Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Θεόφιλος Καΐρης»

καμία σύνοψη επεξεργασίας
Έπειτα από παράκληση των Κυδωνιατών επέστρεψε στην Ακαδημία ([[1814]]) και δίδαξε φυσική, μαθηματικά και χημεία. Εμπλούτισε, βοηθούμενος από τον Αδαμάντιο Κοραή, τη βιβλιοθήκη της Ακαδημίας με ελληνικά και ξένα συγγράμματα και την εφοδίασε με όργανα φυσικής, χημείας, αστρονομίας και γεωγραφίας. Το [[1819]] ίδρυσε στη Σχολή [[Ιστορία της ελληνικής τυπογραφίας|τυπογραφείο]]. Το ίδιο έτος μυήθηκε στη [[Φιλική Εταιρεία]] από τον Αριστείδη Παππά<ref>Σάσα Μόσχου-Σακορράφου, «Θεόφιλος Καΐρης. Από τον άμβωνα στη φυλάκη», Ιστορία Εικονογραφημένη, τχ.65 (Νοέμβριος 1973),σελ.59-60</ref>.
 
Δίδαξε στην Ακαδημία ωςέως την καταστροφή των Κυδωνιών από τους Τούρκους στις [[2 Ιουνίου]] του [[1821]]. Έπειτα μαζί με εκατό μαθητές του πέρασαν στα [[Ψαρά]], όπου με κήρυγμά του στο ναό του Αγίου Νικολάου προέτρεψε τους Ψαριανούς να ξεσηκωθούν. Από εκεί κατευθύνθηκε στην Άνδρο και ύψωσε πρώτος την επαναστατική σημαία στις [[10 Μαΐου]] [[1821]], σε πανηγυρική δοξολογία στο ναό του Αγίου Γεωργίου<ref name="ReferenceB">Σάσα Μόσχου-Σακορράφου, «Θεόφιλος Καΐρης. Από τον άμβωνα στη φυλάκη», Ιστορία Εικονογραφημένη, τχ.65 (Νοέμβριος 1973),σελ.60</ref>.
 
===Ο Θεόφιλος Καΐρης στη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης και έως την άφιξη του Ιωάννη Καποδίστρια===
Επέστρεψε στην [[Πελοπόννησος|Πελοπόννησο]] όπου με εντολή της Υπέρτατης Διοικήσεως συγκρότησε στρατιωτικό σώμα από εξόριστους Κυδωνιάτες<ref name="ReferenceB"/>.
[[File:Monument, Theofilos Kairis (Kairés), Andros town, 090596.jpg|thumb|left|Προτομή του Θεόφιλου Καΐρη στην κεντρική πλατεία της Χώρας της Άνδρου. Αναγράφεται η επιγραφή: ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΑΪΡΗΣ Ο ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ Ο ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΠΟΛΛΑ ΜΟΓΗΣΑΣ Ο ΤΩΝ ΟΡΦΑΝΩΝ ΠΑΤΗΡ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ <ref>Γιάννης Καράς. Θεόφιλος Καΐρης. Ο επιστήμονας, ο φιλόσοφος, ο αιρετικός. Μια εξέχουσα μορφή των νεοελληνικών γραμμάτων. εκδ. Gutenberg, Αθήνα, 2013, σελ.286</ref>]]
Παρακολούθησε τις εργασίες της Α΄ Εθνοσυνέλευσης στην Επίδαυρο ([[20 Δεκεμβρίου]] [[1821]] – [[15 Ιανουαρίου]] [[1822]]) χωρίς επίσημη ιδιότητα, επειδή δεν εκπροσωπούνταν οι [[Κυκλάδες]]. Τον Νοέμβριο του 1822 εκλέγεται από τους κατοίκους της Άνδρου ''πληρεξούσιος παραστάτης'' της Άνδρου για τη Β΄ Εθνοσυνέλευση του Άστρους ([[29 Μαρτίου]] – [[27 Απριλίου]] [[1823]]).<ref>Βασίλειος Σφυρόερας, «Ο Καΐρης στην Επανάσταση του 1821», στο: Πανελλήνιο Συμπόσιο ''Θεόφιλος Καΐρης'' (Άνδρος 6-9 Σεπτεμβρίου 1984) Πρακτικά (επίμ. Γιάννης Καράς), εκδ.Gutenberg, Aθήνα, 1988, σελ.105</ref>, ενώ στη συνέχεια είχε ενεργό συμμετοχή και το Μάιο του ίδιου έτους έγινε μέλος επιτροπής για την επεξεργασία και διόρθωση των «εγκληματικών νόμων» και του «οργανισμού των δικαστηρίων».<ref>Βασίλειος Σφυρόερας, «Ο Καΐρης στην Επανάσταση του 1821», στο: Πανελλήνιο Συμπόσιο ''Θεόφιλος Καΐρης'' (Άνδρος 6-9 Σεπτεμβρίου 1984) Πρακτικά (επίμ. Γιάννης Καράς), εκδ.Gutenberg, Aθήνα, 1988, σελ.106</ref> Στην επιδημία τύφου, που ξέσπασε στο [[Ναύπλιο]] το [[1824]], παρά την κλονισμένη υγεία του βοήθησε με αυταπάρνηση τους χειμαζόμενους.
 
Τον Απρίλιο του 1824 υπέβαλε παραίτηση από το αξίωμα του βουλευτή για λόγους υγείας, που έγινε δεκτή από το Βουλευτικό Σώμα με ευχαριστίες<ref name="ReferenceB"/>. Οι Ανδριώτες , όμως, επέμειναν να τους εκπροσωπεί στο Βουλευτικό. Το Σεπτέμβριο του 1824 επέστρεψε στην Πελοπόννησο ως παραστάτης Άνδρου για τη Γ' Βουλευτική Περίοδο -ανέλαβε και προσωρινά την προεδρία του Βουλευτικού Σώματος- και τον Οκτώβριο συμμετείχε σε επιτροπή για τη σύνταξη οργανισμού των επαρχιακών σχολείων.
 
Στα [[1826]] εξελέγη πληρεξούσιος Άνδρου για τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο ([[6 Απριλίου|6]] – [[16 Απριλίου]] [[1826]]), αλλά δεν συμμετείχε στις εργασίες της, επειδή διατελούσε μέλος του Βουλευτικού Σώματος.
 
Έπειτα από την ανάγνωση της καθαίρεσης στους ναούς της επικράτειας, διέταξε την απέλασή του από τη χώρα. Στις [[19 Δεκεμβρίου]] [[1839]] το [[Οικουμενικό Πατριαρχείο]] εξέδωσε εγκύκλιο («Περί της νεωστί αναφανείσης αντιχρίστου διδασκαλίας του Θεοσεβισμού») εναντίον του Καΐρη και της διδασκαλίας του<ref>[[Ιωάννης Αναστασίου]], «Μια εγκύκλιος και μία πράξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τον Θεόφιλο Καΐρη και τους μαθητές του», στο: Πανελλήνιο Συμπόσιο ''Θεόφιλος Καΐρης'' (Άνδρος 6-9 Σεπτεμβρίου 1984) Πρακτικά (επίμ. Γιάννης Καράς), εκδ.Gutenberg, Aθήνα, 1988, σελ.230κ.εξ</ref>.
Στις αρχές Απριλίου 1842 έφθασε στην Κωνσταντινούπολη και τόσο η Ελληνική Πρεσβεία όσο και το Οικουμενικό Πατριαρχείο πληροφορούμενα την άφιξή του, επιχειρούν να τον απομονώσουν στο πλοίο που τον μεταφέρει, ανήσυχο το δεύτερο, για την μεγάλη προσέλευση επισκεπτών στον Καΐρη. Μετά δεκαήμερης φρούρησής τους στο πλοίο, ανεχώρησε για την Αγγλία.<ref>Γιώργος Τουσίμης, «Η απέλαση του Θεόφιλου Καΐρη από την Κωνσταντινούπολη το έτος 1842, σύμφωνα με αναφορές της εκεί Ελληνικής πρεσβείας», στο: Πανελλήνιο Συμπόσιο ''Θεόφιλος Καΐρης'' (Άνδρος 6-9 Σεπτεμβρίου 1984) Πρακτικά (επίμ. Γιάννης Καράς), εκδ.Gutenberg, Aθήνα, 1988, σελ.234-236</ref>
Στο [[Λονδίνο]] έμεινε για δύο χρόνια όπου δίδαξε φιλοσοφικά μαθήματα και και την ''θεοσεβικήν διδασκαλίαν του''<ref>Ελένη Κούκου, «Τρεις αναφορές του επάρχου της Άνδρου Α. Δεσποτόπουλου εναντίον του Θεόφιλου Καΐρη», στο: Πανελλήνιο Συμπόσιο ''Θεόφιλος Καΐρης'' (Άνδρος 6-9 Σεπτεμβρίου 1984) Πρακτικά (επίμ. Γιάννης Καράς), εκδ.Gutenberg, Aθήνα, 1988, σελ.221</ref>
 
Οκτώ ημέρες μετά το θάνατό του ο [[Άρειος Πάγος]] με την υπ. αριθ. 19/19.1.1853 απόφασή του απάλλαξε των κατηγοριών και αθώωσε το Θεόφιλο Καΐρη<ref>Σάσα Μόσχου-Σακορράφου, «Θεόφιλος Καΐρης. Από τον άμβωνα στη φυλάκη», Ιστορία Εικονογραφημένη, τχ.65 (Νοέμβριος 1973),σελ.65</ref>.
===Οι θρησκευτικές ιδέες του Καΐρη===
Ο ίδιος ο Καΐρης δεν αυτοσυστηνόταν ως εισηγητής ή ιδρυτής νέας Θρησκείας ή νέας Εκκλησίας. Θεωρούσε τον Θεό ως μόνο δάσκαλο της Θεοσέβειας.<ref>Γιάννης Καράς. Θεόφιλος Καΐρης. Ο επιστήμονας, ο φιλόσοφος, ο αιρετικός. Μια εξέχουσα μορφή των νεοελληνικών γραμμάτων. εκδ. Gutenberg, Αθήνα, 2013, σελ.219</ref>Ο Καΐρης όριζε τηντη Θεοσέβεια ως εκείνη τη δύναμη προς την οποία ο άνθρωπος προς «τον απόλυτον και απεριόριστον του υπέρτατου Όντος και Θεού των όλων τείνει σεβασμόν και εξ αυτού αναπτυχθείσα ενέργεια», είναι «εν πνεύματι και αληθεία του υψίστου και μόνου λατρευτέου Όντος άμεσος και έμμεσος λατρεία». Και αλλού, «οδηγεί (ενν. η Θεοσέβεια) τον άνθρωπιν εις το υπέρ φύσον άκτισον και απειροτέλειον όν, το μόνον και να δημιουργή και να πλάττη, και να φωτίζη και να ζωογονή και να τελειοποιή δυνάμενον[...] διδάσκει αναντιρρήτους,υψηλάς, αμεταβλήτυς, αϊδίους, υπερφυσικάς, αλλ' εν αυτώ απλουστάτας, φωτεινάς και ευκαταλήπτους, και αγαπητότατας αληθείας[...]κατασταίνουσα τον άνθρωπον αληθώς ένθεον, θεοφώτιστον και θεοδίδακτον, θεόπνευστον και θεοκίνητον, θεότευκτον τω όντι του μόνου κτιστού και πλάστου,του μόνου ζωοποιού και απειροτέλειου όντος πλαστούργημα και ζωοοποίημα και δημιούργημα».<ref>Γιάννης Καράς. Θεόφιλος Καΐρης. Ο επιστήμονας, ο φιλόσοφος, ο αιρετικός. Μια εξέχουσα μορφή των νεοελληνικών γραμμάτων. εκδ. Gutenberg, Αθήνα, 2013, σελ.220-221</ref>
 
Στα Πρακτικά της Συνόδου του Βασιλείου με ημερομηνία 21 Οκτωβρίου 1839 ο Καΐρης «εναντίον της Χριστιανικής Θρησκείας δεν εδίδαξεν ούτε ωμίλησε [...]ό,τι δ' αυτός φρονείδεν εκήρυξε εις ουδένα».<ref>Παρατίθεται στο Γιάννης Καράς. Θεόφιλος Καΐρης. Ο επιστήμονας, ο φιλόσοφος, ο αιρετικός. Μια εξέχουσα μορφή των νεοελληνικών γραμμάτων. εκδ. Gutenberg, Αθήνα, 2013, σελ.218-219</ref>
 
Για τον [[Χρήστος Γιανναράς|Χρήστο Γιανναρά]] επρόκειτο για μια ''ιδιότυπη θρησκοληψία μυστικιστικού ηθικισμού''<ref>Χρήστος Γιανναράς, Ορθοδοξία και Δύση στη Νεώτερη Ελλάδα, εκδ.Δόμος, Αθήνα, 1992,σελ.237</ref> Ο ίδιος συγγραφέας γενεαλογεί το θεωρητικό-μεταφυσικό και ηθικο-πρακτικό μέρος του Καΐρειου θρησκευτικού συστήματος στις μεταρρυθμιστικές φιλοδοξίες του Κοραή και γενικά των Διαφωτιστών. «Πρόκειται για ένα τυπικό ''Δεϊσμό''» <ref>Χρήστος Γιανναράς, Ορθοδοξία και Δύση στη Νεώτερη Ελλάδα, εκδ.Δόμος, Αθήνα, 1992,σελ.238</ref>
Για τον Γιάννη Καρά, Διευθυντή Ερευνών στο Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, «ο Θεόφιλος Καΐρης δεν ήταν άθεος. Πιστεύει εις έναν Θεόν Πατέρα Παντοκράτορα.Ποιητήν ουρανού και γη, ορατων τε πάντων και αοράτων»<ref>Γιάννης Καράς. Θεόφιλος Καΐρης. Ο επιστήμονας, ο φιλόσοφος, ο αιρετικός. Μια εξέχουσα μορφή των νεοελληνικών γραμμάτων. εκδ. Gutenberg, Αθήνα, 2013, σελ.215</ref>
Για την ισορικόιστορικό Έλλη Σκοπετέα, επρόκειτο για ''αίρεση'', η ''αλλοπροσαλλη, αλλοπρόσαλλα διατυπωμένη θεοσέβεια''.<ref>Έλλη Σκοπετέα, Το ‘’Πρότυπο Βασίλειο’’ και η Μεγάλη Ιδέα, Όψεις του εθνικού προβλήματος στην Ελλαδα (1830-1880),εκδ.πολύτυπο, Αθήνα, 1988, σελ.133</ref>
 
==Αποτίμηση της προσωπικότητας και δράσης του Καΐρη==
Ο [[Χρυσόστομος Παπαδόπουλος]] τον θεωρεί «ευσεβή και ζηλωτή κληρικό», ο οποίος όμως περιέπεσε σε πλάνες.«Ήταν προικισμένος με μεγάλες πνευματικές δυνάμεις, με τις οποίες μπορούσε πράγματι να αναγεννήσει την Ελλάδα, αλλά η θρησκευτική του πλάνη ανέκοψε απότομα το μορφωτικό του έργο »<ref>Χρυσόστομος Παπαδόπουλος, Η Εκκλησία της Ελλάδος Απ' αρχής μέχρι του 1934 Μεταγλώττιση Βασίλειος Καραγιώργος, εκδ.Αποστολική Διακονία, Αθήνα, 2000, σελ.243-244</ref>
Για τον [[Γεώργιος Σκληρός|Γεώργιο Σκληρό]], ο οποίος σε άρθρο του στον [[Νουμάς (περιοδικό)|Νουμά]] επιθυμεί να καταδειξεικαταδείξει τη διαφορά ανέμεσαανάμεσα σε μεταφυσική και διαλεκτική μέθοδο, λέει για τον Καΐρη, πως «καταδιώχτηκε. Έτσι πεθαίνουν όσοι ''προτρέχουν της εποχής των''»<ref>παρατίθεται στο :Φίλιππος Ηλιού, Ιδεολογικές χρήσεις του Κοραΐσμού στον 20<sup>ο</sup> αιώνα, Αθήνα,εκδ. Ο Πολίτης, 1989 σελ.51</ref>
Για τον Charles Frazee, ο Καΐρης, «ήταν τοσο ατομιστής, ώστε υποβαθμιζόταν η διδασκαλία του»<ref>Charles Frazee, Ορθόδοξος Εκκλησία και Ελληνική ανεξαρτησία 1821-1852, ελλ. μετφρ.Ιωσήφ Ροηλίδης, εκδ. Δόμος, Αθήνα, 1987, σελ.187</ref>
Όπως η Έλλη Σκοπετέα σημειώνει, ο Καΐρης ήταν «μοναδικής συνέπειας[...] ζηλωτής των ιδεών του διαφωτισμού.[...] και από την παραφροσύνη, αν όχι και από την καταστροφή, τον σώζει η αίρεση[...] η θεόσέβεια »<ref>Έλλη Σκοπετέα, Το ‘’Πρότυπο Βασίλειο’’ και η Μεγάλη Ιδέα, Όψεις του εθνικού προβλήματος στην Ελλαδα (1830-1880),εκδ.πολύτυπο, Αθήνα, 1988, σελ.133</ref>
«Προοδευτικός δάσκαλος [...]πριν από την Επανάσταση[...]συνεπής στον θρησκευτικό του αντικομφορμισμό» για τον ΚιτριμηλίδηΚιτρομηλίδη<ref>[[Πασχάλης Κιτρομηλίδης]], Νεοελληνικός Διαφωτισμός,ελλ. μτφρ. Στέλλα Νικολούδη, εκδ.Μ.Ι.Ε.Τ. Αθήνα, 1999, σελ.476</ref>
 
==Έργα==
Ανώνυμος χρήστης