Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Ωριγένης»

μ
καμία σύνοψη επεξεργασίας
μ
{{πληροφορίες προσώπου}}
[[Αρχείο:Origen.jpg|thumb|356x356px|Ωριγένης Αδαμάντιος, απεικόνιση σε Γαλλικό βιβλίο του 16ου αιώνα]]
 
Ο '''Ωριγένης''', το πλήρες όνομά του ήταν '''Ωριγένης Αδαμάντιος''', υπήρξε μια από τις σημαντικότερες μορφές των πρωτοχριστιανικών χρόνων. Γεννήθηκε πιθανώς στην [[Αλεξάνδρεια]], περίπου το [[185]] και πέθανε στην [[Καισάρεια]], περίπου το [[251]]. [[Αναθεματισμός|Αναθεματίστηκε]] με απάνθρωπο τρόπο μετά τον θάνατό του ο ίδιος και οι ιδέες του από την Ε΄ [[Οικουμενικές Σύνοδοι|Οικουμενική Σύνοδο]] το [[553]] μ.Χ.<ref>Τα 15 αναθέματα κατά του Ωριγένη μπορούν να βρεθούν στα αγγλικά [http://www.comparativereligion.com/anathemas.html εδώ] και στην ελληνική Βικιθήκη στην σχετική αναφορά στους [[s:Κανόνες Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου|Κανόνες Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου]].</ref>
 
== Βίος ==
Πρώτος δάσκαλός του ήταν ο πατέρας του [[Λεωνίδης]]. Το [[202]] στις διώξεις του [[Σεπτίμιος Σεβήρος|Σεπτίμιου Σεβήρου]] ο πατέρας του Ωριγένη έγινε μάρτυρας του [[Χριστιανισμός|Χριστιανισμού]]. Ο θάνατος του Λεωνίδη άφησε πίσω του μια εννεαμελή οικογένεια σε κατάσταση ακραίας φτώχειας, πολύ περισσότερο μετά τη δήμευση της πατρικής περιουσίας.Ο Ωριγένης πέρασε στην προστασία μιας πλούσιας γυναίκας για σύντομο χρονικό διάστημα, την οποία εγκατέλειψε εξαιτίας του ότι στην οικογένειά της ανήκε κι ένας αιρετικός ονόματι Παύλος. Δεδομένου ότι η διδασκαλία του πατέρα του, του επέτρεπε να διδάσκει, αναβίωσε το [[203]] το κατηχητικό σχολείο, ο τελευταίος δάσκαλος του οποίου, ο [[Κλήμης ο Αλεξανδρεύς|Κλήμης]], προφανώς είχε διωχθεί. Ωστόσο οι διώξεις συνεχίζονταν κι έτσι ο νέος δάσκαλος επισκεπτόταν ακατάπαυστα τους φυλακισμένους, παρευρισκόταν στα δικαστήρια και ανακούφιζε τους καταδικασμένους. Το γιατί ο ίδιος δε διώχθηκε, παραμένει άγνωστο.
 
Λίγα είναι γνωστά για τα τελευταία είκοσι χρόνια της ζωής του Ωριγένη. Κήρυττε τακτικά τις Τετάρτες και τις Παρασκευές και αργότερα καθημερινά. Προφανώς ανέπτυξε μια εξαιρετική λογοτεχνική παραγωγικότητα, ενώ τα περιστασιακά ταξίδια του γίνονταν κυρίως για λόγους έρευνας. Κατά τη διάρκεια των διωγμό του [[Δέκιος|Δέκιου]] το [[249]]/[[250]] συνελήφθη, φυλακίστηκε, βασανίσθηκε σκληρά δίχως να λυγίσει. Προφανώς τα βασανιστήρια τον κατέβαλαν ιδιαίτερα και τον οδήγησαν τελικά στο θάνατο. Σύμφωνα με την παράδοση ο θάνατος και η ταφή του έγιναν στην [[Τύρος|Τύρο]] ή, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, στην [[Καισάρεια (παράλιος)|Καισάρεια]] της [[Παλαιστίνη (ιστορική περιοχή)|Παλαιστίνης]].
 
== Το συγγραφικό έργο ==
 
Σύμφωνα με τον Επιφάνειο, ο Ωριγένης έγραψε περίπου 6.000 έργα (ή κεφάλαια). Ένας κατάλογος δόθηκε από τον Ευσέβιο στη χαμένη ζωή του Πάμφιλου, η οποία ήταν γνωστή προφανώς στον Ιερώνυμο. Τα έργα του χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες: κριτική κειμένων, εξήγηση συστηματική, πρακτική και απολογητική θεολογία και επιστολές, εκτός από ορισμένα ψευδεπίγραφα. Το σημαντικότερο έργο του Ωριγένη στην κριτική κειμένων ήταν το έργο ''[[Εξαπλά]]'', μια πολύτομη και πολυγλωσσική έκδοση των [[Εβραϊκές Γραφές|Εβραϊκών Γραφών]]. Τα εξηγητικά έργα του Ωριγένη χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: τα σχόλια ή συνοπτικές περιλήψεις της έννοιας των δύσκολων εδαφίων, τις ομιλίες ή κηρύγματα και τα "βιβλία" ή σχόλια υπό την ακριβή έννοια του όρου. Οι ''Ομιλίες'' για όλη σχεδόν τη Βίβλο που γράφτηκαν από αυτόν τον μεγάλο δάσκαλο, είναι στην πραγματικότητα το απόσταγμα μιας εξηντάχρονης πορείας κατήχησης. Είναι πιθανό ότι Ωριγένης δεν έδωσε καμία προσοχή στην εποπτεία της δημοσίευσης των ομιλιών του, γεγονός που ερμηνεύει εν μέρει τα πολυάριθμα λάθη της υπαγόρευσης. Η εξήγηση των ομιλιών ήταν απλούστερη από αυτή των επιστημονικών σχολίων, αλλά εντούτοις απαιτούσε κάποιο βαθμό νοημοσύνης από μέρους του ακροατηρίου. Ο κύριος στόχος του Ωριγένη ήταν η πρακτική έκθεση του κειμένου, στίχο προς στίχο. Αυτό ήταν ακριβώς που τον οδήγησε στην επιδίωξη βαθύτερων εννοιών σε άγονα και ξερά βιβλία όπως οι ''Αριθμοί'' και το ''Λευϊτικόν''. Τώρα, αν τα κηρύγματά του ακολουθούσαν κάποια χρονολογική σειρά ή συλλέχθηκαν από διάφορες σειρές, μας είναι άγνωστο. Το αντικείμενο των σχολίων του Ωριγένη ήταν να δοθεί μια εξήγηση που στόχευε στη βαθύτερη, κρυμμένη πνευματική αλήθεια. Συγχρόνως, δεν παραμέλησε το φιλολογικό, το γεωγραφικό, το ιστορικό, ούτε το αρχαιογνωστικό υλικό, στο οποίο αφιέρωσε πολυάριθμα ερμηνευτικά σχόλια. Μεταξύ των συστηματικών, πρακτικών και απολογητικών έργων του Ωριγένη, ιδιαίτερη αναφορά χρειάζεται το έργο του ''Περί των Πρώτων Αρχών'', μια πραγματεία που γράφτηκε πιθανώς για τους προχωρημένους μαθητές του στην Αλεξάνδρεια, ίσως μεταξύ του 212 και του [[215]]. Έφθασε ως εμάς μόνο ως ελεύθερη μετάφραση του Ρουφίνου, εκτός από σπαράγματα του 3ου και 4ου βιβλίου του. Μετά από την εξορία του στην Καισάρεια, ο Ωριγένης έγραψε τα ''Περί Προσευχής'', ''Περί Μαρτυρίου'' και ''Κατά Κέλσου'', το οποίο και θεωρείται η εγκυρότερη και πληρέστερη υπεράσπιση του Χριστιανισμού, με αριστοτεχνική επιχειρηματολογία και διαλεκτική δύναμη.
 
== Οι φιλοσοφικές απόψεις του Ωριγένη ==
{{Κύριο|Ιουδαιοχριστιανικός πλατωνισμός}}
[[File:Handbuch der Sexualwissenschaften p596.jpg|thumb|Απεικόνιση του Ωριγένη, Λειψία, 1921]]
* Ο Βυζαντινός θεολόγος [[Μιχαήλ Ψελλός]] αναφέρεται στον Ωριγένη ως εξής: «{{Πολυτονικό|Ἀδὰμ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος χειρὶ θεοῦ ἐπλάσθη· ἐκ γῆς ἀφθάρτου πέπλασται βουλῇ τοῦ παντεπόπτου, τὸ σῶμα δὲ σὺν τῇ ψυχῇ αὖθις ἀναλαμβάνει, οὐχὶ τὸ σῶμα πρότερον καὶ ὕστερον τὸ πνεῦμα͵ καθὼς ληρεῖ ὁ δυσσεβὴς καὶ ἄφρων Ὠριγένης, ἀλλ΄ ἅμα τὰ ἀμφότερα}}». ([[Μιχαήλ Ψελλός]], ''Στίχοι εν Επιτομή περί της Εξαημέρου και εις την γέννησιν του Αδάμ και εις την Εξορίαν αυτού και την του Θεού προς αυτόν Κηδεμονίαν και περί του Αντιχρίστου'' 55.1-4) </ref>.
 
== Θεολογικές απόψεις ==
[[File:Origen3.jpg|thumb|Απεικόνιση του Ωριγένη σε χειρόγραφο του Μεσαίωνα]]
Αλεξάνδρεια (185, ο πατήρ ― μάρτυς Λεωνίδης). Χαλκέντερος και «''Αδαμάντιος''». Κατηχητική Σχολή της Αλεξάνδρειας (δίωξη υπό επισκόπου Αλεξανδρείας Δημητρίου), νέα Σχολή (Καισάρεια Παλαιστίνης).
[5] Ἀκολουθώντας τόν Εὐάγριο, ὁ μονοφυσίτης μοναχός Στέφανος δίδαξε μιά αἱρετική Θεοσοφία, σύμφωνα μέ τήν ὁποία ὅλοι, ἀκόμα καί οἱ καταδικασμένοι στήν Κόλαση, θά συμπεριλαμβάνονταν τελικά στή Θεία φύση τοῦ Χριστοῦ (''ἰσόχριστοι''), διαθέτοντας ἕνα οὐράνιο (''αἰθέριο'') φωτεινό σῶμα μέ σφαιροειδές σχῆμα· ἄλλοι, πάλι, ἀπ' αὐτούς δέχονταν ὅτι ἡ ψυχή τοῦ Χριστοῦ ἦταν τό πρῶτο δημιούργημα (''πρωτοκτιστῖτες'') τοῦ Θεοῦ (''Γ' φάση ὠριγενιστικῶν ἐρίδων''). Πρβλ. Β. Σ τ α υ ρ ί δ ο υ, Αἱ ὠριγενιστικαί ἔριδες, Ἀθῆναι 1958 (ἀνάτυπο ''Θεολογια'').
 
== Ο Λόγος και η [[Κοσμολογία]] ==
 
Η δραστηριότητα του Λόγου έγινε αντιληπτή από τον Ωριγένη ως παγκόσμια ψυχή, σύμφωνα με το [[Πλάτων|πλατωνικό]] παράδειγμα. Είναι ένα θεωρητικό σημείο στο οποίο ο Θεός αποκαλύπτει την παντοδυναμία του. Η πρώτη δημιουργική πράξη του ήταν το θείο πνεύμα, ως ανεξάρτητη ύπαρξη. Οι επιμέρους αντανακλάσεις του Λόγου είναι τα δημιουργημένα λογικά όντα, τα οποία πρέπει να επανέλθουν στο δρόμο της θέωσης. Ωστόσο, ακόμη και στην τελειότητά τους δεν μπορούν να φτάσουν στα ύψιστα επίπεδα του Λόγου ή του Θεού.
 
Η [[ψυχή]] διαιρείται σε λογική και παράλογη. Η τελευταία είναι υλική και παροδική, ενώ η πρώτη είναι άυλη και ασώματη και κατέχει την ελευθερία της θέλησης και τη δύναμη της επανύψωσης σε μια αγνότερη μορφή ζωής. Η ισχυρή ηθική θέση αυτής της κοσμικής διαδικασίας δεν μπορεί να παραμείνει απαρατήρητη. Η επιστροφή στην αρχική ύπαρξη μέσω του θείου λόγου είναι το αντικείμενο ολόκληρης της κοσμικής διαδικασίας. Μέσω των κόσμων που ακολουθούν ο ένας τον άλλον στην αιώνια διαδοχή, τα πνεύματα είναι σε θέση να επιστρέψουν στον [[Παράδεισος|παράδεισο]].
 
== Χριστολογία και [[Εσχατολογία]] ==
 
Το αποκορύφωμα αυτής της βαθμιαίας αποκάλυψης είναι η καθολική αποκάλυψη του Χριστού. Στο [[Ιησούς Χριστός|Χριστό]] ο [[Θεός]] εμφανίστηκε ως πατέρας. Η ενσάρκωση του Λόγου ήταν μια απαραίτητη διαδικασία, προκειμένου να γίνει καταληπτός από την αισθητήρια φύση του ενσαρκωμένου ανθρώπου. Σε διαφορετική περίπτωση ο Λόγος θα παρέμενε ένα μυστήριο, το οποίο θα μπορούσε να ερμηνευθεί αναλογικά μόνον στους Αγίους και φυσικά ο Ωριγένης δε θα μπορούσε καν να τον σχολιάσει. Όσον αφορά στο θνητό σώμα του Χριστού, ο Ωριγένης διατυπώνει την άποψη –άποψη που πιθανώς προσεγγίζει το [[Δοκητισμός|Δοκητισμό]]- πως μετασχηματίστηκε από το Θεό σε ένα αιθερικό και θείο σώμα. Αργότερα βέβαια δηλώνει πως η υλική φύση του κόσμου είναι μόνο ένα επεισόδιο στην πνευματική διαδικασία της ανάπτυξης, το τέλος της οποίας πρέπει να είναι η εκμηδένιση της ύλης και η επιστροφή στο Θεό. Σε ό,τι αφορά στο δόγμα της ανάστασης του σώματος υποστηρίζει την ερμηνεία ότι ο Λόγος διατηρεί την ενότητα της ανθρώπινης ύπαρξης αλλάζοντας το σώμα σε νέες μορφές, συντηρώντας κατά συνέπεια τη μοναδικότητα και την ταυτότητα της προσωπικότητας σε αρμονία με την αρχή μιας ατελείωτης κοσμικής διαδικασίας. Η αντίληψη του Ωριγένη για το Λόγο του επέτρεψε να μην κάνει καμία συγκεκριμένη δήλωση για το λυτρωτικό έργο του Ιησού. Δεδομένου ότι η αμαρτία είναι μόνον αρνητική, ως έλλειψη καθαρής γνώσης, η δραστηριότητα του Ιησού ήταν ουσιαστικά παράδειγμα και οδηγία, και η ανθρώπινη ζωή του ήταν μόνο τυχαία, αντιπαραβαλλόμενη με την αιώνια κοσμική δραστηριότητα του Λόγου. Ο Ωριγένης θεώρησε το θάνατο του Ιησού ως θυσία, παραλληλίζοντάς τον με άλλες αυτοθυσιαστικές πράξεις για το γενικό αγαθό. Φυσικά, σε αυτό το σημείο η συμφωνία του Ωριγένη με τις δογματικές διδασκαλίες της εκκλησίας ήταν μόνο επιφανειακή.
 
Επίσης η τάση του να θεωρεί το πνεύμα ως τη μόνη πραγματική ύπαρξη τον οδήγησε να καταπολεμήσει τις [[Χιλιασμός|χιλιαστικές αντιλήψεις]] της εποχής του για μια χιλιετή επίγεια βασιλεία του [[Ιησούς Χριστός|Χριστού]], απορρίπτοντας την κυριολεκτική απόδοση των χωρίων 20-21 της Αποκάλυψης, και δίνοντας σ' αυτά μια μεταφορική ερμηνεία,<ref>Αυτό το κάνει στο "Σχόλιο στο κατά Ματθαίο" 12.30, [http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf09.xvi.html] όπου διδάσκει ότι "η επιστροφή του Χριστού σηματοδοτεί την αποκάλυψη του Εαυτού Του και της Θειότητάς Του σε όλη την ανθρωπότητα, με τρόπο που όλοι μπορούν να συμμετέχουν στη δόξα Του, στο βαθμό που δίνουν αυτό το δικαίωμα οι πράξεις του καθενός". Βλ. Larry V. Crutchfield, “Origen” in ''Dictionary of Premillennial Theology,'' ed. Mal Couch (Grand Rapids: Kregel, 1996), 289.</ref> ώστε να αναφέρεται ως ο ισχυρότερος πολέμιος του Χιλιασμού. <ref>[http://www.newadvent.org/cathen/10307a.htm Καθολική Εγκυκλοπαίδεια]</ref>
 
== Η υπεράσπιση του Ωριγένη ==
Όπως αναφέρθηκε, ο Ωριγένης καταδικάστηκε κατά την Ε΄ οικουμενική σύνοδο το 553 μ.Χ. και τα έργα του έπαυσαν να μελετώνται. Σε ολόκληρη την χιλιετή Βυζαντινή περίοδο, ελάχιστος λόγος γίνεται για τον Αλεξανδρινό θεολόγο, και πάντοτε με δυσμενείς εκφράσεις, λόγω της υφιστάμενης καταδίκης του. Εν τούτοις από τον 19ο και κυρίως κατά τον 20ό αιώνα άρχισε να αναζωπυρώνεται το θεολογικό ενδιαφέρον για τον Ωριγένη, σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα τελευταία 40 χρόνια πραγματοποιείται κάθε 4 χρόνια διεθνές συνέδριο (Origeniana) με την συμμετοχή πλήθους καθηγητών από ολόκληρο τον κόσμο. Το 11ο συνέδριο προγραμματίζεται στις 26-31 Αυγούστου 2013 στο πανεπιστήμιο Aarhus της Δανίας με κεντρικό θέμα: «Ο Ωριγένης και ο ωριγενισμός στην ιστορία της δυτικής σκέψης» (Origenianum Undecimum: ‘Origen and Origenism in the History of Western Thought’ – Aarhus University – Denmark – 26-31 August 2013).
 
Αυτή είναι και η σημαντικότερη πλευρά του θέματος της καταδίκης, η οποία επιβάλλει την αναθεώρηση της αποφάσεως, εφ’ όσον ελήφθη κατ’ εντολήν του αυτοκράτορα.
 
== Βλέπε επίσης ==
== Υποσημειώσεις ==
{{παραπομπές|2}}
 
== Βλέπε επίσης ==
* [[Εξαπλά]]
 
== Υποσημειώσεις ==
== Προτεινόμενη βιβλιογραφία ==
{{παραπομπές|2}}
 
== Προτεινόμενη βιβλιογραφία ==
* Guillou Α., ''Ο Βυζαντινός Πολιτισμός'', Ελληνικά Γράμματα, (Αθήνα 1998).
* Beck Η. G., ''Η Βυζαντινή Χιλιετία'', Μ.Ι.Ε.Τ., (Αθήνα 2000).
* Ιωάννης Πήλιουρης, "Ωριγένης και Κέλσος: To πρόβλημα μιας θεολογικής και φιλοσοφικής μεθοδολογίας. Μελέτη στις σχέσεις της χριστιανικής θεολογίας με την αρχαιοελληνική φιλοσοφία", περ. ''Γρηγόριος ο Παλαμάς'', 827 (2009), σελ. 181-265 (Β' μέρος).
 
== Δικτυακοί τόποι ==
* [http://www.iep.utm.edu/o/origen.htm The Internet Encyclopedia of Philosophy: ''λήμμα'' Ωριγένης] {{en}}.
* [http://www.earlychristianwritings.com/origen.html Πρώιμα Χριστιανικά Κείμενα: Πηγές για τον Ωριγένη] {{en}}.
41.535

επεξεργασίες