Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Βουδαπέστη»

121 bytes προστέθηκαν ,  πριν από 6 μήνες
επιμέλεια
μ (→‎Μετά τη συγχώνευση: μ.επιμέλεια)
(επιμέλεια)
{{πόλη}}
Η '''Βουδαπέστη''' είναι η [[πρωτεύουσα]] της [[Ουγγαρία]]ς και έδρα της κομητείας της Πέστης. Έχει περίπου 1,7 εκατομμύρια κατοίκους <ref>http://portal.ksh.hu/pls/portal/docs/PAGE/KSHPORTAL/ADATOK/HELYSEGNEVTAR/HNK2009.PDF</ref>. Η Βουδαπέστη έγινε μια ενιαία πόλη που καταλαμβάνει και τις δύο όχθες του ποταμού [[Δούναβης|Δούναβη]], με τη συγχώνευση στις [[17 Νοεμβρίου]] [[1873]] της Buda[[Βούδα]] (ΒούδαBuda), Óbuda[[Όμπουντα]] (ΌμπουνταÓbuda, παλαιά Βούδα) και Pest[[Πέστη|Πέστης]] (ΠέστηPest). Είναι η έβδομη μεγαλύτερη πόλη στην [[Ευρωπαϊκή Ένωση]] (χωρίς να υπολογίζονται τα προάστια και γενικά η μητροπολιτική περιοχή των πόλεων).
 
== Ιστορία ==
Με τη συνθήκη ειρήνης του 829, η Παννονία έγινε τμήμα της Βουλγαρίας, μετά τη νίκη του βουλγαρικού στρατού του [[Ομουρτάγ]] έναντι του Αγίου Ρωμαίου Αυτοκράτορα [[Λουδοβίκος ο Ευσεβής|Λουδοβίκου του Ευσεβούς]]. Η Βουδαπέστη έλκει την καταγωγή της από δύο βουλγαρικά οχυρά, τα οχυρά Μπούντα (Βούδα) και Πεστ (Πέστη), τα οποία βρίσκονται στις δύο όχθες του Δούναβη.<ref>B. Dimitrov, Bulgarians- Civilizers of the slavs, p.48</ref> Οι [[Μαγυάροι]], με αρχηγό τον Αρπάντ, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή στο τέλος του 9ου αιώνα,<ref>Molnar, A Concise History of Hungary, Chronology pp. 12</ref> και ένα αιώνα αργότερα ίδρυσαν επισήμως το [[Βασίλειο της Ουγγαρίας]]. Έρευνες τοποθετούν την πιθανή έδρα του οίκου των Αρπάντ, ως τόπος κεντρικής εξουσίας, στην Βουδαπέστη.<ref>Molnar, A Concise History of Hungary, p. 14</ref> Η εισβολή των [[Τάταροι|Τατάρων]] τον 13ο αιώνα σύντομα απέδειξε ότι η άμυνα σε μια πεδιάδα είναι δύσκολη, και έτσι ο βασιλιάς [[Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας]] διέταξε την κατασκευή ενισχυμένων πέτρινων τειχών γύρω από τις πόλεις, και έχτισε το βασιλικό του ανάκτορο στην κορυφή των προστατευμένων λόφων της Βούδας. Το 1361, έγινε πρωτεύουσα της Ουγγαρίας.
[[Αρχείο:Buda 1493.jpg|thumb|230px|Η Βούδα το 1493]]
Ο πολιτιστικός ρόλος της Βούδας ήταν ιδιαίτερα σημαντικός κατά τη βασιλεία του βασιλιά [[Ματθίας Κορβίνος|Ματθία Κορβίνου]]. Η ιταλική Αναγέννηση είχε σπουδαία επιρροή στην πόλη. Η βιβλιοθήκη του, η [[Κορβινιανή Βιβλιοθήκη|]] (Bibliotheca Corviniana]]), ήταν η σημαντικότερη συλλογή ιστορικών χρονικών και φιλοσοφικών και επιστημονικών έργων του 15ου αιώνα στην Ευρώπη, και δεύτερη σε μέγεθος πίσω μόνο από την [[Βιβλιοθήκη του Βατικανού]]. Μετά την ίδρυση του πρώτου ουγγρικού πανεπιστημίου στο [[Πετς]] το 1367 (Πανεπιστήμιο του Πετς), το δεύτερο ιδρύθηκε στην Όμπουντα το 1395<ref name=Sugar>{{cite book |last=Sugar |first=Peter F. |title=A History of Hungary |url=http://books.google.com/?id=SKwmGQCT0MAC&pg=PR9&dq=Hungarian+university+1395+Buda |accessdate=3 June 2008 |year=1990 |publisher= Indiana University Press |isbn= 978-0-253-20867-5|page=48 |chapter=The Angevine State }}</ref>. Το πρώτο ουγγρικό βιβλίο τυπώθηκε στη Βούδα το 1473<ref>{{cite journal |last=Mona |first=Ilona |year=1974 |title=Hungarian Music Publication 1774–1867 |journal=Studia Musicologica Academiae Scientiarum Hungaricae |publisher=Akadémiai Kiadó|volume=16|issue= 1/4|pages=261–275 |doi=10.2307/901850|jstor=901850 }}</ref>. Η Βούδα είχε περίπου 5.000 κατοίκους περί το 1500<ref name="Peter F. Sugar page 88">Southeastern Europe under Ottoman rule, 1354–1804, Peter F. Sugar, page 88</ref>.
 
Η κατάκτηση του μεγαλύτερου μέρους της Ουγγαρίας τον [[16ος αιώνας|16ο αιώνα]] από την [[Οθωμανική Αυτοκρατορία]] διέκοψε την ανάπτυξη της πόλης: Η Βούδα και η Πέστη πέρασαν στα χέρια των εισβολέων το [[1541]]. Ενώ η Βούδα παρέμεινε η έδρα ενός [[Οθωμανοί|Τούρκου]] πασά και διοικητικό κέντρο, η Πέστη ήταν κατά ένα μεγάλο μέρος εγκαταλελειμμένη μέχρι την κατάκτησή της από τους [[Αψβούργοι|Αψβούργους]] το [[1686]], οι οποίοι από το [[1526]] παρέμεναν βασιλείς της Ουγγαρίας παρά την απώλεια του μεγαλύτερου μέρους της χώρας. Οι Τούρκοι κατασκεύασαν λουτρά στην πόλη, από τα οποία κάποια, όπως τα λουτρά Ρούντας και Κιράλι λειτουργούν μέχρι σήμερα.
 
=== Μετά τη συγχώνευση ===
Ο 19ος αιώνας χαρακτηρίστηκε από τον ουγγρικό αγώνα για ανεξαρτησία και εκσυγχρονισμό. Η εθνική εξέγερση ενάντια στους Αψβούργους άρχισε στη Βουδαπέστη το 1848 και καταπνίγηκε σε ένα χρόνο. Το 1867, με τη σύσταση της [[Αυστροουγγαρία]]ς, η Βουδαπέστη έγινε η συμπρωτεύουσα της μοναρχίας. Έτσι ξεκίνησε η δεύτερη περίοδος ανάπτυξης της πόλης, η οποία διήρκησε μέχρι τον [[ΑΠΠ|Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο]]. Το 1849 η [[γέφυρα των Αλυσίδων]] συνέδεσε τη Βούδα και την Πέστη και έγινε το πρώτο πέρασμα για πεζούς επί του Δούναβη<ref>{{cite book| last=Hughes| first=Holly| title=Frommer's 500 Places to Take Your Kids Before They Grow Up| publisher=Wiley Indianapolis Composition Services| chapter=7 Famous Briges| isbn= 0-470-57760-6| url=http://books.google.com/?id=Wd0znOQhqOwC&pg=PA91&dq=chain+bridge+budapest#v=onepage&q=chain%20bridge%20budapest&f=false| date=13 August 2009}}</ref>. Το 1873 η Βούδα, η Πέστη και η Όμπουντα (Παλιά Βούδα) ενώθηκαν και δημιούργησαν τη Βουδαπέστη. Η Πέστη αναπτύχθηκε και μετατράπηκε σε διοικητικό, πολιτικό, οικονομικό, εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο. Οι εθνικά Ούγγροι ξεπέρασαν σε πληθυσμό τους Γερμανούς στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, καθώς μετανάστευαν από πυκνοκατοικημένες αγροτικές περιοχές στην Τρασδουναβία[[Υπερδουναβία]] και την μεγάλη ουγγρική πεδιάδα. Ανάμεσα στο 1851 και το 1910, το ποσοστό Ούγγρων αυξήθηκε από 35,6% σε 85,9%, και τα ουγγρικά έγιναν κύρια γλώσσα. Το ποσοστό των Εβραίων έφτασε στο μέγιστό του το 1900, όταν οι Εβραίοι αποτελούσαν το 23,6% των κατοίκων.<ref>Budapest statisztikai évkönyve 1943 (Statistical Yearbook of Budapest, 1943), p. 33, Hungarian Central Statistical Office</ref><ref>''Budapest székes főváros Statisztikai és Közigazgatási Évkönyve 1921–1924'' (Statistical Yearbook of Budapest, 1921–1924), p. 38, Hungarian Central Statistical Office</ref><ref name="Budapest 1946 p. 12">Budapest statisztikai évkönyve 1944–1946 (Statistical Yearbook of Budapest, 1944–1946), p. 12, Hungarian Central Statistical Office</ref> Το 1918, μετά την ήττα και την κατάρρευση της Αυστροουγγαρίας, η Ουγγαρία ανακηρύχθηκε αυτόνομο κράτος (Δημοκρατία της Ουγγαρίας), αλλά με τη [[συνθήκη του Τριανόν]], η χώρα έχασε τα δύο τρίτα των εδαφών της.<ref name="Macartney37">{{cite book| last=Macartney| first =C.A.| title=Hungary and her successors - The Treaty of Trianon and Its Consequences 1919–1937| publisher=Oxford University Press| year=1937}}</ref><ref>{{cite news |title=East on the Danube: Hungary's Tragic Century |work=[[The New York Times]]| url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B07E3D91531F93AA3575BC0A9659C8B63&sec=&spon=&pagewanted=2|date=9 August 2003 |accessdate=15 March 2008 |first=Richard |last=Bernstein}}</ref>
[[Αρχείο:Shoes Danube Promenade IMGP1297.jpg|thumb|205px|Τα παπούτσια στις όχθες του Δούναβη, μνημείο για το [[Ολοκαύτωμα]] των Εβραίων]]
Κατά τον [[Β΄ΠΠ|Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο]], η Βουδαπέστη καταστράφηκε εν μέρει από τους αεροβομβαρδισμούς των Βρετανών και των Αμερικάνων (πρώτη επίθεση 4 Απριλίου 1944<ref>{{cite news| work=Sydney Morning Herald| url=http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/17889740| title=RAF raids Budapest - second heavy attack| date=5 April 1944}}</ref><ref>{{cite news| url=http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/47691625| title=RAF Follows US Raid on Budapest| date=5 April 1944| work=Sydney Morning Herald}}</ref><ref>{{cite news| url=http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/11807143| title=Budapest bombed by RAF| date=5 April 1944| work=Sydney Morning Herald}}</ref>). από τις 24 Δεκεμβρίου 1944 μέχρι τις 13 Φεβρουαρίου 1945, η πόλη βρισκόταν υπό πολιορκία. Η Βουδαπέστη υπέστη πολλές ζημιές από τα επιτιθέμενα σοβιετικά και ρουμανικά στρατεύματα και τα αμυνόμενα γερμανικά και ουγγρικά. Περίπου 38.000 πολίτες έχασαν τη ζωή τους. Οι Γερμανοί κατέστρεψαν όλες τις γέφυρες της πόλης. Περίπου το 20% με 40% των Εβραίων της πόλης πέθαναν κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας από τους Ναζί, από το 1944 μέχρι το 1945.<ref>{{cite web| title=Budapest| publisher=United States Holocaust Memorial Museum| url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005264| accessdate=18 July 2007}}</ref> Ο Σουηδός διπλωμάτης [[Ραούλ Βάλενμπεργκ]] κατάφερε να σώσει αρκετές χιλιάδες Εβραίους δίνοντάς τους σουηδικά διαβατήρια<ref>{{cite web| url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/wallenberg.html| title=Raoul Wallenberg| publisher=[[Jewish Virtual Library]]| accessdate=2014-12-04}}</ref>.
 
ToΤο 1949, η Ουγγαρία ανακηρύχθηκε κομμουνιστική λαϊκή δημοκρατία. Η νέα κομμουνιστική κυβέρνηση θεωρούσε κτίρια όπως το κάστρο της Βούδας σύμβολα του προηγούμενου καθεστώτος και κατέστρεψε το εσωτερικό τους. Τις 23 Οκτωβρίου 1956, οι πολίτες διαμαρτυρήθηκαν ειρηνικά στη Βουδαπέστη, ζητώντας δημοκρατικές αλλαγές. Κινήθηκαν προς τον ραδιοφωνικό σταθμό ζητώντας να δημοσιεύσουν τα αιτήματά τους. Το καθεστώς διέταξε τον στρατό να πυροβολήσει τον κόσμο, αλλά οι στρατιώτες έδωσαν όπλα στους συγκεντρωμένους, οι οποίοι κατάφεραν να καταλάβουν το κτίριο. Αυτή ήταν η αρχή της [[ουγγρική Επανάσταση 1956|ουγγρικής επανάστασης]]. Το αίτημα ήταν να διοριστεί ο [[Ίμρε Νάγκυ]] πρωθυπουργός της χώρας, κάτι το οποίο και συνέβη την ίδια μέρα, προς έκπληξη όλων. Αφότου ο Νάγκυ ανακοίνωσε ότι η Ουγγαρία θα εγκατέλειπε το [[Σύμφωνο της Βαρσοβίας]], τα σοβιετικά στρατεύματα εισέβαλαν στην χώρα για να καταπνίξουν την επανάσταση. Οι μάχες συνεχίστηκαν μέχρι τις 11 Νοεμβρίου, αφήνοντας πίσω περισσότερους από 3.000 νεκρούς. Ένα μνημείο ανεγέρθη με αφορμή τα 50 χρόνια από την επανάσταση στο Πάρκο της Πόλης.
 
Το 1987, το κάστρο της Βούδας και οι όχθες του Δούναβη ανακηρύχθηκαν μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς από την UNESCO. Η [[λεωφόρος Αντράσι]] προστέθηκε στον κατάλογο το 2002.
 
== Δημογραφική ιστορία ==
[[Αρχείο:Budapest Population graph.PNG|thumb|300px|left|PopulationΔιάγραμμα Graphτης πληθυσμιακής εξέλιξης της Βουδαπέστης]]
Πληθυσμός:
* [[1800]]: 54.200
 
== Μεταφορές ==
Η Βουδαπέστη εξυπηρετείται από διεθνές αεροδρόμιο ΦέρνετςΦέρεντς Λιστ (το οποίο πήρε το όνομά του από τον Ούγγρο συνθέτη [[Φραντς Λιστ]]), το οποίο είναι ένα από τα πιο πολυάσχολα αεροδρόμιο της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Διαχειρίζεται σχεδόν όλη την κίνηση επιβατών της χώρας. Βρίσκεται 16 χιλιόμετρα ανατολικά-νοτιοανατολικά του κέντρου της Βουδαπέστης, στην περιοχή 18. Από το αεροδρόμιο υπάρχουν πτήσεις για άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς και για πόλης της βόρειας Αμερικής, Αφρικής και Μέσης Ανατολής. Το αεροδρόμιο είναι βάση εταιριών όπως οι Ryanair, Wizz Air, Budapest Aircraft Service, CityLine Hungary, Farnair Hungary και Travel Service Hungary.<ref>{{cite web |url=http://canadianaviationnews.wordpress.com/2014/10/15/air-transat-unveils-its-new-europe-program-for-2015/ |title=Air Transat unveils its new Europe program for 2015 |date=15 October 2014 |accessdate=15 October 2014}}</ref> Η Βουδαπέστη εξυπηρετείται από τρεις σιδηροδρομικούς σταθμούς, τον ανατολικό (Κελέτι), τον δυτικό (Νιουγκάτι) και τον νότιο (Ντέλι).
 
Υπεύθυνη για τις δημόσιες μεταφορές στην πόλη είναι το Κέντρο Μεταφορών Βουδαπέστης (BKK)<ref>{{cite web |url=http://www.bkk.hu/en/main-page/bkk-in-brief/ |title=Centre for Budapest Transport in brief |publisher=Centre for Budapest Transport |accessdate=20 May 2014}}</ref> και καλύπτει τη Βουδαπέστη μαζί με 80 προάστια. Το σύστημα δημόσιων μεταφορών της πόλης αποτελείται από τέσσερις γραμμές μέτρο, με την γραμμή 1 (κίτρινη) να είναι η δεύτερη παλαιότερη στον κόσμο -κατασκευάστηκε το 1896-, πέντε γραμμές προαστιακού σιδηροδρόμου, 264 γραμμές λεωφορείων, με 40 νυχτερινές διαδρομές, 4 διαδρομές με πλοίο και ένα δίκτυο διαθέσιμων ποδηλάτων που παρακολουθείται με GPS. Κάθε καθημερινή μέρα, οι γραμμές της ΒΚΚ χρησιμοποιούνται από 3,9 εκατομμύρια χρήστες.<ref>{{cite web| url=http://www.bkv.hu/ftp/annual_report/annualreport2011en.pdf| title=Annual Report 2011| date=February 2012| publisher=BKV Zrt.| accessdate=20 May 2014}}</ref> Το 2014, το 65% των μετακινήσεων γινόταν με δημόσια μέσα και ο στόχος είναι μέχρι το 2030 να φτάσει το 80%<ref>{{cite web| url=http://www.bkk.hu/bmt/tervanyag.php| title=Balázs Mór strategy| date= 23 September 2014| publisher=BKK Zrt.| accessdate=24 October 2014}}</ref>.
48.639

επεξεργασίες