροι θηρευτές της φωλιάς του αετομάχου είναι τα αρπακτικά πτηνά, ιδιαίτερα οι [[Κορακίδες]] ([[κίσσα|κίσσες]], [[κάργια|κάργιες]] και [[καρακάξα|καρακάξες]], πιο σπάνια κάποια θηλαστικά, όπως γάτες, [[μουστελίδες]] και [[τρωκτικά]]. Σε σπάνιες περιπτώσεις η φωλιά καταστρέφεται από μυρμήκια.
Ο πληθυσμός των αετομάχων υπολογίζεται ότι είχε υποστεί δραματική πτώση στα δυτικά και βορειοανατολικά της αναπαραγωγικής επικράτειας μεταξύ 1970-1990, τουλάχιστον (Harris και Franklin 2000). <ref name="Avon & Tilford, p.82"/> Ιδιαίτερα στο [[Ηνωμένο Βασίλειο]], το είδος έχει σχεδόν πάψει να αναπαράγεται (2 ζευγάρια το 2011).<ref>Red-backed Shrike breeds on Dartmoor". Birdwatch magazine. Retrieved 30 December 2011</ref> Στην Ολλανδία, επίσης, από 5000-15000 ζευγάρια αναπαραγωγής στις αρχές του 20ού αιώνα, το 1990 ο πληθυσμός είχε πέσει μόλις στα 150-220 ζευγάρια. <ref name="Fornasi et al"/>
 
Οι κύριοι λόγοι για τη μείωση του αετομάχου στο [[Ηνωμένο Βασίλειο]] δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητοί, αλλά αυτή μπορεί να οφείλεται στην απώλεια ενδιαιτημάτων. Σε περιοχές όπου η εκτατική εντατικοποίηση έχει συμβεί, ο ρυθμός της πτώσης έχει αποδειχθεί ότι είναι διπλάσιος από αυτόν σε άλλες περιοχές. Η εντατικοποίηση της γεωργίας, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης των φυτοφαρμάκων μπορεί να έχουν συμβάλει στη μείωση αυτού του είδους με τη μείωση των διαθεσίμων θηραμάτων. Παρά το γεγονός ότι το είδος είναι σχετικά «ανεκτικό» στην ανθρώπινη διαταραχή στη φωλιά του, αν τα «καρφωμένα» αποθέματα (larders) πειραχτούν (βλ. Ηθολογία), μπορεί να φύγει από τη συγκεκριμένη θέση. Δυστυχώς, η συλλογή των αυγών έχει συμβάλει επίσης στην σχεδόν εξαφάνιση του είδους. <ref>[http://www.arkive.org/red-backed-shrike/lanius-collurio/ Red-backed shrike videos, photos and facts - Lanius collurio | ARKive<!-- Bot generated title -->]</ref>
 
Ωστόσο, γενικά στην Ευρώπη, οι τάσεις από το 1980 δείχνουν ότι οι πληθυσμοί έχουν υποστεί μια μέτρια αύξηση (p <0,05), με βάση τα προσωρινά στοιχεία για 21 χώρες από το Πανευρωπαϊκό Πρόγραμμα Παρακολούθησης Κοινών Πουλιών (EBCC / RSPB / BirdLife / Στατιστική Ολλανδίας, P. Voříšek in litt. 2008) Η IUCN, προς το παρόν κατατάσσει το είδος ως «Ελαχίστης Ανησυχίας» (LC), αλλά σε αρκετά ευρωπαϊκά κράτη το είδος απειλείται, τουλάχιστον ως αναπαραγωγικό πτηνό <ref name="iucn"/>
'''i.''' {{Note_label|I|i|none}} Η απόδοση στην ελληνική γλώσσα της λέξης ''Lanius'' δημιουργεί προβλήματα στην ορολογία του [[Γένος (βιολογία)|γένους]]. Η ακριβής μετάφραση είναι «χασάπης» (βλ. Ονοματολογία) και, φαίνεται ότι δεν επικράτησε αυτός ο όρος για λόγους λεκτικής «αισθητικής». Έτσι, το γένος αποδίδεται ως ''Αετομάχος'' που, όμως, είναι παντελώς τεχνητή, διότι ουδεμία σχέση έχει με τη λατινική ονομασία. Όμως, δεν υπάρχει κάποια άλλη ελληνική λόγια ονομασία που να είναι προτιμητέα -πλην της λαϊκής ονομασίας ''Κεφαλάς'', βέβαια.
 
Τα ίδια προβλήματα δημιουργούνται και με την απόδοση στα ελληνικά της [[οικογένεια]]ς ''Laniidae'', οπότε κατ’ αντιστοιχίαν με το ''Αετομάχος'', γίνεται αναγκαστική απόδοση ως ''Αετομαχίδες''. <ref name="Όντρια, σ. 182"/><ref>[http://biotech.aua.gr/anisound/site/birds.htm#Laniidae aves<!-- Bot generated title -->]</ref> {{Ref_label|I|i|none}} Ωστόσο, παρόλο που η ονομασία ''Λάνιος'' για το γένος δεν φαίνεται να μπορεί να επικρατήσει, η ονομασία ''Λανιίδες'' για την [[οικογένεια]], μπορεί άνετα να «σταθεί» δίπλα στην τεχνητή.
 
'''ii.''' {{Note_label|I|ii|none}} Συμπεριλαμβάνει και τα ''Lanius collurio juxtus'', ''Lanius collurio pallidifrons''. <ref>Howard and Moore, p. 479, footnote 5</ref>
75.702

επεξεργασίες