Άνοιγμα κυρίου μενού

Αλλαγές

μ
καμία σύνοψη επεξεργασίας
Με την άνοδο της φιλοβασιλικής κυβέρνησης Γούναρη, ο Πάγκαλος ανακαλείται από το μέτωπο και αποστρατεύεται τον Νοέμβριο του [[1920]]. Μέχρι τα γεγονότα της [[Μικρασιατική καταστροφή|Μικρασιατικής καταστροφής]], ο Πάγκαλος είχε αποσυρθεί στην [[Ελευσίνα]], απ' όπου παρακολουθούσε τις πολιτικές εξελίξεις.
 
Στις [[11 Σεπτεμβρίου]] του [[1922]], παράλληλα με το [[Κίνημα της 11ης Σεπτεμβρίου 1922|στρατιωτικό κίνημα της Χίου]], ο Πάγκαλος έχοντας συστήσει από καιρό μια ομάδα αξιωματικών, σχηματίζει την επιτροπή Αθηνών, η οποία προχωρεί κατευθείαν σε συλλήψεις πολιτικών και απελευθερώσεις φιλελεύθερων προσωπικοτήτων. Με την έλευση της επαναστατικής επιτροπής Πλαστήρα-Φωκά-Γονατά, ο Πάγκαλος διορίζεται διοικητής της σχολής Ευελπίδων.<ref>Επίσημη ιστοσελίδα της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων [http://sse.army.gr/el/content/dioikites-1909-1946 «Διοικητές (1909 - 1946)»]. Ανακτήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 2016.</ref> Μέχρι την έλευση της Επαναστατικής Επιτροπής συμπεριφερόταν ως αρχηγός αυτής καθώς είχε την πίστη ότι αυτή θα τίθετο υπό της διαταγές του. Παρ' όλα αυτά όχι μόνο αγνοήθηκε, αλλά αρκετές αποφάσεις για τη σύλληψη στελεχών της κυβέρνησης που είχαν πραγματοποιηθεί από αυτόν ακυρώθηκαν. Ο Πάγκαλος μαζί με τον [[Αλέξανδρος Οθωναίος|Αλέξανδρο ΟθωνάιοΟθωναίο]] και τον [[Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος|Αλέξανδρο Χατζηκυριάκο]] αποτελούσαν<ref name="Βερέμης-στρατός1">[[Θάνος Βερέμης]] (2000). ''Ο στρατός στην ελληνική πολιτική''. Αθήνα: Κούριερ, σελ. 114-115.</ref> ανεξάρτητη ομάδα από την επαναστατική επιτροπή, με την οποία αν και συνεργάζονταν διαφωνούσαν ριζικά ως προς το θέμα της τιμωρίας των υπευθύνων για την καταστροφή. Αυτή η ομάδα δεν είχε συμμετάσχει την μικρασιατική εκστρατεία παραμένοντας στην Αθήνα και διατηρώντας<ref name="Βερέμης-στρατός1"/> ζωντανή τη νοοτροπία του διχασμού. Υποστηρίζεται ότι σε αυτόν οφείλεται η παραπομπή των οκτώ σε στρατιωτικό δικαστήριο μέσω των έντονων πιέσεων που ασκούσε στον Πλαστήρα.
 
Στις [[5 Οκτωβρίου]] συστήθηκε ανακριτική επιτροπή για την τιμωρία των υπευθύνων της Μικρασιατικής Καταστροφής με πρόεδρο τον Θεόδωρο Πάγκαλο. Στην επιτροπή κατέθεσαν όλοι οι κατηγορούμενοι και στις [[24 Οκτωβρίου]] εκδόθηκε το πόρισμα αυτής με το οποίο καταλόγιζε ευθύνες στους κατηγορουμένους. Στη συνέχεια συστήθηκε [[Η δίκη των έξι|έκτακτο στρατοδικείο]], του οποίου τα μέλη, σε μεγάλο βαθμό, ορίστηκαν από τον Πάγκαλο. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε ο Πάγκαλος και στην ουσιαστική αθώωση του [[Πρίγκιπας Ανδρέας της Ελλάδας|πρίγκιπα Ανδρέα]], συμμαθητή του στη σχολή Ευελπίδων, τον οποίο μάλιστα συνόδευσε ο ίδιος στο Φάληρο απ' όπου αναχώρησε για το εξωτερικό. Παραδίδεται μάλιστα και χαρακτηριστικός διάλογος μεταξύ των δύο κατά τη διάρκεια της ανάκρισης. Στο ερώτημα του Πάγκαλου προς τον πρίγκιπα Ανδρέα αν έχει παιδιά, ο δεύτερος του απάντησε καταφατικά. Τότε ο Πάγκαλος αποκρίθηκε: «Κρίμα που θα μείνουν ορφανά», σίγουρος ότι, παρά τις διεθνείς πιέσεις, το δικαστήριο δεν θα τον αθώωνε, προκειμένου να ικανοποιήσει το λαϊκό αίσθημα.<ref>Γεράσιμος Αποστολάτος, «Ο στρατηγός Πάγκαλος και ο πρίγκιπας Ανδρέας» (επιστολή), ''Το Βήμα'' (6 Δεκεμβρίου 1998). Ανακτήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 2016.</ref> Μετά από χρόνια ο ίδιος ο Πάγκαλος δήλωσε ότι «οι έξι εκτελεσθέντες υπήρξαν μοιραία κατ' ανάγκην θύματα στο βωμό της πατρίδας σε κρίσιμες στιγμές».<ref>Ιωάννης Παπαφλωράτος, ''Περιοδικό Ιστορία: Η εκτέλεση των έξι'', τεύχος 462, σελ. 51.</ref>
Μετα την παραίτησή του, ο Θεόδωρος Πάγκαλος αναχώρησε για το εξωτερικό όπου επισκέφθηκε τη [[Γαλλία]] και την [[Ελβετία]]. Στη [[Βέρνη]] μάλιστα συνάντησε τον [[Ελευθέριος Βενιζέλος|Ελευθέριο Βενιζέλο]], με τον οποίο διατηρούσε στενή επαφή. Τρεις ημέρες μετά την προκήρυξη [[Ελληνικές βουλευτικές εκλογές 1923 (Εθνική Συνέλευση)|εκλογών]] για τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους ([[1923]]) ξέσπασε το [[Κίνημα Λεοναρδόπουλου-Γαργαλίδη|Κίνημα Λεοναρδόπουλου - Γαργαλίδη]], στην κατάπνιξη του οποίου συμμετείχε ο ίδιος εκδίδοντας διαταγές προς τις στρατιωτικές δυνάμεις από το υπουργείο στρατιωτικών.
 
Το κύρος που είχε αποκτήσει καθώς και η μεγάλη απήχηαπήχηση που διατηρούσε στους κύκλους των προσφύγων, τον οδήγησε στην απόφαση να συμμετάσχει στις [[Ελληνικές βουλευτικές εκλογές 1923 (Εθνική Συνέλευση)|εκλογές του Δεκεμβρίου του 1923]]. Με δηλώσεις και άρθρα του υποστήριξε την άμεση πολιτειακή μεταβολή. Όταν τον Οκτώβριο κλήθηκε από τους Πλαστήρα - Γονατά να συζητήσει μαζί με άλλες τριάντα προσωπικότητες της οικονομικής και πολιτικής ζωής του τόπου, ο Πάγκαλος, μαζί με τον Χατζηκυριάκο, τον Κονδύλο και τον Οθωναίο, δεν παρουσιάστηκε διοργανώνοντας την ίδια στιγμή συγκέντρωση στον Πειραιά υπερυπέρ της εξώσεως του Βασιλιά.
 
Στις [[16 Δεκεμβρίου]] του [[1923]] το κόμμα των Φιλελευθέρων κέρδισε τις εκλογές. Ο Πάγκαλος είχε αποχώρησειαποχωρήσει από την "Δημοκρατική Ένωση" και είχε υποβάλει υποψηφιότητα ως ανεξάρτητος στην περιφέρεια [[Θεσσαλονίκη]]ς καταφέρνοντας να εκλεγεί. Οι διαμάχες εντός και εκτός της Βουλής με φόντο το πολιτειακό ζήτημα, ήταν ιδιαίτερα έντονες. Ο βασιλιάς [[Γεώργιος Β΄ της Ελλάδας|Γεώργιος Β΄]] είχε εγκαταλείψει την Ελλάδα και ότι ο Βενιζέλος είχε αναλάβει τα ηνία της χώρας. Στις [[4 Φεβρουαρίου]] του 1924 δημιουργήθηκε επεισόδιο μεταξύ του Πάγκαλου και του βουλευτή Άρτας Τζώνη, όταν ο δεύτερος επιτέθηκε στον πρώτο στο προαύλιο της βουλής.
 
Σε μια κατάσταση έντονων πολιτικών συγκρούσεων ο δημοκρατικός συνασπισμός διαλύεται. Ο Βενιζέλος παραιτείται από πρωθυπουργός, ενώ ο [[Γεώργιος Καφαντάρης]], ο οποίος τον έχει αντικαταστήσει, πράττει το ίδιο λίγες εβδομάδες μετά. Ο Θεόδωρος Πάγκαλος ηγείται πια του κόμματος των Δημοκρατικών Φιλελευθέρων. Στις [[25 Μαρτίου]] η κυβέρνηση [[Αλέξανδρος Παπαναστασίου|Παπαναστασίου]] ανακηρύσσει την αβασίλευτη Δημοκρατία, η οποία θα επικυρωνόταν λίγες μέρες αργότερα με δημοψήφισμα, και στις [[31 Μαρτίου]] ο Πάγκαλος αναλαμβάνει το χαρτοφυλάκιο του υπουργείου εννόμου τάξεως. Τον Ιούλιο του ίδιου έτους αναλαμβάνει και το υπουργείο των στρατιωτικών. Την ίδια εποχή διεξαγόταν έρευνα από ανακριτική επιτροπή, και με πρόεδρο τον [[Κωνσταντίνος Μαζαράκης|Κωνσταντίνο Μαζαράκη]] περί των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μικρά Ασία. Με βάση το πόρισμα της επιτροπής θα αποδίδονταν ευθύνες σε στρατιωτικούς σχετικά με λάθη ή παραλείψεις τους. Το πόρισμα της επιτροπής δεν ικανοποίησε την τότε στρατιωτική ηγεσία με αποτέλεσμα ο Μαζαράκης να πέσει σε δυσμένεια.<ref name="Βερέμης-στρατός4"/> Από την άλλη ο Πάγκαλος άφηνε σκόπιμα<ref name="Βερέμης-στρατός4"/> να διαρρέουν στον τύπο αποσπάσματα από την έκθεση ενοχοποιητικά για πολλούς αξιωματικούς προξενώντας την αντίδραση του Μαζαράκη, ο οποίος με επιστολή του στον τύπο ζήτησε την δημοσίευση όλης της έκθεσης. Τον Ιούνιο του ίδιου έτους δημοσιεύθηκε η έκθεση της ανακριτικής επιτροπής με αποτέλεσμα ο Πάγκαλος να διατάξει την φυλάκιση του Μαζαράκη. Ο τελευταίος αρνήθηκε ότι έστειλε την έκθεση στον τύπο ενώ με παρέμβασή του διευθυντή του Ελεύθερου Βήματος έγινε γνωστό πως ο Πάγκαλος ήταν ο υπεύθυνος<ref name="Βερέμης-στρατός4">Βερέμης (2000), σελ. 137-139.</ref> της διαρροής.
Η εκβιαστική άνοδος του [[Θεόδωρος Πάγκαλος (στρατηγός)|Θεόδωρου Πάγκαλου]] στην εξουσία και η συνακόλουθη νομιμοποίησή του από τη Συνέλευση μπορούν να εξηγηθούν μόνο στο φως της σοβαρής χαλάρωσης των κοινοβουλευτικών αρχών, καθώς και της εξίσου σοβαρής φθοράς της Συνέλευσης, η οποία αδυνατούσε να εξελιχτεί σε ουσιαστική αντιπροσωπευτική εξουσία, όπως αδυνατούσε να εκπληρώσει τη Συντακτική αποστολή της. Ο Πάγκαλος εκμεταλλεύτηκε το έντονα αντικομμουνιστικό κλίμα, που είχε δημιουργηθεί από τις αλλεπάλληλες απεργίες και άλλες εργατικές εκδηλώσεις, και τον πανικό του αστικού κόσμου, για να καταλάβει την εξουσία, ενώ ο αστικός πολιτικός κόσμος εύκολα συγκατατέθηκε να του δώσει πίστωση χρόνου, προκειμένου να επιβάλει μια σειρά αντιδημοκρατικών μέτρων, τα οποία οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις απέφευγαν για ευνόητους λόγους.
 
Μετά από σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών, ο Θεόδωρος Πάγκαλος ανέλαβε την πρωθυπουργία την [[26 Ιουνίου|26η Ιουνίου]] του [[1925]]. Στην κυβέρνηση που σχημάτισε, κράτησε ο ίδιος το υπουργείο στρατιωτικών. Στη βουλή παρουσιάστηκε ως πρωθυπουργός και πήρε ψήφο εμπιστοσύνης από όλους τους βουλευτές, πλην δεκατεσσάρων. Τα κόμματα Μιχαλακόπουλου και Καφαντάρη απείχαν. Με διάταγμα της [[30 Σεπτεμβρίου|30ης Σεπτεμβρίου]] του [[1925]] κατήργησε τη βουλή με το αιτολογικόαιτιολογικό ότι "είχε χάσει την εμπιστοσύνη του Έθνους". Οι πολιτικοί αρχηγοί, πιστεύοντας στις δεσμεύσεις Πάγκαλου, του επέτρεψαν ουσιαστικά να αναλάβει αναίμακτα τα ηνία της χώρας.<ref>Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, [http://www2.fhw.gr/chronos/14/gr/1923_1940/domestic_policy/facts/06.html «H δικτατορία του στρατηγού Θεόδωρου Πάγκαλου»].</ref>
 
Τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου πραγματοποιήθηκαν δημοτικές εκλογές. Στη [[Θεσσαλονίκη]] εξελέγη δήμαρχος ο Μηνάς Πατρίκιος, ο οποίος όμως καθαιρέθηκε με ειδικό νόμο, επειδή είχε υποστηριχθεί από την αριστερά και το Εργατικό Κέντρο της πόλης. Τον Δεκέμβριο οι εκλογές επαναλήφθηκαν, ο Πατρίκιος επανεξελέγη και ο Πάγκαλος, μη θέλοντας να διώξει τον δήμαρχο, εξόρισε τους φίλα προσκείμενους δημοτικούς συμβούλους, αντικαθιστώντας τους με δικούς του.<ref>Γεώργιος Αναστασιάδης, ''Ε/Ιστορικά: Οι δικτατορίες του 20ού αιώνα'', τεύχος 130, σελ. 41-42.</ref>
Στις [[3 Ιανουαρίου]] [[1926]] παραιτήθηκε ο ναύαρχος [[Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος]] από το υπουργείο των ναυτικών, ένας από τους σημαντικότερους υποστηρικτές του Πάγκαλου. Τον Φεβρουάριο αποτράπηκε η πραγματοποίηση κινήματος από τον [[Γεώργιος Κονδύλης|Κονδύλη]]. Στις [[15 Μαρτίου]] παραιτήθηκε και ο πρόεδρος της Δημοκρατίας [[Παύλος Κουντουριώτης]], διαμαρτυρόμενος για τις αυθαιρεσίες της δικτατορίας Πάγκαλου. Η είδηση της παραίτησής του κυκλοφόρησε τρεις μέρες αργότερα, καθώς δεν δημοσιεύθηκε αμέσως για λόγους σκοπιμότητας. Ο Πάγκαλος αμέσως προκήρυξε εκλογές για την ανάδειξη νέου προέδρου, προερχόμενου αυτή τη φορά από το λαό. Τα δημοκρατικά κόμματα όμως δεν κατάφεραν να εκμεταλλευθούν αυτή την ευκαιρία. Ο [[Κωνσταντίνος Δεμερτζής]], τον οποίο πρότειναν για την προεδρία, δεν είχε μεγάλη απήχηση στο λαό, ενώ η αποχή που ζήτησαν δεν είχε αποτέλεσμα. Ο Πάγκαλος εξελέγη άνετα πρόεδρος της Δημοκρατίας, λαμβάνοντας 782.589 ψήφους έναντι 56.126 του Δεμερτζή. Έτσι στις [[18 Απριλίου]] ορκίστηκε πρόεδρος της Δημοκρατίας, διατηρώντας παράλληλα το αξίωμα του πρωθυπουργού.
 
Τον Ιούλιο του 1926 άρχισαν οι προσπάθειες για την εύρεση κάποιου που θα αναλάμβανε την πρωθυπουργία. Αρχικά η πρόταση σχηματισμού κυβέρνησης ανατέθηκε στον [[Λεωνίδας Παρασκευόπουλος (Αντιστράτηγος)|Λεωνίδα Παρασκευόπουλο]], που γι' αυτόν τον λόγο ήρθε στην Αθήνα από το Παρίσι. Την τελευταία στιγμή όμως άλλαξε γνώμη και αρνήθηκε. Και ενώ όλα έδειχναν ότι κυβέρνηση θα σχημάτιζε ο πρόεδρος του Αρείου Πάγου, ο Πάγκαλος διόρισε στις [[19 Ιουλίου]] του [[1926]] πρωθυπουργό τον [[Αθανάσιος Ευταξίας|Αθανάσιο Ευταξία]]. Για μια από τις πράξεις που επικρίθηκε, αλλά και σχολιάστηκε ειρωνικά ο Πάγκαλος από τους σύγχρονουςσύγχρονούς ιστορικούς, ήταν η απονομή στον εαυτό του του μεγαλόσταυρου του Σωτήρος.<ref>Τάσος Βουρνάς (2005), ''Ιστορία της Νεώτερης και Σύγχρονης Ελλάδας''. Αθήνα: Πατάκης, '''Β΄''': σελ.331. ISBN 960-600-525-9.</ref>
 
====Εσωτερική πολιτική====
 
====Διώξεις πολιτικών και τύπου====
Η δικτατορία Πάγκαλου επιδόθηκε σε άγριες διώξεις πολιτικών προσώπων και δημοσιογράφων, καθώς και των κομμουνιστών. Μεταξύ των συλληφθέντων συγκαταλέγονται οι [[Ιωάννης Μεταξάς]], [[Αλέξανδρος Παπαναστασίου]], [[Νικόλαος Πλαστήρας]], [[Γεώργιος Παπανδρέου (πρεσβύτερος)|Γεώργιος Παπανδρέου]], Κύρος Κύρου, διευθυντής της εφημερίδας ''Εστία'', Γεώργιος Βεντήρης, δημοσιογράφος κ.άλ. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας απαγορεύθηκε και η λειτουργία των εφημερίδων [[Η Καθημερινή|''Καθημερινή'']] και ''[[Ριζοσπάστης]]''. Επίσης είχε ιδρυθεί και ειδικό δικαστήριο, το οποίο είχε καταδικάσει σε θάνατο διάδι' απαγχονισμού δύο καταχραστές αξιωματικούς, τους Δρακάτο και Ζαρειφόπουλο, οι οποίοι και κρεμάστηκαν στο [[Γουδί (συνοικία)|Γουδί]].
 
Στα θετικά της δικτατορίας είναι η ίδρυση της [[Ακαδημία Αθηνών|Ακαδημίας Αθηνών]] και η αναδιοργάνωση του στρατού και του στόλου. Κατακρίθηκε<ref name="Βερέμης">Βερέμης Θάνος (1982), ''Οικονομία και Δικτατορία: η συγκυρία 1925-1926''. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, σελ. 19-20.</ref> όμως για την εμμονή του στις αντιπαραγωγικές στρατιωτικές δαπάνες σε εποχή λιτότητας.
Τον Οκτώβριο του 1925 δημιουργήθηκε μια μικροσυμπλοκή μεταξύ βουλγαρικών και ελληνικών σωμάτων στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Ο Πάγκαλος αμέσως διέταξε την είσοδο ελληνικών στρατευμάτων στη Βουλγαρία. Η προέλαση των ελληνικών στρατευμάτων αναχαιτίστηκε από την [[Κοινωνία των Εθνών]], η οποία με ψήφισμά της δικαίωσε τη [[Βουλγαρία]] και υποχρέωσε την [[Ελλάδα]] να καταβάλει ως πολεμική αποζημίωση 30 εκατομμύρια βουλγαρικά λέβα, δηλαδή 50 χιλιάδες χρυσές λίρες.<ref name=auto1 /> Το περιστατικό αυτό έμεινε στην ιστορία ως «[[Ελληνοβουλγαρικό επεισόδιο του 1925|Επεισόδιο του Πετριτσίου]]».
 
Το μεγαλύτερο όμως ατόπημα του Πάγκαλου ήταν η σύναψη συνθήκης με τη [[Γιουγκοσλαβία]], η οποία επισπεύθηκε προκειμένου να επικεντρωθούν τα επιτελεία του στρατού στην απειλή της [[Τουρκία]]ς. Στις [[17 Αυγούστου]] [[1926]] υπογράφηκε συνθήκη μεταξύ των δύο χωρών, για την οποία αντέδρασε όλος ο πολιτικός και επιχειρηματικός κόσμος. Υπουργός εξωτερικών της Ελλάδας εκείνη την περίοδο ήταν ο [[Λουκάς Κανακάρης-Ρούφος]]. Μεταξύ των άλλων, η συνθήκη προέβλεπε την συγκυριαρχία της ΓιουγκασλαβίαςΓιουγκοσλαβίας στον λιμένα της [[Θεσσαλονίκη]]ς και στην κοιλάδα Αξιού, την παραχώρηση του ελέγχου της [[Μονή Χιλανδαρίου|σερβικής μονής]] στο [[Άγιο Όρος]], καθώς και τη μετατροπή της σιδηροδρομικής γραμμής Γευγελής σε ελληνοσερβική, με την προϋπόθεση όμως ότι οι υπάλληλοι θα μιλούσαν τη σερβική γλώσσα. Η συνθήκη αυτή προξένησε επίσης έντονη δυσαρέσκεια στους στρατιωτικούς και διπλωματικούς κύκλους. Μετά την πτώση του Πάγκαλου η κυβέρνηση έσπευσε να ακυρώσει τη συμφωνία μεταξύ των δύο κρατών.
 
Η συμφωνία με την ΓιουγκασλαβίαΓιουγκοσλαβία, η αποπληρωμή της πολεμικής αποζημίωσης προς την [[Βουλγαρία]], καθώς και οι φιλικές σχέσεις με την [[Ιταλία]], πραγματοποιήθηκαν προκειμένου να εξασφαλιστούν<ref name="Βερέμης"2>Βερέμης (1982), σελ. 37-38.</ref> τα σύνορα έτσι ώστε η Ελλάδα να κηρύξει πόλεμο προς την [[Τουρκία]], η οποία εκείνη την περίοδο αντιμετώπιζε πρόβλημα με το [[Ιράκ]] σχετικά με την χάραξη των συνόρων τους.
 
=== Καταδίωξη και σύλληψη ===
Ύστερα από την ελληνογιουγκοσλαβική συνθήκη και το «Επεισόδιο του Πετριτσίου», το οποίο προκάλεσε οργή στους κύκλους των αξιωματικών και των πολιτικών, η θέση του Πάγκαλου ήταν δύσκολη. Επίσης οι συνεχείς διώξεις των πολιτικών είχαν προκαλέσει δυσφορία στο λαό. Η απαξίωση του πολιτικού λόγου και των θεσμών, η αυθαιρεσία, καθώς και η έλλειψη σεβασμού στη δημοκρατία, επέφεραν την ανατροπή της δικτατορίας Πάγκαλου.<ref>Αναστασιάδης, σελ. 43.</ref>
 
Ο Θεόδωρος Πάγκαλος, αν και γνώριζε για ύποπτες κινήσεις αξιωματικών δεν έδωσε σημασία, συνεχίζοντας την περιοδεία του στην επαρχία, όπου ετύγχανε ενθουσιώδους υποδοχής. Στις [[Σπέτσες]] τον βρήκε το κίνημα του [[Γεώργιος Κονδύλης|Κονδύλη]], ο οποίος σε συνεργασία με άλλους αξιωματικούς (Ντερτιλής, Κατσώτας, Κοκκαλάς) επιχείρησε να τον ανατρέψει. Το βράδυ της [[22 Αυγούστου|22ας Αυγούστου]] οι κινηματίες κατέλαβαν το υπουργείο στρατιωτικών και το φρουραρχείο, ενώ στη συνέχεια όλα τα τάγματα προσχώρησαν στο κίνημα. Αμέσως στάλθηκαν 70 άντρες με ακτοπλοϊκό για να συλλάβουν τον Πάγκαλο που παραθέριζε στις Σπέτσες. Ο Πάγκαλος επιβιβάστηκε στο τορπιλοβόλο ''[[Πέργαμος (Τορπιλοβόλο)|Πέργαμος]]'' και προσπάθησε να διαφύγει από τον [[Ισθμός της Κορίνθου|Ισθμό της Κορίνθου]], με σκοπό να ενωθεί με τη μοίρα του πλοιάρχου Κολιαλέξη, ο οποίος βρισκόταν στη [[Ζάκυνθος|Ζάκυνθο]]. Μη μπορώντας όμως να περάσει από τον Ισθμό, επιχείρησε να κάνει τον περίπλου της Πελοποννήσου. Το ''Πέργαμος'', παρά τους βομβαρδισμούς που δέχθηκε, δεν παραδόθηκε και συνέχισε κανονικά την πορεία του. Όμως κοντά στα [[Κύθηρα]], το αντιτορπιλικό ''[[Λέων ΙΙ (Αντιτορπιλικό)|Λέων]]'' πλεύρισε το ''Πέργαμος'' αποβιβάζοντας στρατιώτες.{{efn|Τη διακυβέρνηση του ''Πέργαμος'' είχε αναλάβει ο υπασπιστής του δικτάτορα [[Βασίλης Λάσκος]], ο μετέπειτα ηρωικός Κυβερνήτης του [[Κατσώνης_ΙΙ_(υποβρύχιο)|Υ/Β ''Κατσώνης'']], αδελφός του σκηνοθέτη [[Ορέστης Λάσκος|Ορέστη Λάσκου]].<ref>Βλ. {{cite book|author=[[Μ. Καραγάτσης]]|title=Βασίλης Λάσκος|year=2014|publisher=[[Βιβλιοπωλείο της Εστίας|Βιβλιοπωλείον της Εστίας]]|location-Αθήνα|edition=8η|isbn=978-9600503012|pages=83-92}}</ref>}} Μπροστά στο φάσμα της αιματοχυσίας και πληροφορούμενος παράλληλα την παραίτηση του Κολιαλέξη, λόγω στάσης των πληρωμάτων μερικών πλοίων της μοίρας του, ο Πάγκαλος παραδόθηκε στους κινηματίες, αντιλαμβανόμενος πια ότι όλα είχαν τελειώσει. Μετά τη σύλληψή του αποβιβάστηκε στο [[Κερατσίνι]], απ' όπου και οδηγήθηκε, ύστερα από μερικές μερέςμέρες, στις φυλακές Ιτζεντίν της [[Κρήτη]]ς.
 
Η κράτησή του δημιούργησε πολλές αντιδράσεις, καθώς δεν υπήρχαν επαρκείς κατηγορίες που να δικαιολογούν την παραμονή του στη φυλακή. Ο τρόπος με τον οποίο είχε αναλάβει την εξουσία ο Πάγκαλος ήταν συνταγματικός, τουλάχιστον επιφανειακά, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση [[Γεώργιος Κονδύλης|Κονδύλη]] να προσπαθεί να τον επιβαρύνει με σκάνδαλα που συνέβησαν επί εξουσίας του, όπως αυτό με το καζίνο [[Ελευσίνα]]ς, για την προμήθεια 512 γερμανικών αυτοκινήτων κ.ά., κατηγορίες τις οποίες ο ίδιος αρνήθηκε ενώπιον του Ανώτατου Ανακριτικού Συμβουλίου. Ο Πάγκαλος δεν προσήχθη σε δίκη και τελικά με απόφαση της [[13 Ιουλίου|13ης Ιουλίου]] [[1928]] της κυβέρνησης Βενιζέλου αποφυλακίστηκε. Το χρονικό όριο [[προσωρινή κράτηση|προφυλάκισης]] είχε παρέλθει και ουσιαστικά κρατείτο παράνομα.
=== Τελευταία χρόνια ===
[[Αρχείο:Πάγκαλος1930.JPG|left|frame|Κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του, Νοέμβριος 1930]]
Μετά την αποφυλάκισή του συμμετείχε στις εκλογές της [[23 Αυγούστου|23ης Αυγούστου]] [[1928]] ως αρχηγός της Εθνικής Ενώσεως αποτυγχάνοντας να εκλεγεί. Στις [[16 Μαΐου]] του [[1929]] συνελήφθη πάλι ''για τα αδικήματα της δικτατορίας''. Στη συνέχεια αποφυλακίστηκε με εγγύηση και στις [[17 Μαρτίου]] του [[1930]] προσήχθη σε δίκη ενώπιον τριαντακονταμελούςτριακονταμελούς επιτροπής της Γερουσίας με βάση τον νόμο ''περί ευθύνης υπουργών'' με την κατηγορία της [[απιστία]]ς για το σκάνδαλο του καζίνο της [[Ελευσίνα]]ς. Η κατηγορία αφορούσε την εκχώρηση άδειας λειτουργίας καζίνο στην Ελευσίνα σε φίλα προσκείμενο επιχειρηματία έναντι χαμηλότερου αντιτίμου από ό,τι προσέφερε ο πλειοδότης. Τελικά καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλάκιση και πενταετή στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων. Παράλληλα οι οπαδοί του Πάγκαλου στο στράτευμα εκτοπίστηκαν στην [[Μακεδονία]].
 
Στις [[30 Οκτωβρίου]] [[1930]] συνελήφθη μαζί με άλλους 36 αξιωματικούς και τον γαμπρό του, Γ. Δομεστίκο, και φυλακίστηκε<ref>Κώστας Χατζηαντωνίου (2004), ''Θεόδωρος Πάγκαλος'', Αθήνα: Ιωλκός, σελ. 338. ISBN 960-426-337-4.</ref> στις φυλακές Συγγρού για οργάνωση υποτιθέμενου πραξικοπήματος για την ανατροπή της κυβέρνησης Βενιζέλου, ο οποίος εκείνη την περίοδο βρισκόταν στην Τουρκία για την υπογραφή συνθήκης φιλίας μεταξύ των δύο χωρών, κίνηση στην οποία αντιτίθετο μερίδα αξιωματικών. Ύστερα από λίγους μήνες αποφυλακίστηκε και εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελευσίνα. Ένα χρόνο αργότερα παραπέμφθηκε σε νέα δίκη με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας για την προετοιμασία του κινήματος του 1930 ενώ στις [[31 Μαΐου]] του ίδιου χρόνου εκτοπίστηκε στην [[Αιδηψός|Αιδηψό]]. Το [[1935]] έλαβε μέρος στις εκλογές ως επικεφαλής του Εθνικού Κόμματος στην περιφέρεια Δράμας χωρίς όμως να καταφέρει να εκλεγεί. Όλη αυτή την περίοδο ο ίδιος αρθρογραφούσε σε διάφορες εφημερίδες.
 
Στις [[19 Απριλίου]] [[1941]] προτάθηκε στον [[Γεώργιος Β΄ της Ελλάδας|βασιλιά Γεώργιο]] να συμπεριλάβει στη νέα κυβέρνηση και τον Πάγκαλο, αλλά η πρόταση δεν καρποφόρησε.<ref>Χατζηαντωνίου (2004), σελ. 349.</ref> Με την έλευση των Γερμανών και τον διορισμό του [[Γεώργιος Τσολάκογλου|Τσολάκογλου]] στη θέση του πρωθυπουργού, πολλές πολιτικές προσωπικότητες, μεταξύ αυτών και ο Πάγκαλος, τον επισκέφθηκαν στο γραφείο του, κίνηση που σχολιάστηκε αρνητικά.<ref>Ιστορικό Λεύκωμα ''Ημερολόγιο Κατοχής, 1941-1942'', Εκδόσεις Μέτρον, σελ. 35.</ref> Τον Νοέμβριο του 1941 με ειδική ρύθμιση ο Πάγκαλος άρχισε να λαμβάνει σύνταξη ως πρώην πρόεδρος της Δημοκρατίας, η οποία συνεχίστηκε και μετά την κατοχή.<ref>''Ημερολόγιο Κατοχής'', σελ. 95.</ref> Στις [[16 Οκτωβρίου]] του '44 μέλη του [[ΕΑΜ]] αποπειράθηκαν να τον συλλάβουν, αλλά η προσωπική του φρουρά τους εμπόδισε. Στις 26 του ίδιου μήνα συνελήφθη από την κυβέρνηση [[Γεώργιος Παπανδρέου (πρεσβύτερος)|Παπανδρέου]] και οδηγήθηκε στις [[φυλακές Αβέρωφ]]. Τον Δεκέμβριο του 1944 αποφυλακίστηκε. Στις [[25 Αυγούστου]] [[1945]] συνελήφθη ως [[εθνική αναξιότης|δωσίλογος]], κατόπιν αποφάσεως του 6ου ανακριτικού γραφείου δωσιλόγωνδοσιλόγων.<ref>{{cite web|url=http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin.asp?c=64&dc=26&db=8&da=1945|title=Ο στρατηγός Θ. Πάγκαλος συνελήφθη ως δωσίλογος |accessdate= 27 Ιανουαρίου 2009|date=26/08/1945|publisher=Εφημερίδα ''Ελευθερία''}}</ref> Λίγες μέρες νωρίτερα του είχε ασκηθεί ποινική αγωγή για τα δημοσιευθέντα άρθρα του κατά την περίοδο της κατοχής, τα οποία, σύμφωνα με την αγωγή, εξυπηρετούσαν το έργο των εχθρών.
 
Στις [[12 Σεπτεμβρίου]] του [[1945]] αθωώθηκε οριστικά με απαλλακτικό [[βούλευμα]] από τις κατηγορίες που τον βάρυναν για συνεργασία με τις κατοχικές δυνάμεις. Η κατηγορία περί συνεργασίας με τις κατοχικές δυνάμεις στηριζόταν στο γεγονός ότι είχε συμμετάσχει στην ίδρυση των Ταγμάτων Ασφαλείας επί κατοχής.<ref>Εφημερίδα ''Ριζοσπάστης'', [http://www2.rizospastis.gr/page.do?publDate=19/9/2004&id=4844&pageNo=13&direction=-1 «Κατοχικές κυβερνήσεις - Τάγματα Ασφαλείας»].</ref> Υποστηρίζεται ότι η δημιουργία των Ταγμάτων Ασφαλείας στηρίχθηκε από τον Πάγκαλο για να αποτραπεί ενδεχόμενη επαναφορά του βασιλιά.<ref>Κείμενο του Ελευθερίου Δέπου, στελέχους του ΕΔΕΣ, στο Περικλής Ροδάκης (1999). ''Καλάβρυτα 1941-44''. Αθήνα: Παρασκήνιο, σελ. 369. ISBN 960-7107-61-6.</ref> Στις [[Ελληνικές βουλευτικές εκλογές 1950|εκλογές του Μαρτίου του 1950]] κατήλθε ως υποψήφιος με το Εθνικό Κόμμα υπό τον [[Ναπολέων Ζέρβας|Ναπολέοντα Ζέρβα]]. Στις εκλογές το Εθνικό Κόμμα κατέλαβε επτά έδρες, οι οποίες όμως κερδίθηκανκερδήθηκαν κατά κύριο λόγο στην Ήπειρο, με αποτέλεσμα ο ίδιος να μην εκλεγεί.
 
Απεβίωσε στις [[27 Φεβρουαρίου]] [[1952]] από φυματίωση στο ξενοδοχείο «Χλόη» της [[Κηφισιά]]ς, όπου διέμενε. Η κηδεία του έγινε την επομένη, δημοσία δαπάνη.<ref>Εφημερίδα ''Ελευθερία'', «Κηδεύεται σήμερα ο Πάγκαλος», 28/2/1952</ref> Το [[1950]] είχαν εκδοθεί τα απομνημονεύματά του.
55.043

επεξεργασίες