Ερμές: Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων

243 bytes προστέθηκαν ,  πριν από 5 έτη
μ
καμία σύνοψη επεξεργασίας
Χωρίς σύνοψη επεξεργασίας
μΧωρίς σύνοψη επεξεργασίας
[[Αρχείο:Herma Demosthenes Glyptothek Munich 292.jpg|thumb|right|160px|'ΕναςΜία από τουςτις ΕρμέςΕρμαϊκές Στήλες που βρέθηκαν στην αθηναϊκή Αγορά και παριστάνει τον [[Δημοσθένης|Δημοσθένη]],. έργο'Εργο του ΠολύευκτουΠολυεύκτου, -280 π.Χ.]]
 
Οι '''Ερμές''' ([[Αρχαία ελληνική γλώσσα|αρχ. ελληνικά]] '''''Ἑρμαῖ''''') ήτανήσαν λίθινες, τετράπλευρες [[ορθογώνιο|ορθογώνιες]] στήλες, οι οποίες έφεραν στην κορυφή έφεραν [[προτομή]] και καμιάκαμμιά φορά κορμό άνδρα. Τοποθετούνταν σε διάφορα σημεία της αρχαίας Ελλάδας ως οδοδείκτες ή αφιερώματα ή σύμβολα ορίων μιας ακίνητης περιουσίας. Υιοθετήθηκαν αργότερα και από τους [[Ρώμη|Ρωμαίους]], με αποτέλεσμα να εξαπλωθούν και στη δυτική [[Ευρώπη]]. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι πρόκειται για όνομα γένους αρσενικού (ΟΙ Ερμαί, ΤΟΥΣ Ερμάς) και όχι θηλυκού, όπως εσφαλμένως, αλλά συνήθως, αποκαλούνται, ακολουθώντας το γένος τών "στηλών" τις οποίες προσδιορίζουν. 'Ετσι, η ορθή απόδοση στα νέα ελληνικά θα έπρεπε να είναι "οι Ερμήδες" -- αν και, ίσως, η "ασφαλέστερη" διατύπωση είναι "Ερμαϊκές Στήλες".
 
== Προέλευση ==
Σε αρχαιότερες εποχές οι Ερμές δεν είχαν αυτή την τετραγωνισμένη μορφή, που σύμφωνα με τον [[Παυσανίας|Παυσανία]], τουςτούς τηντήν έδωσαν οι Αθηναίοι, αλλά ήτανήσαν σωροί από πέτρες ([[ερμαίοι λόφοι]]) επάνω στους οποίους τοποθετείτο ένα σύμβολο. Επίσης οι Ερμές πιο παλιά ήταν τεράστιοι φαλλοί λαξευμένοι σε πέτρα ή από άλλα υλικά που στήνονταν όρθιοι σε διάφορα σημεία - ο Ερμής στα πολύ παλιά χρόνια συνδεόταν ιδιαίτερα με τον φαλλό. Ο [[Ηρόδοτος]] αναφέρει ότι τα σύμβολα αυτά σε διάφορες μορφές οι Έλληνες τα κληρονόμησαν από τους [[Πελασγοί|Πελασγούς]], ειδικά εκείνα που είχαν επάνω τους ως σύμβολα φαλλούς και αιδοία. Στη συνέχεια πάντως οι Ερμές πήραν την ονομασία τους από τον θεό [[Ερμής (μυθολογία)|Ερμή]], που, προτούπριν θεωρηθεί προστάτης του εμπορίου και της επικοινωνίας, συνδεόταν με τον Διόνυσο και την ερωτική ορμή ή τη δύναμη.
 
Οι Ερμές ήτανήσαν σύμβολα που οι [[αρχαία Ελλάδα|Έλληνες]] θεωρούσαν ότι προστάτευαν την περιουσία τους, τους έφερναν καλή τύχη και απέτρεπαν σαν ξόρκια το κακό και τους εχθρούς τους. Συνάμα ήτανήσαν και σημεία λατρείας προς μια θεότητα - συνήθως τον [[Ερμής (μυθολογία)|Ερμή]] - γι' αυτό και συχνά απέδιδαναπέθεταν στο σύμβολο μικρές θυσίες, κατά κανόνα αφιερώνονταςόπως σύκα και άλλα φρούτα. Οταν αργότερα οι Ερμές πήραν τη μορφή της τετραγωνισμένης στήλης, διατήρησαν όλους αυτούς τουςτούς χαρακτήρες -της τής οριοθέτησης, τηςτής προστασίας και τηςτής λατρείας. Συχνά σταΣτα κατοπινά χρόνια, συχνά δεν έφεραν κεφαλή Ερμού στην κορυφή, αλλά διαφορετικής θεότητας. Μεταγενέστερα έφεραν και για τιμητικούς λόγους προτομές πολιτικών ή στρατηγών ρητόρων κ.α. Εντούτοις διατήρησαν την ονομασία Ερμές και απλώς όταν χρειαζόταν αποσαφήνιση χαρακτηρίζονταν ανάλογα με τη μορφή που έφεραν, όπως π.χ. "'''Ερμέρως'''" (η στήλη που έφερε στην κορυφή την θεότητα του [[Έρως|Έρωτα]]), Ερμαθηνά"Ερμαθήνη" (με την [[Αθηνά]]), "Ερμηρακλής" (με τον Ηρακλή) ή και περιφραστικά "'''Ερμής Διονύσου'''" (η στήλη που έφερε στην κορυφή τη μορφή του [[Διόνυσος|ΔιόνυσουΔιονύσου]]). Αργότερα δημιουργήθηκαν και Ερμές με παραπάνω από μία θεότητα, δικέφαλεςδικέφαλοι ή και τρικέφαλεςτρικέφαλοι Ερμές, απ' όπου προέκυψαν και τα ουσιαστικά [[Ερμαφρόδιτος]] κ.α.
 
== Χρήσεις ==
Στην [[Αττική]] πολλούς Ερμές τοποθέτησε ο [[Πεισιστρατίδες|Πεισιστρατίδης]] [[Ίππαρχος ο τύραννος|Ίππαρχος]] σαν οδοδείκτες, για να μετρώνται με ακρίβεια οι αποστάσεις και να αναγράφονται οι διευθύνσεις, με χρήση δηλαδή ανάλογη των σημερινών οδικών πινακίδων. Επάνω σε αυτές είχε δώσει εντολή να αναγράφονται διάφορες προτροπές όπως "μη φίλον εξαπάτα", "στίχε δίκαια φρονών" κ.α.
 
Ευρύτατη ήταν η χρήση τους ως ενδεικτικών κάποιων ορίων και λέγονταντότε επιτέρμιοιαποκαλούνταν "Επιτέρμιοι Ερμαί": οι [[Τεγέα|Τεγεάτες]] είχαν θέσει μια σειρά από Ερμές στα σύνορά τους με τους [[Άργος|Αργείους]], οι [[Μεγαλόπολη|Μεγαλοπολίτες]] στα σύνορά τους με τους [[Μεσσηνία|Μεσσηνίους]] κ.λπ. Ο περιηγητής και γεωγράφος [[Παυσανίας]] περιέγραφε μάλιστα τις περιοχές πουπού επισκεπτόταν λέγοντας ότι απείχαν π.χ. 3 στάδια "μετά τους ερμάς" ή "ιούσιν από των ερμών" - δηλαδή από τις ΕρμέςΕρμαϊκές στήλες - κάτι που δείχνει ότι οι Ερμές θεωρούνταν αυτονόητα σύνορα περιοχών, αποτελώντας δηλαδή ένα είδος δηλαδή συρματοπλέγματοςφράχτη από αγαλματίδια. Οι Ερμές αυτοί έφεραν συχνά, αλλά όχι πάντα ούτε απαραιτήτως, γεννητικά όργανα στο ύψος που αυτά θα βρίσκονταν αν επρόκειτο για άγαλμα και όχι στήλη.
 
Πολλοί έβαζαν Ερμές και στην είσοδο του σπιτιού τους, ως δηλωτικό της κατοικίας τους αλλά και ως κάτι ανάλογο με το σημερινό εικονοστάσι, δηλαδή για προστασία και εξορκισμό του κακού.
 
ΠερίφημεςΠερίφημοι ήτανήσαν και οι Ερμές της αθηναϊκής [[Αρχαία Αγορά|Αγοράς]], όπου λειτουργούσαν ως ένα είδος τιμητικής προτομής και ήταν διατεταγμένοι σε σειρά στη "Στοά των Ερμών", οι κεφαλές των οποίων αποκόπηκαν μαζί με πολλές άλλες από άγνωστα άτομα κατά τις παραμονές της [[Πελοποννησιακός Πόλεμος|Σικελικής εκστρατείας]], οπότεμε οιτις υποψίες βάρυναννα βαρύνουν τον [[Αλκιβιάδης|Αλκιβιάδη]].
 
Εκτός από τιςτους ενόδιους Ερμές, στήλες παρόμοιες τοποθετούνταν και σε τάφους ή στα μεγάλα γυμναστήρια, για να υποδηλώνουν το σημείο εκκίνησης ή την αφετηρία ενός αγώνα ή και σε άλλες περιστάσεις.
 
Στα ρωμαΪκά χρόνια και αργότερα στην [[Αναγέννηση]] οι Ερμές των δυτικοευρωπαίων προσέθεταν και το μπούστο ή και ολόκληρο το σώμα της θεότητας ή του ήρωα που αναπαριστούσαν και εξελίχθηκαν σε διακοσμητικά στοιχεία.
17

επεξεργασίες