Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Σιδηροδρομικές μεταφορές στην Ελλάδα»

Διορθώσεις, προσθήκες από μετάφραση αγγλικού λήμματος
(Διορθώσεις, προσθήκες από μετάφραση αγγλικού λήμματος)
}}
}}
Οι '''σιδηροδρομικές μεταφορές στην [[Ελλάδα]]''' διατίθονται σε τέσσερα σιδηροδρομικά εύρη και τις υπηρεσίες διαχειρίζονται διάφορες εταιρίες και οργανισμοί. Η ιστορία των σιδηροδρόμων στην Ελλάδα ξεκινά το [[1869]], όπου εγκαινιάστηκε ο σιδηρόδρομος [[Αθήνα|Αθηνών]] - [[Πειραιάς|Πειραιώς]], που αναφέρεται ως η δεύτερη παλαιότερη γραμμή μητροπολιτικού σιδηροδρόμου στον κόσμο.
 
Η Ελλάδα είναι μέλος της [[Διεθνής Ένωση Σιδηροδρόμων|διεθνούς ένωσης σιδηροδρόμων]] ενώ ο κώδικας ΔΕΣ για την Ελλάδα είναι 73.
==Ιστορία==
{{κύριο|Ιστορία σιδηροδρομικών μεταφορών στην Ελλάδα}}
 
=== Αρχαία Ελλάδα ===
Η [[Δίολκος]] διέθετε ένα ασφαλτοστρωμένο μονοπάτι κοντά στην [[Αρχαία Κόρινθος|Αρχαία Κόρινθο]], το οποίο επέτρεπε σε πλοία να μετακινούνται πάνω από τη στεριά διασχίζοντας τον [[Ισθμός της Κορίνθου|Ισθμό της Κορίνθου]]. Η παράκαμψη επέτρεπε στα αρχαία πλοία να αποφεύγουν την επικίνδυνη πορεία πέριξ της [[Πελοπόννησος|Πελοποννήσου]]. Θεωρείται από ορισμένους ως η πρώτη σιδηροδρομική γραμμή (αν και χωρίς ράγες) που κατασκευάστηκε ποτέ.
 
===Τα ξεκινήματα (1869-1909)===
Η [[Ελλάδα]] έγινε ανεξάρτητο κράτος το [[1832]], και η γέννηση του νεοσύστατου κυρίαρχοκυρίαρχου κράτοςκράτους συνέπεσε με την έναρξη της εποχής των [[Σιδηρόδρομος|σιδηροδρόμων]]. Μέχρι το [[1835]], τίθονταν σχέδια προς το ελληνικό κράτος για την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής από την Αθήνα προς το λιμάνι του Πειραιά. 22 χρόνια μετά, το [[1857]], υπογράφηκε μια σύμβαση για την κατασκευή του και οι σχετικές εργασίες άρχισαν. Χρειάστηκαν τέσσερις διαφορετικές εταιρείες για περαιτέρωκαι περίοδοπερίοδος δώδεκα χρόνιαετών για να τεθούν σε χρήση τα 8,8 χιλιόμετρα της διαδρομής, τοένα έργο που ολοκληρώθηκε το [[1869]]. <ref name=osehistory>[http://www.ose.gr/ose/content/Folder.aspx?d=39&rd=16685622&f=1663&rf=1372328207&m=-1&rm=-1&l=1 "Hellenic Railways (OSE) History"], Organismós Sidirodrómon Elládos. Retrieved on November 16, 2009.</ref> Το [[1895]] επεκτάθηκε εώς την [[Ομόνοια (Αθήνα)|Ομόνοια]] και το [[1904]] έγινε [[Ηλεκτρισμός|ηλεκτροκίνητη]] με τρίτη τροχιά, δημιουργώντας την [[Γραμμή 1 (Μετρό Αθήνας)|γραμμή 1]] του [[μετρό Αθήνας]]. Η κοινωνική και οικονομική δομή της Ελλάδας προς το τέλος του [[19ος αιώνας|19ου αιώνα]] στηρίχτηκε στη συλλογή των μικρών γεωργικών πόλεων που ενεργούσαν ως αγορές και τα οικονομικά κέντρα για τα χωριά που τους περιέβαλλαν. Τότε η Ελλάδα είχε πολύ μικρή βιομηχανία και λίγους δρόμους, που έκανε την κυβέρνηση να σκεφτεί την ανάπτυξη ενός σιδηροδρομικού δικτύου που θα διατίθενταν για την αντιμετώπιση της έλλειψης εσωτερικής και εξωτερικής επικοινωνίας που υπήρχαν. Το [[1881]], ο τότε πρωθυπουργός, ο [[Αλέξανδρος Κουμουνδούρος]], υπέγραψε τέσσερις συμβάσεις για την τοποθέτηση των γραμμών κανονικού εύρους των 1,435 χιλιοστών, με πρόθεση να κάνει την Ελλάδα ένα κομβικό σημείο για ταξίδια ανάμεσα στην [[Ευρώπη]], την [[Ινδία]] και την [[Ασία]].
https://www.wikidata.org/wiki/Q782616
Η κοινωνική και οικονομική δομή της Ελλάδα προς το τέλος του 19ου αιώνα ιδρύθηκε στη συλλογή των μικρών γεωργικών πόλεων που ενεργεί ως αγορές και τα οικονομικά κέντρα για τα χωριά που τους περιβάλλαν. Τότε η Ελλάδα είχε πολύ μικρή βιομηχανία και λίγους δρόμους, που έκανε την κυβέρνηση να σκεφτεί την ανάπτυξη ενός σιδηροδρομικού δικτύου που θα διατεθούν για την αντιμετώπιση της έλλειψης εσωτερικής και εξωτερικής επικοινωνίας που υπήρχαν. Το 1881, ο τότε πρωθυπουργός, ο [[Αλέξανδρος Κουμουνδούρος]], υπέγραψε τέσσερις συμβάσεις για την τοποθέτηση των γραμμών κανονικού εύρους των 1.435 χιλιοστών, με πρόθεση να κάνει την Ελλάδα ένα κομβικό σημείο για ταξίδια ανάμεσα στην [[Ευρώπη]], την [[Ινδία]] και την [[Ασία]].
 
Το επόμενο έτος, το [[1882]], ο Κουμουνδούρος αντικαταστάθηκε από τον [[Χαρίλαος Τρικούπης|Χαρίλαο Τρικούπη]] ωςανέλαβε πρωθυπουργός στη θέση του Κουμουνδούρου, ο οποίος ακύρωσε τις συμβάσεις, και τις αντικατέστησε με τέσσερις δικές του. Είχε ένα διαφορετικό πολιτικό όραμα για τουςτον σιδηροδρόμουςσιδηρόδρομο, τατον βλέπουμεθεωρούσε ως μέσο για την τόνωση της εσωτερικής ανάπτυξης στην Ελλάδα και πρότεινε 417 [[Χιλιόμετρο|χιλιόμετρα]] δικτύου μετρικού εύρους (1.000 [[Χιλιοστόμετρο|χιλιοστά]]) που ναθα περιβάλλειπεριέβαλε τηντη [[Πελοπόννησος|Πελοπόννησο]], με ξεχωριστό δίκτυο στη [[Θεσσαλία]], που συνδέειθα συνέδεε το λιμάνι του [[Βόλος|Βόλου]] με την πόλη της [[Καλαμπάκα]]ς, στην άλλη πλευρά του Θεσσαλικού κάμπου. Εγκαινιάστηκε, επίσης, από το [[1885]] μια γραμμή που πήγαινε από την [[Αθήνα]] προς το Στροφύλι [[Κηφισιά|Κηφισιάς]] με μια διακλάδωση από τους [[Άγιοι Ανάργυροι Αττικής|Αγίους Αναργύρους]] προς [[Λαύριο]], στην [[Ανατολική Αττική]] μέσα από τομέσω [[Χαλάνδρι|Χαλανδρίου]], την [[Παιανία|Παιανίας]], το [[Κορωπί|Κορωπίου]] και το [[Μαρκόπουλο|Μαρκοπούλου]] που τη λειτουργούσαν οι [[Σιδηρόδρομοι Αττικής]]. Ο Τρικούπης προτιμούσε το μετρικό εύρος από το κανονικό, λόγω της μείωσης αρχικά στο κόστος κατασκευής, αν και η γραμμή που συνδέει την Αθήνα προς τη [[Λάρισα]], η οποία είχε προγραμματιστεί να ενταχθεί τελικά με το ευρωπαϊκό δίκτυο, κατασκευάστηκε με κανονικό εύρος 1.435 χιλιοστών. Το δίκτυο χρειάστηκε 25 χρόνια για να ολοκληρωθεί, 20 χρόνια περισσότερο από ότι αναμενότανανάμενε ο Τρικούπης, δηλαδή 5.
 
Το 1909, 1.606 χιλιόμετρα γραμμής είχεείχαν τοποθετηθεί, συμπεριλαμβανομένου της κύριας γραμμής κανονικού εύρους προς τα τότε ελληνοτουρκικά σύνορα στο [[Παπαπούλι]], λίγο μετά την [[κοιλάδα των Τεμπών]] (400 χλμ βόρεια της [[Αθήνα|Αθήνας]]). Τα πρώτα τρένα που έκαναπραγματοποίησαν την πλήρη διαδρομή από την Αθήνα στη [[Θεσσαλονίκη]] μήκους 507 χιλιομέτρων με κανονικό εύρος, σηματοδότησαν την ολοκλήρωση της γραμμής το [[1918]], η οποία από τότε συνεχίζει να λειτουργεί σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.
 
===Η εξέλιξη των σιδηροδρόμων (1920-1970)===
 
Το [[1920]], το ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο ξεκίνησαν να το λειτουργούν οι [[Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους]] <nowiki/>τ(ΣΕΚ) ξεκίνησαν να λειτουργούνο ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο. Το [[1926]], η εταιρεία [[Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σίδηρόδρομοι]] (ΕΗΣ) ανέλαβε τη λειτουργία των γραμμών Ομόνοιας - Πειραιά και Αττικής - Στροφυλίου ενώ τη γραμμή Ηρακλείου - Λαυρίου άρχισαν να τη λειτουργούν οι [[Σιδηρόδρομοι Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου]] (ΣΠΑΠ) το [[1929]] καιόταν ο τερματικός μεταφέρθηκε στο σταθμό Αθηνών - Πελοποννήσου. Η γραμμή από την Αττική προς το Στροφύλι λειτούργησε μέχρι το [[1938]] όποτε αντικαταστάθηκε από την επέκταση της γραμμής Αθηνών - Πειραιώς από την Ομόνοια μέχρι την [[Κηφισιά]]. Οι γραμμές των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων σταμάτησαν να λειτουργούνται από την ομώνυμη εταιρία και ξεκίνησαν να τις λειτουργούν οι ΣΕΚ. Η γραμμή από την Αθήνα προς το Λαύριο έκλεισε το [[1962]] και τότε ξεκίνησαν να τη λειτουργούν και αυτή οι ΣΕΚ.
 
Το [[1970]], οι ΣΕΚ σταμάτησαν να λειτουργούν τις παραπάνω σιδηροδρομικές γραμμές και από το [[1971]], όλες τις σιδηροδρομικές γραμμές εκτός από τις βιομηχανηκέςβιομηχανικές και τους ΕΗΣ, άρχισε να τις λειτουργεί ο [[ΟΣΕ]].
 
===Η σύγχρονη εποχή (1971-σήμερα)===
 
Ο Οργανισμός Σιδηροδρόμων Ελλάδος ιδρύθηκε το 1971, ως μετεξέλιξη των Σιδηροδρόμων Ελληνικού Κράτους. Από τότε, το σιδηροδρομικό δίκτυο της Ελλάδας έχει εκσυγχρονιστεί και σε τμήματά του έχει εγκατασταθεί και ηλεκτροκίνηση όπως η κύρια γραμμή Αθηνών - Θεσσαλονίκης (η οποία αναμένεται να μετατραπεί σε γραμμή υψηλών ταχυτήτων) και οι γραμμές του [[Προαστιακός Αθήνας|προαστιακού Αθήνας]] και [[Προαστιακός Θεσσαλονίκης|Θεσσαλονίκης]].
 
== Στρατιωτικοί σιδηρόδρομοι ==
Κατά τη διάρκεια του [[Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου]], μετά την κατάρευση της [[Σερβία|Σερβίας]], η Ανατολική [[Μακεδονία]] κατελήφθη από [[Γερμανία|Γερμανικές]] και [[Βουλγαρία|Βουλγαρικές]] δυνάμεις και η Κεντρική και Δυτική Μακεδονία από [[Γαλλία|Γαλλικά]] και [[Ηνωμένο Βασίλειο|Βρετανικά]] στρατεύματα, τα οποία εγκαθίδρυσαν το [[Μακεδονικό Μέτωπο (Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)|Μακεδονικό μέτωπο]]. Τα Γαλλικά και Βρετανικά στρατεύματα και οι Έλληνες σύμμαχοι τους είχαν εκτεταμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις εντός και πέριξ της [[Θεσσαλονίκη|Θεσσαλονίκης]]. Τα εφόδια έπρεπε να μεταφέρονται στις μονάδες πρώτης γραμμής. Μιας και ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν σχετικά στατικός, υπήρχε η δυνατότητα κατασκευής σιδηροδρομικών γραμμών για το σκοπό αυτό. Σχεδόν όλες από αυτές τις γραμμές έχουν κατασκευαστεί σύμφωνα με το σύστημα Decauville με εύρος 600 χιλιοστών. Ορισμένες από αυτές τις γραμμές ήταν εντελώς απομονωμένες από τις υπάρχουσες γραμμές, ενώ άλλες ξεκινούσαν από σιδηροδρομικούς σταθμούς της κύριας γραμμής.
 
Οι κυριότερες από αυτές τις σιδηροδρομικές γραμμές ήταν οι ακόλουθες:<ref>{{Cite book|title=Οι Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι|last=Ζαρταλούδης|first=Ι.|last2=Καρατώλος|first2=Δ.|publisher=Μίλητος|others=Κουτελίδης Δ., Ναθένας Γ., Φασούλας Σ., Φιλιππουπολίτης Α.|year=1997|isbn=960-8460-07-7|location=Αθήνα|page=280-289}}</ref><ref>{{Cite book|title=Narrow gauge at war 2|last=Taylorson|first=Keith|publisher=Plateway Press|year=1996|isbn=1-871980-29-1|location=East Harling|page=82-90}}</ref>
# Η γραμμή από το Τασλί στον [[Σταυρός Θεσσαλονίκης|Σταυρό]], στον [[Κόλπος Ορφανού|Κόλπο του Ορφανού]].
# Η γραμμή από το Σαρακλί (Περιβολάκι) στον Σταυρό. Η γραμμή αυτή μήκους 66 χιλιομέτρων, κατασκευάστηκε από τον Βρετανικό Στρατό, χρησιμοποιήθηκε από τους Σιδηροδρόμους Ελληνικού Κράτους (ΣΕΚ) το [[1921]]. Η εταιρεία αυτή χρησιμοποίησε τη γραμμή μέχρι το [[1947]]. Συντηρούνταν μετά από απαίτηση του [[Ελληνικός Στρατός Ξηράς|Ελληνικού Στρατού]] μέχρι το [[1952]], όταν και αποσυντέθηκε. Ο κυριότερος χρήστης της γραμμής ήταν [[Ατμομηχανή|ατμομηχανές]] τύπου Baldwin 4-6-0T.<ref>{{Cite book|title=Greece Narrow Gauge|last=Organ|first=John|publisher=Middleton Press|year=2006|isbn=1-904474-72-1|location=London|page=92}}</ref>
# Η γραμμή [[Σκύδρα|Σκύδρας]] (Βέρτεκοπ) - [[Αριδαία|Αριδαίας]]. Η γραμμή αυτή μήκους 42 χιλιομέτρων δώθηκε με το τέλος του πολέμου στην εταιρεία ''Chemins de fer Vicinaux de Macedoine'' το 1923, η οποία απέτυχε να σημειώσει κέρδη, και έτσι η γραμμή δώθηκε στους Σιδηροδρόμους Ελληνικού Κράτους το [[1932]]. Η ΣΕΚ έκλεισε τη γραμμή το [[1936]].
# Η γραμμή Αρμενοχωρίου - Σκότσιδιρ.
# Η γραμμή [[Γουμένισσα|Γουμένισσας]].
# Η γραμμή [[Δημητρίτσι Σερρών|Δημητριτσίου]] (Γούδελι) - Κόπριβα (Κουρφάλι).
# Η γραμμή [[Κατερίνη|Κατερίνης]] - Δράμιστας, μια γραμμή για τη μεταφορά [[Λιγνίτης|λιγνίτη]].
 
==Διαχειριστές==
==Γραμμές στενού εύρους==
 
Στην Ελλάδα, υπάρχουν δύο γραμμές στενού εύρους. Η πρώτη είναι η γραμμή του τρένου του [[Πήλιο|Πηλίου]] που άνοιξε το [[1886]] ως επέκταση των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων από το [[Βόλος|Βόλο]] ως τις [[Μηλιές Μαγνησίας|Μηλιές Πηλίου]], με απόσταση 28 χιλιομέτρων. Το [[1906]], το τμήμα από το Βόλο ως την [[Άνω Λεχώνια Μαγνησίας|Άνω Λεχώνια]] σταμάτησε να λειτουργεί και από τότε, πραγματοποιούνται δρομολόγια μόνο στο τμήμα Άνω Λεχώνια - Μηλιές. Ο σιδηρόδρομος του [[Πήλιο|Πηλίου]] παίζει σημαντικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη στηντης περιοχή του Πηλίουπεριοχής. Το εύρος της είναι 600 χιλιοστά και τη λειτουργεί η [[ΤΡΑΙΝΟΣΕ]].
 
Η δεύτερη γραμμή είναι ο [[οδοντωτός σιδηρόδρομος Διακοπτού - Καλαβρύτων]]. Εγκαινιάστηκε το [[1896]] ως τμήμα των ΣΠΑΠ, καθώς στο [[Διακοπτό]] υπήρχε σύνδεση στη γραμμή προς τον [[Πειραιάς|Πειραιά]] και την [[Πάτρα]] ενώ το εύρος της γραμμής είναι 750 χιλιοστά. Στο μήκος της, 22 χιλιόμετρα, υπάρχουν πολυάριθμες σήραγγες και γέφυρες πάνω από τον [[Βουραϊκός ποταμός|Βουραϊκό]]. Ιδιοκτήτης της γραμμής είναι ο [[ΟΣΕ]] και τη λειτουργεί η [[ΤΡΑΙΝΟΣΕ]]. Η γραμμή ανεβαίνει από το [[Στάθμη θαλάσσης|επίπεδο της θάλασσας]] σε υψόμετρο 720 μέτρων με μέγιστη κλίση 17,5%. Μέγιστη ταχύτητα στην κανονική γραμμή είναι 40 χλμ/ώρα ενώ σε γραμμή με οδόντωση 12 χλμ/ώρα.
 
==Συνδέσεις με άλλες χώρες==
*[[Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας|ΠΓΔΜ]]: μέσω [[Ειδομένη Κιλκίς|Ειδομένης]] και [[Γευγελή]]ς, η οποία δεν λειτουργεί λόγω κατάληψης του [[Σιδηροδρομικός Σταθμός Ειδομένης|Σιδηροδρομικού σταθμού]] από τους πρόσφυγες (παλαιότερα και μέσω Νέου Καυκάσου)
*[[Βουλγαρία]]: μέσω [[Προμαχώνας Σερρών|Προμαχώνα]] (παλαιότερα και μέσω [[Ορμένιο Έβρου|Ορμενίου]])
*[[Τουρκία]]: μέσω [[Πύθιο Έβρου|Πυθίου]] (δεν λειτουργεί πια)
*[[Αλβανία]]: δεν υπάρχει σύνδεση (μελλοντική σύνδεση)
49.177

επεξεργασίες