Άνοιγμα κυρίου μενού

Αλλαγές

μ
→‎Γεωγραφία: μικροδιορθώσεις κ αλλαγή συνδέσμων
== Γεωγραφία ==
[[Αρχείο:North America satellite orthographic.jpg|200px|μικρογραφία|Συνθετική δορυφορική φωτογραφία της Βόρειας Αμερικής]]
Η Βόρεια Αμερική αποτελεί το βόρειο τμήμα της [[Αμερική|Αμερικής]]ς. Το όριό της προς νότο είναι τα σύνορα [[Κολομβία|Κολομβίας]]ς-[[Παναμάς|Παναμά]] σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές, ή η [[Διώρυγα του Παναμά]] σύμφωνα με κάποιες άλλες ή ακόμα και ο [[Ισθμός του Τεουαντεπέκ]] για αυτούς που ορίζουν τη Βόρεια Αμερική σαν το κομμάτι ξηράς που βασίζεται πάνω στην [[Καραϊβική πλάκα]]. Πριν να ανυψωθεί η Κεντρική Αμερική, η περιοχή ήταν βυθισμένη στη θάλασσα. Τα νησιά των [[Δυτικές Ινδίες|Δυτικών Ινδιών]] σκιαγραφούν μια βυθισμένη πλέον γέφυρα γης που κάποτε ένωνε τη Βόρεια με τη Νότια Αμερική μέσω της [[Φλόριντα]] και της [[Βενεζουέλα|Βενεζουέλας]]ς.
 
Η ηπειρωτική ακτογραμμή έχει μεγάλο μήκος και είναι αρκετά ανώμαλη. Ο [[Κόλπος του Μεξικού]] είναι η μεγαλύτερη υδάτινη εσοχή της ηπείρου, με δεύτερο τον [[ΚόλποΚόλπος Χάντσον|κόλπο του Χάντσον]]. Γνωστός είναι επίσης ο [[Κόλπος του Αγίου Λαυρεντίου|κόλπος του ΣενΑγίου ΛόρενςΛαυρεντίου]] και ο [[κόλπος της ΚαλιφόρνιαΚαλιφόρνιας]].
 
Η ήπειρος περιβάλλεται από πολυάριθμα νησιά, τα περισσότερα από τα οποία συγκεντρώνονται στο [[Καναδικό Αρκτικό αρχιπέλαγοςΑρχιπέλαγος]], τις [[Μεγάλες Αντίλλες|Μεγάλες]] και [[Μικρές Αντίλλες]], το [[Αρχιπέλαγος Αλεξάντερ]] και τις [[Αλεούτιες νήσοι|Αλεούτιες νήσους]]. Η [[Γροιλανδία]], το μεγαλύτερο νησί του κόσμου που αποτελεί αυτοδιοικούμενο έδαφος της [[Δανία|Δανίας]]ς, βρίσκεται επάνω στη [[Βορειοαμερικάνικη πλάκα]] και γεωγραφικά αποτελεί μέρος της Βόρειας Αμερικής. Οι [[Βερμούδες]] δεν είναι μέρος της Αμερικής αλλά νησί που σχηματίστηκε από την ανύψωση της [[Μεσοωκεάνια ράχη|Μεσοωκεάνιας ράχης]] περίπου εκατό εκατομμύρια χρόνια πριν, θεωρείται όμως ουσιαστικά μέρος της Βόρειας Αμερικής, ειδικά λόγω των ιστορικών, πολιτικών και πολιτιστικών δεσμών τους με τη [[Βιρτζίνια]] και άλλες περιοχές.
 
=== Φυσική γεωγραφία ===
[[Αρχείο:North america rock types.jpg|μικρογραφία|100px|δεξιά|[[:Image:North america rock sedimentary.jpg|Ιζηματογενή]], [[:Image:North america rock volcanic.jpg|Ηφαιστειογενή]], [[:Image:North america rock plutonic.jpg|Πλουτώνεια]] και [[:Image:North america rock metamorphic.jpg|Μεταμορφωσιγενή]] πετρώματα στη Βόρεια Αμερική.]]
Το μεγαλύτερο μέρος της Βόρειας Αμερικής βρίσκεται πάνω στη [[Βορειοαμερικάνικη πλάκα|Βορειοαμερικάνικη τεκτονική πλάκα]]. Κάποια τμήματα της [[Καλιφόρνια]] και του δυτικού Μεξικού αποτελούν τα όρια της [[Ειρηνική πλάκα|Ειρηνικής Πλάκας]], και οι δυο πλάκες συναντιούνται στο [[Ρήγμα του ΣανΑγίου ΑντρέαςΑνδρέα]]. Το νότιο τμήμα και το μεγαλύτερο μέρος των Δυτικών Ινδιών βρίσκεται πάνω στην [[Καραϊβική Πλάκα]], ενώ οι πλάκες [[Πλάκα Χουάν ντε Φούκα|Χουάν ντε Φούκα]] και [[Πλάκα Κόκος|Κόκος]] βρίσκονται ανάμεσα στην Ειρηνική και Βορειοαμερικάνικη πλάκα.
 
Η ήπειρος μπορεί γενικά να χωριστεί σε τέσσερις μεγάλες περιοχές: τις [[Μεγάλες Πεδιάδες]] που απλώνονται από τον Κόλπο του Μεξικού ως τον Αρκτικό Καναδά, το γεωλογικά νεότερο δυτικό τμήμα με τα [[Βραχώδη Όρη]], τις ερήμους στα δυτικά, την Καλιφόρνια και την Αλάσκα, τις πεδιάδες της [[ΚανδικήΚαναδική Ασπίδα|Καναδικής Ασπίδας]] στα βορειοανατολικά και την ανατολική περιοχή που περιλαμβάνει τα [[Απαλάχια Όρη]], την ανατολική ακτή και τη χερσόνησο της Φλόριντα. Το Μεξικό, με τα εκτεταμένα οροπέδια και τις [[Αμερικανικές Κορδιλιέρες]] ανήκει μορφολογικά περισσότερο στο δυτικό τμήμα, αν και οι ανατολικές παρόχθιες πεδιάδες εκτείνονται νότια κατά μήκος του Κόλπου.
 
Τα βουνά της δύσης είναι χωρισμένα στη μέση. Το ένα τμήμα αποτελεί η κυρίως οροσειρά των Βραχωδών και το άλλο οι οροσειρές του Ειρηνικού στην Καλιφόρνια, το Όρεγκον, την Ουάσιγκτον και τη Βρετανική Κολομβία. Στη μέση βρίσκεται ο μεγάλος κρατήρας, ένα βαθύπεδο που περιέχει χαμηλότερα βουνά και επίπεδες ερήμους. Η ψηλότερη κορφή είναι το [[όρος ΜακΚίνλεϊ]] ή Ντενάλι στην Αλάσκα.
=== Ανθρωπογεωγραφία ===
 
[[Αρχείο:Manhattan night march USa.jpg|μικρογραφία|δεξιά|Η [[Νέα Υόρκη]], μεγαλύτερη πόλη των ΗΠΑ και μια από τις μητροπόλεις του κόσμου.]]
[[Αρχείο:DownTown Toronto1.jpg|μικρογραφία|δεξιά|Το [[Τορόντο]], η μεγαλύτερη πόλη του Καναδά και πέμπτη μεγαλύτερη της Βόρειας Αμερικής, καθώς και μια από τις πιο πολυπολιτισμικές κοινότητες του πλανήτη.]]
 
Οι κύριες γλώσσες στη Βόρεια Αμερική είναι τα [[αγγλική γλώσσα|αγγλικά]], τα [[ισπανική γλώσσα|ισπανικά]] και τα [[γαλλική γλώσσα|γαλλικά]]. Ο όρος ''Αγγλοαμερική'' χρησιμοποιείται για τις αγγλόφωνες χώρες της Αμερικής, κοινώς τις ΗΠΑ και τον Καναδά (στον οποίο δεύτερη επίσημη γλώσσα είναι τα γαλλικά), αλλά μερικές φορές και για το [[Μπελίζ]] και ορισμένα τμήματα της Καραϊβικής. Ο όρος ''[[Λατινική Αμερική]]'' αναφέρεται γενικά στο χώρο νότια των ΗΠΑ όπου κυριαρχούν λατινογενείς γλώσσες, ειδικότερα στο Μεξικό, τις χώρες της Κεντρικής Αμερικής, το μεγαλύτερο μέρος της Καραϊβικής και τη Νότια Αμερική.
 
Η Γαλλική γλώσσα έχει παίξει ιστορικά σημαντικό ρόλο στη Βόρεια Αμερική και παραμένει κύρια γλώσσα σε μερικές περιοχές. Ο Καναδάς έχει δυοδύο επίσημες γλώσσες, καθώς τα γαλλικά είναι επίσημη γλώσσα στο [[Κεμπέκ]] και μαζί με τα αγγλικά επίσημη γλώσσα στο [[Νιου Μπράνσγουικ]]. Άλλα μέρη όπου μιλιέται η γαλλική είναι οι [[Γαλλικές Δυτικές Ινδίες]] και ο [[Σαιν Πιερ και Μικελόν]], καθώς και η [[Λουιζιάνα]] των ΗΠΑ όπου είναι επίσημη γλώσσα. Η [[Αϊτή]] συμπεριλαμβάνεται σε αυτή την κατηγορία για ιστορικούς κυρίως λόγους, αλλά οι Αϊτινοί μιλούν [[Κρεόλ γλώσσα|Κρεόλ]] καθώς και γαλλικά. Η Κρεόλ, αν και προέρχεται από τα γαλλικά, δεν αποτελεί διάλεκτό τους αλλά ξεχωριστή γλώσσα.
 
Από κοινωνική και πολιτιστική άποψη, η Βόρεια Αμερική αποτελεί μια καλά καθορισμένη και διακριτή οντότητα. Ο Καναδάς και οι ΗΠΑ έχουν παρόμοιο πολιτισμό και παραδόσεις, καθώς είναι και οι δυοδύο πρώην Βρετανικές αποικίες. Λόγω των ιστορικών αυτών δεσμών έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στις δυοδύο χώρες μια κοινή πολιτισμική και οικονομική αγορά. Αντίστοιχα, οι Λατινόφωνες χώρες αποτέλεσαν στο παρελθόν αποικίες της Ισπανίας. Στο Μεξικό και τις χώρες της Κεντρικής Αμερικής, όπου άνθισε ο πολιτισμός των Μάγια, οι λαοί διατηρούν κοινές παραδόσεις που δεν γνωρίζουν γεωγραφικά σύνορα. Η Κεντρική Αμερική και η Λατινόφωνη Καραϊβική έχουν ιστορικά περισσότερα κοινά στοιχεία λόγω γεωγραφικής εγγύτητας, καθώς και λόγω του γεγονότος ότι το Μεξικό, μετά την ανεξαρτησία του από την Ισπανία, δεν προώθησε την ιδέα μιας Κεντροαμερικανικής Ένωσης και παρέμεινε σχετικά απομονωμένο.
 
Από οικονομική άποψη, ο Καναδάς και οι ΗΠΑ είναι οι πλουσιότερες και πιο αναπτυγμένες χώρες της ηπείρου, ακολουθούμενες από το Μεξικό, μια πρόσφατα βιομηχανοποιημένη χώρα. Οι χώρες της Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής είναι πολύ λιγότερο αναπτυγμένες. Οι πιο σημαντικές οικονομικές ολοκληρώσεις της περιοχής είναι η [[Καραϊβική Κοινότητα και Κοινή Αγορά]] (''CARICOM''), η [[Βορειοαμερικανική Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου]] (NAFTA) και πιο πρόσφατα η [[Κεντροοαμερικανική Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου]] (''CAFTA''). Η τελευταία είναι παράδειγμα της οικονομικής αλληλοστήριξης που επιζητούν τα περιφερειακά κράτη της περιοχής προκειμένου να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση.
25.249

επεξεργασίες