Άνοιγμα κυρίου μενού

Αλλαγές

καμία σύνοψη επεξεργασίας
==Ιστορικό==
[[Αρχείο:Nikolaos Vlagkalis.jpg|μικρογραφία|Νικόλαος Βλάγκαλης, πρώτος διευθυντής των Ελληνικών Ηλεκτρικών Σιδηροδρόμων]]
Ο '''πρώτος ατμοκίνητος σιδηρόδρομος της Ελλάδας''' εγκαινιάστηκε στις 27 Φεβρουαρίου 1869 και ένωνε με μονή γραμμή το [[Θησείο]] με τον [[Πειραιάς|Πειραιά]].<ref name="AM_history">[http://www.ametro.gr/page/default.asp?la=1&id=22 Ιστορικά στοιχεία, Μέσα Μαζικής Μεταφοράς], Αττικό Μετρό Α.Ε.</ref> [[Ηλεκτρισμός|Ηλεκτροδοτήθηκε]] το 1904 και από τότε, λαμβάνοντας υπόψιν διεθνή πρότυπα, μπορεί να θεωρηθεί το πρώτο '''μετρό''' της Ελλάδας.<ref name="UITP" /><ref name="AM_history" /> Με τα χρόνια, λόγω της [[Ηλεκτρισμός|ηλεκτροδότησης]], ο πρώτος αυτός σιδηρόδρομος έγινε γνωστός ως «Ηλεκτρικός σιδηρόδρομος» ή απλώς «Ηλεκτρικός». Σταδιακά, αλλά κυρίως μετά τον [[Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο]], επεκτάθηκε προς τα βόρεια, μέχρι που έφθασε στην Κηφισιά το 1957.<ref name="STASY_line1">[http://www.stasy.gr/index.php?id=407&L=0%22a Ιστορικά στοιχεία για τον Ηλεκτρικό Σιδηρόδρομο στον ιστότοπο της ΣΤΑ.ΣΥ. Α.Ε. ]</ref> Από τότε μέχρι σήμερα, συνδέει τον Πειραιά με το κέντρο της [[Αθήνα|Αθήνας]] και την [[Κηφισιά]], Η γραμμή του Ηλεκτρικού είναι κατά το μεγαλύτερο μέρος της επίγεια, αν και τα 3,2 χιλιόμετρα στο κέντρο της Αθήνας είναι υπόγεια, ενώ ορισμένοι σταθμοί στο βόρειο τμήμα της είναι υπέργειοι (τύπου γέφυρας). Με τη δημιουργία δύο νέων, υπόγειων γραμμών μετρό το 2000, αποτέλεσε τη Γραμμή 1 του δικτύου [[Μετρό Αθήνας|μετρό της Αθήνας]].
 
===Τα πρώτα βήματα για την έλευση του σιδηροδρόμου ===
Τα εγκαίνια του σιδηροδρόμου είχαν προγραμματιστεί για τις 15 Φεβρουαρίου 1869, αλλά αναβλήθηκαν για τις 27 του ίδιου μήνα. Τελικά ήταν έτοιμος στις 17 Φεβρουαρίου αυτού του έτους και την ίδια ημέρα η ΣΑΠ προχώρησε στο πρώτο δοκιμαστικό δρομολόγιο.<ref name="STASY_line1" />
 
Στις [[27 Φεβρουαρίου]] 1869 έγιναν τα επίσημα εγκαίνια της σιδηροδρομικής γραμμής Θησείον - Πειραιάς, με επιβάτες στο πρώτο δρομολόγιο τη [[Όλγα των Ελλήνων|Βασίλισσα Όλγα]], τον πρωθυπουργό [[Θρασύβουλος Ζαΐμης|Θρασύβουλο Ζαΐμη]], υπουργούς, στρατιωτικούς, διπλωμάτες, άλλους επισήμους και δημοσιογράφους. Η πρώτη ατμομηχανή με έξι βαγόνια κάλυπτε τη διαδρομή των 8,5 χιλιομέτρων από το Θησείο στον Πειραιά σε περίπου 19 λεπτά.{{Ασαφές}}<ref>http://www.ametro.gr/page/default.asp?la=1&id=22 Αττικό Μετρό, Ιστορικά στοιχεία, Μέσα Μαζικής Μεταφοράς.</ref>
 
Λίγες μέρες μετά από τα εγκαίνια, στις 3 Μαρτίου, η [[Αιών (εφημερίδα)|εφημερίδα «Αἰών»]] έγραφε: «Ὁ σιδηρόδρομος ἤρξατο τακτικῶς ἐργαζόμενος ἀπό τῆς τελευταίας Παρασκευῆς. Ἡ συρροή τῶν ἐπιβατῶν εἶναι μεγίστη. Οἱ πάντες δ’ ὁμολογούσι τὰς μεγίστας ὠφελείας, ἄς ἡ κάταρξις τοῦ ἔργου τούτου ὑπισχνείται. Εὐχόμεθα καὶ αύθις, ἴνα ἡ μικρά αὔτη γραμμὴ ὑπάρξει ἡ ἀρχή τοῦ καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν συμπλέγματος σιδηροδρόμων»
 
Καθώς η κυκλοφορία της γραμμής αυξανόταν, οι απλές στάσεις άρχισαν να γίνονται σταθμοί με αποβάθρες. Το 1882 εγκαινιάστηκαν οι σταθμοί του [[Σταθμός Φάληρο (Μετρό Αθήνας)|Φαλήρου]] και του [[Σταθμός Μοσχάτο (Μετρό Αθήνας)|Μοσχατου]]. Αρχικά η γραμμή ήταν μονή, αλλά μέχρι το 1904, όταν και ηλεκτροδοτήθηκε, είχε μετατραπεί σε διπλή, όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα.
 
Προκειμένου να υλοποιηθεί η πρώτη επέκταση του αστικού αυτού μέσου μεταφοράς ιδρύθηκε από τον [[Στέφανος Ψύχας|Στέφανο Ψύχα]] η Εταιρεία Προεκτάσεως του επ' Αθηνών εις Πειραιά Σιδηροδρόμου και άρχισε την κατασκευή [[σήραγγα]]ς το 1889 από το Θησείο μέχρι την Ομόνοια. Ο πρώτος [[Σταθμός Ομόνοια (Μετρό Αθήνας)|σταθμός της Ομόνοιας]], που ήταν μόνο εν μέρει υπόγειος (και εν μέρει τύπου ανοιχτού ορύγματος), κατασκευάστηκε στη διασταύρωση των οδών Λυκούργου και Αθηνάς και εγκαινιάστηκε στις 17 Μαΐου [[1895]], μαζί με τον ενδιάμεσο σταθμό του Μοναστηρακίου.<ref>{{Cite book|title = Οι Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι - Η διαδρομή τους από το 1869 έως σήμερα|last = |first = |publisher = Μίλητος|year = |isbn = |location = Αθήνα|pages = 25}}</ref>
Το 1882 συστάθηκαν οι [[Σιδηρόδρομοι Αττικής]] (ΣΑ) για να δημιουργήσουν και λειτουργήσουν μονή γραμμή που θα ένωνε την Αθήνα με το [[Λαύριο]]. Στην αρχική χάραξη προστέθηκε μια επέκταση από το [[Ηράκλειο Αττικής|Ηράκλειο]] στην Κηφισιά, ενώ αργότερα επεκτάθηκε βόρεια στο Στροφύλι. Η γραμμή εγκαινιάστηκε το 1885. Ήταν μονή, [[Εύρος (σιδηροδρομικής γραμμής)|μετρικού εύρους]] και λειτουργούσε με ατμομηχανή, το επονομαζόμενο ''Θηρίο''. Η αφετηρία της ήταν αρχικά στην πλατεία Αττικής, η οποία ονομάστηκε έτσι επειδή εκεί ήταν η αφετηρία των Σιδηρόδρομων Αττικής ενώ το 1889 έγινε η επέκταση της γραμμής μέχρι τη σημερινή πλατεία Λαυρίου, η οποία επίσης πήρε το όνομα της από την αφετηρία των [[Τρένο|τρένων]] για Λαύριο.<ref name=":0">{{Cite book|title = Οι Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι - Η διαδρομή τους από το 1869 έως σήμερα|last = |first = |publisher = Μίλητος|year = |isbn = |location = Αθήνα|pages = 38-44}}</ref>
 
=== Ο «Ηλεκτρικός» ===
Η [[Ηλεκτρισμός|ηλεκτροδότηση]] της γραμμής Πειραιάς - Ομόνοια εγκαινιάστηκε στις 16 Σεπτεμβρίου του 1904<ref name="STASY_line1" />. Όμως τόσο η ηλεκτροδότηση, όσο κι η σήραγγα στην Ομόνοια, δείγματα νέων τεχνολογιών, αντιμετωπίζονταν με επιφύλαξη από πολλούς επιβάτες. Σε ένα δημοσίευμα της εφημερίδας «[[Καιροί (εφημερίδα)|Καιροί]]» στις 18 Σεπτεμβρίου του 1904, ο χρονογράφος με το ψευδώνυμο «Φαληριώτης» περιγράφει έναν διάλογο με θέμα τον ηλεκτρικό, πλέον, σιδηρόδρομο, ανάμεσα σε ένα επιβάτη που επιθυμούσε να αγοράσει ένα εισιτήριο πρώτης θέσεως, κι ένα σιδηροδρομικό υπάλληλο:
 
Τα έργα της πρώτης επέκτασης του Σιδηροδρόμου για πάνω από τριάντα χρόνια, ξεκίνησαν τον Ιανουάριο του 1928. Στις 21 Ιουλίου 1930 εγκαινιάστηκε από τον πρωθυπουργό [[Ελευθέριος Βενιζέλος|Ελευθέριο Βενιζέλο]] ο υπόγειος σταθμός της Ομόνοιας. Το 1937 η ΗΕΜ ανέλαβε την ηλεκτροκίνηση του σιδηροδρόμου Κηφισιάς και το 1938 κατάργησε το Θηρίο για τη συνέχιση του έργου, ωστόσο ο πόλεμος εμπόδισε τη συνέχεια των έργων.
 
Τελικά το 1948 εγκαινιάστηκε ο [[Σταθμός Βικτώρια (Μετρό Αθήνας)|σταθμός Βικτώρια]] και το 1949 ο [[Σταθμός Αττική (Μετρό Αθήνας)|σταθμός Αττική]]. Το 1950 παραχωρήθηκε από την ΗΕΜ στους ΕΗΣ η ολοκλήρωση του έργου της ηλεκτροκίνησης και η εκμετάλλευση του σιδηροδρόμου Αθηνών - Κηφισιάς. Οι ΕΗΣ συνέχισαν τα έργα και το 1956 παραδόθηκαν οι σταθμοί [[Σταθμός Άγιος Νικόλαος (Μετρό Αθήνας)|Άγιος Νικόλαος]], [[Σταθμός Κάτω Πατήσια (Μετρό Αθήνας)|Κάτω]] και [[Σταθμός Άνω Πατήσια (Μετρό Αθήνας)|Άνω Πατήσια]], [[Σταθμός Περισσός (Μετρό Αθήνας)|Περισσός]] και [[Σταθμός Νέα Ιωνία (Μετρό Αθήνας)|Νέα Ιωνία]]. Στις αρχές του 1957 παραδόθηκε ο σταθμός του [[Σταθμός Ηράκλειο (Μετρό Αθήνας)|Ηρακλείου]] ενώ στις 18 Αυγούστου η γραμμή συνδέθηκε με τον τερματικό της σταθμό με τη λειτουργία του σταθμού της [[Σταθμός Κηφισιά (Μετρό Αθήνας)|Κηφισιάς]].<ref name=":1">{{Cite book|title = Οι Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι - Η διαδρομή τους από το 1869 έως σήμερα|last = |first = |publisher = Μίλητος|year = |isbn = |location = Αθήνα|pages = 32}}</ref> Πλέον ο αστικός σιδηρόδρομος, που είχε γίνει γνωστός ως «Ηλεκτρικός», ένωνε τον Πειραιά με την Κηφισιά. Αυτή ήταν και η τελευταία επέκταση της γραμμής, όμως τα επόμενα χρόνια αυξήθηκαν οι σταθμοί που περιλαμβάνει. Δύο εβδομάδες αργότερα, την 1η Σεπτεμβρίου, παραδόθηκε ο σταθμός του [[Σταθμός Μαρούσι (Μετρό Αθήνας)|Αμαρουσίου]],<ref name=":1" /> ενώ το 1961 εγκαινιάστηκε ο [[Σταθμός Άγιος Ελευθέριος (Μετρό Αθήνας)|Άγιος Ελευθέριος]].<ref name=":2">{{Cite book|title = Οι Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι - Η διαδρομή τους από το 1869 έως σήμερα|last = |first = |publisher = Μίλητος|year = |isbn = |location = Αθήνα|pages = 33}}</ref>
 
Το 1976 οι Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι, πενήντα χρόνια από την ίδρυσή τους, εξαγοράστηκαν από το Ελληνικό Δημόσιο και μετονομάστηκαν σε Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι Αθηνών-Πειραιώς (ΗΣΑΠ). Τη δεκαετία του 1980 κατασκευάστηκαν τρεις νέοι σταθμοί: ο [[Σταθμός Ειρήνη (Μετρό Αθήνας)|σταθμός Ειρήνη]], που σχεδιάστηκε για να εξυπηρετεί το [[ΟΑΚΑ]] και εγκαινιάστηκε στις 3 Σεπτεμβρίου του 1982<ref>{{cite news|title=Σταθμός Ειρήνης στο Ολυμπιακό Στάδιο|newspaper=[[Ριζοσπάστης]]|date=4 Σεπτεμβρίου 1982|page=9}}</ref> ο [[Σταθμός Ταύρος - Ελευθέριος Βενιζέλος (Μετρό Αθήνας)|σταθμός του Ταύρου]] του 1989 και αυτός του [[Σταθμός Κ.Α.Τ. (Μετρό Αθήνας)|ΚΑΤ]], ο οποίος κατασκευάστηκε με στόχο την εξυπηρέτηση του ομώνυμου παρακείμενου νοσοκομείου και λειτούργησε την ίδια χρονιά.
 
Μεταξύ 2001 και 2004, εν όψει των [[Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες 2004|Ολυμπιακών Αγώνων του 2004]], έλαβε χώρα ένα εκτεταμένο πρόγραμμα αναπλάσεων των σταθμών του ηλεκτρικούτης σιδηροδρόμουγραμμής, ενώ μεταξύ 2008 και 2011, εκτελέστηκαν έργα ανακατασκευής της σιδηροδρομικής γραμμής από το Νέο Φάληρο μέχρι την Κηφισιά. Εν όψει των αγώνων κατασκευάστηκε και ο σταθμός της [[Σταθμός Νερατζιώτισσα|Νερατζιώτισσας]] που επιτρέπει τη μετεπιβίβαση ανάμεσα στη Γραμμή 1 και το δίκτυο του [[Προαστιακός σιδηρόδρομος Αθήνας|Προαστιακού]] και εγκαινιάστηκε στις 6 Αυγούστου του [[2004]].<ref>{{cite news|title=Νερατζιώτισσα, Κακιά Σκάλα, Αττική οδός|url=http://www.kathimerini.gr/190718/article/epikairothta/ellada/neratziwtissa-kakia-skala-attikh-odos|newspaper=[[Η Καθημερινή]]|date=6 Αυγούστου 2004}}</ref>
 
Το 2011 η ΗΣΑΠ ΑΕ απορροφήθηκε, μαζί με την ΤΡΑΜ ΑΕ, από την ΑΜΕΛ ΑΕ, η οποία μετονομάστηκε σε [[ΣΤΑΣΥ]] ΑΕ (ΦΕΚ 1454/τ.Β/17.06.2011).
 
== Υποδομές ==
Η γραμμή δεν έχει ολόιδια υποδομή σε όλα του τα σημεία, ωστόσο τα βασικά της χαρακτηριστικά είναι το [[εύροςΕύρος (σιδηροδρομικής γραμμής)|εύρος]] των γραμμών στα 1,.435 χιλιοστά, και η τροφοδοσία, η οποία γίνεται από μία τρίτη ηλεκτροφόρα επίγεια τροχιά παράλληλη με τις δύο τροχιές, με συνεχές ρεύμα 750 [[Βολτ|Volt]]. Πιο συγκεκριμένα, η βασική υποδομή είναι η εξής:
 
*Πειραιάς - Νέο Φάληρο: ξύλινοι [[Στρωτήρας|στρωτήρες]] με διακεκομμένη τροχιά.
*Νέο Φάληρο - Κηφισιά: στρωτήρες με έκχυση σκυροδέματος, τσιμεντένιοι στρωτήρες, ενωμένη τροχιά.
 
== Ανάπτυξη της Γραμμής 1 ==
 
=== Παλαιές μελέτες ===
 
==== Μελέτη Βερδέλη ====
Ο μηχανικός Αλέξανδρος Βερδέλης πραγματοποίησε το 1925 για λογαριασμό του [[Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας|Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος]] της παλαιότερη γνωστή μελέτη για επέκταση του δικτύου μετρό της Αθήνας. Το σχέδιο περιελάμβανε συνολικά 5 γραμμές. Την Γραμμή 1 θα αποτελούσε το υπάρχον τότε τμήμα Αθήνα-Πειραιάς. Το σχέδιο προέβλεπε τη δημιουργία των νέων σταθμών ''Ασυρμάτου, Βαράθρου'' και ''Χαροκόπου,'' οι δύο τελευταίοι συνέπιπταν χωρικά με τους κατοπινούς ''Πετράλωνα'' και ''Ταύρος'' ενώ ο ''Ασυρμάτου'' βρισκόταν ανάμεσα στους ''Θησείο'' και ''Πετράλωνα.'' Τμήματα της σημερινής Γραμμής 1 υπήρχαν στη γραμμή 4, η οποία εκτεινόταν από το Γουδί μέχρι την οδό Λιοσίων, μέσω των πλατειών Ομόνοιας και Αττικής. Άλλα τμήματα της βρίσκονταν επάνω στη γραμμή 2, η οποία διερχόταν από το Μοναστηράκι μέχρι τον Ποδονίφτη (στα όρια του σημερινού [[Περισσός|Περισσού]]), αλλά μέσω της [[Οδός Πατησίων|οδού Πατησίων]] στο τμήμα Ομόνοια-Πατήσια.<ref name=":3">{{Cite book|title=Από τα παμφορεία στο μετρό|last=|first=|publisher=Μίλητος|others=Νάθενας Γ., Κουρμπέλης Α., Βλαστός Θ., Κουρουζίδης Σ., Κατσαρέας Β., Καραμάνης Π., Κλώνος Α., Κόκκινος Ν|year=2007|isbn=978-960-8460-91-1|location=Αθήνα|page=170}}</ref>
 
==== Παραλλαγή από Φάληρο έως Πειραιά ====
ΠρινΛίγο πριν το 2000 και μέχρι το 2002, σε χάρτες της Αττικό Μετρό, εμφανίζονταν υπό θεώρησην παραλλαγή χάραξης από Φάληρο έως Πειραιά, μέσω ενδιάμεσου σταθμού στην Λαμπράκη.<ref>[http://www2.aueb.gr/conferences/sigir2000/Greek/transGR.html Mέσα Μεταφοράς προς ΑΣΟΕΕ]</ref>
 
==== Σταθμοί Ιλισσός και Ψαλίδι ====
Ανώνυμος χρήστης