Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Πανώρια»

7.153 bytes προστέθηκαν ,  πριν από 13 έτη
 
==Χαρακτήρας==
{| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 95%; background:#FFFAF0; width:38em; max-width: 42%; font-family: Palatino Linotype;" cellspacing="5"
| style="text-align: left;" |
ΠΑΝΩΡΙΑ<br />
{{πολυτονικό|Ἐγὼ δὲ θὲ νὰ παντρευτῶ καὶ βρὲ ἄλλη κορασίδα}}<br />
{{πολυτονικό|ἀπ’ ὄμορφες ἀρίφνητες ἁπού ‘ν’ ἐπὰ στὴν Ἴδα˙}}<br />
{{πολυτονικό|καὶ κάμε τηνε ταίρι σου κ’ ἐμένα μὴν πειράζης,}}<br />
{{πολυτονικό|γιατὶ σ’ ἀμνόγω, Γύπαρη, πὼς ὄφκαιρα κοπιάζεις.}}<br />
{{πολυτονικό|Γιατί ‘πα σου πολλὲς φορὲς: «Νὰ παντρευτῶ δὲ θέλω»}}<br />
{{πολυτονικό|κ’ ἐσὺ σοῦ βάλθη νὰ γενῆ, ἄ θέλω κι ἄ δὲ θέλω. }}<br />
ΓΥΠΑΡΗΣ<br />
{{πολυτονικό|Κόρη, μὴν εἶσαι ἔτσι ἄπονη˙ μὴ θὲς τὸ θάνατό μου,}}<br />
{{πολυτονικό|μὰ μὲ κιαμιὰ παρηγοριὰ λίγανε τὸν καημό μου. }}<br />
{{πολυτονικό|Τὴν πλερωμή τσ’ ἀγάπης μου τὴν πολυζητημένη}}<br />
{{πολυτονικό|μοῦ δῶσε καὶ τὴ δόλια μου καρδιὰ τὴ δοξεμένη}}<br />
{{πολυτονικό|γιάνε μὲ μιὰ γλυκειὰ θωριὰ καὶ μ’ ἕνα σπλαχνικό σου}}<br />
{{πολυτονικό|λόγο πριχοῦ νεκρὸς στὴ γῆ μιὰν ὥρα πεσ’ ὄμπρός σου. }}<br />
{{πολυτονικό|Κόρη, δὲν εἶναι τὸ πρεπὸ μιὰ ‘γάπη ‘μπιστεμένη}}<br />
{{πολυτονικό|μὲ θάνατο ἀπὸ λόγου σου νὰ βγῆ φκαριστημένη˙}}<br />
{{πολυτονικό|μὰ μ’ ἄλλη μεγαλύτερη πρέπει κι ἐσὺ νὰ δώσης}}<br />
{{πολυτονικό|τέλος γοργό, νεράιδα μου, τσῆ παίδας μου τσῆ τόσης.}}<br />
|-
|''Πανώρια'', πράξη β΄, στ. 331-346
|}
Δεν έχει αναγνωριστεί κάποιο συγκεκριμένο ιταλικό πρότυπο, απαντώνται όμως συνηθισμένα μοτίβα από άλλα έργα. Σχετικά κοντά στην υπόθεση είναι το ''Calisto'' του Λουίτζι Γκρότο (Louigi Grotto), από το οποίο προέρχεται το βασικό θέμα των δύο βοσκών, ενός τολμηρού και ενός φοβισμένου, που δεν βρίσκουν ανταπόκριση στα αισθήματά τους. Αναλογίες σε σκηνές παρουσιάζονται επίσης και σε σχέση με το ''Pentimento Amoroso'', άλλο ποιμενικό δράμα του Γκρότο, σε μια σκηνή όπου ο Γύπαρης βρίσκει την Πανώρια να κοιμάται και προσπαθεί να τη φιλήσει, και με το ''Aminta'' του [[Τορκουάτο Τάσο]], στην σκηνή όπου η Φροσύνη προσπαθεί να πείσει την Πανώρια για τα αγαθά του γάμου. Όμως ο Χορτάτσης χειρίζεται το υλικό του με μεγάλη ελευθερία. Αξιοπρόσεκτη διαφοροποίηση από τα αντίστοιχα ιταλικά έργα είναι η ρεαλιστική απεικόνιση της αγροτικής και βουκολικής ζωής με πολλές αναφορές στις γεωργικές εργασίες, στοιχεία που δεν υπάρχουν στα [[Αρκαδία (αρκαδικό λογοτεχνικό ύφος)|αρκαδικά]] ιταλικά έργα όπου το βουκολικό περιβάλλον είναι απλό διακοσμητικό σκηνικό. Και οι μυθολογικές αναφορές είναι περιορισμένες (δεν υπάρχουν νύμφες και σάτυροι), δεν αποφεύγονται τελείως όμως, αφού η αίσια έκβαση επιτυγχάνεται χάρη στην παρέμβαση της Αφροδίτης και όχι εξαιτίας κάποιας αιτιολογημένης μεταστροφής του χαρακτήρα των ηρωίδων.
 
Τα τυπικά θεματικά μοτίβα της ποιμενικής ποίησης που είχε γίνει πολύ δημοφιλής στην Ιταλία –και ενδεχομένως ήδη και στην Κρήτη- αξιοποιούνται αλλά συνδυάζονται με ρεαλιστικές αναφορές στην αγροτική ζωή που απέχουν από την εξιδανικευμένη των ιταλικών έργων. Η παρουσίαση των ερωτικών συναισθημάτων μέσω των δύο βοσκών που θρηνούν με υπερβολές προσπαθώντας να αποδείξουν ποιος από τους δύο είναι πιο δυστυχισμένος εξισορροπείται από τις κωμικές σκηνές στις οποίες ο Γιαννούλης κάνει ερωτικές προτάσεις στη Φροσύνη κι εκείνη τον απορρίπτει εκφράζοντας αμφιβολίες για τις ικανότητές του λόγω της μεγάλης ηλικίας του, χρησιμοποιώντας υπονοούμενα παρμένα από την αγροτική ζωή. Γι' αυτόν τον λόγο στην Πανώρια αναγνωρίζεται ειρωνική διάθεση του Χορτάτση απέναντι στις συμβάσεις της ιταλικής ποιμενικής ποίησης<ref>A. Vincent, «Πανώρια ή το παιχνίδι της ειρωνικής νοσταλγίας», στο: ''Γεώργιος Χορτάτσης, ο πατέρας του νεοελληνικού θεάτρου'', αφιέρωμα του ενθέτου ''Επτά Ημέρες'' της εφ. ''Καθημερινή'', 3.12.2000, σελ. 17</ref>
Η γλώσσα του Χορτάτση είναι η δυτική [[κρητική διάλεκτος]]. Το ύφος είναι λιγότερο περίτεχνο και αρχαϊστικό σε σχέση με την ''[[Ερωφίλη]]'', γεγονός που οφείλεται στον διαφορετικό χαρακτήρα του έργου. Η στιχουργική είναι πολύ φροντισμένη, όπως και στα άλλα έργα του, με αποφυγή της χασμωδίας, πλούσιες ομοιοκαταληξίες και συχνούς διασκελισμούς του νοήματος από στίχο σε στίχο.
 
Η γλώσσα του Χορτάτση είναι η δυτική [[κρητική διάλεκτος]]. Το ύφος είναι λιγότερο περίτεχνο και αρχαϊστικό σε σχέση με την ''[[Ερωφίλη]]'', γεγονός που οφείλεται στον διαφορετικό χαρακτήρα του έργου. Η στιχουργική είναι πολύ φροντισμένη, όπως και στα άλλα έργα του, με αποφυγή της χασμωδίας, πλούσιες ομοιοκαταληξίες και συχνούς διασκελισμούς του νοήματος από στίχο σε στίχο.
 
Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς γράφτηκε το έργο: η σύνθεσή της τοποθετείται ανάμεσα στα χρόνια 1595-1600. Παλαιότερα οι φιλόλογοι έδιναν λανθασμένα τον τίτλο ''Γύπαρις'', επειδή το έργο σωζόταν ανώνυμο στους κώδικες Marcianus Graecus classe XI no 19 και Αθηναϊκό ελληνικό κώδικα 1978, ενώ το [[1963]] βρέθηκε πληρέστερος κώδικας (κώδικας της συλλογής Δαπέργολα) που παραδίδει τον τίτλο ''Πανώρια'' και την αφιέρωση στον Βενετό άρχοντα Μάρκο Αντώνιο Βιάρο ([[1542]]- [[1605]]).
 
==Ιντερμέδια==
Στα χειρόγραφα της Πανώριας παραδίδονται διαφορετικές σειρές ιντερμεδίων, που πιστεύεται πως είναι επίσης έργα του Χορτάτση <ref>Ρ. Λυδάρη, «Τα ιντερμέδια του Χορτάτση», στο: ''Γεώργιος Χορτάτσης, ο πατέρας του νεοελληνικού θεάτρου'', αφιέρωμα του ενθέτου ''Επτά Ημέρες'' της εφ. ''Καθημερινή'', 3.12.2000, σελ. 25</ref>. Βασίζονται και αυτά σε ξένα πρότυπα, αλλά με ελεύθερο χειρισμό των σκηνών και της θεατρικής οικονομίας. Στο χειρόγραφο της συλλογής Δαπέργολα υπάρχουν τρία ιντερμέδια ανάμεσα στις τέσσερις πρώτες πράξεις και στη θέση του τετάρτου ιντερμεδίου υπάρχει ο μονόλογος του Έρωτα από το ίδιο το έργο. Τα δύο πρώτα ιντερμέδια έχουν θέμα μυθολογικό, από τις Μεταμορφώσεις του Οβιδίου του ιταλού ποιητή G.A. Dell’ Anguillara: την ιστορία του Περσέα και της Ανδρομέδας και του Πυράμου και της Θίσβης. Το τρίτο αναπαριστά την κρίση του Πάρη.
 
Στο χειρόγραφο της Εθνικής Βιβλιοθήκης παραδίδονται ως «έτερα ιντερμέδια» της Πανώριας τέσσερα κείμενα που είναι γραμμένα μετά το τέλος του κειμένου του [[Κατσούρμπος|Κατσούρμπου]], που παραδίδεται στο ίδιο χειρόγραφο. Αυτά δεν έχουν ενιαίο θέμα. Ένα είναι διασκευή επεισοδίου από την Απελευθερωμένη Ιερουσαλήμ και τα άλλα τρία βασίζονται στις Μεταμορφώσεις: αναπαριστούν τον έρωτα του θεού Γλαύκου προς τη νύμφη Σκύλλα, τους άθλους του [[Ιάσων|Ιάσονα]] για την απόκτηση του χρυσόμαλλου δέρατος και τη θυσία της Πολυξένης (κόρης του [[Πρίαμος|Πριάμου]]) στον τάφο του [[Αχιλλέας|Αχιλλέα]]. Στο ίδιο χειρόγραφο, ανάμεσα στις πράξεις της Πανώριας παρεμβάλλονται ως ιντερμέδια τρεις κωμικές σκηνές από τον Κατσούρμπο και πριν από την τελευταία πράξη υπάρχει ένα γνήσιο ιντερμέδιο, με ποιμενικό θέμα.
 
==Σημειώσεις==
<references />
 
==Πηγές==
1.179

επεξεργασίες