Άνοιγμα κυρίου μενού

Αλλαγές

Προσθήκη πληροφοριών απο Harvard Press κι άλλες πηγές
{{πηγές|17|12|2013}}
{{πληροφορίες προσώπου}}
Ο '''Λορέντσο Βάλλα''' (''Lorenzo Valla'', [[1407]] - [[1 Αυγούστου]] [[1457]]) ήταν [[Ιταλοί|Ιταλός]] φιλόλογοςλόγιος, κληρικός, καθηγητής Πανεπιστημίου και [[Αναγεννησιακός ουμανισμός|ανθρωπιστής,]] στην εποχή της [[Αναγέννηση]]ς. Έγινε ιδιαίτερα γνωστός όταν απέδειξε, αντίθετα με ότι ισχυρίζονταν οι Καθολικοί για 7 αιώνες, οτι η [[Δωρεά του Κωνσταντίνου]] είναι πλαστογραφία.
 
==Βιογραφία==
Γιος του νομομαθούς και δικηγόρου Λούκα ντέλλα Βάλλα, ο Λορέντσο γεννήθηκε και πέθανε στη [[Ρώμη]].
Παρακολούθησε τα μαθήματα του Λεονάρντο Μπρούνι, έγινε δεινός λατινιστής και δίδαξε σε διάφορες πόλεις της βόρειας Ιταλίας.
 
=== Παιδικά χρόνια και σπουδές ===
Μαχητικός εις το έπακρον, ξάφνιασε τους συγχρόνους του με τις απόψεις του επί φιλολογικών, φιλοσοφικών, κοινωνικών και θρησκευτικών ζητημάτων.
Γιος του νομομαθούς και δικηγόρου Λούκα ντέλλα Βάλλα, ο Λορέντσο γεννήθηκε στη [[Ρώμη]] το 1406 ή 1407. Παρακολούθησε μαθήματα των [[Λεονάρντο Μπρούνι]] και του [[Πότζιο Μπρατσολίνι]], έμαθε από μικρός να αμφισβητεί τα πάντα, έγινε δεινός φιλόλογος της ιταλικής και λατινικής και έδειξε νωρίς οτι ήταν έτοιμος να διδάξει τη γλώσσα. Επίσης έμαθε καλά ελληνικά από τον [[Τζιοβάνι Αουρίσπα]]<ref>{{Cite book|title=Chisholm, Hugh (1866–1924), journalist and editor of the Encyclopaedia Britannica|first=Nigel|last=Hamilton|publisher=Oxford University Press|date=2004-09-23|series=Oxford Dictionary of National Biography|url=http://dx.doi.org/10.1093/ref:odnb/32404}}</ref>, του Σικελού φιλέλληνα που χε ζήσει στη Χίο και στην Κωνσταντινούπολη ως γραμματέας του [[Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος|Ιωάννη Η' Παλαιολόγου]].
 
Μαχητικός, συχνά εριστικός, ήδη σαν νεός καθηγητής ξάφνιασε τους συγχρόνους του με τις ριζοσπαστικές απόψεις του επί φιλολογικών, φιλοσοφικών, κοινωνικών και θρησκευτικών ζητημάτων, κάνοντας γρήγορα πολλούς φίλους αλλά και (πιο πολλούς) εχθρούς. Το 1431 χειροτονήθηκε ιερέας κι επιδίωξε να γίνει γραμματέας του [[Πάπας Ευγένιος Δ΄|Πάπα Ευγένιου Δ]], με το δίκτυο επαφών του, αλλά χωρίς επιτυχία<ref name=":0">{{Cite book|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|first=Lodi|last=Nauta|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|date=2017|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Summer 2017|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2017/entries/lorenzo-valla/}}</ref>
Καθηγητής του [[Πανεπιστήμιο της Παβία|Πανεπιστημίου]] της [[Παβία]]ς εκδήλωσε την προτίμησή του προς την [[φιλοσοφία]] του [[Επίκουρος|Επίκουρου]] με τον διάλογό του ''Περί της απολαύσεως και του πραγματικού καλού'' που έγραψε στην [[λατινική γλώσσα]] (όπως και όλα του τα έργα) : εφ’ όσον ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από τον Θεό, η φύση του είναι καλή, άρα και τα ένστικτά του καλά. Συνεπώς και οι απολαύσεις που προκαλούνται από την ικανοποίηση αυτών των ενστίκτων είναι καλές και νόμιμες. Μια εταίρα έχει μεγαλύτερη αξία για την ανθρωπότητα από μια μοναχή, συμπεραίνει. Συνεπής με τις απόψεις του, ο Βάλλα είχε τρία παιδιά από μια ερωμένη του{{πηγή}}.
 
=== Φιλόλογος στην Παβία ===
Το [[1433]] προκάλεσε σκάνδαλο με την σφοδρή επίθεσή του κατά των νομομαθών του [[Μεσαίωνας|Μεσαίωνα]] και ειδικά του Μπάρτολο (Bartolo da Sassoferrato) για τα «βάρβαρα» λατινικά του. Έγιναν συγκρούσεις μεταξύ των φοιτητών και αναγκάστηκε να παραιτηθεί από το Πανεπιστήμιο της Παβίας. <br />
Καθηγητής του [[Πανεπιστήμιο της Παβία|Πανεπιστημίου]] της [[Παβία]]ς εκδήλωσε την προτίμησή του προς την [[φιλοσοφία]] του [[Επίκουρος|Επίκουρου]] με τον διάλογό του ''Περί της απολαύσεως (De voluptate) και του πραγματικού καλού'' που έγραψε στην [[λατινική γλώσσα]] (όπως και όλα του τα έργα) σε μορφή διαλόγου: εφ’ όσον ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από τον Θεό, η φύση του είναι καλή, άρα και τα ένστικτά του καλά. Συνεπώς και οι απολαύσεις που προκαλούνται από την ικανοποίηση αυτών των ενστίκτων είναι καλές και νόμιμες. Μια εταίρα έχει μεγαλύτερη αξία για την ανθρωπότητα από μια μοναχή, συμπεραίνει. Συνεπής με τις απόψεις του, ο Βάλλα είχε τρία παιδιά από μια ερωμένη του{{πηγή}}.
Ύστερα από μια νέα περιπλάνηση σε [[Μιλάνο]] και [[Γένοβα]], κι έχοντας αποτύχει να προσληφθεί στην παπική γραμματεία, ο Βάλλα μπήκε το 1435 στην υπηρεσία του Αλφόνσου του Μεγαλόψυχου, βασιλιά της Αραγώνας, ως γραμματέας και ιστορικός.
 
Το [[1433]] προκάλεσε σκάνδαλο με την σφοδρή επίθεσή του κατά των νομομαθών του [[Μεσαίωνας|Μεσαίωνα]] και ειδικά του Μπάρτολο (Bartolo da Sassoferrato) για τα «βάρβαρα» λατινικά του. Έγιναν συγκρούσεις μεταξύ των φοιτητών και αναγκάστηκε να παραιτηθεί από το Πανεπιστήμιο της Παβίας. <br />Ύστερα από μια νέα περιπλάνηση σε [[Μιλάνο]] και [[Γένοβα]], κι έχοντας αποτύχει να προσληφθεί στην παπική γραμματεία, ο Βάλλα μπήκε το 1435 στην υπηρεσία του [[Αλφόνσος Γ΄ της Αραγωνίας|Αλφόνσο του Μεγαλόψυχου]], βασιλιά της Αραγωνίας, ως γραμματέας και ιστορικός.
Ο Αλφόνσος διεκδικούσε και τον θρόνο της Νεάπολης την οποία όμως ο πάπας Ευγένιος Δ΄ θεωρούσε παπικό τιμάριο. Ο Βάλλα αποδείχθηκε φοβερό όπλο κατά του πάπα. Το 1440 έγραψε το πλέον διάσημο από τα έργα του "Περί της κακώς θεωρουμένης και ψευδούς δωρεάς του Κωνσταντίνου", όπου απεδείκνυε την πλαστότητα του ''Constitutum Constantini'', της ''Κωνσταντίνειας Δωρεάς'', σύμφωνα με την οποία ο πρώτος χριστιανός αυτοκράτορας είχε μεταβιβάσει στον πάπα Σίλβεστρο Α΄(314-335) την πλήρη κοσμική κυριαρχία σε όλη την δυτική Ευρώπη. Είχαν προηγηθεί και άλλες αμφισβητήσεις του εγγράφου αλλά η ιστορική και κυρίως γλωσσολογική κριτική του Βάλλα έθεσε τέρμα στο ζήτημα.
 
=== Στην αυλή του Αλφόνσο στη Νάπολη ===
Με τα συγγράμματά του περί ''Περί ελευθερίας της βούλησης'' και ''Διαλεκτικές αντιδικίες'' επιτέθηκε κατά των [[Σχολαστικισμός|Σχολαστικών]]. Συγχρόνως επέκρινε δριμύτατα όλα τα φερόμενα ως πεπαλαιωμένα φιλοσοφικά συστήματα και στράφηκε κατά των μοναχών με το βιβλίο του ''Περί των όρκων των μοναχών''.
Ο ΑλφόνσοςΑλφόνσο διεκδικούσε και τον θρόνο της Νεάπολης[[Νάπολη|Νάπολης]] την οποία όμως ο [[πάπας Ευγένιος Δ΄]] θεωρούσε παπικό τιμάριο. Ο Βάλλα αποδείχθηκε φοβερότο τέλειο όπλο κατά του πάπα, αρθρογραφώντας συνεχώς εναντίον του με κοφτερά επιχειρήματα. Το 1440 έγραψε το πλέον διάσημο από τα έργα του "Περί της κακώς θεωρουμένης και ψευδούς δωρεάς του Κωνσταντίνου", όπου απεδείκνυε την πλαστότηταπλαστογραφία που 'χε διαπραχθεί πριν 7 αιώνες επί της [[Δωρεά του Κωνσταντίνου|Δωρεάς του ''Constitutum ConstantiniΚωνσταντίνου'', της]] ''Κωνσταντίνειας(Constitutum ΔωρεάςConstantini).'', σύμφωναΣύμφωνα μεμ' την οποίααυτήν, ο πρώτος χριστιανός αυτοκράτορας είχε δήθεν μεταβιβάσει στον πάπα Σίλβεστρο Α΄(314-335) την πλήρη κοσμική κυριαρχία σε όλη την δυτικήτης ΕυρώπηΧριστιανοσύνης. Είχαν προηγηθεί και άλλες αμφισβητήσεις του εγγράφου αλλά η ιστορική και κυρίως γλωσσολογική κριτική του Βάλλα τις θεμελίωσε επιστημονικά κι έθεσε οριστικό τέρμα στο ζήτημα. Για παράδειγμα η χρήση της λέξης "''satrap''" (σατράπης) περσικής προέλευσης ήταν αναχρονισμός, αφού δε χρησιμοποιούνταν στα λατινικά τον 4ο αιώνα αλλά τον 8ο<ref>{{Cite book|title=On the Donation of Constantine|first=Lorenzo|last=Valla|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674030893|date=2008|url=https://books.google.co.uk/books?id=gPhpKv1O65EC&pg=PR7#v=onepage&q&f=false}}</ref>.
 
Με τα συγγράμματά του περί ''Περί ελευθερίας της βούλησης'' ''και Repastinatio (Επανακαθορισμός της σκέψης ή Διαλεκτικές αντιδικίες)'' το 1439 επανεξεταζει την Αριστοτελική σχολή σκέψης των [[Σχολαστικισμός|Σχολαστικών]], όχι τόσο στο περιεχόμενο της όσο σε ρητορικό, συγκεκριμένα αμφισβητώντας την αποτελεσματικότα των επιχειρημάτων της. Για να γράψει το τελευταίο βιβλίο βασίστηκε και στο έργο του [[Γεώργιος Τραπεζούντιος|Γεώργιου του Τραπεζούντιου]]<ref name=":0" />. Έτσι έλαβε μέρος στη διαμάχη Πλατωνικών Αριστοτελικών που το ίδιο έτος έπαιρνε νέα τροπή με την παρέμβαση του [[Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων|Γεώργιου Γεμιστού Πλήθωνα]] στη [[Σύνοδος Φλωρεντίας|Σύνοδο της Φλωρεντίας]]. Επίσης επέκρινε δριμύτατα όλα τα φερόμενα ως πεπαλαιωμένα φιλοσοφικά συστήματα και στράφηκε κατά του συντηρητισμού και της τυφλής υπακοής των μοναχών προς τον Πάπα με το βιβλίο του ''Περί των όρκων των μοναχών''.
Ο Βάλλα αντιδικούσε με ζωντανούς και νεκρούς : τόλμησε να επικρίνει το ύφος του [[Κικέρωνας|Κικέρωνα]] εκφράζοντας την προτίμησή του για τον [[Κοϊντιλιανός|Κοϊντιλιανό]], και βρισκόταν σε συνεχείς διαμάχες με άλλους λογίους της Αυλής του Αλφόνσου, τις οποίες ο βασιλιάς αυτός (μέγας προστάτης των γραμμάτων) παρακολουθούσε με εξαιρετική ευχαρίστηση.
 
=== Αντιδικίες και διαμάχες χωρίς τέλος ===
Ο Βάλλα συνέχισε τις «αιρέσεις» του. Αρνήθηκε να δεχτεί ότι το «Πιστεύω» των Αποστόλων συντάχθηκε όντως από τους μαθητές του Χριστού. Αντιπροσωπεία της Ιεράς Εξέτασης τον ανέκρινε (ο ίδιος δήλωσε ότι ήταν απόλυτα ορθόδοξος) και τον βρήκε αιρετικό σε οκτώ σημεία, αλλά παρενέβη ο Αλφόνσος και το ζήτημα έληξε.
Ο Βάλλα αντιδικούσε με ζωντανούς και νεκρούς : τόλμησε να επικρίνει το ύφος του [[Κικέρωνας|Κικέρωνα]] εκφράζοντας την προτίμησή του για τον [[Κοϊντιλιανός|Κοϊντιλιανό]], και βρισκόταν σε συνεχείς διαμάχες με άλλους λογίους της Αυλής του Αλφόνσου, τις οποίες ο βασιλιάς αυτός (μέγας προστάτης των γραμμάτων) παρακολουθούσε με εξαιρετική ευχαρίστηση μάλλον διασκεδάζοντας.
 
Ο Βάλλα συνέχισε τις «αιρέσεις» του. Αρνήθηκε να δεχτεί ότι το «Πιστεύω» των Αποστόλων συντάχθηκε όντως από τους μαθητές του Χριστού. Αντιπροσωπεία της Ιεράς Εξέτασης τον ανέκρινε (ο ίδιος δήλωσε ότι ήταν απόλυτα ορθόδοξος) και τον βρήκε αιρετικό σε οκτώ σημεία, αλλά παρενέβη ο ΑλφόνσοςΑλφόνσο και το ζήτημα έληξεμπήκε στο αρχείο. Συνεχείς ήταν οι δημόσιες διαμάχες του με τον [[Πότζιο Μπρατσολίνι]] με ανταλλαγή αιχμηρότατων επιστολών.
Ύστερα ο Βάλλα απέδειξε ότι τα αποδιδόμενα στον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη έργα δεν ήταν γνήσια και ότι η επιστολή του Αβγάρου προς τον Χριστό ήταν νόθος. Τέλος στα Σχόλια στην Καινή Διαθήκη έκρινε δυσμενώς την λατινική μετάφρασή της από τον Άγιο Ιερώνυμο.
 
Ύστερα ο Βάλλα απέδειξε ότι τα αποδιδόμενα στον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη έργα δεν ήταν γνήσια και ότι η επιστολή του Αβγάρου προς τον Χριστό ήταν νόθος. Τέλος στα Σχόλια στην Καινή Διαθήκη, έκρινεγνωρίζοντας καλά ελληνικά σχολίασε δημόσια δυσμενώς την επίσημη λατινική μετάφρασή της Βίβλου σε χρήση από τον Άγιο Ιερώνυμο. Για παράδειγμα, πρότεινε για τη λέξη "μετάνοια", να μη χρησιμοποιείται η λατινική ''paenitenia'' που παραπέμπει σε τιμωρία, αλλά repentance, μετατροπή/αλλαγή του νοός/νου.
Τελικά ο Βάλλα συμφιλιώθηκε με την Αγία Έδρα επί του νέου πάπα Νικολάου Ε΄ (1448), δοθέντος ότι είχαν εξομαλυνθεί και οι σχέσεις Αλφόνσου-Ρώμης και δεν ήταν φρόνιμο να επιμείνει. Ζήτησε συγγνώμην για τα αμαρτήματά του, του απονεμήθηκε ο τίτλος του "αποστολικού συγγραφέα" και αργότερα επί [[Πάπας Κάλλιστος Γ΄|Πάπα Καλλίστου του Γ΄]] ανέλαβε καθηγητής του Πανεπιστημίου της Ρώμης και μετέφρασε τον [[Θουκυδίδης|Θουκυδίδη]] και τον [[Ηρόδοτος|Ηρόδοτο]]. Έγραψε επίσης τις ''Γλαφυρότητες της λατινικής γλώσσας'', όπου κατέκρινε τους κακώς χειριζόμενους την λατινική γλώσσα. Πέθανε ως γραμματέας της κουρίας (παπικής αυλής). Αλλά τα ''Σχόλια στην Καινή Διαθήκη'' μπήκαν στον Index των απαγορευμένων βιβλίων της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.
 
=== Επιστροφή στη Ρώμη ===
Γενικά ο Βάλλα αγωνίσθηκε με θάρρος εναντίον της μεσαιωνικής φιλοσοφίας και ειδικότερα επί των παρερμηνειών του Αριστοτέλη καθώς και επί της διαστροφής των κλασικών τύπων της γραμματικής που τότε είχαν σημειωθεί.
Τελικά το 1447 ο Βάλλα συμφιλιώθηκε με την Αγία Έδρα επί του νέου [[Πάπας Νικόλαος Ε΄|πάπα Νικολάου Ε΄Ε]]΄ (1448), δοθέντοςκι ότιαφού είχαν εξομαλυνθεί και οι σχέσεις ΑλφόνσουΑλφόνσο-Ρώμης και δεν ήταν φρόνιμο να επιμείνει. Ζήτησε συγγνώμηνσυγγνώμη για τα αμαρτήματά του, το 1455 του απονεμήθηκε ο τίτλος του "αποστολικού συγγραφέα" και αργότερα επί [[Πάπας Κάλλιστος Γ΄|Πάπα Καλλίστου του Γ΄]] ανέλαβε καθηγητής του Πανεπιστημίου της Ρώμης και μετέφρασε τονέργα από το [[Θουκυδίδης|Θουκυδίδη]] και τον [[Ηρόδοτος|Ηρόδοτο]]. Έγραψε επίσης τις ''Γλαφυρότητες της λατινικής γλώσσας'', όπου κατέκρινε τουςόσους κακώςκακομεταχειρίζονταν χειριζόμενους τηντη λατινική γλώσσα. Πέθανε ως γραμματέας της κουρίας (παπικής αυλής) το 1457. ΑλλάΩστόσο τατο έργο του ''Σχόλια στην Καινή Διαθήκη'' απαγορεύτηκαν όταν μπήκαν στον Indexκατάλογο (index) των απαγορευμένων βιβλίων της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.
 
=== Αποτίμηση ===
Τα έργα του Βάλλα, και ειδικά η απόρριψη της ''Δωρεάς του Κωνσταντίνου'', ήταν ένα χτύπημα για την εξουσία των παπών. Πολύ πιθανόν να συνέβαλαν στην ανταρσία του Λούθηρου, λίγες δεκαετίες αργότερα.
Γενικά ο Βάλλα αγωνίσθηκε με θάρρος και λογικά επιχειρήματα εναντίον της μεσαιωνικής φιλοσοφίας. και ειδικότεραΕιδικότερα επί των παρερμηνειών του Αριστοτέλη καθώς και, επί της διαστροφής των κλασικώνκαθολικών κληρικών αλλά και των απαρχαιωμένων τύπων της λατινικής γραμματικής που τότε είχανήταν σε χρήση, έφερε φρέσκες αντιλήψεις εκσυγχρονίζοντας τη κοσμοθεώρηση των Ιταλών της εποχής κι επιταχύνοντας την έλευση της σημειωθείΑναγέννησης.
 
Τα έργα του Βάλλα υπέσκαψαν το αλάθητο του Πάπα, και ειδικά η απόρριψη της ''Δωρεάς του Κωνσταντίνου'', ήταν ένα ισχυρό χτύπημα για τηνστην εξουσία των παπών. Πολύκι πιθανόνεν ναμέρει συνέβαλαν στην "ανταρσία" του [[Μαρτίνος Λούθηρος|Μαρτίνου Λούθηρου]], λίγες δεκαετίες αργότερα.
 
==Έργα==
==Πηγές==
*"Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου" τ.4ος, σ.93
*https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Valla,_Lorenzo
 
==Βιβλιογραφία==
377

επεξεργασίες