Παγετώνας: Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων

μ. επιμέλεια
Χωρίς σύνοψη επεξεργασίας
(μ. επιμέλεια)
 
{{πηγές|20|01|2012}}
 
'''Παγετώνες''' ονομάζονται μεγάλες μάζες πάγου συνήθως κινούμενες λόγω συμπίεσης του [[χιόνι|χιονιού]]. Οι παγετώνες αποτελούν αντικείμενο έρευνας και μελέτης της [[Παγετωνολογία|Παγετωνολογίας]]ς που αποτελεί ιδιαίτερο επιστημονικό κλάδο της [[Υδρολογία|Υδρολογίας]]ς.
{{wide image|155 - Glacier Perito Moreno - Panorama de la partie nord - Janvier 2010.jpg|1400px|[[Παγετώνας Περίτο Μορένο]] ([[Αργεντινή]])}}
 
== Δημιουργία ==
[[Αρχείο:Breidamerkurjoekull.jpg|thumb|right|300px|<div style='text-align: center;'>Παγετώνας [[Ισλανδία|Ισλανδίας]]ς με επιμήκεις ρηγματώσεις</div>]]
[[Αρχείο:Παγετώνας Περίτο Μορένο.jpg|μικρογραφία|επ]]Οι παγετώνες σχηματίζονται σε περιοχές υπεραιωνόβιας παρουσίας χιονιού. Στις εκτάσεις αυτές λόγω της γεωγραφικής τους θέσης ([[Αρκτική]], [[Ανταρκτική]]) ή του ύψους που βρίσκονται, η ποσότητα του χιονιού που πέφτει είναι μεγαλύτερη της ποσότητας του τηκόμενου και στη συνέχεια εξατμιζόμενου. Αυτό έχει ως συνέπεια οι συσσωρευμένες και συνεχώς αυξανόμενες μάζες να μεταβάλλονται λόγω της [[Πίεση|πίεσηςπίεση]]ς εκ του [[Βάρος|βάρους]] τους σε [[πάγος|πάγο]], ο οποίος αν και σκληρός και καταφανώς εύθραυστος, όπως το [[γυαλί]], κινείται προς τη θάλασσα.
 
== Ταχύτητα παγετώνων ==
Συχνά όμως σε απότομες κατωφέρειες του εδάφους οι παγετώνες κατατεμαχίζονται σε όλο το μήκος των ρηγμάτων τους και τα θραύσματα πέφτουν προς τα κάτω όπου συνθλίβονται και ενώνονται στη συνέχεια εκ νέου προκειμένου ν΄ ανασχηματίσουν τον παγετώνα στη νέα του πορεία επί ομαλότερου εδάφους.
== Παγετωνικοί λιθώνες ==
Κατά την κίνησή τους οι παγετώνες προκαλούν διαβρώσεις τόσο στις πλευρές των κοιλάδων από τις οποίες διέρχονται όσο και στην κοίτη αυτών επί της οποίας κινούνται. Αποτέλεσμα αυτών είναι η απόσπαση θραυσμάτων πετρωμάτων τα οποία σιγά σιγά συσσωρεύονται στα πλευρά ή στην κοίτη ή αν είναι μικρά εντός της μάζας των παγετώνων που ονομάζονται ''παγετωνικοί λιθώνες'' όπου στην περίπτωση της τήξης αυτοί αποτίθενται στο έδαφος μεταξύ των πλευρών της κοιλάδας και των πλευρών των παγετώνων, σε τελείως διαφορετικό έδαφος από εκείνο που αποσπάστηκαν. Οι μικρότεροι όμως λιθώνες που βρίσκονται στη μάζα των παγετώνων ακολουθούν αυτούς μέχρι της τελικής τήξης τους όπου και σχηματίζουν στο σημείο εκείνο τους λεγόμενους "«''μετωπικούς σωρούς''"». Οι μετωπικοί σωροί με τα χαρακτηριστικά γνωρίσματά τους αποτελούν την ακριβέστερη και ασφαλή ένδειξη υφιστάμενου παλαιότερα παγετώνα, σε πολύ παρωχημένες εποχές, σε μια περιοχή που σήμερα κάθε άλλο παρά τέτοιοι παγετώνες υφίστανται.<br />
Στην Ελλάδα μετωπικοί σωροί βρέθηκαν στις περιοχές του [[Όλυμπος|Ολύμπου]] και του [[Ταΰγετος|Ταΰγετου]].
== Τύποι παγετώνων ==
Οι παγετώνες παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία τόσο ως προς τη μορφή τους όσο και κατά το μέγεθός τους. Συνήθως όμως διακρίνονται στους τέσσερις ακόλουθους τύπους:
* <u>Παγετώνες Α' Τάξης</u>. Χαρακτηρίζονται εκείνοι που παρουσιάζουν μορφή ποταμού και οι οποίοι καταλήγουν στη θάλασσα.
* <u>Παγετώνες Β' Τάξης</u>. Χαρακτηρίζονται εκείνοι που πλησιάζουν μεν προς τη θάλασσα αλλά δεν καταλήγουν σ΄ αυτή, επομένως δεν δημιουργούν [[Παγόβουνο|Παγόβουνα]].
* <u>Παγετώνες Γ' Τάξης</u>. Χαρακτηρίζονται εκείνοι που αποτελούν πλευρικούς βραχίονες παγετώνων Β'Β΄ Τάξης που από τήξη έχουν αποσπασθεί από τον κύριο κορμό τους και έχουν καταστεί ανεξάρτητοι. Οι περισσότεροι σήμερα στον κόσμο παγετώνες είναι αυτής της κατηγορίας.
* Οι τελευταίοι τρεις τύποι παγετώνων λέγονται επίσης και ''αλπικοί παγετώνες'' ή ''παγετώνες των κοιλάδων''.
== Αποθέματα γλυκού νερού ==
Ο παγετωνικός πάγος αποτελεί το μεγαλύτερο φυσικό απόθεμα [[νερό|γλυκού νερού]] στη [[Γη]]. Η μεγαλύτερη ποσότητα πάγου σε παγετώνες αυτή τη στιγμή υφίσταται κυρίως στην [[Ανταρκτική]] και στη [[Γροιλανδία]]. Παγετώνες υπάρχουν σε όλες σχεδόν τις ηπείρους της Γης, εκτός της Αυστραλίας[[Αυστραλία]]ς. Στην Αφρική που είναι η φτωχότερη στο είδος παρατηρούνται μικροί περιορισμένοι παγετώνες στην κορυφή του [[Κιλιμάντζαρο]].
== Αποτελέσματα παγετώνων ==
Αρκετά γεωλογικά χαρακτηριστικά δημιουργούνται από παγετώνες, όπως οι [[μοραίνα|μοραίνες]] (από πέτρες και συντρίμματα που μεταφέρθηκαν σε άλλες θέσεις από παγετώνα) και χαρακτηριστικές κοιλάδες σε σχήμα U που έμειναν έτσι λειασμένες από παλαιούς παγετώνες που έλιωσαν πριν από χιλιάδες χρόνια. Οι παγετώνες κυριαρχούσαν πράγματι στην εύκρατη ζώνη σε περιόδους με χαμηλότερη μέση θερμοκρασία της Γης, γνωστές ως [[Εποχή των Παγετώνων|Εποχές των Παγετώνων]]. Αντιθέτως, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η έκταση των παγετώνων μειώνεται συνεχώς εξαιτίας του ανθρωπογενούς [[φαινόμενο του θερμοκηπίου|φαινομένου του θερμοκηπίου]].
== Οι παγετώνες σήμερα ==
Πάμπολλοι είναι οι παγετώνες της Γ΄ Τάξης που κατέρχονται σήμερα από τις [[Άλπεις]], τα [[Πυρηναία]], τον [[Καύκασος|Καύκασο]], τα βουνά της [[Σκανδιναβία|Σκανδιναβίας]]ς, τη χερσόνησο της [[Νέα Ζηλανδία|Νέας Ζηλανδίας]] και βεβαίως τις χιονοσκεπείς οροσειρές της [[Ασία|Ασίας]]ς. Περισσότεροι των 1000 έχουν παρατηρηθεί στις Άλπεις καταλαμβάνοντας έκταση 1.200 τετραγωνικών μιλίων. Οι μεγαλύτεροι εξ' αυτών, μήκους 10-15 μιλίων, μοιάζουν με ποταμούς που κατεβαίνουν μέσα από δάση μέχρι τα 1.800 έως 1.200 μ. υψόμετρο από την επιφάνεια της θάλασσας. Πολλοί επίσης είναι και οι παγετώνες του Καυκάσου που φθάνουν κατερχόμενοι μέχρι τα 1.800 μ. Αντίθετα, όμοιοι παγετώνες της [[Νορβηγία]]ς φθάνουν τα 300 μ. από την επιφάνεια της θάλασσας, ενώ ένας και μόνο (της Ευρώπης) καταλήγει στη θάλασσα στο φιόρδ Ζοκούλ που και χαρακτηρίζεται και ως A' τάξης. Γενικά οι παγετώνες της Νορβηγίας θεωρούνται οι επιβλητικότεροι και μεγαλοπρεπέστεροι του κόσμου.<br />
Οι παγετώνες της Νέας Ζηλανδίας σχεδόν συναγωνίζονται εκείνους των Άλπεων σε μέγεθος και ωραιότητα καθόσον ρέουν ανάμεσα από δάση και κατάφυτες εκτάσεις. Οι παγετώνες της Β. Αμερικής αφθονούν στην [[Αλάσκα]], ενώ στα [[Βραχώδη Όρη]] και στην οροσειρά της [[Σιέρρα Νεβάδα (Η.Π.Α.)|Σιέρρα Νεβάδα]] θεωρούνται σχεδόν ασήμαντοι όπως επίσης το ίδιο ασήμαντοι χαρακτηρίζονται κάποιοι μικροί στις [[Άνδεις]] στη Ν. Αμερική.<br />
Αντίθετα στην [[Ασία]] σε χιλιάδες ανέρχονται οι παγετώνες στα [[Ιμαλάια]] και στις οροσειρές Καρακοράμ[[Καρακορούμ]], Κουέν-Λουν[[Κουνλούν]], και Τιέν-[[Τιεν Σαν]]. Μεγαλύτεροι εξ αυτών είναι οι ονομαστοί Μπιάφο και Μπαλτόρο ΚαρακοράμΚαρακορούμ μήκους 30-35 μιλίων που κατέρχονται μέχρι τα 3.600 έως 3.400 μ. υψόμετρο.