Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Στρατόπεδο Μακρονήσου»

μ
καμία σύνοψη επεξεργασίας
μ
[[File:Logor na vladinata vojska, Gradjanska vojna Grcija.jpg|thumb|Το στρατόπεδο της Μακρονήσου ([[Κρατικό Αρχείο της Βόρειας Μακεδονίας]]).]]
Το '''[[στρατόπεδο συγκέντρωσης]]''' στη '''[[Μακρόνησος|Μακρόνησο]]''' αποτέλεσε τόπο [[εξορία]]ς χιλιάδων στρατιωτών και πολιτών που οι αρχές έκριναν ότι έχρηζαν κοινωνικής, πολιτικής ή εθνικής αναμόρφωσης. Κατά μία άποψη, χρησίμευσε ως στρατόπεδο ηθικής εξόντωσης και τρομοκράτησης των αντιφρονούντων της Αριστεράς, σε κλίμακα πρωτοφανή για την ιστορία της Ελλάδας.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.ehw.gr/l.aspx?id=6875|title=Μακρόνησος|last=Σαραντάκου|first=Έφη|date=23/9/2005-09-23|website=Μεγάλη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια της Μικράς Ασίας|publisher=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2018-02-15}}</ref> Κατ' άλλους, τα περισσότερα από αυτά που γράφονται για τη Μακρόνησο είναι μύθοι και υπερβολές.<ref name="Μουμτζής">[http://www.bookia.gr/index.php?action=Blog&post=6b27fc5f-65c9-43fe-8d10-e080c69ed0dc Σάκης Μουμτζής, ομιλία κατά την παρουσίαση του βιβλίου του «Η κόκκινη Βία, 1947-1950. Ένοχες σιωπές, αριστεροί μύθοι», εκδ. "Επίκεντρο", 2015. Απομαγνητοφώνηση στο http://www.bookia.gr]</ref> Το στρατόπεδο λειτουργούσε ανεπίσημα από το 1947. Για τη διαχείριση του στρατοπέδου ιδρύθηκε επισήμως, τον Οκτώβριο του [[1949]], ο «Οργανισμός Αναμορφωτηρίων Μακρονήσου» (Ο.Α.Μ.) και λειτούργησε έως το [[1955]], περίοδο που περιλαμβάνει τον [[Ελληνικός Εμφύλιος 1946 - 1949|Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο]]. Ο Οργανισμός υπαγόταν στο [[Γενικό Επιτελείο Στρατού (Ελλάδα)|Γενικό Επιτελείο Στρατού]].
 
==Ιστορικό==
Στην Μακρόνησο, ένα άγονο νησί 15 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ξεκίνησε η λειτουργία του στρατοπέδου συγκέντρωσης με εισήγηση του [[Γενικό Επιτελείο Στρατού|Γενικού Επιτελείου Στρατού]] προς το υπουργείο Στρατιωτικών στις [[19 Φεβρουαρίου]] [[1947]]. Στόχος ήταν να διατηρηθεί η μαχητική ικανότητα του κυβερνητικού Εθνικού Στρατού ο οποίος, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, πολεμούσε κατά του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας ([[Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας|ΔΣΕ]])<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.makronissos.org/1947-1950/|title=1947 – 1950 {{!}} ΨΗΦΙΑΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΥ|website=www.makronissos.org|language=el|accessdate=2018-02-15}}</ref>. Στο αρχικό εισηγητικό σημείωμα που συντάχθηκε μετά τις εκλογές της 1ης Απριλίου 1946, αναφέρεται επί λέξει: ''«Αποφασίζεται ο περιορισμός των αριστερών στρατευσίμων εις ορισμένα στρατόπεδα δια να υποστούν αποτοξίνωσιν. Όλες οι στρατιωτικές μονάδες δέον όπως εκκαθαρισθούν από αριστερίζοντες ή υπόπτους αριστερισμού»''.
 
Αφού δόθηκε η σχετική έγκριση στις [[3 Απριλίου]], στάλθηκαν στην Μακρόνησο στις 7 Σεπτεμβρίου 1947, 1.100 μόνιμοι και έφεδροι αξιωματικοί του [[Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός|ΕΛΑΣ]]. Μέχρι τις αρχές του 1948 είχαν σταλεί και 15.000 οπλίτες οι οποίοι ήταν ύποπτοι για τα πολιτικά τους φρονήματα. Ακολούθησε, τον ίδιο χρόνο, η δημιουργία στρατοπέδου για πολίτες εξόριστους από άλλα νησιά όπως ο [[Άγιος Ευστράτιος]], η [[Λήμνος]] και η [[Ικαρία]]. Ακολούθησε, από τις αρχές του 1949, η μεταφορά στο νησί και απλών πολιτών που συλλαμβάνονταν προληπτικά.<ref name=":0" />
* Πρότυπο Κέντρο Διαπαιδαγωγήσεως Ανηλίκων
* Ειδικό Στρατόπεδο Αναμορφώσεως Γυναικών (ΕΣΑΓ, λειτούργησε σε ειδικό χώρο του ΑΕΤΟ)
Μέχρι την άνοιξη του 1950 τη Μακρόνησο διοικούσε ο ταξίαρχος Γεώργιος Μπαϊρακτάρης<ref name=":1" />. Μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον [[Νικόλαος Πλαστήρας|Νικόλαο Πλαστήρα]] (Μάρτιος 1950), η κυβέρνηση τοποθέτησε ως διοικητή τον υποστράτηγο Παπαγιαννόπουλο και περιόρισε δραστικά τη λειτουργία των στρατοπέδων. Το καλοκαίρι του 1950, οι χιλιάδες πολιτικοί εξόριστοι μεταφέρθηκαν από τη Μακρόνησο στον Άγιο Ευστράτιο και το [[Τρίκερι Μαγνησίας|Τρίκερι]].<ref>{{Cite web|url=http://www.makronissos.org/1951-1961/|title=1951 – 1961 {{!}} ΨΗΦΙΑΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΥ|website=www.makronissos.org|language=el|accessdate=2018-02-15}}</ref> Κατά άλλη άποψη, μετά τις εκλογές του Μαρτίου 1950, η κυβέρνηση Πλαστήρα απέλυε χιλιάδες κρατουμένων και μετέφερε στη νήσο Αϊ-Στράτη όσους δεν είχαν υπογράψει δήλωση μετανοίας. Η Μακρόνησος μετατράπηκε σε στρατόπεδο σκληρής πειθαρχικής διαβίωσης αριστερών στρατιωτών, με στόχο πάλι την απόσπαση δηλώσεων μετανοίας.<ref>[http://users.sch.gr/symfo/sholio/istoria/kimena/1947.makronisos.htm Τάσος Σακελλαρόπουλος, ''Ο «παιδαγωγικός» χαρακτήρας του στρατού'', στο συλλογικό τόμο, ''Μύθοι και ιδεολογήματα στη σύγχρονη Ελλάδα'', (πρακτικά επιστημονικού συμποσίου, 23-24 Νοεμβρίου 2005), Εταιρεία Σπουδών, Αθήνα 2007, σελ. 164-166]</ref>
 
Τα τάγματα σκαπανέων διατηρήθηκαν έως και το 1955. Στη συνέχεια το στρατόπεδο μετονομάστηκε σε ''Στρατιωτικές Φυλακές Μακρονήσου'' για να καταργηθεί επισήμως το 1957.<ref name=":0" />
 
==Κατηγορίες και αριθμοί εγκλείστων==
Οι έγκλειστοι ήταν αντιστασιακοί που ανήκαν στην [[ΕΠΟΝ]], πολιτικοί εξόριστοι, υπό περιορισμό αξιωματικοί του [[Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός|ΕΛΑΣ]], υπόδικοι πολιτικοί κρατούμενοι, ανήλικοι πολιτικοί κατάδικοι, εξόριστες γυναίκες απ' το [[Παλαιό Τρίκερι Μαγνησίας|Τρίκερι]], προληπτικά συλληφθέντες πολίτες, [[Μάρτυρες του Ιεχωβά]], μέλη και ηγετικά στελέχη του [[ΚΚΕ]] κ.ά., ανάμεσά τους και (ήδη ή μετέπειτα) γνωστές προσωπικότητες όπως ο συνυποστείλας τη ναζιστική σημαία στην Ακρόπολη [[Απόστολος Σάντας]],<ref>{{cite web|url=http://www.enet.gr/?i=news.el.ellada&id=271483|title=«Πέθανε ο ήρωας Απόστολος Σάντας» |accessdate=2011-04-30/4/2011|author=(χωρίς ένδειξη συγγραφέα) |date=2011-04-30/4/2011|publisher=Ελευθεροτυπία}}</ref> ο (μετέπειτα) γνωστός δικηγόρος του Αρείου Πάγου από τη Θεσσαλονίκη Γεώργιος Γιαννιός, ο ηθοποιός [[Θανάσης Βέγγος]]<ref name="Ι. Ζουμπουλάκης">{{cite web|url= http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=329191 |title=«Θέλω τον Βέγγο για παππού μου!» |accessdate=7/5/2010-05-07 |author= Ι. Ζουμπουλάκης |date=1/5/2010-05-01 |publisher=Το Βήμα}}</ref> ο σκηνοθέτης [[Νίκος Κούνδουρος]]<ref name="Ι. Ζουμπουλάκης"/>, ο αγωνιστής Σίμος Βελδεμίρης<ref>Σπύρος Λιναρδάτος, Από τον εμφύλιο στη χούντα, τ. Δ' (1961-1964), Εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1986, σσ. 39 κ.εξ.</ref> και ο Μικρασιάτης λογοτέχνης [[Μενέλαος Λουντέμης]].
 
Κατά το Γενικό Επιτελείο Στρατού, μέχρι τον Οκτώβριο του 1949 είχαν «αναμορφωθεί» 25.000 οπλίτες και αξιωματικοί<ref name=":1" />. Έχει υπολογιστεί ότι κατά τα έτη 1947-1950 πέρασαν από τη Μακρόνησο 27.000 απλοί στρατιώτες, 1.100 αξιωματικοί και 30.000 πολίτες.<ref name=":0" /> Σύμφωνα με μια εκτίμηση, στη διάρκεια λειτουργίας του στρατοπέδου, στον Ελληνικό Στρατό παρουσιάστηκαν 290.000 στρατεύσιμοι, εκ των οποίων 29.500 πήγαν στη Μακρόνησο. Από αυτούς, περίπου 400 δεν υπέγραψαν «δήλωση μετανοίας».<ref name="Μουμτζής"/>
54.055

επεξεργασίες