Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού»

καμία σύνοψη επεξεργασίας
 
===Πρώτα χρόνια===
Η πρώτη εκλογική μάχη του ΑΚΕΛ έγινε το 1943, όταν για πρώτη φορά ο λαός θα εξέλεγε ο ίδιος τους δημάρχους των πόλεων και δεν θα διορίζονταν από τους Βρετανούς. Οι πρώτες εκλογές διεξήχθησαν στις 21 MαρτίουΜαρτίου 1943 για τη δημαρχία της [[Λευκωσία|Λευκωσίας]]. Ήταν η πρώτη μάχη αριστεράς και δεξιάς στην Κύπρο. Αντίπαλοι ήταν ο [[Ιωάννης Κληρίδης]] (πατέρας του [[Γλαύκος Κληρίδης|Γλαύκου Κληρίδη]]) με τον Λαϊκό Συνδυασμό, υποστηριζόμενος από το ΑΚΕΛ, και ο [[Θεμιστοκλής Δέρβης]] -διορισμένος δήμαρχος της πόλης έως τότε από τους Βρετανούς-, υποστηριζόμενος από τη δεξιά. Από τους 4085 ψηφοφόρους ψήφισαν οι 3568. O Eθνικός Συνδυασμός πήρε ποσοστό 58,66% και εξέλεξε και τους 8 υποψηφίους του.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://archive.philenews.com/afieromata/dimotikes/taxidi.htm|title=DHMOTIKES EKLOGES - TAXIDI STO XRONO|last=|first=|date=|website=archive.philenews.com|publisher=|archiveurl=https://archive.today/20170816130716/http://archive.philenews.com/afieromata/dimotikes/taxidi.htm%231946|archivedate=2017-08-16|accessdate=2017-08-16|url-status=live}}</ref> Όμως, το κόμμα πέτυχε εντυπωσιακά ποσοστά και ανέδειξε δύο δημάρχους, τον [[Πλουτής Σέρβας|Πλουτή Σέρβα]] στη [[Λεμεσός|Λεμεσό]] και τον [[Αδάμ Αδάμαντος]] στην [[Αμμόχωστος|Αμμόχωστο]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://www.famagusta.org.cy/images/users/1/ammochostos_istoria%20tou%20dimou.pdf|title=Δημαρχεία - Τοπική Αυτοδιοίκηση|last=|first=|date=|website=|publisher=[[Δήμος Αμμοχώστου]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816134807/http://www.famagusta.org.cy/images/users/1/ammochostos_istoria%20tou%20dimou.pdf|archivedate=2017-08-16|accessdate=2017-08-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/cyprus/10.htm|title=Cyprus - World War II and Postwar Nationalism|last=|first=|date=|website=countrystudies.us|publisher=|archiveurl=https://archive.today/20170816212841/http://countrystudies.us/cyprus/10.htm|archivedate=2017-08-16|accessdate=2017-08-16|url-status=live}}</ref> Ωστόσο, τον Νοέμβριο του 1944 όταν αποφασίστηκε η συγχώνευση ΑΚΕΛ και ΚΚΚ, το ΚΚΚ έθεσε ως όρο ότι ο «ο Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ πρέπει απαραιτήτως να κατοικεί στη Λευκωσία».<ref name=":0" /> Ο Πλουτής Σέρβας αναγκάστηκε σε παραίτηση από Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ, τον Ιούλιο 1945, για «αντικομματική δραστηριότητα και απειθαρχία στο κόμμα», επειδή αρνήθηκε εντολή του κόμματος να μετοικήσει από τη Λεμεσό στη Λευκωσία και επειδή έθεσε όρους στο κόμμα.<ref>{{Cite web|url=http://www.sigmalive.com/archive/simerini/columns/eks+aformis/411391|title=«Ξέχασαν» πάλι τον Πλουτή Σέρβα|last=Δημητρίου|first=Μάριος|date=2011-08-20|website=www.sigmalive.com|publisher=|archiveurl=https://archive.today/20170816124743/http://www.sigmalive.com/archive/simerini/columns/eks+aformis/411391|archivedate=2017-08-16|accessdate=2017-08-16|url-status=live}}</ref> Σύμφωνα με την εφημερίδα [[Η Καθημερινή (εφημερίδα Κύπρου)|Η Καθημερινή]], ενώπιον του Σέρβα τέθηκε από συντρόφους του της ηγεσίας του κόμματος, το δίλημμα δήμαρχος ή Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ. Παρόλο που ο ίδιος θεωρούσε ότι δεν ήταν ασύμβατα τα δύο αξιώματα, προτίμησε να συνεχίσει το έργο που είχε ξεκινήσει στη Λεμεσό και να παραιτηθεί από Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ.<ref name=":2" /> Νέος Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ εξελέγει ο [[Φίφης Ιωάννου]].<ref name=":2">{{Cite web|url=http://pdf.kathimerini.com.cy/issues/20150426_ALL.pdf|title=90 χρόνια ΑΚΕΛ μέσα από τους ηγέτες του|last=|first=|date=2015-04-26|website=|publisher=[[Η Καθημερινή (εφημερίδα Κύπρου)|Η Καθημερινή]]|page=13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814110250/http://pdf.kathimerini.com.cy/issues/20150426_ALL.pdf|archivedate=2017-08-14|accessdate=2017-08-14}}</ref>
 
Σημαντική ημέρα στην ιστορία του κόμματος αποτελεί η 16η Ιουνίου 1943. Την ημέρα εκείνη, η κεντρική επιτροπή του ΑΚΕΛ κάλεσε τα μέλη του κόμματος να καταταχθούν εθελοντικά στον αγγλικό στρατό (η Κύπρος ήταν αποικία των Βρετανών όπου μόνο διαμέσου του αγγλικού στρατού μπορούσαν να καταταγούν), για να πολεμήσουν τις δυνάμεις του [[Αδόλφος Χίτλερ|Χίτλερ]]. Η απόφαση έλεγε: «Να γίνει έκκλησις προς όλα τα μέλη του Κόμματος δι’ εθελοντικήν κατάταξιν εις τας ενόπλους δυνάμεις προς ενίσχυσιν του αγώνος δι’ απελευθέρωσιν της Ελλάδος από την Χιτλερικήν τυραννίαν, απελευθέρωσιν των υποδούλων χωρών και εξασφάλισιν του εθνικού, πολιτικού και κοινωνικού μέλλοντος της Νήσου». Οι πρώτοι που προσφέρθηκαν να καταταγούν ήταν τα ίδια τα 17 μέλη της Κεντρικής επιτροπής (τελικά πήγαν μόνο τα 11 μέλη καθώς κρίθηκε αναγκαίο να παραμείνουν μερικά άτομα στην Κύπρο και στο κόμμα). Η έκκληση του κόμματος για εθελοντική κατάταξη έγινε αποδεκτή με ενθουσιασμό ανάμεσα στις λαϊκές μάζες. Παράλληλα με την κατάταξη, ξεκίνησαν να διεξάγονται και έρανοι για την στήριξη των οικογενειών των εθελοντών. Στις 27 Ιουνίου 1943 πραγματοποιήθηκε παγκύπρια συνδιάσκεψη του κόμματος στο δημόσιο κήπο της Λεμεσού, από τον οποίο ξεκίνησε παρέλαση της φάλαγγας των εθελοντών του ΑΚΕΛ. Μέχρι την ημέρα εκείνη είχαν προσφερθεί 731 εθελοντές (τα μέλη του ΑΚΕΛ δεν ξεπερνούσαν τότε τις 2 χιλιάδες). Οι εθελοντές-μέλη του κόμματος πολέμησαν σε Βόρεια Αφρική, Ιταλία και σε άλλα μέρη της Ευρώπης.<ref>{{Cite web|url=http://dialogos.com.cy/blog/16i-iouniou-1943-antifasistiko-pnevma-ke-enthousiasmos/#.WZRSaFEjHIU|title=16η Ιουνίου 1943 – Αντιφασιστικό πνεύμα και ενθουσιασμός|last=Κολοκασίδης|first=Γιώργος|date=2016-06-12|website=|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816142347/http://dialogos.com.cy/blog/16i-iouniou-1943-antifasistiko-pnevma-ke-enthousiasmos/#.WZRVn1Gg_IU|archivedate=2017-08-16|accessdate=2017-08-16}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://papapolyviou.com/2013/06/16/to-akel-gia-tin-ellada-1943/|title=Το ΑΚΕΛ για την Ελλάδα (1943)|last=Παπαπολυβίου|first=Πέτρος|date=2013-06-16|website=Περί Ιστορίας|publisher=|archiveurl=https://archive.today/20170816143220/https://papapolyviou.com/2013/06/16/to-akel-gia-tin-ellada-1943/|archivedate=2017-08-16|accessdate=2017-08-16|url-status=live}}</ref> Ο ιστορικός Πέτρος Παπαπολυβίου αναφέρει ότι ίσως τελικά στον πόλεμο να πήγαν περίπου 400 άτομα  καθώς φαίνεται ότι και σε αυτή την περίπτωση δεκάδες υποψήφιοι εθελοντές απορρίφθηκαν για ιατρικούς λόγους.<ref name=":3" /> Σημαντικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι μια προσπάθεια αντιακελικής παράταξης για ανάλογη κατάταξη δεν καρποφόρησε, αλλά οι προθέσεις του κόμματος αμφισβητήθηκαν μόνο μέσω αρθρογραφίας.<ref name=":3" /> Σύμφωνα με τον ιστορικό Πέτρο Παπαπολυβίου, η απόφαση της 16ης Ιουνίου 1943, αποτελούσε την κορυφαία ενέργεια στον αγώνα του ΑΚΕΛ για ένωση με την Ελλάδα.<ref name=":3" />
 
Οι επόμενες εκλογές έγιναν στις 26 MαΐουΜαΐου 1946. Αντίπαλοι στη Λευκωσία ήταν και πάλι ο Θεμιστοκλής Δέρβης και ο Iωάννης Kληρίδης. Το ΑΚΕΛ υποστήριξε και πάλι τον δεύτερο, ο οποίος επικράτησε μαζί με όλους τους υποψήφιους του συνδυασμού του. Στις εκλογές αυτές το ΑΚΕΛ πέτυχε μια μεγάλη νίκη καθώς οι υποψήφιοι του επικράτησαν στους 4 από τους 6 δήμους της Κύπρου: στη Λευκωσία με τον Ιωάννη Κληρίδη, στη Λεμεσό με τον [[Πλουτής Σέρβας|Πλουτή Σέρβα]], στην Αμμόχωστο με τον [[Αδάμ Αδάμαντος]] και στη Λάρνακα με τον [[Λύσος Σανταμά|Λύσο Σανταμά]]. Δεν επικράτησε μόνο σε Πάφο και Κερύνεια.<ref name=":1" />
 
Ακολούθησαν οι δημοτικές εκλογές του 1949. Το ΑΚΕΛ δεν υποστήριξε τον Ιωάννη Κληρίδη, καθώς θεώρησε ότι δεν είχε ακολουθήσει το πρόγραμμα με το οποίο εξελέγει. Επικεφαλής του συνδυασμού του ήταν ο [[Αντρέας Ζιαρτίδης]]. Αντίπαλος του ήταν ο Θεμιστοκλής Δέρβης, ο οποίος και επικράτησε. Στις εκλογές αυτές εξελέγησαν όλοι οι υποψήφιοι της Δεξιάς και μερικοί από το ΑΚΕΛ.<ref name=":1" />
Την ίδια χρονιά νέος Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ εκλέγεται ο [[Εζεκίας Παπαϊωάννου]], ο οποίος παρέμεινε στη θέση αυτή έως το τέλος της ζωής του, το 1988.<ref name=":2" />
 
Οι τελευταίες εκλογές πριν την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας έγιναν στις 17 Μαΐου 1953. Τρεις μήνες προηγουμένως το ΑΚΕΛ είχε υποβάλει πρόταση για «μίνιμουμ πρόγραμμα» ώστε να σχηματιστεί ενιαίος εκλογικός συνασπισμός. HΗ Δεξιά απέρριψε την πρόταση. HΗ EθναρχίαΕθναρχία (το Εθναρχικό Συμβούλιο αποτελούσαν η εκκλησιαστική ηγεσία και κοσμικοί) εξέδωσε ανακοίνωση υποστηρίζοντας ότι «η σύμπραξις, συνεννόησις ή επαφή άμεσος ή έμμεσος μετά των κομμουνιστών είναι ασυμβίβαστος προς την εθνικήν αξιοπρέπειαν και επιζήμια εις τον εθνικόν αγώνα.» Αντίπαλοι στη Λευκωσία ήταν ο Θεμιστοκλής Δέρβης και με το ΑΚΕΛ ο [[Εζεκίας Παπαϊωάννου]], ο οποίος ήταν τότε Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ. HΗ δεξιά στις εκλογές του 1953 εξέλεξε με μεγάλη διαφορά όλους τους υποψήφιους της.<ref name=":1" />
 
==Μετά την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας==
Από το 1948, το ΑΚΕΛ τασσόταν υπέρ της αυτοκυβέρνησης και της ένωσης με την Ελλάδα. Αυτή η στάση προέκυψε μετά από συνάντηση με τον [[Νίκος Ζαχαριάδης|Νίκο Ζαχαριάδη]], ηγέτη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, το φθινόπωρο του 1948. Οι προτροπές του Ζαχαριάδη οδήγησαν σε σύγκρουση εντός του ΑΚΕΛ, το οποίο προέβη στην αλλαγή Γενικού Γραμματέα και στον χαρακτηρισμό - στα πλαίσια του Έκτου Συνεδρίου του Κόμματος - της πολιτικής στο εθνικό ζήτημα ως «λανθασμένη». Το κόμμα, με βάση τη νέα πολιτική, ενέκρινε την αποστολή επιστολών από δημοτικά συμβούλια (ελεγχόμενα από το κόμμα) προς τα Ηνωμένα Έθνη τον Νοέμβριο του 1949 ζητώντας τη διενέργεια δημοψηφίσματος υπό την αιγίδα του διεθνούς οργανισμού, ώστε να καταγραφεί η πολιτική βούληση των Κυπρίων. Το δημοψήφισμα πραγματοποιήθηκε τελικά το επόμενο έτος με οργανωτή την Εθναρχία (Εκκλησία) της Κύπρου.<ref>[http://www.kathimerini.gr/467141/article/epikairothta/ellada/to-enwtiko-dhmoyhfisma-sthn-kypro Χριστοδουλίδης Νικόλαος, Το ενωτικό δημοψήφισμα στην Κύπρο, Καθημερινή, 02.09.2012, ηλεκτρον. έκδοση.]</ref>
 
Μέσα στον Ιανουάριο του 1950 όπου έγινε το δημοψήφισμα (ουσιαστικά ήταν συγκέντρωση υπογραφών) η αριστερά όπως και η δεξιά οργάνωσαν συγκεντρώσεις στη Λευκωσία και στην επαρχία. Ο τότε Βρετανός διοικητής της επαρχίας Λεμεσού, ΑrthurΆρθουρ FΦ.J Τζ. ReddawayΡένταγουεϊ ανέφερε προς τη βρετανική κυβέρνηση λεπτομέρειες από αυτές τις συγκεντρώσεις. Μεταξύ άλλων σημειώνει ότι στις συγκεντρώσεις της αριστεράς συμμετείχαν και εθνικιστές οι οποίοι επευφήμησαν και τις ομιλίες τού αριστερού δημάρχου της Λεμεσού και του επαρχιακού γραμματέα του ΑΚΕΛ. Για την αξιοποιηση του δημοψηφίσματος, η αριστερά είχε την άποψη ότι έπρεπε να αναληφθεί πρωτοβουλία για την προσέγγιση των κρατών της Ανατολικής Ευρώπης και της ΕΣΣΔ ώστε να στηρίξουν το αίτημα της αυτοδιάθεσης.<ref>[http://www.sigmalive.com/simerini/news/406429/otan-i-kypros-aksione-tin-enosin-me-tin-ellada Παυλίνα Νεοφύτου, "Όταν η Κύπρος αξίωνε την Ένωσιν με την Ελλάδα", Εφημ. "Η Σημερινή", 18.2.2017, ηλεκτρον. έκδοση]</ref>
 
Μετά τη συγκέντρωση των υπογραφών, όπου με συντριπτική πλειοψηφία εγκρίθηκε το αίτημα για αυτοδιάθεση, λόγω διαφωνιών στο χειρισμό του θέματος, δημιουργήθηκαν δύο αντιπροσωπίες ("πρεσβείες") προκειμένου να φέρουν το θέμα στη διεθνή κοινότητα. Στη μια αντιπροσωπία ήταν επικεφαλής ο επίσκοπος Κυρηνείας Κυπριανός και η άλλη ελεγχόταν από το ΑΚΕΛ. Η δεύτερη είχε την ονομασία Εθνικός Απελευθερωτικός Συνασπισμός (ΕΑΣ) και συμμετείχαν ο γεν.γραμματέας του ΑΚΕΛ Εζεκίας Παπαϊωάννου, το μέλος του κόμματος Εύδωρος Ιωαννίδης που διέμενε στο Λονδίνο και το στέλεχος Αδάμος Αδάμαντος, δήμαρχος Αμμοχώστου. Αυτή η πρεσβεία δεν έγινε δεκτή στην Ελλάδα και τις ΗΠΑ. Στη Βρετανία δεν έγινε δεκτή από τον Υπουργό Αποικιών αλλά είχε επαφές με στελέχη του Εργατικού και του Κομμουνιστικού Κόμματος Αγγλίας. Επίσης είχε επαφές, χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα, σε Τσεχοσλοβακία, Ρουμανία, Ουγγαρία και Πολωνία. Δεν τους δόθηκε βίζα να επισκεφθούν τη Σοβιετική Ένωση.<ref>[http://www.kathimerini.gr/467141/article/epikairothta/ellada/to-enwtiko-dhmoyhfisma-sthn-kypro Χριστοδουλίδης Νίκος]</ref>
57.268

επεξεργασίες