Άνοιγμα κυρίου μενού

Αλλαγές

μ
επ - και αφ. κάποια σχόλια/πιθανά κόπι
|σημαντικά έργα = ''Οδός Μαθηματικής'', ''Εισαγωγή της Λογικής''}}
 
Ο '''Μεθόδιος Ανθρακίτης''' ([[1660]] - [[1736]]) ήταν [[Έλληνας]] κληρικός, [[Θεολογία|θεολόγος]], [[παιδαγωγική|παιδαγωγός]] και [[μαθηματικά|μαθηματικός]]. Κατέχει διαπρεπή θέση στον πρώιμο [[Νεοελληνικός Διαφωτισμός|Νεοελληνικό Διαφωτισμό]] κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας στην Ελλάδα και είναι ο πρώτος που αντικατέστησε την αρχαΐζουσα, ως γλώσσα διδασκαλίας, με τη δημώδη<ref>[[Δημήτριος Φωτιάδης]], Η Επανάσταση του 21 σ. 159, Εκδοτικός οίκος Ν. Βότσης</ref> και από τους πρώτους που δίδαξε νεότερα μαθηματικά. «Ο Μεθόδιος Ανθρακίτης», κατά τον [[Κωνσταντίνος Κούμας|Κωνσταντίνο Κούμα]], «έφερε περί το 1708 από την Ιταλία τας γεωμετρικάς επιστήμας ικανάς να ανάψωσι το φως του Λόγου και να διερεθίσωσιν επί πλέον την έμφυτον του ανθρώπου φιλομάθειαν...»<ref>[[Κωνσταντίνος Κούμας]]: «Σύνταγμα φιλοσοφίας»,τ. Α΄, σ. στ</ref> Και ο [[Μανουήλ Γεδεών]] αναφέρει τον Μεθόδιο Ανθρακίτη ως προδρομική φυσιογνωμία και συμπληρώνει «...ούτος δε εραδιουργείτο προς το Πατριαρχείον... Είναι η απαρχή του νεοελληνικού διαφωτισμού».<ref>[[Μανουήλ Γεδεών]], «Λυκαυγές πνευματικής κινήσεως του Γένους μας, 1700-1730»</ref> Η διδασκαλία των προγενεστέρων του, όπως του [[Θεόφιλος ο Κορυδαλλεύς|Κορυδαλλέα]] και των [[Φαναριώτες|Φαναριωτών]] [[Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος ο Φιραρής|Αλεξάνδρου]], [[Νικόλαος Μαυροκορδάτος (Φαναριώτης)|Νικολάου]] και [[Κωνσταντίνος Μαυροκορδάτος|Κωνσταντίνου Μαυροκορδάτου]] γίνεται στην αρχαΐζουσα, η οποία δεν ήταν κατανοητή από το λαό. Και με την έννοια αυτή ο Μεθόδιος Ανθρακίτης αναντίρρητα θεωρείται προδρομική φυσιογνωμία.
 
== Τα πρώτα χρόνια ==
 
== Η περίοδος στη Βενετία ==
Ο Μεθόδιος Ανθρακίτης υπηρετούσε ως εφημέριος στον Ορθόδοξο Ναό του [[Άγιος Γεώργιος των Ελλήνων|Αγίου Γεωργίου της Βενετίας]] και συνεργάζονταν και ως διορθωτής<ref>Κ.Θ.Κυριακόπουλος- Μελέτιος Μήτρος Αθηνών, Ο Γεωγράφος (1661-1714).Επιστολή Μελετίου Μήτρου †το 1707 προς τον εκδότη Δ.Γλυκή σχετικά με την έκδοση της Γεωγραφίας.</ref> κειμένων στον εκδοτικό οίκο των Γλυκήδων. Στην ηλικία των σαράντα οκτώ ετών εγκαταλείπει τη [[Βενετία]] κι έρχεται στην [[Καστοριά]] ως αναγνωρισμένος ήδη Λόγιος και Θεολόγος προσκεκλημένος από τον [[Γεώργιος Καστοριώτης|Γεώργιο Καστοριώτη]] ή Γεώργιο Καστριώτη το [[1708]] για να διδάξει στην Εκκλησιαστική του Σχολή (των Ιερών Γραμμάτων, όπως ονομάζονταν τότε που ιδρύθηκε το [[1705]]) στη συνοικία του Αγίου Νικολάου Μουζεμβίκη.<ref>[[Γεώργιος Κουρνούτος]], Τα Σχολεία της τουρκοκρατουμένης Καστοριάς σ.248 (1953).</ref> Μόλις είχε τυπωθεί στο γνωστό τότε εκδοτικό οίκο των Γλυκήδων από τα Γιάννενα το τρίτο του βιβλίο μετά την Πνευματική Επίσκεψιν: Βοσκός Λογικών προβάτων. Το κρίσιμο ερώτημα που ανακύπτει είναι: Τι άραγε ώθησε τον Ανθρακίτη να έρθει στην τουρκοκρατούμενη τότε Καστοριά αφήνοντας μια ήρεμη και δημιουργική ζωή! Αναντίρρητα η απάντηση είναι διττή. Οι ιδιαίτερες ικανότητες του [[Γεώργιος Καστοριώτης|Γεωργίου Καστριώτη]] (είχε χρηματίσει Μέγας Κομίσος στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες) και η ευαισθησία του Ανθρακίτη να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο χειμαζόμενο λαό της πατρίδας του.
 
== Το διδακτικό του έργο==
[[File:Βοσκός Λογικών προβάτων (1708).jpg|thumb|Το εξώφυλλο του βιβλίου του Μεθοδίου Ανθρακίτη:Βοσκός Λογικών προβάτων που εκδόθηκε στη [[Νικόλαος Γλυκύς|Βενετία]] (ạΨΗ) το [[1708]]]]
Αποβλέπει στην πνευματική κατάρτιση των ιερέων και πραγματοποιεί τολμηρές ανατοποθετήσεις στη χριστιανική ηθική συμπεριφορά. Δεν διστάζει να κρίνει με αυστηρότητα τη συμπεριφορά του κλήρου και με σκληρή γλώσσα επικρίνει την κατάχρηση του αφορισμού που τόσο προφητική θα αποδεικνύονταν. Στον τίτλο του πρώτου του βιβλίου: Θεωρίαι Χριστιανικαί και ψυχοφελείς (sic) νουθεσίαι δεν αναφέρεται το όνομα τού συγγραφέα, αλλά το λεκτικό, διανέμεται δωρεάν: τοις ευσεβέσι Χριστιανοίς εις ψυχικήν ωφέλειαν. Για ένα άνθρωπο του πνευματικού αναστήματος του Ανθρακίτη μια εκκλησιαστική Σχολή περιορίζει κατά πολύ τον ορίζοντα της διδασκαλίας του. Έτσι δέχεται το [[1710]] πρόσκληση του Δημητρίου Κυρίτζη (πατρός) να αναλάβει τη διεύθυνση και το κύριο διδακτικό έργο της μαθηματικής και ιδιαίτερα της φιλοσοφίας. Η [[Σχολή Κυρίτζη Καστορίας|Σχολή Κυρίτζη Καστοριάς]] αποκτά φήμη και συρρέουν σπουδαστές από πολλά σημεία της ευρύτερης γεωγραφικής περιφέρειας και ιδίως από το Άγιον Όρος ακόμα και από τα Γιάννενα και το μακρινό Βουκουρέστι από όπου ο [[Μάρκος Πορφυρόπουλος]] στέλνει μαθητές του στην Καστοριά. Διδάσκεται η φιλοσοφία κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τα σύγχρονα μαθηματικά για πρώτη φορά εντός ελλαδικού χώρου. Μαθητές του στη σχολή Κυρίτζη υπήρξαν ο [[Μπαλάνος Βασιλόπουλος]] που δεν προτιμά την περίφημη Γκιούμειο Σχολή στα Ιωάννινα, ο Καστοριανός [[Σεβαστός Λεοντιάδης]], ο [[Παχώμιος]] που αργότερα γίνεται γνωστός στην [[Θεσσαλονίκη]]. Ο Μεθόδιος Ανθρακίτης είναι ο πρώτος που αποκλίνει από την επίσημη θέση της τότε Εκκλησίας, «η φιλοσοφία στην υπηρεσία της Θεολογίας» και ο πρώτος επίσης που αντικατέστησε την αρχαϊζουσα ως γλώσσα διδασκαλίας με τη δημώδη. Διδάσκει [[λογική]] και νεότερη Ευρωπαϊκή Φιλοσοφία, [[Καρτέσιος|Καρτέσιο]] (Descartes) και [[Νικολά Μαλμπράνς|Μαλμπράνς]] (''Malebranche'').
 
<div lang="grc" style="font-family: Palatino Linotype;">«Βρήκα στη Σιάτιστα και την Καστοριά τον φιλόσοφο ιερομόναχο Μεθόδιο και άκουσα εκεί λογική και μαθηματικά» <ref>Παρθένιος Πάβλοβιτς (περ.1695-1760), Απομνημονεύματα (Απρίλιος 1746)</ref> </div>
 
Άλλοι γνωστοί μαθητές του υπήρξαν ο [[Σεβαστός Λεοντιάδης]], ο ''Παχώμιος'' που έγινε πασίγνωστος στην Θεσσαλονίκη, ο [[Ευγένιος Βούλγαρης]], όταν ο Μεθόδιος Ανθρακίτης μετά την δίωξή του δίδασκε στην [[Σχολή Επιφανίου Ηγουμένου|Επιφάνιο Σχολή]] των Ιωαννίνων κ.α.
 
== Η δίωξη και η αποκατάστασή του ==
Η προσπάθειά του, όμως, για εκσυγχρονισμό της ελληνικής παιδείας συνάντησε αντιδράσεις από μερίδα συντηρητικών κύκλων. Ο [[Μακάριος ο Πάτμιος]] έγραφε «(...) ο κύρ Μεθόδιος τρίγωνα και τετράγωνα διδάσκει τους μαθητάς του και την άλλην πολυάσχολον ματαιοπονίαν της Μαθηματικής». Κατηγορήθηκε ακόμη και ως [[Αίρεση|αιρετικός]] και συγκεκριμένα οπαδός του αιρετικού Ισπανού θεολόγου [[Μιγκέλ ντε Μολινός]] (Miguel de Molinos).<ref>Ιερόθεος Πελοποννήσιος ο Ιβηρίτης (από την Ι.Μ. Ιβήρων του Αγίου Όρους) και Μεθόδιος Ανθρακίτης ο εξ Ιωαννίνων, Σωφρονίου Ευστρατιάδη (1933)</ref> Εξαιτίας αυτών των συκοφαντικών κατηγοριών, η Σύνοδος του [[Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης|Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως]] τον κάλεσε σε απολογία ενώπιόν της με αποτέλεσμα ο Ανθρακίτης αρχικά να εγκαταλείψει την Καστοριά το [[1719]] και να μεταβεί στην [[Σιάτιστα]], όπου επρόκειτο να διδάξει για τα επόμενα δύο περίπου χρόνια. {{Απόφθεγμα|πλάτος=400px|απόφθεγμα=<br><small>Επάρθη ορισμός με τζαούσην να τον σηκώσουν, τις οίδε! εις ποίαν νήσον να ξηροφιλοσοφά νέα μαθήματα• |πηγή=Ιερόθεος Πελοποννήσιος ο Ιβηρίτης (''από την Ι.Μ. Ιβήρων του Αγίου Όρους)'' και Μεθόδιος Ανθρακίτης ο εξ Ιωαννίνων, ''[[Σωφρόνιος Ευστρατιάδης]]<ref>[[Σωφρόνιος Ευστρατιάδης]], ο.π. σ.262</small></ref>}}
 
Τελικά πάρθηκε απόφαση να καούν τα φιλοσοφικά του δοκίμια καθώς και οποιοδήποτε αντίγραφο που τυχόν θα βρισκόταν και επιπλέον τού απαγόρευσαν να διδάσκει προσωρινά το [[1723]]. Η ανάκληση της απαγόρευσης της διδασκαλικής του δραστηριότητας το [[1725]] πραγματοποιήθηκε υπό τον όρον να διδάσκει την φιλοσοφία «κατά το σύστημα του [[Θεόφιλος ο Κορυδαλλεύς|Κορυδαλλέως]]... μηδεμίαν άλλην παράδοσιν ασυνήθους και ξένης φιλοσοσοφίας τολμήσαι όλως ποτέ».<ref>Το επίσημο κείμενο της καθαίρεσης του Μεθοδίου του Ανθρακίτου (Ιερεμίου Γ , «Καθαίρεσις διεξοδική του κακομεθοδίου, του φιλοσοφούντος από την επαρχίαν Αχρίδος, δια τα μιαρά και ασεβείας γέμοντα συγγράμματα αυτού», εκδ. 1720 μ.Χ., τ. 3, σελ. 868-873</ref> Όπως σχολιάζει χαρακτηριστικά ο [[Κωνσταντίνος Δημαράς]], «[...] ο Μεθόδιος δεν έγινε αντάρτης, αλλά ομολόγησε και αποκήρυξε[...]»<ref>Κωνσταντίνος Δημαράς, «Μεθόδιος Ανθρακίτης», στο: Κ.Θ.Δημαράς, Σύμμικτα Α' Από την παιδεία στην λογοτεχνία, (επιμ.Αλέξης Πολίτης), Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, Αθήνα, 2000, σελ.69-70</ref> Μετά το 1725 φέρεται να αναλαμβάνει τη διεύθυνση της Επιφανείου Σχολής, όπου το πρόγραμμα της διδασκαλίας του περιλαμβάνει εκτός της περιπατητικής φιλοσοφίας, λογική, μεταφυσική και ηθική.<ref>[[Φιλάρετος Βαφείδης]] Μητροπολίτης Καστορίας και κατόπιν Διδυμοτείχου, « Κώδιξ της Ιεράς Μητροπόλεως Καστορίας και τινα εκκλησιαστικά βιβλία αποκείμενα εν τισι των εκκλησιών αυτής» 1900</ref> Στη θέση αυτή θα παραμείνει πιθανότατα έως και το θάνατό του περίπου στα [[1736]].
 
{{απόσπασμα|O Iερόθεος ήρθε στην [[Σχολή Κυρίτζη Καστορίας]] το 1719 και συμπεριφέρετο αρχικά με σεβασμό και θαυμασμό προς το δάσκαλό του Μεθόδιο. Τελικά πήρε κάποια τετράδια τού Ανθρακίτη, μεταφράσεις του από το έργο του Μαλμπράνς και το παρουσίασε ως έργο του Μολίνο (Miguel De Molinos) και τα πήγε στο Πατριαρχείο. Ο ισπανός θεολόγος Μιγκουέλ Ντε Μολινό (sic) είχε καταδικασθεί από την Ιερά Εξέταση της Δυτικής Εκκλησίας να φέρει στην υπόλοιπη ζωή του το ένδυμα της μετανοίας. Ο Σωφρόνιος τον χαρακτηρίζει ως δείλαιο και παντοίδα <nowiki>[σ.τ.Μ. ξερόλα]</nowiki> ιερομόναχο<ref>Π. Αρχ.Βρετού Β΄, 300</ref>}}
 
{{απόσπασμα|Γενομένης συνόδου παρεστάθηκα έμπροσθέν τους. Πόσοι ήσαν δεν δύναμαι να μετρήσω. Μου παρουσίασαν τα τετράδια διδασκαλίας μου με γνώμες από αρχαίους φιλοσόφους και την Γεωμετρίαν του [[Ευκλείδης|Ευκλείδου]]. "Είναι δικά σου;"... Δεν είναι δικές μου γνώμες, είναι γνώμες των φιλοσόφων. Τα κατεδίκασαν και τα έκαυσαν. Την άλλην Κυριακήν άναψαν φωτιά εις τρία μέρη της αυλής των Πατριαρχείων. Ολόγυρα, δια να ευχαριστηθούν το σωτήριον θέαμα, ευρίσκοντο κληρικοί και λαός άπειρος, γεμιτζήδες, παπουτσήδες, ραφτάδες. Συναθροίζουν Λογικές, Φυσικές, Ευκλείδην και έτερα Μαθηματικά και τα ρίπτουν στις πυρές. Οι φλόγες αντιφέγγισαν στα πρόσωπά τους, όχι όμως το φως μα τα σκοτάδια... Μου ζήτησαν να ομολογήσω, ότι παρεκινήθην από σατανικήν συνεργίαν, εθελοκακίαν και φρενοβλάβειαν και να τα αναθεματίσω ως δυσσεβή και γέμοντα πάσης βλασφημίας και ότι ουδέποτε πλέον θα διδάξω, ειδάλλως θα είμαι υπόδικος τω αιωνίω αναθέματι -30 Νοεμβρίου 1723- κρυμμένος σ΄«ανήλιον γούβαν» <ref>[[Δημήτριος Φωτιάδης]], Η Επανάσταση του 21, Τόμ. 1ος σ.160</ref> στην Κωνσταντινούπολη.}}
 
{{απόσπασμα|||}}
 
== Τα έργα του ==
*Λόγος εις τον προφήτην Ηλίαν «Κήρυγμα Προφήτη Ηλία», (χειρόγραφο).
 
==Υποσημειώσεις-Παραπομπές==
== Αξιοσημείωτες αναφορές ==
{{Απόσπασμα|||}}
{{Απόσπασμα| Περί δέ του καλού μας κύρ Μεθοδίου τί να γράψωμεν, θαυμαζόμεθα. Διότι ημείς τον υπερασπασπιζόμεθα ως μή λατινόφρονα και τούτο μας εφαίνετο να αληθεύωμεν όθεν και κατά την ημετέραν βεβαίωσιν του έγραψε και ο παναγιώτατος και σεβασμιώτατος δεσπότης και οικουμενικός πατριάρχης και ημείς συστατικά και παρακλητικά γράμματα, ότι δεν επιστεύθησαν αι κατ΄αυτού διαβολαί και τόν έχομεν ευσεβή, και άς προχωρή εις τό έργον της διδασκαλίας του αόκνως δια να έχη και πλείονας μισθούς παρά του αγίου Θεού». Από την επιστολή του [[Χρύσανθος Νοταράς|Χρύσανθου Νοταρά]], Πατριάρχη Ιεροσολύμων (1707-31) προς τον ομώνυμόν του μητροπολίτη Καστορίας (...) ύστερον δέ ελθών ενταύθα ο κατήγορος αυτού ιερομόναχος (Ιερόθεος) αγιορείτης έδειξέ τινα τετράδια αυτού τάχα θεολογικά ερεσχελιών (φλυαρών και μωρολογών) και εμείναμε εξηστοκότες... 4 Ιουλίου 1723
}}
 
{{Απόσπασμα|(...) δηλώνουν δε ότι τον γνωρίζουν εξ απαλών ονύχων ως ευσεβή και χριστιανικώτατον και το μαρτυρούν βάρει των ψυχών τους, προστρέχουν μάλιστα και ζητούν τη συμπαράσταση του Ιεράρχη για να διαφυλάξουν χωρίς ναυάγιον την αγαθήν φήμη του. Επειδή,όπως γράφουν στη συνέχεια, επροστάχθη να ανέβη ν΄ απολογηθή, τον παρακαλούν να εμποδίση την πρόσκλησιν, γιατί υπάρχει πενέστατος, ασθενής και αδύνατος και ουκ ισχύουσιν αι γηραλαίαι σάρκες του ν΄αντιπαλαίωσιν εις τοιαύτην σκληρότητα. Απόσπασμα επιστολής των συμπατριωτών του από τα Ιωάννινα της 14ης Αυγούστου 1723 προς τον μητροπολίτη Νικομηδείας Παϊσιον<ref>Ο Παϊσιος Νικομηδείας υπογράφει την καταδικαστική απόφαση.</ref>}}
 
{{Απόσπασμα|...οι άλλοι άπαντες αρχιερείς μετά του Ιεροθέου και άλλων πολλών συνεβουλεύσαντο εις την σύνοδον εξάπαντος να κατακαύσουν τα τεράδια και να με εξορίσουν εις τόπον όπου ούτε εγώ να ακούω την γλώσσαν τους, ουδ΄αυτοί την εδικήν μου.Ο [[Ιωαννίκιος διδάκαλος Βερροίας]] προς τον Νεόφυτο, Οκτώβριος 1723.}}
 
{{Απόσπασμα|Ηρίστευσεν ο λογιώτατος Ιερόθεος κατά του αμεθόδως φιλοσοφούντος Κακομεθοδίου ως γελείον (sic) παιζόμενον εν μέσω της ιεράς Συνόδου. Αυτός ιδίαις χερσί παρέδωσε τα εαυτού εβδελυγμένα τετράδια τω Ηφαίστω (δηλ. στην πυρά). Πέμπονται γράμματα ανά πάσαν την Ευρώπην, ίνα παύσωνται του μαθητεύειν τους εκείνου ακροαταίς, πολλώ μάλλον αυτού. Ο [[Ηρακλείας Καλλίνικος]] προς τον Νεόφυτο πρώην Άρτης (Άγιον Όρος), 27 Νοεμβρίου 1723.}}
 
{{Απόσπασμα|Ερείπιο σωματικό και ψυχικό γυρίζει στα Γιάννενα, όπου πεθαίνει. Ο δρόμος προς την αλήθεια και το φως ήτανε και είναι πάντα δύσκολος και ακανθώδης στον κόσμό μας.|[[Δημήτρης Φωτιάδης]]}}
 
==Υποσημειώσεις-Παραπομπές==
<references />
 
24.250

επεξεργασίες