Κίνημα της 28ης Ιουλίου 1938: Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων

μ
λίγη επιμ.
μ (λίγη επιμ.)
Το '''Κίνημα του 1938''' ή '''Κίνημα των Χανίων''' ήταν ένα πολύ μικρής διάρκειας κίνημα που εκδηλώθηκε στην [[Ελλάδα]] με επίκεντρο τα [[Χανιά]] της [[Κρήτη]]ς την περίοδο της [[Δικτατορία της 4ης Αυγούστου|Δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά]], το [[1938]]. Λόγω κακής οργάνωσης, το κίνημα κατέρρευσε εντός μερικών ωρών από το δικτατορικό καθεστώς. Στο κίνημα αυτό συμμετείχαν πολλοί κυρίως Κρητικοί πολιτευτές του κόμματος του Βενιζέλου που είχαν ως στόχο την ανατροπή του καθεστώτος του Ι. Μεταξά.
 
== Χρονικό ==
Συγκεκριμένα στο κίνημα αυτό συμμετείχαν πολλοί κυρίως Κρητικοί πολιτευτές του κόμματος του Βενιζέλου που είχαν ως στόχο την ανατροπή του καθεστώτος του Ι. Μεταξά.<br> Η εξέγερση του 1938, ήταν ή μόνη ένοπλη εξέγερση κατά της Δικτατορίας του Μεταξά και εκδηλώθηκε στις [[28 Ιουλίου]] του [[1938]] στα [[Χανιά]], εξ ου και η ονομασία του. Πρωτεργάτης του κινήματος φερόταν ο [[Αριστομένης Μητσοτάκης]]. Το κίνημα θα ήταν το έναυσμα μιας ευρύτερης εξέγερσης και επανάστασης που είχε οργανωθεί στην Αθήνα. Συγκεκριμένα, στο γραφείο του δικηγόρου Κανδηλάκη συναντήθηκαν ο επιτελικός αξιωματικός Θεόδωρος Μανέτας, ο πολιτευτής Περικλής Αργυρόπουλος, ο Εμμανουήλ Μάντακας, απότακτος αξιωματικός οι οποίοι παρακίνησαν τους Μητσοτάκη και Βολουδάκη να ξεσηκώσουν τον Κρητικό λαό. </ref>Συγκεκριμένα, στο γραφείο του δικηγόρου Κανδηλάκη συναντήθηκαν ο επιτελικός αξιωματικός Θεόδωρος Μανέτας, ο πολιτευτής Περικλής Αργυρόπουλος, ο Εμμανουήλ Μάντακας, απότακτος αξιωματικός οι οποίοι παρακίνησαν τους Μητσοτάκη και Βολουδάκη να ξεσηκώσουν τον Κρητικό λαό. <ref>Σαράντης Αντωνάκος, «Το αντιμεταξικό κίνημα στα Χανιά το 1938», Ιστορία Εικονογραφημένη,τχ.197, (Νοέμβριος 1984), σελ. 71</ref>
Άλλοι οργανωτές αυτού του σχεδίου ήταν ο τότε διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, [[Εμμανουήλ Τσουδερός]]<ref name=":0">Δετοράκης, Θ. (1990), ''Ιστορία της Κρήτης'', Ηράκλειο, σ.468</ref>, ο Ιωάννης Μουντάκης, ο Μ. Βολουδάκης, ο [[Εμμανουήλ Μάντακας]] κ.ά.<ref name="Stokkos">Π.Ζ. Στόκκος, Αναμνήσεις από τους σύγχρονους αγώνες της Κύπρου, Λευκωσία, 1992, σ. 25.</ref> ενώ συμμετείχε και η κομματική οργάνωση [[Κρήτη]]ς του [[ΚΚΕ]].<ref>''Σύντομη Ιστορία του ΚΚΕ - Σχέδιο'', έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ, 1988, μέρος Α', 1918 - 1949, σ. 136 - 137.</ref>
 
Η εξέγερση ήταν η μόνη ένοπλη εξέγερση κατά της Δικτατορίας του Μεταξά και εκδηλώθηκε στις [[28 Ιουλίου]] [[1938]] στα [[Χανιά]]. Πρωτεργάτης του κινήματος φερόταν ο [[Αριστομένης Μητσοτάκης]]. Το κίνημα θα ήταν το έναυσμα μιας ευρύτερης εξέγερσης και επανάστασης που είχε οργανωθεί στην Αθήνα. Για την οργάνωσή του, συναντήθηκαν στο γραφείο του δικηγόρου Κανδηλάκη ο επιτελικός αξιωματικός Θεόδωρος Μανέτας, ο πολιτευτής Περικλής Αργυρόπουλος και ο Εμμανουήλ Μάντακας, απότακτος αξιωματικός, οι οποίοι παρακίνησαν τους Μητσοτάκη και Βολουδάκη να ξεσηκώσουν τον κρητικό λαό.<ref>Σαράντης Αντωνάκος, «Το αντιμεταξικό κίνημα στα Χανιά το 1938», Ιστορία Εικονογραφημένη,τχ.197, (Νοέμβριος 1984), σελ. 71</ref> Στους οργανωτές αυτού του σχεδίου ήταν ο τότε διοικητής της [[Τράπεζα της Ελλάδος|Τράπεζας της Ελλάδος]] [[Εμμανουήλ Τσουδερός]]<ref name=":0">Δετοράκης, Θ. (1990), ''Ιστορία της Κρήτης'', Ηράκλειο, σ.468</ref>, ο Ιωάννης Μουντάκης, ο Μ. Βολουδάκης, ο [[Εμμανουήλ Μάντακας]] κ.ά.<ref name="Stokkos">Π.Ζ. Στόκκος, Αναμνήσεις από τους σύγχρονους αγώνες της Κύπρου, Λευκωσία, 1992, σ. 25.</ref> ενώ συμμετείχε και η κομματική οργάνωση [[Κρήτη]]ς του [[ΚΚΕ]].<ref>''Σύντομη Ιστορία του ΚΚΕ - Σχέδιο'', έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ, 1988, μέρος Α', 1918 - 1949, σ. 136 - 137.</ref>
Την [[29 Ιουλίου|29η Ιουλίου]] του 1938, ο σταθμός Ασυρμάτου Χανίων εξέπεμψε το παρακάτω διάγγελμα: «''Προς την Α. Μ. τον Βασιλέα, Προς τας ενόπλους δυνάμεις,Προς τον ελληνικό λαό, Στρατός και λαός αδελφωμένοι κατέλυσαν αρχάς λαομισήτου τυραννίας εκπροσωπούμενης υπό του στρατηγού Μεταξά. Ανακτήσας ελευθερίας αυτού απευθύνεται προς την Α. Μ. τον Βασιλέα και ζητεί την άμεσον απομάκρυνσιν της τυραννικής Κυβερνήσεως Μεταξά, την αποκατάστασιν του κράτους του νόμου και των λαϊκών ελευθεριών και τον σχηματισμόν Κυβερνήσεως Εθνικής Σωτηρίας εκ των αρίστων Ελλήνων, αδιακρίτως πολιτικών παρατάξεων, προς αντιμετώπισιν των αμεσοτάτων εσωτερικών και εξωτερικών κινδύνων, τους οποίους διατρέχει η χώρα μας και διά την δημιουργίαν μιας νέας Ελλάδος, πράγματι ηνωμένης ψυχικώς και ικανής να αντιμετωπίση με σθένος και φρόνησιν τας δυσκόλους στιγμάς, που διέρχεται η ανθρωπότης. Με αδελφικόν χαιρετισμόν προς τας ενόπλους δυνάμεις και ολόκληρον τον λαόν. Ζήτω Ο Βασιλεύς, ζήτω η Ελλάς.Η Επαναστατική Επιτροπή: Μητσοτάκης, Βολουδάκης, Μουντάκης, Παΐζης, Μάντακας στρατιωτικός διοικητής''»<ref name=":1">{{Cite web|url = http://www.rizospastis.gr/story.do?id=4144432|title = Το Κίνημα των Χανίων κατά της Μεταξικής Δικτατορίας}}</ref>.
 
Την [[29 Ιουλίου|29η Ιουλίου]] του 1938, ο σταθμός Ασυρμάτου Χανίων εξέπεμψε το παρακάτω διάγγελμα: «''Προς την Α. Μ. τον Βασιλέα, Προς τας ενόπλους δυνάμεις, Προς τον ελληνικό λαό,. Στρατός και λαός αδελφωμένοι κατέλυσαν αρχάς λαομισήτου τυραννίας εκπροσωπούμενης υπό του στρατηγού Μεταξά. Ανακτήσας ελευθερίας αυτού απευθύνεται προς την Α. Μ. τον Βασιλέα και ζητεί την άμεσον απομάκρυνσιν της τυραννικής Κυβερνήσεως Μεταξά, την αποκατάστασιν του κράτους του νόμου και των λαϊκών ελευθεριών και τον σχηματισμόν Κυβερνήσεως Εθνικής Σωτηρίας εκ των αρίστων Ελλήνων, αδιακρίτως πολιτικών παρατάξεων, προς αντιμετώπισιν των αμεσοτάτων εσωτερικών και εξωτερικών κινδύνων, τους οποίους διατρέχει η χώρα μας και διά την δημιουργίαν μιας νέας Ελλάδος, πράγματι ηνωμένης ψυχικώς και ικανής να αντιμετωπίση με σθένος και φρόνησιν τας δυσκόλους στιγμάς, που διέρχεται η ανθρωπότης. Με αδελφικόν χαιρετισμόν προς τας ενόπλους δυνάμεις και ολόκληρον τον λαόν. Ζήτω Ο Βασιλεύς, ζήτω η Ελλάς.Η Επαναστατική Επιτροπή: Μητσοτάκης, Βολουδάκης, Μουντάκης, Παΐζης, Μάντακας στρατιωτικός διοικητής''»<ref name=":1">{{Cite web|url = http://www.rizospastis.gr/story.do?id=4144432|title = Το Κίνημα των Χανίων κατά της Μεταξικής Δικτατορίας}}</ref>.
<nowiki> </nowiki>Λόγω όμως του περιορισμένου χώρου και του αριθμού των μυημένων σ΄ αυτό, αλλά και του πολύ πρόχειρου σχεδιασμού του ήταν καταδικασμένο ν΄ αποτύχει, όπως και κατέρρευσε τελικά μέσα σε μερικές ώρες.<ref name=Ethniki>[http://srv-web1.parliament.gr/display_doc.asp?item=42040&seg=9137 ''Η Εθνική'', 30 Ιουλίου 1938, σ. 6.]</ref> Το καθεστώς αντέδρασε με αποτελεσματικότητα αποστέλλοντας ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις στην [[Κρήτη]] αλλά και υδροπλάνα προς τη Μήλο<ref name=Ethniki/><ref name=":0" /> και έπειτα από μικρές συμπλοκές, εκκαθαρίστηκε τα [[Χανιά]] από τους κινηματίες.<ref name=Ethniki/>
 
<nowiki> </nowiki>Λόγω όμως του περιορισμένου χώρου και του αριθμού των μυημένων σ΄σε αυτό, αλλά και του πολύ πρόχειρου σχεδιασμού του ήταν καταδικασμένο ν΄ αποτύχει, όπως και κατέρρευσε τελικά μέσα σε μερικές ώρες.<ref name=Ethniki>[http://srv-web1.parliament.gr/display_doc.asp?item=42040&seg=9137 ''Η Εθνική'', 30 Ιουλίου 1938, σ. 6.]</ref> Το καθεστώς αντέδρασε με αποτελεσματικότητα αποστέλλοντας ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις στην [[Κρήτη]] αλλά και υδροπλάνα προς τη Μήλο<ref name=Ethniki/><ref name=":0" /> και έπειτα από μικρές συμπλοκές, εκκαθαρίστηκεεκκαθάρισε τα [[Χανιά]] από τους κινηματίες.<ref name=Ethniki/>
Ένα περίπου μήνα μετά, στις 22 Αυγούστου (του [[1938]]), κηρύχθηκε στρατιωτικός νόμος στο νομό και λειτούργησε Έκτακτο Στρατοδικείο στη πόλη των Χανίων με πρόεδρο τον μετέπειτα αρχηγό Χωροφυλακής υποστράτηγο [[Κωνσταντίνος Μιχαλόπουλος|Κωνσταντίνο Μιχαλόπουλο]] και βασιλικό επίτροπο τον τότε αντισυνταγματάρχη [[Σόλων Γκίκας|Σόλωνα Γκίκα]], μετέπειτα αρχηγό ΓΕΣ και υπουργό. Φέρεται όμως ότι υπό την «ανοχή»* του Ι. Μεταξά οι μεν Α. Μητσοτάκης, Μ.Βολουδάκης, Ι. Μουντάκης κλπ Βενιζελικοί διέφυγαν στην [[Κύπρος|Κύπρο]]<ref name=Stokkos/>, ενώ άλλοι παράγοντες που συμμετείχαν στο κίνημα όπως ο [[Κωνσταντίνος Ρέντης]], ο Εμμανουήλ Τσουδερός κ.ά. συνελήφθησαν, καταδικάστηκαν και εκτοπίστηκαν<ref name=Rethnea/>, τον επόμενο όμως χρόνο τους δόθηκε αμνηστία. Ο στρατηγός [[Εμμανουήλ Μάντακας]]<ref>{{Cite web|url = http://www.mavrogenisb.blogspot.gr/|title = Στρατηγός ΕΜΜ.ΜΑΝΤΑΚΑΣ, ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ , ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΟΓΕΝΗ, ΓΕΩΡΓ. ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ}}</ref> μετά την αποτυχία του κινήματος συνελήφθη αλλά ελευθερώθηκε από ομάδα ενόπλων συγχωριανών του, καταδικάστηκε δε ερήμην σε ισόβια. Καμία θανατική καταδίκη δεν εκτελέστηκε. <br>
 
Ένα περίπου μήνα μετά, στις 22 Αυγούστου (του [[1938]]), κηρύχθηκε στρατιωτικός νόμος στο νομό και λειτούργησε Έκτακτο Στρατοδικείο στη πόλη των Χανίων με πρόεδρο τον μετέπειτα αρχηγό Χωροφυλακής υποστράτηγο [[Κωνσταντίνος Μιχαλόπουλος|Κωνσταντίνο Μιχαλόπουλο]] και βασιλικό επίτροπο τον τότε αντισυνταγματάρχη [[Σόλων Γκίκας|Σόλωνα Γκίκα]], μετέπειτα αρχηγό ΓΕΣ και υπουργό. Φέρεται όμως ότι υπό την «ανοχή»* του Ι. Μεταξά οι μεν Α. Μητσοτάκης, Μ.Βολουδάκης, Ι. Μουντάκης κλπ Βενιζελικοί διέφυγαν στην [[Κύπρος|Κύπρο]]<ref name=Stokkos/>, ενώ άλλοι παράγοντες που συμμετείχαν στο κίνημα όπως ο [[Κωνσταντίνος Ρέντης]], ο Εμμανουήλ Τσουδερός κ.ά.και άλλοι συνελήφθησαν, καταδικάστηκαν και εκτοπίστηκαν<ref name=Rethnea/>, τον επόμενο όμως χρόνο τους δόθηκε αμνηστία. Ο στρατηγός [[Εμμανουήλ Μάντακας]]<ref>{{Cite web|url = http://www.mavrogenisb.blogspot.gr/|title = Στρατηγός ΕΜΜ.ΜΑΝΤΑΚΑΣ, ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ , ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΟΓΕΝΗ, ΓΕΩΡΓ. ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ}}</ref> μετά την αποτυχία του κινήματος συνελήφθη αλλά ελευθερώθηκε από ομάδα ενόπλων συγχωριανών του, καταδικάστηκε δε ερήμην σε ισόβια.{{πηγή}} Καμία θανατική καταδίκη δεν εκτελέστηκε. <br>
==Σημειώσεις==
 
* Ο όρος υπό την «ανοχή» είναι αμφίβολος, αν ήταν ανοχή τότε οι πρωτεργάτες εγκατέλειψαν, την Ελλάδα ή έφυγαν, αντί διέφυγαν. Εκφράσθηκε και η άποψη ότι ο Ι Μεταξάς τους άφησε να διαφύγουν στο εξωτερικό για να μη μείνουν εντός της χώρας.
* Η αποτυχία του κινήματος εντοπίζεται στο ότι ενώ είχε γίνει κάποια πανελλαδική προεργασία, αυτό εκδηλώθηκε μόνο στα Χανιά καθώς και η απομόνωση από τους υπόλοιπους αντιδικτατορικούς παράγοντες της χώρας.<ref name=":1"/><ref name=Rethnea>[http://www.rethnea.gr/article.aspx?id=6866 Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου και το κίνημα του στρατηγού Μάντακα.]</ref> Σημειώνεται ότι ο Μάντακας χρημάτισε μετέπειτα 1943-45 ως γραμματέας στρατιωτικών της κυβέρνησης του βουνού (Π.Ε.Ε.Α)
 
* Σύμφωνα με τα αρχεία της Χωροφυλακής λίγο καιρό πριν την εκδήλωση του κινήματος είχε φθάσει στη Κρήτη ο [[Μάρκος Βαφειάδης]] για την εκεί οργάνωση του [[ΚΚΕ]].{{πηγή}}
* Συνέχεια αυτού του κινήματος, από τα τέλη του ίδιου έτους άρχισε να προπαρασκευάζεται ένα άλλο κίνημα που όμως δεν πρόλαβε να εκδηλωθεί και που παρέμεινε στην ιστορία ως «[[συνωμοσία των γερμανοφίλων]]» στην οποία φερόταν ως πρωτεργάτης ο Περικλής Κάβδας, απόστρατος και «εν ενεργεία» υπουργός του Ι. Μεταξά.
 
* Συνέχεια αυτού του κινήματος, από τα τέλη του ίδιου έτους άρχισε να προπαρασκευάζεται ένα άλλο κίνημα που όμως δεν πρόλαβε να εκδηλωθεί και που παρέμεινε στην ιστορία ως «[[συνωμοσία των γερμανοφίλων]]» στην οποία φερόταν ως πρωτεργάτης ο Περικλής Κάβδας, απόστρατος και «εν ενεργεία» υπουργός του Ι. Μεταξά.
 
==Παραπομπές==
* Δετοράκης, Θ. (1990), ''Ιστορία της Κρήτης'', Ηράκλειο, σσ.467-468.
*Σαράντης Αντωνάκος, «Το αντιμεταξικό κίνημα στα Χανιά το 1938», Ιστορία Εικονογραφημένη,τχ.197, (Νοέμβριος 1984), σελ.71-75
 
{{DEFAULTSORT:Κινημα του 1938}}
 
[[Κατηγορία:Στρατιωτικά κινήματα στην Ελλάδα|1938]]
[[Κατηγορία:Ιστορία της Κρήτης]]
46.665

επεξεργασίες