Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Βασίλειος Β´»

καμία σύνοψη επεξεργασίας
[[Αρχείο:Histamenon nomisma-Nicephorus II and Basil II-sb1776.jpg|thumb|230px|Ο Βασίλειος Β' και ο πατριός του, [[Νικηφόρος Β΄ Φωκάς]]]]
 
Ο Βασίλειος ήταν γενναίος στρατιώτης και εξαιρετικός ιππέας και έμελλε να αποδείξει ότι ήταν ισχυρός ηγέτης και ικανός στρατηγός. Στην αρχή δεν έδειξε την πλήρη έκταση της ενέργειάς του. Στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του, η διοίκηση παρέμεινε στα χέρια του ευνούχου Βασίλειου Λεκαπηνού (νόθου γιου του αυτοκράτορα [[Ρωμανός Α'|Ρωμανού Α']]), προέδρου της Γερουσίας. Ο Λεκαπηνός ήταν ένας πανούργος και προικισμένος άνθρωπος, ο οποίος ήλπιζε ότι οι νέοι αυτοκράτορες θα ήταν μαριονέτες του. Ο Βασίλειος περίμενε και παρακολουθούσε χωρίς να παρεμβαίνει, μαθαίνοντας όμως τις λεπτομέρεις των διοικητικών επιχειρήσεων και εμβαθύνοντας στη στρατιωτική επιστήμη.
 
Ακόμα και ο Νικηφόρος Φωκάς και ο Ιωάννης Τσιμισκής, που ήταν εξαιρετικοί στρατιωτικοί διοικητές, αποδείχθηκε ότι δεν ήταν τόσο καλοί στη διοίκηση του κράτους. Προς το τέλος της βασιλείας του, ο Ιωάννης Τσιμισκής είχε προγραμματίσει καθυστερημένα να περιορίσει τη δύναμη των μεγάλων γαιοκτημόνων, και ο θάνατός του, ο οποίος ήρθε αμέσως μετά την ομιλία του εναντίον τους, δημιούργησε φήμες ότι ο Τσιμισκής δηλητηριάστηκε από τον Βασίλειο Λεκαπηνό, ο οποίος είχε αποκτήσει παράνομα τεράστια ακίνητη περιουσία και φοβόταν την έρευνα και την τιμωρία του.
 
Ως αποτέλεσμα των αποτυχιών των άμεσων προκατόχων του, ο Βασίλειος Β΄ βρέθηκε από την αρχή της βασιλείας του αντιμέτωπος με ένα σοβαρό πρόβλημα, καθώς δύο μέλη της πλούσιας στρατιωτικής ελίτ της [[Μικρά Ασία|Μικράς Ασίας]], ο Βάρδας Σκληρός (παλαιότερα στενός συνεργάτης του Ιωάννη Τσιμισκή) και ο Βάρδας Φωκάς, διέθεσαν αρκετούς πόρους για να προβούν σε ανοικτές εξεγέρσεις εναντίον της κεντρικής εξουσίας. Το κύριο κίνητρο των δύο ανδρών,αυτών οι οποίοιστρατηγών ήταν έμπειροιανακυρηχθούν αλλάοι αλληλοσυγκρουόμενοιίδιοι στρατηγοί, ήταν να αναρριχηθούν στον αυτοκρατορικό θρόνο και να εκμηδενίσουν το ρόλο και την επιρροή του Βασίλειουαυτοκράτορες. Ο Βασίλειος, δείχνοντας την τάση για σκληρότητα που θα γίνει το σήμα κατατεθέν του,Βουλγαροκτόνος ανέλαβε να τους αντιμετωπίσει ο ίδιος και κατέστειλε τις εξεγέρσεις τόσο του Σκληρού (το 979) όσο και του Φωκά (το 989)<ref>Η σχέση μεταξύ των δύο στρατηγών είναι ενδιαφέρουσα: ο Φωκάς έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην καταστολή της εξέγερσης του Σκληρού (979), αλλά όταν αργότερα επαναστάτησε ο ίδιος, ο Σκληρός επέστρεψε από την εξορία του για να υποστηρίξει τον παλιό του εχθρό. Όταν ο Φωκάς έπεσε νεκρός από το άλογό του στη μάχη, ο Σκληρός ανέλαβε την ηγεσία της εξέγερσης πριν αναγκαστεί να παραδοθεί ο ίδιος στον Βασίλειο (989). Ο Βασίλειος τον άφησε να ζήσει και του απένειμε τον τίτλο του κουροπαλάτου, αλλά ο Σκληρός πέθανε τυφλός, ίσως λόγω ασθένειας, αν και μπορεί να τιμωρήθηκε με τύφλωση.</ref>.Αυτόν τον καιρό καταδικάστηκε σε θάνατο και ο Βασίλειος Λεκαπηνός αφού συνομωτούσε και αυτός εναντίον του κράτους.
 
Για να αντιμετωπίσει την τελευταία εξέγερση, ο Βασίλειος συμμάχησε με τον πρίγκιπα [[Βλαδίμηρος Α΄ του Κιέβου|Βλαδίμηρο Α΄ του Κιέβου]], ο οποίος το 988 είχε καταλάβει τη [[Χερσώνα]], την κύρια αυτοκρατορική βάση στην [[Κριμαία]]. Ο Βλαδίμηρος προσφέρθηκε να αφήσει τη Χερσώνα και να ενισχύσει με 6.000 στρατιώτες τον Βασίλειο, ζητώντας ως αντάλλαγμα να παντρευτεί την αδελφή του Βασίλειου, Άννα. Στην αρχή, ο Βασίλειος δίστασε καθώςγιατί οι Βυζαντινοί έβλεπαν όλα τα έθνη της Βόρειας Ευρώπης, είτεΡώσοι ήταν [[Φράγκοι]] είτε ήταν [[Σλάβοι]], ως [[Βάρβαροι|βάρβαρους]], αλλά και η ίδια η Άννα δεν ήθελε να παντρευτεί έναν βάρβαρο ηγέτηβάρβαροι.
Αυτές οι εξεγέρσεις είχαν βαθιά επίδραση στις προοπτικές και τη μέθοδο διακυβέρνησης του Βασίλειου Β΄. Ο ιστορικός [[Μιχαήλ Ψελλός]] περιγράφει τον ηττημένο Σκληρό να συμβουλεύει τον αυτοκράτορα να καθαιρεί τους κυβερνήτες που γίνονται υπερβολικά περήφανοι, να μην αφήνει στους στρατηγούς που είναι σε εκστρατείες να έχουν πολλούς πόρους, να τους εξαντλεί με άδικες ενέργειες για να είναι απασχολημένοι συνεχώς με υποθέσεις, να μην επιτρέπει την παρουσία γυναικών στα αυτοκρατορικά συμβούλια, να μην είναι προσβάσιμος σε κανέναν και να μοιράζεται με λίγους τα προσωπικά του σχέδια<ref>[[Μιχαήλ Ψελλός]], ''Χρονογραφία'': "πανοῦργον εἰσηγεῖται γνώμην͵ καθαιρεῖν μὲν τὰς ὑπερόγκους ἀρχὰς͵ καὶ μηδένα τῶν ἐν στρατείαις ἐᾶν πολλῶν εὐπορεῖν͵ κατατρύχειν τε ἀδίκοις εἰσπράξεσιν͵ ἵνα τοῖς ἑαυτῶν ἀσχολοῖντο οἴκοις͵ γυναῖκά τε εἰς τὰ βασίλεια μὴ εἰσαγαγεῖν͵ καὶ μηδενὶ πρόχειρον εἶναι͵ μήτε τῶν ἐν ψυχῇ βουλευμάτων πολλοὺς ἔχειν εἰδήμονας".</ref>. Ο Βασίλειος φαίνεται πως έλαβε πολύ σοβαρά υπόψη του αυτή τη συμβουλή.
 
Για να αντιμετωπίσει την τελευταία εξέγερση, ο Βασίλειος συμμάχησε με τον πρίγκιπα [[Βλαδίμηρος Α΄ του Κιέβου|Βλαδίμηρο Α΄ του Κιέβου]], ο οποίος το 988 είχε καταλάβει τη [[Χερσώνα]], την κύρια αυτοκρατορική βάση στην [[Κριμαία]]. Ο Βλαδίμηρος προσφέρθηκε να αφήσει τη Χερσώνα και να ενισχύσει με 6.000 στρατιώτες τον Βασίλειο, ζητώντας ως αντάλλαγμα να παντρευτεί την αδελφή του Βασίλειου, Άννα. Στην αρχή, ο Βασίλειος δίστασε καθώς οι Βυζαντινοί έβλεπαν όλα τα έθνη της Βόρειας Ευρώπης, είτε ήταν [[Φράγκοι]] είτε ήταν [[Σλάβοι]], ως [[Βάρβαροι|βάρβαρους]], αλλά και η ίδια η Άννα δεν ήθελε να παντρευτεί έναν βάρβαρο ηγέτη.
 
[[Αρχείο:BasileIIConstantinVIIIHoldingCross.jpg|thumb|100px|Ο Βασίλειος Β΄ και ο [[Κωνσταντίνος Η΄]] κρατούν σταυρό]]
Ο Βλαδίμηρος είχε κάνει μακρόχρονη έρευνα σε διάφορες θρησκείες, στέλνοντας μάλιστα και αντιπροσώπους σε διάφορες χώρες. Ο γάμος δεν ήταν ο κύριος λόγος για τον οποίο επέλεξε την ορθόδοξη χριστιανική θρησκεία. Όταν ο Βλαδίμηρος υποσχέθηκε να βαπτιστεί ο ίδιος Χριστιανός και να προσηλυτίσει το λαό του στο χριστιανισμό, ο Βασίλειος συμφώνησε. Ο Βλαδίμηρος και η Άννα παντρεύτηκαν στην Κριμαία το 989. Η επιστράτευση των Ρως έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον τερματισμό της εξέγερσης και αποτέλεσαν τη βάση του Τάγματος των Βαράγγων. Έτσι κερδήθηκε η κρίσιμη μάχη της Αβύδου ενάντια στις δυνάμεις της οικογένειας Φωκά τον Απρίλιο του 989, ενώ στη συνέχεια συνθηκολόγησε ο Βάρδας Σκληρός. Επιπλέον, ο γάμος του Βλαδίμηρου και της Άννας είχε σημαντικές μακροπρόθεσμες συνέπειες, σηματοδοτώντας την έναρξη της διαδικασίας με την οποία το [[Μοσχοβία|Μέγα Δουκάτο της Μόσχας]] πολλούς αιώνες αργότερα θα αυτοανακηρυσσόταν "Η Τρίτη Ρώμη" και θα διεκδικούσε την πολιτική και πολιτιστική κληρονομιά της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
 
Μετά τις εξεγέρσεις ακολούθησε η πτώση του Βασίλειου Λεκαπηνού. Ο Λεκαπηνός κατηγορήθηκε ότι συνωμοτούσε με τους εξεγερθέντες και τιμωρήθηκε με εξορία και με δήμευση της τεράστιας περιουσίας του. Προσπαθώντας να προστατέψει τις χαμηλές και τις μεσαίες κοινωνικές τάξεις, ο Βασίλειος Β΄ έκανε αδίστακτο πόλεμο κατά του συστήματος της τεράστιας περιουσίας που αναπτύχθηκε στη Μικρά Ασία. Το 995, επιστρέφοντας με το στρατό του από την Ανατολή μέσω της Καππαδοκίας, έτυχε πλουσιοπάροχης φιλοξενίας από τον [[Ευστάθιος Μαλέινος|Ευστάθιο Μαλεϊνό]], μέλος ισχυρής οικογένειας που είχε παρασταθεί στους Φωκάδες. Αντί να τον ευχαριστήσει, τονΤον μετέφερε αναγκαστικά στην Κωνσταντινούπολη και όταν πέθανε του δήμευσε την κτηματική περιουσία του. Το 996 νομοθέτησε την πιο απόλυτη απαγόρευση κατά της απόκτησης γαιών από τους ισχυρούς. Ακόμα και εάν κάποιος ισχυρός είχε κατοχή της γης επί 40 ετώνέτη, και άσχετα των οποιωνδήποτε βελτιώσεων εκ μέρους του “δυνατού”, ο αδύνατος μπορούσε να επανακτήσει την περιουσία του, και μάλιστα χωρίς να επιστρέψει το αρχικό τίμημα.
 
== Εκστρατείες εναντίον των Αράβων ==
Ο Βασίλειος Β΄ ήθελε να αποκαταστήσει την αυτοκρατορία στα εδάφη που είχαν χαθεί στο παρελθόν. Στις αρχές της δεύτερης χιλιετίας, αποφάσισε να αντιμετωπίσει τον μεγαλύτερο εχθρό του, τον [[Σαμουήλ της Βουλγαρίας]]. Η Βουλγαρία υποτάχθηκε εν μέρει στον Ιωάννη Τσιμισκή κατά την εκστρατεία του τελευταίου κατά των Ρως του Σβιατοσλάβου, αλλά μέρη της χώρας παρέμειναν εκτός του ελέγχου των Βυζαντινών.
 
Στα τέλη του 10ου αιώνα, οι κλυδωνισμοί στο εσωτερικό της Βυζαντινής αυτοκρατορίας ευνόησαν την ανάπτυξη τουτων βουλγαρικού επεκτατισμού σε ολόκληρη τη χερσόνησο του Αίμουβουλγάρων. Με ηγέτη τον Σαμουήλ οι Βούλγαροιβούλγαροι ίδρυσαν ανεξάρτητο κράτος εκτεινόμενοι προς Βορρά μέχρι το Δούναβη και προς Νότο μέχρι τη Θεσσαλία, ενώ οι ληστρικές επιδρομές που επιχειρούσαν ακόμη και μέχρι την [[Πελοπόννησος|Πελοπόννησο]] είχαν εξελιχθεί σε μάστιγα για την αυτοκρατορία.
 
Η βυζαντινήΒυζαντινή κυβέρνηση προσπάθησε να προκαλέσει διχόνοια στις τάξεις των Βουλγάρων επιτρέποντας κατ' αρχάς τη διαφυγή του αιχμάλωτου αυτοκράτορα της Βουλγαρίας, Μπορίς Β'. Μετά την αποτυχία του εγχειρήματος, και κατά τη διάρκεια μίας ανάπαυλας της διαμάχης του με την αριστοκρατία, ο Βασίλειος οδήγησε ένα στρατό 30.000 ανδρών στη Βουλγαρία και πολιόρκησε την πόλη Σερδική (σημερινή [[Σόφια]]) το 986. Έχοντας απώλειες και ανησυχώντας για την αφοσίωση μερικών από τους κυβερνήτες του, ο Βασίλειος ήρε την πολιορκία και αποφάσισε να υποχωρήσει προς τη [[Θράκη]]. Όμως στις [[17 Αυγούστου]] του 986, έπεσε σε ενέδρα και υπέστη σοβαρή ήττα στη Μάχη που έγινε στις Πύλες του Τραϊανού<ref>Πολλοί τοποθετούν λανθασμένα τη μάχη κοντά στη Λάρισα και κατά το έτος 987. Στην πραγματικότητα η μάχη διεξήχθη στις 17 Αυγούστου του 986 κοντά στο σημερινό Ιχτιμάν της Βουλγαρίας.</ref>, γεγονός που σημάδεψε για όλη του τη ζωή την πολιτική του απέναντι στους Βούλγαρους.
 
Ο Βασίλειος διέφυγε με τη βοήθεια του Τάγματος των Βαράγγων και προσπάθησε να καλύψει τις απώλειές του στρέφοντας τον αδελφό του Σαμουήλ, Ααρών, εναντίον του. Ο Ααρών δελεάστηκε από την πρόταση του Βασίλειου να του προσφέρει την αδελφή του, Άννα, σε γάμο (η ίδια που δύο χρόνια αργότερα παντρεύτηκε τον [[Βλαδίμηρος Α' του Κιέβου|Βλαδίμηρο του Κιέβου]]), αλλά οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν όταν ο Ααρών ανακάλυψε ότι η νύφη που του έστειλε ο Βασίλειος δεν ήταν η Άννα.
Το 987 ο Σαμουήλ εξουδετέρωσε τον Ααρών, ενώ ο Βασίλειος ήταν απασχολημένος πολεμώντας εναντίον του Σκληρού και του Φωκά στη Μικρά Ασία. Παρόλο που το 991 συνελήφθη ο αυτοκράτορας της Βουλγαρίας, Ρωμανός, ο Βασίλειος Β΄ έχασε από τους Βούλγαρους τη [[Μοισία]].
 
Το 992 ο Βασίλειος Β΄ υπέγραψε συνθήκη με τον δόγη της [[Βενετία]]ς, Πιέτρο Ορσεόλο Β΄, σύμφωνα με την οποία η Βενετία θα πλήρωνε λιγότερους τελωνειακούς δασμούς στην [[Κωνσταντινούπολη]] σε αντάλλαγμα για τη συμφωνία της στη μεταφορά βυζαντινώνΒυζαντινών στρατευμάτων στη νότια [[Ιταλία]], σε περιόδους πολέμου<ref>Τζον Τζούλιους Νόργουιτς, ''Ιστορία της Βενετίας'' σελ. 158, Φόρμιγξ (1993)</ref>.
 
Τα χρόνια που ο Βασίλειος ήταν απασχολημένος με τις εσωτερικές εξεγέρσεις και την ανάκτηση των ανατολικών συνόρων, ο Σαμουήλ επέκτεινε την κυριαρχία του από την [[Αδριατική θάλασσα]] μέχρι τον [[Μαύρη Θάλασσα|Εύξεινο Πόντο]] ανακτώντας τα περισσότερα εδάφη που είχε η Βουλγαρία πριν την εισβολή του Σβιατοσλάβ Α' του Κιέβου. Επίσης ήταν επικεφαλής καταστροφικών επιδρομών στην κεντρική [[Ελλάδα]], που αποτελούσε μέρος της βυζαντινής επικράτειας. Όμως, τοΤο 996 ο Βυζαντινός στρατηγός [[Νικηφόρος Ουρανός]] επέτυχεπέτυχε συντριπτική νίκη ενάντια στοτων βουλγαρικό στρατόβουλγαρων στη [[Μάχη του Σπερχειού]],καταστρέφοντας τον στρατό τους ολοκληρωτικά. ΩστόσοΜόνο ο Σαμουήλ και ο γιος του, [[Γαβριήλ Ρωμανός]], κατάφεραν να διαφύγουν<ref>Τζορτζ Φίνλεϋ, ''Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από το 716 έως το 1453'', W. Blackwood (1856)</ref>.
 
Από το έτος 1000, ο Βασίλειος Β΄ ήταν ελεύθερος πλέον να επικεντρωθεί σε έναν πόλεμο κατά της Βουλγαρίας, έναν πόλεμο τον οποίο προσέγγισε με επιμονή και στρατηγική διορατικότητα. Εκείνη τη χρονιά, ο στρατηγός Νικηφόρος Ξιφίας κατέλαβε την πόλη Μεγάλη Πρεσθλάβα (Βέλικι Πρέσλαφ), παλιά πρωτεύουσα της Βουλγαρίας. Το 1001 ο ίδιος ο Βασίλειος κατάφερε να ανακτήσει τον έλεγχο στις πόλεις [[Έδεσσα|Βοδενά]], [[Βέροια]] και [[Σέρβια]]. Την επόμενη χρονιά, έχοντας ως βάση τη [[Φιλιππούπολη]], κατέλαβε τη στρατιωτική οδό από τον δυτικό Αίμο έως το Δούναβη, περικόπτοντας έτσι την επικοινωνία μεταξύ της [[Μακεδονία]]ς και της [[Μοισία]]ς. Μετά από αυτή την επιτυχία, πολιόρκησε το Βιδίνιο (Βίντιν), το οποίο τελικά έπεσε μετά από παρατεταμένη αντίσταση. Ο Σαμουήλ αντέδρασε στη βυζαντινή εκστρατεία με ένα τολμηρό χτύπημα. Ξεκίνησε μία μεγάλης κλίμακας επιδρομή στην καρδιά της βυζαντινής Θράκης, επιτιθέμενος στην [[Αδριανούπολη]].
[[Αρχείο:Roman triumph, Basil II.jpg|thumb|300px|Θριαμβική παρέλαση του Βασίλειου Β΄ στην [[Κωνσταντινούπολη]] (από το βιβλίο "Σκυλίτζης της Μαδρίτης")]]
 
Το 1014, ο Βασίλειος ήταν έτοιμος να ξεκινήσει μία εκστρατεία με στόχο την εξάλειψη της αντίστασης των Βουλγάρων. Στις [[29 Ιουλίου]] [[1014]], ο Βασίλειος Β΄ και ο στρατηγός του, [[Νικηφόρος Ξιφίας]], διέλυσαν το βουλγαρικό στρατό στη [[Μάχη του Κλειδίου]] στην οροσειρά [[Μπέλλες]]. Ο Σαμουήλ απέφυγε την αιχμαλωσία χάρη στην ανδρεία του γιου του, Γαβριήλ. Έχοντας συντρίψει τους Βούλγαρους, ο Βασίλειος Β' αιχμαλώτισε 15.000 άνδρες, τους οποίους και τύφλωσε αφήνοντας μόνο έναν μονόφθαλμο ανά 100 τυφλούς άνδρες για να μπορέσουν να επιστρέψουν στον Σαμουήλ. Ο Σαμουήλ αντίκρυσε συγκλονισμένος τον τυφλό στρατό του και δύο ημέρες αργότερα πέθανε μετά από καρδιακό επεισόδιο. Αν και η έκταση της κακομεταχείρισης των Βούλγαρων αιχμαλώτων μπορεί να έχει μεγαλοποιηθεί, το περιστατικό αυτό βοήθησε στο να δοθεί αργότερα στον Βασίλειο Β' η προσωνυμία "ο Βουλγαροκτόνος".
 
Η Βουλγαρία πολέμησε για άλλα τέσσερα χρόνια, καθώς η αντίστασή της αναζωπυρώθηκε από τη σκληρότητα του Βασίλειου Β΄. Την άνοιξη του 1017 ο Βασίλειος Β΄ ξεκίνησε απ' τη [[Μοσυνούπολη]] εναντίον του οχυρού του Λογγά (βρίσκεται μεταξύ Σιδεροχωρίου και Τοιχιού Καστοριάς), το οποίο μετά από σκληρή πολιορκία παραδόθηκε στους Βυζαντινούς. Ο αυτοκράτορας κατέστρεψε εκ θεμελίων το βουλγάρικο οχυρό και μοίρασε τους στασιαστές κατοίκους του ως σκλάβους στους στρατιώτες του. Μετά την κατάληψη του Λογγά ο Βασίλειος κυρίευσε τη γειτονική [[Καστοριά]], που την κατείχαν αρκετά χρόνια οι Βούλγαροι, και στη συνέχεια κατέλαβε την [[Οχρίδα (πόλη)|Οχρίδα]] υποτάσσοντας τελικά τους Βούλγαρους το 1018. Η υποταγή αυτή ήταν το αποτέλεσμα της συνεχιζόμενης στρατιωτικής πίεσης και της επιτυχημένης διπλωματικής εκστρατείας που στόχευε στη διχόνοια και στην εξαγορά της βουλγαρικής ηγεσίας. Με τη νίκη επί των Βουλγάρων και τη μετέπειτα υποταγή των [[Σέρβοι|Σέρβων]], εκπληρώθηκε ένας από τους στόχους του Βασίλειου Β', καθώς η αυτοκρατορία ανέκτησε τα σύνορά της στον [[Δούναβης|Δούναβη]] για πρώτη φορά μετά από 400 χρόνια. Ο Βασίλειος γιόρτασε το γεγονός με ένα θρίαμβο στην [[Αθήνα]], αφού πριν επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη συνέχισε την προέλασή του από τη [[Στρώμνιτσα]] έως το [[Μελένικο]], εισέβαλε στη [[Πελαγονία]] και από την πεδιάδα της [[Αλμωπία]]ς έφθασε στη [[Θεσσαλονίκη]] ([[1015]]) και στη συνέχεια μέσω [[Λιβαδειά|Λιβαδιάς]]<ref>[[Κωστής Παλαμάς]], Η φλογέρα του Βασιλιά, Λόγος έχτος</ref> έφτασε στην Αθήνα, όπου παρέμεινε αρκετό χρονικό διάστημα και προσκύνησε στην [[Παναγία η Αθηνιώτισσα|Παναγία την Αθηνιώτισσα]] (στον Παρθενώνα)<ref>[[Κωστής Παλαμάς]], Η φλογέρα του Βασιλιά, Λόγος Έβδομος,'Ογδοος και Ένατος σσ.83-116,Εκδ. γράμματα, 1993</ref><ref>{{cite book|author=Αριστείδης Πανώτης|title=Το Συνοδικόν της εν Ελλάδι Εκκλησίας|volume=A|publisher=Εκδόσεις Σταμούλη|year=2008|pages=310|isbn=978-960-8116-17-7}}</ref>. Μετά πήγε στον [[Πειραιάς|Πειραιά]], όπου ήταν συγκεντρωμένος ο στόλος του, επιβιβάστηκε στα καράβια και έπλευσε στην Κωνσταντινούπολη. Από τη “Χρυσή Πύλη” μπήκε θριαμβευτικά στην πρωτεύουσα, στεφανωμένος με χρυσό στεφάνι και όρθιος πάνω σε μεγαλόπρεπο άρμα.
Ανώνυμος χρήστης