Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Πτολεμαίος Η΄ Φύσκων»

μ
καμία σύνοψη επεξεργασίας
μ
μ
== Η Βασιλεία του Πτολεμαίου ΣΤ΄ ==
{{κύριο|Πτολεμαίος ΣΤ΄ Φιλομήτωρ}}
Όταν ο πατέρας του πέθανε πρόωρα το [[180 π.Χ.]], ο Πτολεμαίος ήταν μόλις δύο ετών. Σύμφωνα με τους νόμους της διαδοχής ο θρόνος ανήκε στον μεγαλύτερο αδερφόαδελφό του, που ονομαζόταν επίσης Πτολεμαίος. Επειδή όμως και εκείνος ήταν ανήλικος, η εξουσία περιήλθε στα χέρια της μητέρας τους Κλεοπάτρας Α΄, που ορίστηκε αντιβασίλισσα. Μετά το θάνατό της το [[176 π.Χ.]], ο αδερφόςαδελφός του ανέβηκε στο θρόνο με το όνομα [[Πτολεμαίος ΣΤ΄ Φιλομήτωρ]] και ενώθηκε με γάμο με την αδερφήαδελφή των δύο αγοριών, την [[Κλεοπάτρα Β΄ της Αιγύπτου|Κλεοπάτρα Β΄]].
 
Οι προστάτες του ακόμη ανήλικου Πτολεμαίου έδρασαν σπασμωδικά στην εξωτερική πολιτική συνεχίζοντας τα σχέδια του αποθανόντος βασιλιά Πτολεμαίου Ε΄ για εισβολή στην [[Αυτοκρατορία των Σελευκιδών]]. Ως αποτέλεσμα ο βασιλιάς τους, [[Αντίοχος Δ΄ Επιφανής|Αντίοχος Δ΄]] εισέβαλε στα αιγυπτιακά εδάφη δύο φορές και κατάφερε να κατακτήσει όλη τη χώρα εκτός από την πρωτεύουσά της, την [[Αλεξάνδρεια]]. Ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ έπεσε στα χέρια του θείου του, Αντίοχου Δ΄, και ο λαός, αγανακτισμένος από την κυβέρνηση, απαίτησε την άνοδο στο θρόνο του νεότερου αδερφούαδελφού του, Πτολεμαίου, στο πλάι της Βασίλισσας Κλεοπάτρας. Μετά την απόσυρση του Αντίοχου από τα αιγυπτιακά εδάφη, χάρη στην παρέμβαση των [[Ρωμαϊκή Δημοκρατία|Ρωμαίων]], η χώρα βρέθηκε με δύο βασιλιάδες. Πιθανώς με την παρέμβαση της Κλεοπάτρας, οι δύο νεαροί άντρες συμφιλιώθηκαν και κυβέρνησαν από κοινού για μια πενταετία από το [[169 π.Χ.]] μέχρι το [[164 π.Χ.]]
 
Το [[164 π.Χ.]] ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ αναγκάστηκε να φύγει με προορισμό τη [[Ρώμη]], επέστρεψε όμως χάρη στην παρέμβαση των Ρωμαίων. Έμεινε για λίγο καιρό στην [[Κύπρος|Κύπρο]] και κατόπιν απαιτήθηκε η επιστροφή του στην Αλεξάνδρεια. Σύμφωνα με το σχέδιο των Ρωμαίων ([[163 π.Χ.]]), ο νεότερος αδερφόςαδελφός του, ο Πτολεμαίος, θα βασίλευε στην [[Κυρηναϊκή]]. Το [[162 π.Χ.]] ο τελευταίος πήγε στη Ρώμη, ζητώντας να του παραχωρηθεί και η Κύπρος. Χάρις σε συγκλητικούς με επιρροή, το αίτημα του έγινε δεκτό και εστάλησαν απεσταλμένοι στον Πτολεμαίο ΣΤ΄ για να το μεταφέρουν. Εκείνος, γνωρίζοντας πως η Ρώμη δεν ήταν πρόθυμη να επιβάλει με τα όπλα τη θέλησή της, συνέχιζε να αρνείται με διπλωματικούς τρόπους για οχτώ χρόνια.
 
Ο αδερφόςαδελφός του, που είχε επιστρέψει στην Κυρηναϊκή, σηκώνοντας μια δύναμη χιλίων κρητικών μισθοφόρων, περίμενε την εξέλιξη των γεγονότων στην ακτή στα σύνορά του. Είχε αφήσει πίσω σαν αντιβασιλιά του έναν ντόπιο άντρα. Όταν ξέσπασε επανάσταση ο αντιβασιλιάς συνετάχθη με τους επαναστάτες, ομοίως και οι [[Λιβύη|Λίβυοι]]. Έτσι ο αδερφόςαδελφός του Πτολεμαίου, αντί να επεκταθεί στην Κύπρο, είχε πλέον να ανησυχεί για την ακεραιότητα των δικών του εδαφών στην Κυρηναϊκή. Το [[154 π.Χ.]] έκανε την επανεμφάνισή του στη Ρώμη, και έδειξε στη [[Σύγκλητος|Σύγκλητο]] σημάδια πάνω στο σώμα του τα οποία, όπως υποστήριξε, έκαναν φονιάδες που είχε προσλάβει ο Πτολεμαίος. Η Ρώμη απευθύνθηκε στους συμμάχους της στην Ανατολική [[Μεσόγειος θάλασσα|Μεσόγειο]] διατάζοντάς τους να τον εγκαταστήσουν στη Κύπρο με τη δύναμη των όπλων, αλλά η Ρώμη δεν κινήθηκε η ίδια, και οι σύμμαχοί της δεν έκαναν βιαστικές κινήσεις. Ο Φιλομήτωρ επέμεινε στην ήσυχη στάση του και όταν ο αδερφόςαδελφός του έφτασε στο νησί το μόνο που του είχε μείνει ήταν οι δικές του δυνάμεις.
 
Ήταν η στιγμή για τον Φιλομήτορα να κινηθεί και το έκανε γρήγορα και αποτελεσματικά. Ο εισβολέας αποκλείστηκε στην πόλη της Κύπρου με το όνομα [[Λάπηθος]] και αναγκάστηκε να παραδοθεί. Έκανε νέα συνθήκη μαζί του, σύμφωνα με την οποία μπορούσε να γυρίσει ειρηνικά στην και επρόκειτο να λαμβάνει κάθε χρόνο ένα φορτίο από σιτηρά. Τον αρραβώνιασε επίσης με μια από τις κόρες του, την [[Κλεοπάτρα Θεά]]. Ο γάμος αυτός για λόγους που μας είναι άγνωστοι δεν έλαβε ποτέ χώρα.
 
== Ανάληψη της Εξουσίας ==
Ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ τραυματίστηκε θανάσιμα σε μία μάχη στην [[Παλαιστίνη (ιστορική περιοχή)|Παλαιστίνη]] το [[145 π.Χ.]] και απεβίωσε λίγες μέρες αργότερα. Από τη στιγμή που ο μεγαλύτερος γιος του, [[Πτολεμαίος Ευπάτωρ]] είχε ήδη ασθενήσει και πεθάνει, διάδοχος ορίστηκε ο μικρότερος γιος του, επίσης με το όνομα [[Πτολεμαίος Ζ΄ Νέος Φιλοπάτωρ|Πτολεμαίος]], που όμως ήταν ακόμη σε παιδική ηλικία. Τα γεγονότα που ακολούθησαν είναι κάπως σκοτεινά για τους σύγχρονους ιστορικούς. Η Αλεξάνδρεια διαιρέθηκε καθώς η μια μερίδα ζητούσε στο θρόνο την Κλεοπάτρα Β΄ και το γιο της, ενώ η άλλη τον αδερφόαδελφό της, Πτολεμαίο που κυβερνούσε την Κυρηναϊκή. Απεσταλμένοι μετέφεραν στον τελευταίο μήνυμα που ζητούσε την επιστροφή του. Είναι άγνωστο αν έγινε μάχη, αλλά ο Πτολεμαίος επικράτησε και διεκδίκησε τον τίτλο ''Ευεργέτης'', όπως ο δημοφιλής πρόγονός του, ο [[Πτολεμαίος Γ΄ Ευεργέτης|Πτολεμαίος Γ΄]]. Συμφωνήθηκε επίσης να παντρευτεί τη χήρα του αδερφούαδελφού του, η οποία ίσως να έθεσε ως όρο την ασφάλεια του γιου της. Όπως και να έχει εκείνος θανάτωσε τον ανιψιό του. Είναι παράξενο που εκείνη συνέχισε να μένει στο πλάι του, και μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε για το αν την ώθησε ο φόβος ή η φιλοδοξία.
 
Οι αρχαίες πηγές παρουσιάζουν το νέο βασιλιά, Πτολεμαίο Η΄ Ευεργέτη Β΄ σαν τέρας, τόσο σε εμφάνιση όσο και στις πράξεις. Εξαιτίας της αφύσικης παχυσαρκίας του κέρδισε το παρατσούκλι, ο ''Φύσκων'', δηλαδή ''αυτός που έχει κοιλιά σαν δοχείο''. Αναφέρεται πως είχε το συνήθειο να ντύνεται χυδαία και πως διέταζε εκτελέσεις, εξορίες, ακόμη και λουτρά αίματος όταν υποψιαζόταν σημάδια ανυπακοής ή προδοσίας. Ξανά και ξανά κολυμπούσε τους εχθρούς του στο αίμα, τρέφοντας νέα σχέδια για επανάσταση. Ακόμη, καταδίωξε πολλούς από τους λόγιους και καλλιτέχνες της Αλεξάνδρειας, καθώς θεωρούσε πως ήταν ιδιαίτερα προσκολλημένοι στον αδερφόαδελφό του και άρα εχθροί του. Μερικοί από αυτούς έφυγαν κρυφά ή εξορίστηκαν σε ελληνικά εδάφη, δίνοντας νέα πνοή στα ελληνικά γράμματα.
 
== Ενδοοικογενειακές Έριδες ==
Ο Πτολεμαίος Η΄, ένα χρόνο αργότερα στέφθηκε βασιλιά με αιγυπτιακές τελετές στη [[Μέμφις (Αίγυπτος)|Μέμφιδα]]. Κατά τη διάρκεια των εορταστικών εκδηλώσεων ήρθε στον κόσμο ο γιος του από την Κλεοπάτρα Β΄, και για να εορταστεί η ευχάριστη σύμπτωση έμεινε γνωστός ως [[Πτολεμαίος Μεμφίτης]]. Οι εορτασμοί αμαυρώθηκαν με την εκτέλεση μερικών ατόμων από την [[Κυρήνη]] που είχαν έρθει στην πρωτεύουσα μαζί με τον Πτολεμαίο Η΄. Η κατηγορία εναντίον τους ήταν πως μίλησαν με ασέβεια για την εταίρα του βασιλιά, την [[Ειρήνη (εταίρα Πτολεμαίου Η΄)|Ειρήνη]].
 
Μέσα στα επόμενα δυο – τρία χρόνια οι σχέσεις μέσα στο βασιλικό οίκο έγιναν τεταμένες. Η Κλεοπάτρα Β΄, εκτός από τους δύο γιους που προαναφέρθηκαν, είχε με τον Πτολεμαίο ΣΤ΄ και δύο κόρες, οι οποίες ονομάζονταν και οι δυο Κλεοπάτρα. Η μία, η [[Κλεοπάτρα Θεά]], ήταν βασίλισσα της [[Συρία]]ς και μακριά, ωστόσο η άλλη έμενε ακόμη στο παλάτι. Ο Πτολεμαίος παντρεύτηκε και αυτήν, χωρίς να χωρίσει τη μητέρα της, κι έτσι στα επίσημα έγγραφα οι δύο γυναίκες εμφανίζονται ως «Κλεοπάτρα η ΑδερφήΑδελφή» και «Κλεοπάτρα η Σύζυγος». Και οι τρεις αναγνωρίζονταν ως κυβερνήτες της Αιγύπτου και ίσως ήταν επικίνδυνο για τον Πτολεμαίο να αμφισβητήσει ανοιχτά τα δικαιώματα της αδερφήςαδελφής του. Οι σχέσεις τους όμως δεν ήταν καθόλου καλές.
 
Εκείνη την περίοδο κατέφθασε στην Αίγυπτο ο [[Σκιπίων Αιμιλιανός]] με αποστολή από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο να επιβλέψει τις χώρες της Ανατολής για λογαριασμό τους, καθώς έκαναν σχέδια για νέες κατακτήσεις. Ο Πτολεμαίος τον υποδέχτηκε με δουλοπρέπεια, αλλά ο Σκιπίων έκανε ειρωνικά σχόλια για την παρακμή που εκείνος απέπνεε στους συνοδούς του.
 
== Η Επανάσταση ==
Το [[131 π.Χ.|131]] – [[130 π.Χ.]] η επαναστατική διάθεση που υπήρχε στην Αλεξάνδρεια ξέσπασε και η ρήξη ανάμεσα στο βασιλιά και την αδερφήαδελφή του ήταν οριστική. Ο όχλος προσπάθησε να βάλει φωτιά στο παλάτι, αναγκάζοντας τον Πτολεμαίο να το σκάσει με προορισμό την Κύπρο, παίρνοντας μαζί την [[Κλεοπάτρα Γ΄ της Αιγύπτου|Κλεοπάτρα Γ΄]], τα παιδιά που είχαν στο μεταξύ αποκτήσει και το γιο του από την Κλεοπάτρα Β΄, Πτολεμαίο Μεμφίτη, που ήταν περίπου έξι ή επτά ετών. Η Κλεοπάτρα Β΄ έμεινε μοναδικός ηγεμόνας της χώρας για μια περίοδο με το όνομα '' Κλεοπάτρα Φιλομήτωρ Σωτήρα'', αλλά απομακρυσμένες περιοχές εξακολούθησαν να θεωρούν κάτοχο του θρόνου τον Πτολεμαίο και πρακτικά το κράτος διαιρέθηκε.
 
Ο Πτολεμαίος στην Κύπρο συγκέντρωσε ένα μισθοφορικό στρατό για να συνεχίσει τον πόλεμο κατά της αδερφήςαδελφής του. Η Αλεξάνδρεια έστειλε από την πλευρά της μήνυμα σε ένα νόθο γιο του Πτολεμαίου που κυβερνούσε τότε την Κυρηναϊκή, προσκαλώντας τον στην πόλη. Ο Πτολεμαίος είδε κίνδυνο σε αυτό, κάλεσε το γιο του κοντά του και κατόπιν τον θανάτωσε. Εξαγριωμένος ο όχλος γκρέμισε τα αγάλματα του βασιλιά από την πρωτεύουσα, κίνηση που ο έκπτωτος βασιλιάς απέδωσε στην Κλεοπάτρα Β΄. Για εκδίκηση σκότωσε το γιο του, Πτολεμαίο Μεμφίτη, που ήταν τότε δεκατεσσάρων ετών, τεμάχισε το σώμα του και το έστειλε μέσα σε ένα κουτί σαν δώρο γενεθλίων στη μητέρα του.
 
Το [[129 π.Χ.]] ο Πτολεμαίος ανέκτησε την Αλεξάνδρεια με στρατιωτικά μέσα, αν και οι εχθροπραξίες ανάμεσα στους δυο στρατούς συνεχίστηκαν και το επόμενο χρονικό διάστημα. Στο μεταξύ, η Κλεοπάτρα Β΄ εγκατέλειψε την Αίγυπτο και κατέφυγε στην Αυλή του γαμπρού της, [[Δημήτριος Β΄ Νικάτωρ|Δημητρίου Β΄]], στην [[Αντιόχεια]]. Εκεί έπεισε το Δημήτριο να επιτεθεί στην Αίγυπτο για να αποζημιωθεί για προσωπικές του ατυχίες, αλλά μέχρι να φτάσει στα σύνορα αντιμετώπισε επανάσταση στα δικά του εδάφη. Ο Πτολεμαίος συνέβαλε στην πτώση του βοηθώντας έναν νέο βασιλιά να ανέβει στο θρόνο, τον [[Αλέξανδρος Β΄ Ζαβίνας|Αλέξανδρο Β΄]], και σύντομα ο Δημήτριος εξουδετερώθηκε και θανατώθηκε, πιθανώς με τη βοήθεια της πρώην γυναίκας του – και κόρης της Κλεοπάτρας Β΄ από τον πρώτο της γάμο – της Κλεοπάτρας Θεάς.
|-
! 180 π.Χ.
| Ξαφνικός θάνατος του Πτολεμαίου Ε΄. Αντιβασιλιάς μέχρι την ενηλικίωση του μεγαλύτερου αδερφούαδελφού του, [[Πτολεμαίος ΣΤ΄ Φιλομήτωρ|Πτολεμαίου ΣΤ΄ Φιλομήτορος]], ορίζεται η μητέρα τους Κλεοπάτρα Α΄.
|-
! 176 π.Χ.
|-
! 172 π.Χ.
| Άνοδος στο θρόνο από τον έφηβο Πτολεμαίο ΣΤ΄. Περίπου αυτή την περίοδο νυμφεύεται την αδερφήαδελφή του [[Κλεοπάτρα Β΄ της Αιγύπτου|Κλεοπάτρα Β΄]].
|-
! 170 π.Χ.
|-
! 169 π.Χ.
| Ο Αντίοχος Δ' έχοντας αιχμάλωτο τον Πτολεμαίο ΣΤ΄ φτάνει στην [[Αλεξάνδρεια]], αλλά αποσύρεται. Στην πόλη βασιλεύει πλέον ο μικρότερος αδερφόςαδελφός του, Πτολεμαίος Η΄ από κοινού με την Κλεοπάτρα Β΄. Ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ βασιλεύει από τη Μέμφιδα.
|-
! 168 π.Χ.
| Νέα εισβολή του Αντίοχου Δ΄. Τα τρία αδέρφιααδέλφια συμφιλιωμένα ζητούν τη μεσολάβηση της [[Ρωμαϊκή Δημοκρατία|Ρώμης]], που έχει πλέον οριστικά υποτάξει τη [[Μακεδονικό βασίλειο|Μακεδονία]] μετά τη [[Μάχη της Πύδνας]].
|-
!
|-
!
| Για πέντε χρόνια τα τρία αδέρφιααδέλφια συμβασιλεύουν, αλλά η φιλοδοξίες του Πτολεμαίου Η΄ να μείνει μόνος στο θρόνο δημιουργούν τριβές.
|-
! 164 π.Χ.
| Ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ εκδιώκεται από τον αδερφόαδελφό του. Η διπλή βασιλεία λαμβάνει τέλος.
|-
! 163 π.Χ.
|-
! 154 π.Χ.
| Ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ και Πτολεμαίος Η΄ έρχονται σε σύγκρουση στην Κύπρο, ο πρώτος νικά, αλλά δεν τιμωρεί τον αδερφόαδελφό του. Υπογράφεται ειρήνη και του προσφέρει το χέρι της κόρης του, [[Κλεοπάτρα Θεά|Κλεοπάτρας Θεάς]] (ο γάμος τελικά δεν έλαβε χώρα).
|-
!
|-
!
| Θάνατος Πτολεμαίου Ευπάτορα. Διάδοχος ορίζεται ο μικρότερος αδερφόςαδελφός του, [[Πτολεμαίος Ζ΄ Νέος Φιλοπάτωρ|Πτολεμαίος Ζ΄]].
|-
! 148 π.Χ.
78.614

επεξεργασίες