Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Ελληνική μυθολογία»

Πολυμέσα. Φωτο. Θεογονία, Έργα και Ημέραι. Πίνδαρος. Ηρόδοτος. Αχιλλέας. Δώδεκα Ολύμπιοι. Πλάτων
(Πολυμέσα. Φωτο. Θεογονία, Έργα και Ημέραι. Πίνδαρος. Ηρόδοτος. Αχιλλέας. Δώδεκα Ολύμπιοι. Πλάτων)
[[Αρχείο:Greek trinity.png|μικρογραφία|400x400εσ|Ελληνική Τριάδα: [[Δίας (μυθολογία)|Δίας]], [[Ποσειδώνας (μυθολογία)|Ποσειδωξνας]], [[Άδης (μυθολογία)|Άδης]]]]
[[Αρχείο:Zeus Otricoli Pio-Clementino Inv257.jpg|thumb|right|[[Δίας (μυθολογία)|Δίας]] του Οτρίκολι. Μάρμαρο, ρωμαϊκό αντίγραφο από ένα ελληνικό πρωτότυπο του τέταρτου αιώνα π.Χ.]]
Ο όρος '''ελληνική μυθολογία''' καλύπτει το σύνολο των [[Μύθος|μύθων]] και των διδαχών που σχετίζονται με την ελληνική παράδοση, έτσι όπως παρουσιάζονται στα κείμενα της [[Αρχαία ελληνική γλώσσα|αρχαίας ελληνική]]ς γραμματείας. Ως ελληνική μυθολογία ορίζεται συγκεκριμένα η αφήγηση των μυθικών ιστορημάτων που δημιουργήθηκαν από τους αρχαίους [[Έλληνες]] και αφορούσαν τους [[Θεός|θεούς]] και τους [[Ήρωας|ήρωες]] τους, τη φύση του κόσμου και τις τελετουργικές πρακτικές της λατρείας τους.
 
Οι σύγχρονοι ερευνητές αναφέρονται στους μύθους και τους μελετούν για να κατανοήσουν τον συμβολισμό τους, τους θρησκευτικούς και πολιτικούς θεσμούς των [[Αρχαία Ελλάδα|αρχαίων Ελλήνων]] και γενικά τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.<ref name="Helios">Τόμος Ελλάς, Λήμμα Ελληνική μυθολογία. ''Εγκυκλοπαίδεια Ήλιος'' (1952)</ref> Οι χρονολογικά μεταγενέστεροι ελληνικοί μύθοι εντάσσονται στον χώρο της [[λαογραφία]]ς και δεν αφορούν τη μυθολογία με την καθ'εαυτού στενή έννοια του όρου.
 
Η ελληνική μυθολογία συνίσταται σε μια πλούσια συλλογή αφηγημάτων που αναφέρονται στην προέλευση του κόσμου και εξιστορούν την ζωή και τις περιπέτειες μιας ευρείας ποικιλίας θεών, ηρώων, ηρωίδων και άλλων μυθολογικών πλασμάτων. Αυτές οι ιστορίες αρχικά διαμορφώθηκαν μέσω της προφορικής και ποιητικής παράδοσης, πριν να διαδοθούν γραπτώς μέσα από τα έργα της [[Αρχαία ελληνική λογοτεχνία|ελληνικής λογοτεχνίας]]. Οι παλαιότερες γνωστές λογοτεχνικές πηγές είναι τα δύο έπη, η [[Ιλιάδα]] και η [[Οδύσσεια]] του [[Όμηρος|Ομήρου]] (8ος αιώνας π.Χ.), που είναι αφιερωμένα στα γεγονότα του [[Τρωικός πόλεμος|Τρωικού πολέμου]] και στις περιπέτειες του [[Οδυσσέας|Οδυσσέα]] που ακολούθησαν. Θεωρούνται επίσης κατ'εξοχήν πολύτιμη πηγή στοιχείων τα ποιητικά έργα του [[Ησίοδος|Ησίοδου]] (8ος αιώνας π.Χ.), η [[Θεογονία]] και τα [[Έργα και Ημέραι]], που αναφέρονται στην αρχαία ελληνική αντίληψη για την δημιουργία του κόσμου, την διαδοχή των θείων κυβερνητών, τη διαδοχή των ανθρώπινων εποχών, την προέλευση του ανθρώπινου δράματος και των θυσιαστικών πρακτικών. Διάφοροι μύθοι έχουν επίσης συντηρηθεί από τους [[Ομηρικοί Ύμνοι|ομηρικούς ύμνους]], τμήματα ποιημάτων του επικού κύκλου, λυρικά ποιήματα, έργα τραγωδών του [[5ος αιώνας π.Χ.|5ου αιώνα π.Χ.]], γραφές των μελετητών και των ποιητών της [[Ελληνιστική περίοδος|ελληνιστικής περιόδου]] και κείμενα από συγγραφείς των ρωμαϊκών χρόνων, όπως του [[Πλούταρχος|Πλούταρχου]] και του [[Παυσανίας|Παυσανία]].
 
Οι παλαιότερες γνωστές λογοτεχνικές πηγές είναι τα δύο έπη, η [[Ιλιάδα]] και η [[Οδύσσεια]] του [[Όμηρος|Ομήρου]] (8ος αιώνας π.Χ.), που είναι αφιερωμένα στα γεγονότα του [[Τρωικός πόλεμος|Τρωικού πολέμου]] και στις περιπέτειες του [[Οδυσσέας|Οδυσσέα]] που ακολούθησαν. Θεωρούνται επίσης κατ'εξοχήν πολύτιμη πηγή στοιχείων τα ποιητικά έργα του [[Ησίοδος|Ησίοδου]] (8ος αιώνας π.Χ.), η [[Θεογονία]] και τα [[Έργα και Ημέραι]], που αναφέρονται στην αρχαία ελληνική αντίληψη για την δημιουργία του κόσμου, την διαδοχή των θείων κυβερνητών, τη διαδοχή των ανθρώπινων εποχών, την προέλευση του ανθρώπινου δράματος και των θυσιαστικών πρακτικών.
Τα μνημειακά στοιχεία στις [[Μυκηναϊκός πολιτισμός|Μυκήνες]] και τη [[Μινωικός πολιτισμός|Μινωική Κρήτη]] βοήθησαν στην επίλυση πολλών ερωτημάτων που προέκυπταν από τα ομηρικά έπη και χορήγησαν αρχαιολογικές αποδείξεις για πολλές από τις μυθολογικές λεπτομέρειες που αφορούν τους Θεούς και τους ήρωες. Η ελληνική μυθολογία απεικονίστηκε επίσης σε χειροποίητα αντικείμενα. Η αγγειοπλαστική του 8ου αιώνα π.Χ απεικονίζει σκηνές από τον τρωικό κύκλο, καθώς επίσης και τις περιπέτειες του [[Ηρακλής (μυθολογία)|Ηρακλή]]. Στην αρχαϊκή, κλασσική και ελληνιστική περίοδο, οι ομηρικές και διάφορες άλλες μυθολογικές σκηνές συμπληρώνουν τα υπάρχοντα λογοτεχνικά στοιχεία.<ref name="Br">"Ελληνική Μυθολογία". Εγκυκλοπαίδεια Britannica (2002)</ref>
 
Διάφοροι μύθοι έχουν επίσης συντηρηθεί από τους [[Ομηρικοί Ύμνοι|ομηρικούς ύμνους]], τμήματα ποιημάτων του επικού κύκλου, λυρικά ποιήματα, έργα τραγωδών του [[5ος αιώνας π.Χ.|5ου αιώνα π.Χ.]], γραφές των μελετητών και των ποιητών της [[Ελληνιστική περίοδος|ελληνιστικής περιόδου]] και κείμενα από συγγραφείς των ρωμαϊκών χρόνων, όπως του [[Πλούταρχος|Πλούταρχου]] και του [[Παυσανίας|Παυσανία]].
Η ελληνική μυθολογία έχει ουσιώδη επιρροή στον δυτικό πολιτισμό γενικότερα, στην φιλοσοφία του, στην ιστορία του, στην πολιτική του, στις τέχνες και στη λογοτεχνία του και θεωρείται βασικό στοιχείο της δυτικής κληρονομιάς. Αποτελεί δε μέρος της εκπαίδευσης, από νεαρή ηλικία, σε πολλές δυτικές χώρες με σημαντική ελληνομάθεια. Ποιητές, διανοούμενοι και καλλιτέχνες από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα έχουν αντλήσει από την ελληνική μυθολογία έμπνευση, έχουν αποδώσει σύγχρονες έννοιες και ανακαλύψει σχετικότητα με τα κλασσικά μυθολογικά θέματα και τον σύγχρονο κόσμο.<ref>J.M. Foley, Παραδοσιακή Τέχνη του Ομήρου, 43</ref>
 
[[Αρχείο:Leda - after Michelangelo Buonarroti.jpg|thumb|Ο Δίας, μεταμορφωμένος σε κύκνο, αποπλανεί την Λήδα, την βασίλισσα της Σπάρτης]]Τα μνημειακά στοιχεία στις [[Μυκηναϊκός πολιτισμός|Μυκήνες]] και τη [[Μινωικός πολιτισμός|Μινωική Κρήτη]] βοήθησαν στην επίλυση πολλών ερωτημάτων που προέκυπταν από τα ομηρικά έπη και χορήγησαν αρχαιολογικές αποδείξεις για πολλές από τις μυθολογικές λεπτομέρειες που αφορούν τους Θεούς και τους ήρωες. Η ελληνική μυθολογία απεικονίστηκε επίσης σε χειροποίητα αντικείμενα.
 
Τα μνημειακά στοιχεία στις [[Μυκηναϊκός πολιτισμός|Μυκήνες]] και τη [[Μινωικός πολιτισμός|Μινωική Κρήτη]] βοήθησαν στην επίλυση πολλών ερωτημάτων που προέκυπταν από τα ομηρικά έπη και χορήγησαν αρχαιολογικές αποδείξεις για πολλές από τις μυθολογικές λεπτομέρειες που αφορούν τους Θεούς και τους ήρωες. Η ελληνική μυθολογία απεικονίστηκε επίσης σε χειροποίητα αντικείμενα. Η αγγειοπλαστική του 8ου αιώνα π.Χ απεικονίζει σκηνές από τον τρωικό κύκλο, καθώς επίσης και τις περιπέτειες του [[Ηρακλής (μυθολογία)|Ηρακλή]]. Στην αρχαϊκή, κλασσική και ελληνιστική περίοδο, οι ομηρικές και διάφορες άλλες μυθολογικές σκηνές συμπληρώνουν τα υπάρχοντα λογοτεχνικά στοιχεία.<ref name="Br">"Ελληνική Μυθολογία". Εγκυκλοπαίδεια Britannica (2002)</ref>
 
Η ελληνική μυθολογία έχει ουσιώδη επιρροή στον δυτικό πολιτισμό γενικότερα, στην φιλοσοφία του, στην ιστορία του, στην πολιτική του, στις τέχνες και στη λογοτεχνία του και θεωρείται βασικό στοιχείο της δυτικής κληρονομιάς. Αποτελεί δε μέρος της εκπαίδευσης, από νεαρή ηλικία, σε πολλές δυτικές χώρες με σημαντική ελληνομάθεια. Ποιητές, διανοούμενοι και καλλιτέχνες από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα έχουν αντλήσει από την ελληνική μυθολογία έμπνευση, έχουν αποδώσει σύγχρονες έννοιες και ανακαλύψει σχετικότητα με τα κλασσικά μυθολογικά θέματα και τον σύγχρονο κόσμο.<ref>J.M. Foley, Παραδοσιακή Τέχνη του Ομήρου, 43</ref>
 
Ποιητές, διανοούμενοι και καλλιτέχνες από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα έχουν αντλήσει από την ελληνική μυθολογία έμπνευση, έχουν αποδώσει σύγχρονες έννοιες και ανακαλύψει σχετικότητα με τα κλασσικά μυθολογικά θέματα και τον σύγχρονο κόσμο.<ref>J.M. Foley, Παραδοσιακή Τέχνη του Ομήρου, 43</ref>
 
== Πηγές της ελληνικής μυθολογίας ==
[[Αρχείο:Gustave Moreau 006.jpg|thumb|right|Ο [[Προμηθέας]], έργο του [[Γκυστάβ Μορώ]]]]
[[Αρχείο:RomanVirgilFolio014rVergilPortrait.jpg|thumb|right|Ο Λατίνος ποιητής Βιργίλιος (εδώ σε χειρόγραφο του 5ου αιώνα), περιέσωσε λεπτομέρειες από ελληνικούς μύθους σε πολλά από τα έργα του.]]
[[Αρχείο:Akhilleus Charun Cdm Paris 2783.jpg|thumb|right|Ο [[Αχιλλέας]] σκοτώνει έναν Τρωαδίτη αιχμάλωτο ενώ ο [[Χάρων (μυθολογία)|Χάρων]] παρακολουθεί. Ετρουσκικό ''ερυθρόμορφο αγγείο του 4 αι. π.χ.'']]
Η ελληνική μυθολογία είναι σήμερα γνωστή από την αρχαία ελληνική λογοτεχνία. Εκτός από τις γραπτές πηγές, υπάρχουν μυθικές μορφές οπτικοποιημένες σε διάφορα μέσα που χρονολογούνται από τη γεωμετρική περίοδο (900-800 π.Χ.) και έπειτα.<ref name="Graf200">F. Graf, ''Ελληνική Μυθολογία'', 200</ref>
=== Λογοτεχνικές πηγές ===
[[Αρχείο:Ἡσίοδος ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ Hesiod Hesíodo Works Trabajos.jpg|μικρογραφία|[[Ησίοδος|Ἡσίοδος]]. [[Έργα και Ημέραι|''Έργα και Ημέραι'']]]]
Η μυθική αφήγηση είναι κυρίαρχη σχεδόν σε κάθε μορφή της ελληνικής λογοτεχνίας. Το μοναδικό μυθογραφικό εγχειρίδιο που επέζησε από την αρχαιότητα είναι η [[Βιβλιοθήκη Απολλόδωρου|Βιβλιοθήκη του Απολλόδωρου]], η οποία προσπαθεί να συνδυάσει τις αντιφατικές ιστορίες των ποιητών και να παράσχει μια ενιαία εκδοχή της παραδοσιακής ελληνικής μυθολογίας.<ref name="Hard1">R. Hard, ''The Routledge Handbook of Greek Mythology'', 1</ref>
 
Μεταξύ των λογοτεχνικών πηγών, χρονολογικά πρώτα, είναι τα δύο επικά ποιήματα του Ομήρου, η [[Ιλιάδα]] και η [[Οδύσσεια]]. Οι [[Ομηρικοί Ύμνοι]], παρά το όνομά τους, δεν έχουν καμία σχέση με τον [[Όμηρος|Όμηρο]]. Άλλοι ποιητές ολοκλήρωσαν τον συγκεκριμένο επικό κύκλο με μικρότερα ποιήματα, αλλά τα περισσότερα δεν έχουν σωθεί.<ref name="Miles7">Miles, ''Κλασική Μυθολογία στην Αγγλική Λογοτεχνία'', 7</ref>
 
Ο [[Ησίοδος]], ένας σύγχρονος του Ομήρου, καταθέτει στη [[Θεογονία]] (προέλευση των Θεών) την πληρέστερη καταγραφή των πρώιμων ελληνικών μύθων. Οι μύθοι της Θεογονίας, που διαμόρφωσαν τις λαϊκές δοξασίες, διηγούνται τη δημιουργία του κόσμου, την προέλευση των Θεών, των τιτάνων, των γιγάντων και τον σχηματισμό των γενεαλογιών. Στο [[Έργα και Ημέραι]] του Ησίοδου, ένα διδακτικό ποίημα για τη αγροτική ζωή, περιλαμβάνει επίσης τους μύθους του [[Προμηθέας|Προμηθέα]], της [[Πανδώρα]]ς και των τεσσάρων εποχών. Ο ποιητής δίνει συμβουλές ώστε να επιβιώσεις σε έναν επικίνδυνο κόσμο που καθίσταται ακόμα πιο επικίνδυνος από τους Θεούς.<ref name="Br" />
 
Οι λυρικοί ποιητές εμπνέονταν συχνά από μύθους, αλλά η βαθμιαία επεξεργασία μετέτρεπε τα έργα σε λιγότερο αφηγηματικά και περισσότερο υπαινικτικά. Σαν αποτέλεσμα, ο [[Πίνδαρος]], ο [[Βακχυλίδης]], ο Σιμωνίδης, και οι βουκολικοί ποιητές, όπως ο [[Θεόκριτος]] και ο Βίων, παρέχουν μεμονωμένα μυθολογικά γεγονότα στα έργα τους.<ref name="Klatt-Brazouskixii">Klatt-Brazouski, ''Αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή Μυθολογία'', xii</ref> Απ’ την άλλη, οι μύθοι ήταν σε περίοπτη θέση στο κλασσικό αθηναϊκό δράμα. Οι τρεις μεγάλοι τραγικοί συγγραφείς [[Αισχύλος]], [[Σοφοκλής]] και [[Ευριπίδης]] εμπνεύστηκαν σε πολλά έργα τους από την μυθική εποχή των ηρώων και του [[Τρωικός πόλεμος|Τρωικού πολέμου]]. Έτσι πολλές από τις μεγάλες μυθικές ιστορίες (π.χ. ο [[Αγαμέμνων]] και τα παιδιά του, ο [[Οιδίπους]], ο [[Ιάσων]], η [[Μήδεια]] κ.λπ.) πήραν την κλασική μορφή τους μέσα από τραγικά θεατρικά έργα. Και ο κωμικός θεατρικός συγγραφέας [[Αριστοφάνης]] επίσης χρησιμοποίησε τους μύθους, π.χ. στους [[Όρνιθες (κωμωδία)|Όρνιθες]] και στους [[Βάτραχοι (κωμωδία)|Βατράχους]].<ref name="Miles8">Miles, ''Κλασική Μυθολογία στην Αγγλική Λογοτεχνία'', 8</ref>
# Οι μεταγενέστεροι Έλληνες ποιητές του τέλους της Αρχαιότητας [[Νόννος ο Πανοπολίτης]] και [[Κόιντος ο Σμυρναίος]].
# Τα αρχαία μυθιστορήματα του [[Απουλήιος|Απουλήιου]], του [[Πετρώνιος|Πετρώνιου]], του [[Λολλιανός|Λολλιανού]], του [[Ηλιόδωρος ο Εμμεσηνός|Ηλιόδωρου]] και του [[Αχιλλεύς Τάτιος|Αχιλλέα Τατίου]],
<gallery widths="150" heights="150">
Αρχείο:Homer British Museum.jpg|[[Όμηρος|Όμηρο]]
Αρχείο:Pseudo-Seneca BM GR1962.8-24.1.jpg|[[Ησίοδος]]
Αρχείο:Herodotus-icon.jpg|[[Ηρόδοτος]]
Αρχείο:Pindar statue.jpg|[[Πίνδαρος]]
</gallery>
 
Το Fabulae και το Astronomica του Ρωμαίου συγγραφέα Υγίνου είναι δύο σημαντικές, μη ποιητικές επιτομές της ελληνικής μυθολογίας. Το Imagines του [[Φιλόστρατοι|Φιλόστρατου]] του πρεσβύτερου και του νεότερου και οι περιγραφές του [[Καλλίστρατος|Καλλίστρατου]], είναι άλλες δύο χρήσιμες πηγές. Τέλος, ο χριστιανικός συγγραφέας και φιλόσοφος Αρνόβιος αναφέρει κάποιες πρακτικές λατρείας προκειμένου να τις δυσφημήσει, ενώ και διάφοροι άλλοι βυζαντινοί συγγραφείς παρέχουν σημαντικές λεπτομέρειες για μύθους, που πηγάζουν από χαμένα ελληνικά έργα. Άλλα έργα που βοήθησαν σημαντικά στη συντήρηση των μύθων είναι το λεξικό του [[Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς|Ησύχιου]], η [[Σούδα (λεξικό)|Σούδα]], και οι πραγματείες του [[Ιωάννης Τζέτζης|Ιωάννη Τζέτζη]] και του [[Ευστάθιος Θεσσαλονίκης|Ευστάθιου Θεσσαλονίκης]].
|- style="vertical-align: top;"
|
* [[Βοκάκιος]], (Giovanni Boccaccio)
* [[Τόμας Μπούλφιντς]], (Thomas Bulfinch)
* [[Γιόχαν Τζάκομπ Μπαχόφεν]], (Johann Jakob Bachofen)
* [[Τζέιμς Φρέιζερ]], (James George Frazer)
* [[Τζέιν Έλεν Χάρισον]], (Jane Ellen Harrison)
* [[Βάλτερ Μπάρκερτ]], (Walter Burkert)
* [[Ότο Ρανκ]], (Otto Rank)
* [[Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ]], (Carl Jung)
* [[Ότο Βάλτερ]], (Otto Walter)
|
* [[Έντιθ Χάμιλτον]], (Edith Hamilton)
* [[Καρλ Κέρενυι]], (Karl Kerenyi)
* [[Ρόμπερτ Γκρέιβς]], (Robert Graves)
* [[Μαρίζα Γκιμπουτάς]] (Marija Gimbutas)
* [[Κλοντ Λεβί Στρος]], (Claude Lévi-Strauss)
* [[Μάικλ Γκραντ]], (Michael Grant)
* [[Τζόζεφ Κάμπελ]], (Joseph Campbell)
* [[Τίμοθυ Γκαντζ]], (Timothy Gantz)
* [[Χ.Ρ. Ρόουζ]], (H.R. Rose)
* [[Οβίδιος]], (Ovidius)
|}
 
== Έρευνα της μυθικής ιστορίας ==
{{Κύριο|Γένη των Ανθρώπων (μυθολογία)}}
 
Η μυθολογία έχει αλλάξει κατά τη διάρκεια του χρόνου για να προσαρμοστεί στην εξέλιξη του ελληνικού πολιτισμού . Οι πρώτοι κάτοικοι της [[Βαλκάνια|βαλκανικής χερσονήσου]], που ήταν γεωργικοί πληθυσμοί είχαν αποδώσει ένα πνεύμα σε κάθε φυσικό φαινόμενο. Με την πάροδο του χρόνου, αυτά τα ασαφή πνεύματα απέκτησαν ανθρώπινη μορφή και εντάχθηκαν στην μυθολογία ως θεοί και θεές. Κατά την κάθοδο φυλών από βόρεια, ήρθε και ένα νέο θεϊκό πάνθεον, βασισμένο στην κατάκτηση, τη δύναμη, την ανδρεία στη μάχη και τον ηρωισμό. Παλαιότερες θεότητες του γεωργικού κόσμου αφομοιώθηκαν με ισχυρότερες ή απαξιώθηκαν πλήρως.
 
Το επίτευγμα της επικής ποίησης ήταν να δημιουργηθούν οι ιστορικοί κύκλοι, και κατά συνέπεια να αναπτυχθεί μια έννοια μυθολογικής χρονολογίας. Αν και οι αντιφάσεις στις ιστορίες καθιστούν μια απόλυτη χρονολόγηση αδύνατη, κατά προσέγγιση είναι εφικτή. Η μυθολογική ιστορία του κόσμου διαιρείται σε 3 ή 4 ευρύτερες περιόδους:
 
# '''Η εποχή των Θεών''' ''ή'' '''Θεογονία'''(γέννηση των Θεών): μύθοι σχετικά με την προέλευση του κόσμου, των Θεών και της ανθρώπινης φυλής.
# '''Η εποχή Θεών και Ανθρώπων''': ιστορίες αλληλεπιδράσεων μεταξύ Θεών, ημίθεων, και θνητών.
# '''Η εποχή των Ηρώων''', όπου η θεία δραστηριότητα είναι περιορισμένη. <br /> Ο τελευταίος και μέγιστος των ηρωικών μύθων είναι του Τρωικού πολέμου (θεωρείται από πολλούς ερευνητές ως ξεχωριστή τέταρτη περίοδος).
 
Ενώ η εποχή των θεών παρουσιάζει συνήθως περισσότερο ενδιαφέρον για τους σύγχρονους σπουδαστές του μύθου, οι Έλληνες συγγραφείς των αρχαϊκών και κλασσικών εποχών είχαν μια σαφή προτίμηση για την εποχή των ηρώων. Παραδείγματος χάριν, η [[Ιλιάδα]] και η [[Οδύσσεια]] επισκίασαν τη θεόπνευστη [[Θεογονία]] και τους Ομηρικούς Ύμνους και σε έκταση αλλά και σε δημοτικότητα. Χάρη στην επιρροή του Ομήρου η [[Λατρεία Ηρώων (αρχαία Ελλάδα)|"λατρεία ηρώων"]] οδηγεί σε μια αναδόμηση της πνευματικής ζωής, που διαχωρίζει τους θεούς από τους θεϊκούς ήρωες, τους Ολύμπιους και τους Χθόνιους. Στο [[Έργα και Ημέραι]], ο [[Ησίοδος]] διακρίνει σε τέσσερις γενιές (ή φυλές) την ιστορία του ανθρώπου: την χρυσή, την ασημένια, την χάλκινη, και την σιδηρά εποχή. Αυτές οι γενιές (ή φυλές) είναι χωριστές δημιουργίες των θεών που αντιστοιχούν σε εποχές. Έτσι, η χρυσή γενιά αντιστοιχεί στην κυριαρχία του Κρόνου, ενώ οι επόμενες, στην βασιλεία του Δία. Ο Ησίοδος παρεμβάλλει την γενιά-εποχή (ή τη φυλή) των ηρώων αμέσως μετά την εποχή του χαλκού. Η τελευταία εποχή είναι, σύμφωνα με τον ποιητή, η εποχή του σιδήρου, κατά τη διάρκεια της οποίας έζησε και ο ίδιος. Ο ποιητής την θεωρεί ως την χειρότερη και εξηγεί την παρουσία του κακού μέσω του μύθου της Πανδώρας. Στο [[Μεταμορφώσεις (ποίημα)|Μεταμορφώσεις]], ο Οβίδιος ακολουθεί τη θεωρία του Ησιόδου για τις τέσσερις εποχές.
=== Εποχή των Θεών ===
==== Κοσμογονία και κοσμολογία ====
[[Αρχείο:Hesiod, Theogony, Venice, Gr. 464.jpg|μικρογραφία|[[Θεογονία]]]]
[[Αρχείο:Michelangelo Caravaggio 003.jpg|thumb|left|Απεικόνιση του Θεού Έρωτα. Πίνακας του [[Καραβάτζιο]], περ. 1600]]
Οι «μύθοι προέλευσης» ή οι «μύθοι δημιουργίας» αποτελούν μια προσπάθεια να καταστεί ο κόσμος κατανοητός και να εξηγηθεί η προέλευση του με απλούς όρους. Η ευρύτατα αποδεκτή άποψη για την αρχή των πραγμάτων όπως αναφέρεται από τον Ησίοδο στη [[Θεογονία]], ξεκινά με το [[Χάος (μυθολογία)|Χάος]], την πραγματική ανυπαρξία των πάντων. Από το κενό προέκυψε η [[Γαία (μυθολογία)|Γαία]] και μερικά άλλα αρχικά θεία όντα: ο [[Έρωτας (μυθολογία)|Έρωτας]], η Άβυσσος (τα [[Τάρταρα]]), και ο [[Έρεβος]]. Χωρίς αρσενική βοήθεια η [[Γαία (μυθολογία)|Γαία]] γέννησε τον [[Ουρανός (μυθολογία)|Ουρανό]] που την γονιμοποίησε αργότερα. Από την ένωση αυτή γεννήθηκαν πρώτα οι [[τιτάνες]]: έξι αρσενικά και έξι θηλυκά όντα ([[Ωκεανός (μυθολογία)|Ωκεανός]], [[Κοίος]], [[Κρίος]], [[Υπερίων (μυθολογία)|Υπερίων]], [[Ιαπετός (μυθολογία)|Ιαπετός]] και [[Κρόνος (μυθολογία)|Κρόνος]], [[Θεία (μυθολογία)|Θεία]], [[Ρέα (μυθολογία)|Ρέα]], [[Θέμις]], [[Μνημοσύνη]], [[Φοίβη (μυθολογία)|Φοίβη]] και [[Τηθύς]]), κατόπιν οι μονόφθαλμοι [[Κύκλωπες]] και οι [[Εκατόγχειρες]]. Ο Κρόνος (ο νεότερος, πολύ πανούργος και πιο φοβερός από τα παιδιά της Γαίας) με την προτροπή της μητέρας του ευνούχισε τον πατέρα του Ουρανό και έγινε ο κυβερνήτης των Θεών με την αδελφή του [[Ρέα (μυθολογία)|Ρέα]] ως σύζυγο του ενώ οι άλλοι τιτάνες έγιναν αυλικοί του. Η σύγκρουση πατέρα-γιου επαναλήφθηκε όταν ο Κρόνος ήρθε αντιμέτωπος με τον γιο του, [[Δίας (μυθολογία)|Δία]]. Ο Δίας, με την βοήθεια της μητέρα του Ρέας, προκάλεσε τον Κρόνο σε πόλεμο για την βασιλεία των Θεών. Εν τέλει, με τη βοήθεια των Κυκλώπων, που ελευθέρωσε από τα [[Τάρταρα]], ο Δίας και οι σύμμαχοί του νίκησαν, ενώ ο Κρόνος και οι τιτάνες φυλακίστηκαν στα Τάρταρα.
 
==== Ελληνικό Πάνθεον ====
[[Αρχείο:OlympiansRaffaello, concilio degli dei 02.jpg|thumbμικρογραφία|Οι 450x450εσ|[[Δώδεκα Ολύμπιοι, έργοθεοί του Monsiau,Ολύμπου|θεοί του 18οςΟλύμπου]] αιώνας''(Ραφαήλ)'']]
Σύμφωνα με την κλασική μυθολογία, μετά την ανατροπή των [[Τιτάνες|Τιτάνων]], καθιερώθηκε το νέο Πάνθεο των θεών και θεοτήτων. Μεταξύ των κυριότερων ελληνικών θεοτήτων της ελληνικής μυθολογίας ήταν οι [[Θεοί του Ολύμπου|Δώδεκα Ολύμπιοι]] (ο περιορισμός του αριθμού τους σε δώδεκα αποτελεί μια σχετικά σύγχρονη καινοτομία), που κατοικούσαν στο όρος [[Όλυμπος]] υπό το βλέμμα του [[Δίας (μυθολογία)|Δια]]. Εκτός από τους Ολύμπιους, οι [[Αρχαίοι Έλληνες|Έλληνες]] λάτρευαν και θεότητες της υπαίθρου, τον τραγόμορφο [[Πάνας|Πάνα]], τις [[Νύμφες]] (πνεύματα των ποταμών), τις [[Ναϊάδες]] (που κατοικούσαν σε πηγές), τις [[Νηρηίδες]] (που κατοικούσαν στη θάλασσα), θεϊκούς ποταμούς, [[Σάτυροι]], και άλλοι. Επιπλέον, υπήρχαν και σκοτεινές δυνάμεις του κάτω κόσμου, όπως οι [[Ερινύες]], που τιμωρούσαν αυτούς που διέπρατταν εγκλήματα κατά συγγενών τους. Προς τιμήν του αρχαίου ελληνικού Πανθέου, ποιητές συνέθεσαν τους [[Ομηρικοί Ύμνοι|Ομηρικούς Ύμνους]] (ένα σύνολο από τριάντα τρία τραγούδια).
 
Οι περισσότεροι θεοί σχετίζονται με συγκεκριμένες πτυχές της ζωής. Για παράδειγμα, η [[Αφροδίτη (μυθολογία)|Αφροδίτη]] ήταν η θεά του έρωτα και της ομορφιάς, ο [[Άρης (μυθολογία)|Άρης]] ήταν ο θεός του πολέμου, ο [[Άδης (μυθολογία)|Άδης]] ήταν ο θεός των νεκρών, και η [[Εστία (μυθολογία)|Αθηνά]] η θεά της σοφίας και του θάρρους. Ορισμένες θεότητες, όπως ο [[Απόλλων]] και ο [[Διόνυσος]], ήταν πολύπλοκες προσωπικότητες και συνδύαζαν πολλές λειτουργίες, ενώ άλλες, όπως η [[Εστία (μυθολογία)|Εστία]] και [[Ήλιος (μυθολογία)|Ήλιος]], ήταν κάτι παραπάνω από προσωποποιήσεις. Οι πιο εντυπωσιακοί [[Αρχαίος ελληνικός ναός (αρχιτεκτονική)|ναοί]] έτειναν να είναι αφιερωμένοι σε έναν περιορισμένο αριθμό θεών, που ήταν το επίκεντρο της μεγάλης πανελλαδικής λατρείας. Ήταν, ωστόσο, κοινό για μεμονωμένες περιοχές και χωριά να αφιερώνουν τις δίκες τους λατρείες σε ελάσσονες θεούς. Πολλές πόλεις, επίσης τιμούσαν τους πιο γνωστούς θεούς με ασυνήθιστα τοπικά έθιμα και τους συνέδεαν με παράξενους μύθους που ήταν ευρύτερα άγνωστοι. Κατά την ηρωική εποχή, η λατρεία των ηρώων (ή ημίθεων) συμπληρώνει αυτή των θεών.
 
Ο [[Ηρόδοτος]] στο Β΄ βιβλίο του (Ευτέρπη), μας λέει ότι η προέλευση όλων των θεών ήταν από τους αρχαίους Αιγύπτιους, οι οποίοι ήταν οι πρώτοι που δημιούργησαν τα ονόματα των δώδεκα θεών, ίδρυσαν βωμούς, αγάλματα, ναούς προς τιμήν τους και έπειτα τα υιοθέτησαν οι Έλληνες
<ref>Herodotus Hist., Historiae
Book 2, section 4, line 11
 
Δυώδεκά
τε θεῶν ἐπωνυμίας ἔλεγον πρώτους Αἰγυπτίους νομίσαι καὶ
<ref>Herodotus Hist., Historiae
Book 2, section 50, line 1
 
Σχεδὸν δὲ καὶ πάντων τὰ οὐνόματα τῶν θεῶν ἐξ Αἰγύπτου
ἐλήλυθε ἐς τὴν Ἑλλάδα. Διότι μὲν γὰρ ἐκ τῶν βαρβάρων
Από την μεγάλη ποικιλία μύθων και θρύλων από όπου αποτελείται η ελληνική μυθολογία, οι γηγενείς θεότητες περιγράφονται ως έχουσες ιδανικά σώματα. Σύμφωνα με τον Walter Burkert, το χαρακτηριστικό γνώρισμα του ελληνικού ανθρωπομορφισμού είναι ότι "οι θεοί είναι άτομα, και όχι αφηρημένες έννοιες, ιδέες η αντιλήψεις". Ανεξάρτητα από τις υποκείμενες μορφές, οι αρχαίοι ελληνικοί θεοί έχουν πολλές φανταστικές ικανότητες. Για παράδειγμα, οι θεοί δεν επηρεάζονται από ασθένειες, και μπορούν να τραυματιστούν κάτω από εξαιρετικά ασυνήθιστες περιστάσεις. Οι Έλληνες θεωρούσαν την αθανασία ως διακριτικό χαρακτηριστικό των θεών. Η αθανασία, καθώς και η αιώνια νεότητα, προέκυπταν από την συνεχή χρήση [[αμβροσία]]ς και [[νέκταρ]]ος, με τα όποια το θεϊκό αίμα ανανεωνόταν στις φλέβες τους.
 
[[Αρχείο:Leda - after Michelangelo Buonarroti.jpg|thumb|Ο Δίας, μεταμορφωμένος σε κύκνο, αποπλανεί την Λήδα, την βασίλισσα της Σπάρτης]]
Κάθε θεός κατάγεται από το δικό του γενεαλογικό δέντρο, επιδιώκει διαφορετικούς στόχους, έχει μια ορισμένη αρμοδιότητα, και διέπεται από μια μοναδική προσωπικότητα. Ωστόσο, οι περιγραφές αυτές προκύπτουν από πληθώρα αρχαϊκών τοπικών παραλλαγών, οι οποίες δεν συμπίπτουν πάντα. Όταν οι θεοί προσφωνούνταν στην ποίηση, στις λατρευτικές τελετές ή τις προσευχές, η αναφορά γινόταν από το συνδυασμό του ονόματος τους και επίθετα, που τους προσδιόριζαν από άλλες εκφάνσεις του εαυτού τους (π.χ. ''Απόλλωνας Μουσηγέτης'' είναι ο [[Απόλλων]] ως ηγέτης των [[Μούσες|Μουσών]]). Εναλλακτικά ο χαρακτηρισμός μπορεί να προσδιορίσει μια συγκεκριμένη τοπική πτυχή του θεού.
 
Οι περισσότεροι θεοί σχετίζονται με συγκεκριμένες πτυχές της ζωής. Για παράδειγμα, η [[Αφροδίτη (μυθολογία)|Αφροδίτη]] ήταν η θεά του έρωτα και της ομορφιάς, ο [[Άρης (μυθολογία)|Άρης]] ήταν ο θεός του πολέμου, ο [[Άδης (μυθολογία)|Άδης]] ήταν ο θεός των νεκρών, και η [[Εστία (μυθολογία)|Αθηνά]] η θεά της σοφίας και του θάρρους. Ορισμένες θεότητες, όπως ο [[Απόλλων]] και ο [[Διόνυσος]], ήταν πολύπλοκες προσωπικότητες και συνδύαζαν πολλές λειτουργίες, ενώ άλλες, όπως η [[Εστία (μυθολογία)|Εστία]] και [[Ήλιος (μυθολογία)|Ήλιος]], ήταν κάτι παραπάνω από προσωποποιήσεις. Οι πιο εντυπωσιακοί [[Αρχαίος ελληνικός ναός (αρχιτεκτονική)|ναοί]] έτειναν να είναι αφιερωμένοι σε έναν περιορισμένο αριθμό θεών, που ήταν το επίκεντρο της μεγάλης πανελλαδικής λατρείας. Ήταν, ωστόσο, κοινό για μεμονωμένες περιοχές και χωριά να αφιερώνουν τις δίκες τους λατρείες σε ελάσσονες θεούς. Πολλές πόλεις, επίσης τιμούσαν τους πιο γνωστούς θεούς με ασυνήθιστα τοπικά έθιμα και τους συνέδεαν με παράξενους μύθους που ήταν ευρύτερα άγνωστοι. Κατά την ηρωική εποχή, η λατρεία των ηρώων (ή ημίθεων) συμπληρώνει αυτή των θεών.
 
=== Εποχή θεών και ανθρώπων ===
[[Αρχείο:Dionysos satyrs Cdm Paris 575.jpg|thumb|left|Ο Διόνυσος και οι Σάτυροι, εσωτερικό ερυθρόμορφου αγγείου]]
[[Αρχείο:Hans Rottenhammer 001.jpg|thumb|Ο γάμος του [[Πηλέας|Πηλέα]] με την [[Θέτιδα]], έργο του Hans Rottenhammer]]
Ανάμεσα στην εποχή που οι θεοί ζούσαν απόμακροι και την εποχή που έπαψαν να παρεμβαίνουν στην ανθρώπινη ιστορία, εξελίχθηκε μια σύντομη μεταβατική εποχή στην οποία θεοί και θνητοί ζούσαν μαζί. Οι περισσότερες από αυτές τις ιστορίες περιλαμβάνονται στις Μεταμορφώσεις του [[Οβίδιος|Οβιδίου]] και διαιρούνται σε δύο θεματικές ενότητες: ιστορίες αγάπης, και ιστορίες θείας τιμωρίας.
 
Οι ιστορίες αγάπης συχνά συνεπάγονται αιμομιξία ή αποπλάνηση και ένωση μιας θνητής με θεό, με καρπούς του έρωτα ηρωικούς απογόνους. Πιο σπάνια, μια θεά ζευγαρώνει με έναν θνητό, όπως στον ομηρικό Ύμνο για την [[Αφροδίτη (μυθολογία)|Αφροδίτη]], όπου η θεά ενώνεται με τον [[Αγχίσης|Αγχίση]] και γεννά τον [[Αινείας|Αινεία]].
 
[[Αρχείο:Dionysos satyrs Cdm Paris 575.jpg|thumb|left|Ο Διόνυσος και οι Σάτυροι, εσωτερικό ερυθρόμορφου αγγείου]]
Η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει την συσχέτιση σημαντικών πολιτιστικών καινοτομιών ή εφευρέσεων με μυθικά πρόσωπα. Για παράδειγμα, ο [[Προμηθέας]] κλέβει την φωτιά από τους θεούς για να την δώσει στους ανθρώπους, ο [[Τάνταλος]] κλέβει το νέκταρ και την αμβροσία από το τραπέζι του Δια και το δίνει στους υπηκόους του αποκαλύπτοντας τα μυστικά της αθανασίας, η Δήμητρα διδάσκει τη γεωργία και τα Μυστήρια στον [[Τριπτόλεμος|Τριπτόλεμο]], ο [[Μαρσύας]] εφευρίσκει τον αυλό και διαγωνίζεται με τον Απόλλωνα. Οι περιπέτειες του Προμηθέα και η τιμωρία του οριοθετούν ένα σημείο αναφοράς ανάμεσα στην ιστορία των θεών και των ανθρώπων. Ένα τμήμα πάπυρου, από τον τρίτο αιώνα, απεικονίζει τον [[Διόνυσος|Διόνυσο]] να τιμωρεί τον βασιλιά της [[Θράκη (μυθολογία)|Θράκης]], Λυκούργο, ο οποίος άργησε να τιμήσει τον νέο θεό, με αποτέλεσμα φρικιαστικές ποινές που επεκτάθηκαν μεταθανάτια.
Η ιστορία της άφιξης του Διονύσου και η θεμελίωση της λατρείας του στη Θράκη ήταν επίσης το αντικείμενο μιας τριλογίας του [[Αισχύλος|Αισχύλου]]. Σε μια άλλη τραγωδία, στις [[Βάκχες]] του [[Ευριπίδης|Ευριπίδη]], ο βασιλιάς της [[Αρχαία Θήβα|Θήβας]], [[Πενθέας|Πενθέα]]ς, τιμωρείται από τον Διόνυσο, γιατί δεν σεβάστηκε τον θεό και κατασκόπευε τις [[Μαινάδες|Μαινάδε]]ς, τις λάτρεις του θεού.
 
Σε μια άλλη ιστορία, βασισμένη σε μια παλιά λαϊκή παράδοση, η Δήμητρα αναζητώντας την κόρη της, την [[Περσεφόνη]], αφού πήρε τη μορφή μιας ηλικιωμένης γυναικάς, φιλοξενήθηκε από τον [[Κελεός ο Ελευσίνιος|Κελεό]], τον βασιλιά της [[Ελευσίνα]]ς. Ως δώρο για την φιλοξενία του, η Δήμητρα σχεδιάζει να κάνει το γιο του θεό, καίγοντας το θνητό πνεύμα του. Αλλά πριν ολοκληρωθεί το τελετουργικό, η γυναίκα του Κελεού, τρομοκρατημένη που είδε τον γιο της στη φωτιά έβγαλε μεγάλη κραυγή, εξοργίζοντας την Δήμητρα, που αναρωτήθηκε γιατί οι ανόητοι θνητοί δεν κατανοούν την τελετουργία.
==== Ηρακλής και Ηρακλείδες ====
{{κύριο|Ηρακλής}}
 
{{κύριο|Ηρακλείδες}}
 
[[Αρχείο:Herakles and Telephos Louvre MR219.jpg|thumb|left|Ο [[Ηρακλή]]ς με τον μικρό [[Τήλεφος|Τήλεφο]], [[Μουσείο του Λούβρου]], [[Παρίσι]]|εναλλ.=]]
Ορισμένοι ερευνητές θέλουν να πιστεύουν ότι πίσω από τον μύθο του [[Ηρακλής (μυθολογία)|Ηρακλή]] κρύβεται μια αληθινή ιστορία, σαν κάποιου υποτελούς οπλαρχηγού του βασιλείου του [[Άργος|Άργους]]. Μερικοί ερευνητές εξετάζουν την ιστορία του Ηρακλή ως μια αλληγορία της διέλευσης του [[Ήλιος (μυθολογία)|Ήλιου]] από τις δώδεκα θέσεις του [[Ζωδιακός Κύκλος|ζωδιακού κύκλου]]. Άλλοι στηρίζονται σε προγενέστερους μύθους, παρουσιάζοντας την ιστορία του Ηρακλή ως τοπική προσάρτηση ηρωικών μύθων που είχαν ήδη εδραιωθεί.
==== Αργοναυτική εκστρατεία ====
{{κύριο|Αργοναυτική εκστρατεία}}
Το μόνο σωζόμενο επικό κείμενο, τα ''Αργοναυτικά'' του [[Απολλώνιος ο Ρόδιος|Απολλώνιου της Ρόδου]], εξιστορεί το ταξίδι του [[Ιάσων|Ιάσονα]] και των [[Αργοναύτες|Αργοναυτών]] στην [[Κολχίδα]] για να φέρουν στην [[Ιωλκός|Ιωλκό]] το [[Χρυσόμαλλο δέρας|Χρυσόμαλλο Δέρας]]. Ο [[Ιάσων]] αναλαμβάνει αυτή την αποστολή κατόπιν διαταγής του [[Πελίας|Πελία]], βασιλιά της [[Ιωλκός|Ιωλκους]], που είχε δεχτεί τον χρησμό ότι κάποιος "μονοσάνδαλος" θα έφερνε την καταστροφή του. Ο Ιάσων, κατεβαίνοντας από το όρος [[Πήλιο]] όπου είχε ανατραφεί από τον [[Κένταυρος|κένταυρο]] [[Χείρων|Χείρωνα]], έχει χάσει ένα σανδάλι διασχίζοντας τον ποταμό Άναυρο όταν φτάνει στην αυλή του Πελία, και του θυμίζει την προφητεία.
 
Το μόνο σωζόμενο επικό κείμενο, τα ''Αργοναυτικά'' του [[Απολλώνιος ο Ρόδιος|Απολλώνιου της Ρόδου]], εξιστορεί το ταξίδι του [[Ιάσων|Ιάσονα]] και των [[Αργοναύτες|Αργοναυτών]] στην [[Κολχίδα]] για να φέρουν στην [[Ιωλκός|Ιωλκό]] το [[Χρυσόμαλλο δέρας|Χρυσόμαλλο Δέρας]]. Ο [[Ιάσων]] αναλαμβάνει αυτή την αποστολή κατόπιν διαταγής του [[Πελίας|Πελία]], βασιλιά της [[Ιωλκός|Ιωλκους]], που είχε δεχτεί τον χρησμό ότι κάποιος "μονοσάνδαλος" θα έφερνε την καταστροφή του. Ο Ιάσων, κατεβαίνοντας από το όρος [[Πήλιο]] όπου είχε ανατραφεί από τον [[Κένταυρος|κένταυρο]] [[Χείρων|Χείρωνα]], έχει χάσει ένα σανδάλι διασχίζοντας τον ποταμό Άναυρο όταν φτάνει στην αυλή του Πελία, και του θυμίζει την προφητεία.[[Αρχείο:Gustave Moreau 006.jpg|thumb|right|Ο [[Προμηθέας]], έργο του [[Γκυστάβ Μορώ]]]]Σχεδόν κάθε μέλος της επόμενης γενιάς ηρώων, όπως ο [[Ηρακλής (μυθολογία)|Ηρακλής]], επιβιβάζεται με τον Ιάσονα στο πλοίο [[Αργώ]] που κατασκευάζεται ειδικά γι'αυτή την εκστρατεία. Σ'αυτή τη γένια περιλαμβάνονται ο [[Θησέας]], που νίκησε τον [[Μινώταυρος|Μινώταυρο]] στην Κρήτη, οι [[Διόσκουροι|Διοσκουροι]], η ηρωίδα [[Αταλάντη (μυθολογία)|Αταλάντη]], ο [[Μελέαγρος (μυθολογία)|Μελέαγρος]], που έχει δικό του επικό κύκλο αναλογο με την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, και πολλοί άλλοι.
 
Ο [[Πίνδαρος]], ο [[Απολλώνιος ο Ρόδιος|Απολλώνιος]] και ο [[Απολλόδωρος ο Αθηναίος|Απολλόδωρος]] προσπάθησαν να δώσουν πλήρη κατάλογο των Αργοναυτών. Παρ΄όλο που ο Απολλώνιος έγραψε το ποίημα τον 3ο αιώνα π.Χ., η ιστορία των Αργοναυτών θεωρείται παλαιότερη από την Οδύσσεια, η οποία παρουσιάζει κάποια αναλογία με τις περιπλανήσεις του Ιάσονα (περιπλανήσεις του [[Οδυσσέας|Οδυσσέα]]). Ορισμένοι Έλληνες ερευνητές θεωρούν την εκστρατεία αυτή ως βασιζόμενη σε κάποιο άγνωστο ιστορικό γεγονός, μαρτυρία για ένα πρώτο βήμα εξάπλωσης του ελληνικού εμπορίου στον [[Εύξεινος Πόντος|Εύξεινο Πόντο]]. Η τραγική ιστορία της [[Μήδεια]]ς, κόρης του [[Αιήτης|Αιήτη]] βασιλιά της Κολχίδας και της [[Ωκεανίδες|ωκεανίδας]] Ιδας, υπήρξε πηγή έμπνευσης για μεγάλο αριθμό συγγραφέων και καλλιτεχνών από την αρχαιότητα έως σήμερα.
 
==== Οίκος του Ατρέα και Θηβαϊκός Κύκλος ====
[[Αρχείο:Cadmus teeth.jpg|thumb|150px|left|Ο [[Κάδμος]] σπέρνει τα δόντια του Δράκου, ''έργο του Maxfield Parrish'']]
Μετά την Αργοναυτική εκστρατεία και πριν τον Τρωικό Πόλεμο, υπήρξε μια γένια που έγινε γνωστή επειδή διέπραξε φρικτά εγκλήματα. Σε αυτήν την γενιά ανήκουν ο [[Θυέστης]] και ο [[Ατρέας]] από το [[Άργος]]. Πίσω από τον μύθο του Οίκου του Ατρέα (μια από τις δυο βασικές ηρωικές δυναστείες μαζί με τον Οίκο του [[Λάβδακος|Λάβδακου]]) έγκειται το πρόβλημα της εκχώρησης εξουσίας και του θεσμού της διαδοχής στην κυριαρχία. Οι δίδυμοι Ατρέας και Θυέστης μαζί με τους απογόνους τους διαδραμάτισαν καθοριστικό ρολό στην αποκέντρωση της εξουσίας στις [[Μυκήνες]].
 
==== Τρωικός Πόλεμος και επακόλουθα ====
{{κύριο|Τρωικός πόλεμος}}
[[Αρχείο:The Rage of Achilles by Giovanni Battista Tiepolo.jpeg|thumb|Στο έργο ''Η Οργή του Αχιλλέα'' του Giovanni Battista Tiepolo (1757, 300 x 300 cm, Villa Valmarana, Vicenza), ο Αχιλλέας εξοργισμένος επειδή ο Αγαμέμνων διεκδικεί της αιχμάλωτη [[Βρισηίδα]] τραβάει το σπαθί του για να τον σκοτώσει. Η ξαφνική εμφάνιση της θεάς [[Αθηνά]]ς, που σε αυτήν την τοιχογραφία αρπάζει τον Αχιλλέα από τα μαλλιά, αποτρέπει την πράξη βίας.]]
Η Ελληνική μυθολογία προσφέρει μια από τις πλέον περίφημες σελίδες της με τον [[Τρωικός πόλεμος|Τρωικό Πόλεμο]], την πολύχρονη σύγκρουση μεταξύ [[Αχαιοί|Αχαιων]] και [[Τρώες|Τρώων]], και τα επακόλουθα της. Ο Όμηρος έζησε τον 8ο αιώνα π.Χ. ενώ η χρονολόγηση ιστορικών γεγονότων που θα μπορούσαν να δώσουν πρόσχημα για την δημιουργία του μύθου, σύμφωνα με διάφορους αρχαίους ιστορικούς, τοποθετείται μεταξύ 13ου και 11ου αιώνα π.Χ. (Ηρόδοτος μεταξύ άλλων). Για τον [[Ερρίκος Σλήμαν|Ερρίκο Σλήμαν]] ένας πόλεμος μεταξύ Μυκηναίων και Τρώων ήταν ιστορικό γεγονός, παρ'ολο που τα ευρήματα του αποδίδονταν χρονολογικά στην 2η π.Χ. χιλιετηρίδα. Οι σύγχρονοι ιστορικοί, αν και για τον μυθικό χαρακτήρα του Τρωικού πολέμου δεν έχουν αμφιβολία, θεωρούν όμως ότι οι πρόσφατες αρχαιολογικές εργασίες τους παρέχουν ενδείξεις ότι πιθανότατα βασίζεται σε ένα ή περισσότερα ιστορικά γεγονότα.
 
Η Ελληνική μυθολογία προσφέρει μια από τις πλέον περίφημες σελίδες της με τον [[Τρωικός πόλεμος|Τρωικό Πόλεμο]], την πολύχρονη σύγκρουση μεταξύ [[Αχαιοί|Αχαιων]] και [[Τρώες|Τρώων]], και τα επακόλουθα της. Ο Όμηρος έζησε τον 8ο αιώνα π.Χ. ενώ η χρονολόγηση ιστορικών γεγονότων που θα μπορούσαν να δώσουν πρόσχημα για την δημιουργία του μύθου, σύμφωνα με διάφορους αρχαίους ιστορικούς, τοποθετείται μεταξύ 13ου και 11ου αιώνα π.Χ. (Ηρόδοτος μεταξύ άλλων). Για τον [[Ερρίκος Σλήμαν|Ερρίκο Σλήμαν]] ένας πόλεμος μεταξύ Μυκηναίων και Τρώων ήταν ιστορικό γεγονός, παρ'ολο που τα ευρήματα του αποδίδονταν χρονολογικά στην 2η π.Χ. χιλιετηρίδα. Οι σύγχρονοι ιστορικοί, αν και για τον μυθικό χαρακτήρα του Τρωικού πολέμου δεν έχουν αμφιβολία, θεωρούν όμως ότι οι πρόσφατες αρχαιολογικές εργασίες τους παρέχουν ενδείξεις ότι πιθανότατα βασίζεται σε ένα ή περισσότερα ιστορικά γεγονότα.
[[Αρχείο:Achilles and Penthesilea.jpg|αριστερά|μικρογραφία|[[Αχιλλέας]] και [[Πενθεσίλεια]]]]
Τα δύο έργα του [[Όμηρος|Ομήρου]] αναφέρονται στις σημαντικότερες φάσεις της ιστορίας, ενώ επί μέρους επεισόδια αναπτύχθηκαν αργότερα, ιδίως από τους τραγικούς. Ο Τρωικός Πόλεμος παρέχει επίσης μια θεμελιώδη σελίδα της Ρωμαϊκής μυθολογίας με την ιστορία του [[Αινείας|Αινεία]], γιου τού [[Αγχίσης|Αγχίση]], και της [[Αφροδίτη (μυθολογία)|Αφροδίτης]] που ξεφεύγει από την Τροία και καταλήγει να εγκατασταθεί στο [[Λάτιο]] όπου ιδρύει την πόλη που αργότερα γίνεται γνωστή ως [[Αρχαία Ρώμη|Ρώμη]]. Ο Αινείας δε, θεωρείται πρόγονος του [[Ρωμύλος και Ρέμος|Ρέμου και Ρωμύλου]].
 
Ο [[Τρωικός κύκλος]], μια συλλογή [[Έπος|επικών ποιημάτων]], αρχίζει με τα γεγονότα που οδήγησαν στον πόλεμο: η [[Έρις]] και το [[Μήλα των Εσπερίδων|χρυσό μήλο]], η κρίση του [[Πάρις|Πάρη]], η απαγωγή της [[Ελένη (μυθολογία)|Ελένης]] από αυτόν, η θυσία της [[Ιφιγένεια]]ς στην Αυλίδα. Για την ανάκτηση της Ελένης, οι Έλληνες ξεκίνησαν μια μεγάλη εκστρατεία κάτω από την γενική αρχηγία του [[Αγαμέμνων|Αγαμέμνονα]], αδερφό του [[Μενέλαος|Μενέλαου]], βασιλέων αντιστοίχως των [[Μυκήνες|Μυκηνών]] και της [[Σπάρτη]]ς. Η Ιλιάδα, που εξιστορεί ενδελεχώς πενήντα μία μέρες από τον δέκατο χρόνο του πολέμου, περιγράφει την διαμάχη μεταξύ του Αγαμέμνονα και του [[Αχιλλέας|Αχιλλέα]], που τελικά οδήγησε στο θάνατο του φίλου του τελευταίου [[Πάτροκλος|Πάτροκλου]] και τον θάνατο του πρεσβύτερου γιου του Πριάμου, [[Έκτορας|Έκτορα]]. Μετά το θάνατο του Έκτορα οι Τρώες συμμαχούν με δύο εξωτικούς συμμάχους, την [[Πενθεσίλεια]], βασίλισσα των [[Αμαζόνες|Αμαζόνων]], και τον [[Μέμνων (μυθολογία)|Μέμνωνα]], βασιλιά της [[Αιθιοπία]]ς και γιο της θεάς [[Ηώς|Ηούς]]. Ο Αχιλλέας τους σκότωσε και τους δύο, αλλά στη συνέχεια ο [[Πάρις]] κατάφερε να τον σκοτώσει με ένα βέλος καθοδηγούμενο από τον θεό Απόλλωνα. Πριν κατακτήσουν την πόλη, οι Έλληνες έπρεπε κλέψουν από την Ακρόπολη της Τροίας ένα ξύλινο ομοίωμα της Παλλάδος Αθηνάς, το [[Παλλάδιο (αρχαιολογία)|Παλλάδιο]]. Τελικά, με την βοήθεια της Αθηνάς, κατασκεύασαν τον [[Δούρειος Ίππος|Δούρειο Ίππο]]. Παρά τις προειδοποιήσεις της κόρης του Πριάμου, [[Κασσάνδρα]]ς, και του ιερέα [[Λαοκόων|Λαοκόοντα]] οι Τρώες πείστηκαν από τον Σίνο, έναν Έλληνα που υποδυόταν τον λιποτάκτη, να φέρουν το άλογο εντός των τειχών της Τροίας ως προσφορά προς τους Θεούς. Το βράδυ ο ελληνικός στόλος επέστρεψε, και οι Έλληνες βγαίνοντας από το άλογο άνοιξαν τις πύλες της Τροίας. Στη μάχη που ακολούθησε, ολόκληρη η Τροία λεηλατήθηκε και καταστράφηκε, ο Πρίαμος και οι εναπομείναντες υιοί του μαζί με τον υπόλοιπο πληθυσμό σφαγιάσθηκαν. Τα περιπετειώδη ταξίδια της επιστροφής των Ελλήνων (συμπεριλαμβανομένων των περιπλανήσεων του Οδυσσέα και του Αινεία και το φόνο του Αγαμέμνονα) εξιστορούνται σε δύο έπη, στο [[Νόστοι]] και στην [[Οδύσσεια]] του Ομήρου. Ο Τρωικός κύκλος περιλαμβάνει επίσης τις περιπέτειες των τέκνων της Τρωικής γενιάς, όπως ο [[Ορέστης]] και ο [[Τηλέμαχος (μυθολογία)|Τηλέμαχος]].
 
[[Αρχείο:El Greco 042.jpg|thumb|left|Ο El Greco εμπνεύστηκε την ελαιογραφία ''Λαοκόων'' (1608–1614, 142 x 193 εκ., ''National Art Gallery'', Ουάσινγκτον) από τον γνωστό ιερέα της Τροίας που προσπάθησε να καταστρέψει τον Δούρειο Ίππο και τελικά σκοτώθηκε από θαλάσσια ερπετά.]]
Ο Τρωικός Πόλεμος παρέχει μια ποικιλία θεμάτων και αποτέλεσε βασική πηγή έμπνευσης για τους αρχαίους Έλληνες καλλιτέχνες. Η καλλιτεχνική προτίμηση για θέματα που απορρέουν από τον Τρωικό Κύκλο δείχνει τη σημασία του για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Ο ίδιος μυθολογικός κύκλος επίσης ενέπνευσε μια σειρά από μεταγενέστερες ευρωπαϊκές λογοτεχνικές γραφές. Πιο συγκεκριμένα, Ευρωπαίοι συγγραφείς του Μεσαίωνα συχνά μελετούσαν τον Όμηρο και ανέσυραν από τους μύθους της Τροίας πάμπολλες ηρωικές και ρομαντικές αφηγήσεις που εύκολα προσάρμοζαν στο δικό τους περιβάλλον.
 
== Ελληνικές και ρωμαϊκές αντιλήψεις του μύθου ==
[[Αρχείο:Socrates and Plato-raphael Socrates y Platon, Escuela de Atenas, Raffae.jpg|thumbμικρογραφία [[Σωκράτης]] και [[Πλάτων]] στην [[Σχολή των Αθηνών]] (Νωπογραφία του [[Ραφαήλ]]). Ο φιλόσοφος εκδίωξε την μελέτη του Ομήρου, των τραγωδιών και των σχετιζόμενων μυθολογικών παραδόσεων από την ουτοπική του ''Πολιτεία''.]]
Η μυθολογία έπαιζε ρόλο στην καθημερινή ζωή, στην αρχαία Ελλάδα. Οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τους μύθους για να εξηγήσουν φυσικά φαινόμενα, πολιτιστικές διαφορές, παραδοσιακές έχθρες και φιλίες. Λίγοι αμφέβαλαν για την ιστορικότητα του Τρωικού Πολέμου όπως περιγράφεται στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια. Σύμφωνα με Βίκτορ Ντέιβις Χάνσον (στρατιωτικός ιστορικός, αρθρογράφος, πολιτικός δοκιμιογράφος και πρώην καθηγητής κλασικών σπουδών) και τον Τζον Χιθ (αναπληρωτής καθηγητής κλασικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Σάντα Κλάρα), η βαθιά γνώση του Ομηρικού έπους κρίθηκε από τους Έλληνες ως βάση του πολιτισμού και της κουλτούρας τους. Ο Όμηρος ήταν γνωστός ως "Ελλάδος παίδευσις", και η ποίησή του ως "το βιβλίο".<ref name="Hanson37">Hanson-Heath, ''Who Killed Homer'', 37</ref>
 
=== Φιλοσοφία και μύθος ===
[[Αρχείο:Plato-raphael.jpg|thumb|Ο [[Πλάτων]] στην [[Σχολή των Αθηνών]] (Νωπογραφία του [[Ραφαήλ]]). Ο φιλόσοφος εκδίωξε την μελέτη του Ομήρου, των τραγωδιών και των σχετιζόμενων μυθολογικών παραδόσεων από την ουτοπική του ''Πολιτεία''.]]
Με την ανάπτυξη της φιλοσοφίας, της ιστορίας, της πεζογραφίας και του ορθολογισμού στα τέλη του 5ου π.Χ. αιώνα, η μυθολογία έπαψε να θεωρείται ιστορική πηγή. Οι μυθικές γενεαλογίες αντικαταστάθηκαν από μια αντίληψη της ιστορίας που απέκλειε κάθε υπερφυσικό στοιχείο (όπως η Ιστορία του [[Θουκυδίδης|Θουκυδίδη]]).<ref name="Griffin80">J. Griffin, ''Greek Myth and Hesiod'', 80</ref> Αν και ποιητές και δραματικοί αναμόρφωναν τους μύθους, οι ιστορικοί και οι φιλόσοφοι άρχισαν να τους αμφισβητούν.<ref name=auto1>G. Miles, ''Classical Mythology in English Literature'', 7</ref>
 
 
=== Ελληνιστικός και Ρωμαϊκός ορθολογισμός ===
[[Αρχείο:CiceroBust.jpg|thumb|left|250px221x221px|Ο [[Κικέρων]], παρά τον σκεπτικισμό του για την μυθολογία και την τάση να κατευθύνεται προς περισσότερο φιλοσοφικές αντιλήψεις της θεότητας, θεωρούσε τον εαυτό του υπερασπιστή των παραδόσεων.|εναλλ.=]]
Κατά τη διάρκεια της [[Ελληνιστική περίοδος|ελληνιστικής περιόδου]], η μυθολογία απέκτησε το κύρος εξειδικευμένης γνώσης που κάτοχοι της ανήκουν σε συγκεκριμένη τάξη. Συγχρόνως, η σκεπτικιστική οπτική γωνία της κλασσικής εποχής έγινε ακόμη πιο ευρεία.<ref name="Gale89">M.R. Gale, ''Myth and Poetry in Lucretius'', 89</ref> Ο μυθογράφος [[Ευήμερος ο Μεσσήνιος|Ευήμερος]] καθιέρωσε την αναζήτηση πραγματικών ιστορικών γεγονότων πίσω από κάθε μυθικό πλάσμα ή γεγονός.<ref name="BrEuh">Encyclopaedia Britannica, Euhemerus, 2002</ref> Αν και το πρωτότυπο έργο του, Ιερά Γραφή, έχει χαθεί, πολλά είναι γνωστά για αυτό από αναφορές σε έργα του Διόδωρου και του [[Λακτάντιος|Λακτάντιου]].<ref>R. Hard, ''The Routledge Handbook of Greek Mythology'', 7</ref>
 
== Ελληνικά Μυθολογικά Πλάσματα ==
 
=== Μυθικά Τέρατα ===
 
*[[Ταράξιππος]], ήταν Δαίμονας των αρχαίων που γνωστός κυρίως στους ιπποδρόμους
*[[Λάμια]], ήταν βασίλισσα της Λιβύης που έγινε δαίμονας
 
[[Αρχείο:Hans Rottenhammer 001.jpg|thumb|Ο γάμος του [[Πηλέας|Πηλέα]] με την [[Θέτιδα]], έργο του Hans Rottenhammer]]
 
=== Μυθικά Υβρίδια ===
57

επεξεργασίες