Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Αρβανίτικα»

"θεωρείται"; δηλ. υπάρχει άλλη σοβαρή εκδοχή και από ποιον;
Ετικέτες: Οπτική επεξεργασία Επεξεργασία από κινητό Διαδικτυακή επεξεργασία από κινητό
("θεωρείται"; δηλ. υπάρχει άλλη σοβαρή εκδοχή και από ποιον;)
|Οικογένεια_4 = Αρβανίτικα
}}
Τα '''Αρβανίτικααρβανίτικα''' (''arvanit''<ref>{{Cite book|title=Ταυτότητες και Ετερότητες. Γλωσσική ετερότητα στην Ελλάδα|first=Λάμπρος|last=Μπαλτσιώτης|publisher=ΥΠΕΠΘ - Πανεπιστήμιο Αθηνών|isbn=|year=2007|location=Αθήνα|page=21|url=https://repository.edulll.gr/edulll/retrieve/3246/944.pdf}}</ref> και ''arbërisht'') θεωρούνταιείναι διάλεκτος της [[Αλβανική γλώσσα|αλβανικής γλώσσας]] που ομιλείται στην [[Ελλάδα]]. Προερχόμενη από τα νοτιοδυτικά ιδιώματα της [[Τοσκική διάλεκτος|τοσκικής διαλέκτου]] του [[Μεσαίωνας|Μεσαίωνα]] και αποκομμένη<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book|title=Ελληνικές επιδράσεις στην αλβανική (Ι. Φωνητική και μορφολογική προσαρμογή των ελληνικών δανείων: ΙΙ. Λεξικό των ελληνικών δανείων της αλβανικής)|first=Δώρης Κ.|last=Κυριαζής|publisher=Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης - Διδακτορική Διατριβή|isbn=|year=2001|location=Θεσσαλονίκη|page=15|url=http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/22897#page/16/mode/2up}}</ref> από τον κύριο κορμό και τη μετέπειτα εξέλιξη της αλβανικής γλώσσηςγλώσσας, διατηρεί στοιχεία των μεσαιωνικών αλβανικών<ref name=":0" />, έχοντας παράλληλα επηρεαστεί πολύ σημαντικά από την [[ελληνική γλώσσα]]<ref name=":0">Μπαλτσιώτης (2007). σελ. 23.</ref><ref>{{Cite book|title=Investigating Obsolescence. Studies in Language Contraction and Death|first=|last=|publisher=Cambridge University Press|isbn=|year=2001|origyear=1989|editor-last=Dorian|editor-first=Nancy C.|location=Cambridge|page=199-200|url=https://books.google.gr/books?id=tRGSmX1ziNkC&pg=PA118&dq=arvanitika&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjwu7CmmvPhAhXG16QKHW9cDUUQ6AEIKjAA#v=onepage&q=arvanitika&f=false}}</ref>. Λόγω αυτών των ιδιαιτεροτήτων τα αρβανίτικα παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον στον τομέα της μελέτης των ελληνοαλβανικών γλωσσικών σχέσεων<ref name=":1" />.
 
== Περιοχές ==
[[File:Albanian dialects.svg|thumb|right|Γεωγραφική κατανομή Αλβανικών διαλέκτων]]
Τα αρβανίτικα, απαντώνται στον ελλαδικό χώρο (αν και όχι απαραίτητα στις ίδιες περιοχές με τη σύγχρονη εποχή) περίπου από τα μέσα του 13ου αιώνα<ref>Dorian, Nancy C., επιμ. (2001). σελ. 199.</ref>. Ως αρβανιτόφωνες ή μέχρι σχετικά πρόσφατα αρβανιτόφωνες περιοχές στην Ελλάδα μπορούν να θεωρηθούν οι παρακάτω:
* Μέροςμέρος της [[Αττική]]ς και της [[Νομός Βοιωτίας|Βοιωτία]]ς (με δυτικότερο όριο της αρβανιτοφωνίας το χωριό [[Στείρι Βοιωτίας]])
* το ανατολικό άκρο του [[νομός Φθιώτιδας|νομού Φθιώτιδος]] ([[Αρχαία Λοκρίδα|Λοκρίδα]])
* η νότια [[Εύβοια]] (μέχρι και το χωριό [[Αχλαδερή]] προς βορρά και με εξαιρέσεις την πόλη της [[Κάρυστος|Καρύστου]], τον [[Πλατανιστός Εύβοιας|Πλατανιστό]] και το [[Μαρμάρι]])
* το ανατολικό τμήμα της Κορινθίας ([[Σοφικό Κορινθίας|Σοφικό]] και η ευρύτερη περιοχή του [[Δήμος Σολυγείας|πρώην δήμου Σολυγείας]]) και η περιοχή της [[Στυμφαλία]]ς ([[Κλημέντι]] και γύρω χωριά)
* το μεγαλύτερο ανατολικό τμήμα του [[νομός Αργολίδας|νομού Αργολίδος]]
* μέρος του [[νομός Αχαΐας|νομού Αχαϊας]] (κυρίως δυτικά της [[Πάτρα]]ς)
* μέρος της επαρχίας [[Τριφυλία]]ς του [[νομός Μεσσηνίας|νομού Μεσσηνίας]] (το Δώριο και τα γύρω χωριά, γνωστά ως Σουλιμοχώρια) που αποτελούν διοικητικά τους σημερινούς δήμους [[Δήμος Δωρίου|Δωρίου]] και [[Δήμος Αετού Μεσσηνίας|Αετού]]
* το χωριό [[Δάρας Αρκαδίας]] καθώς και ένας μικρός θύλακας στην περιοχή του τ.δήμου Ζάρακα Λακωνίας (Χάρακας, Πιστάματα, Λαμπόκαμπος, Ρηχέα).
 
Τον 19ο αιώνα τα αρβανίτικα ομιλούνταν και σε χωριά της [[Νομός Ηλείας|Ηλεία]]ς, της [[Νομός Αρκαδίας|Αρκαδίας]] και της επαρχίας [[Καλάβρυτα|Καλαβρύτων]] του νομού Αχαΐας.
 
== Αρβανίτικες περιοχές του νομού Αττικής ==
Τα [[Βίλια]] (Ειδύλλια), η [[Μάνδρα Αττικής|Μάνδρα]], η [[Οινόη Αττικής|Οινόη]], το Μάζι, ο [[Ασπρόπυργος]], οι [[Ερυθρές Αττικής|Ερυθρές]] (Κριεκούκι), το [[Πουρνάρι Αττικής|Πουρνάρι]], το [[Πόρτο Γερμενό]], η [[Ψάθα Αττικής|Ψάθα]], η [[Μαγούλα Ελευσίνος|Μαγούλα]], το [[Στενό Αττικής|Στενό]], τα [[Αμπελάκια Αττικής|Αμπελάκια]], ο [[Άγιος Σωτήρας Αττικής|Άγιος Σωτήρας]] (Αγιά Σωτήρα), τα [[Κούντουρα Αττικής|Παλαιοκούνδουρα]], η [[Περαχώρα Αττικής|Περαχώρα]], το [[Μούλκι Αττικής|Μούλκι]], τα Μεσόγεια (Σπάτα, οι απόγονοι της οικογένειας του Σπάτα), η [[Φυλή Αττικής|Φυλή]] (Χασιά) και τα [[Άνω Λιόσια|Άνω]] και Κάτω Λιόσια ( [[Ίλιον Αττικής|'Ιλιον]] ), το Γραμματικό, το [[Αγκίστρι (νησί)|Αγκίστρι]], η [[Τροιζηνία]], το [[Καπανδρίτι]], ο [[Αυλώνας Αττικής| Αυλώνας]], η [[Παιανία]], το [[Κορωπί]] , H Κερατέα , ο Κουβαράς κ.α., [[Μαρκόπουλο Μεσογαίας|Μαρκόπουλο Αττικής]], Σαλαμίνα ( Κούλουρη ), Αιάντειο ( Μούλκι ).
 
== Επιρροές ==
Τα αρβανίτικα έχουν δεχτεί επιρροές σε όλα τα γλωσσικά επίπεδα από διαφορετικές ιστορικές γλώσσες, νεκρές και ζώσες, όπως τα [[Ελληνική γλώσσα|ελληνικά]] και τα [[Λατινική γλώσσα|λατινικά]], αλλά κυρίως από ποικίλες ελληνικές διαλέκτους διαφόρων περιοχών και εποχών. Μάλιστα, αρχαϊκάΑρχαϊκά στοιχεία που έχουν εκλείψει σε άλλες γλώσσες διατηρούνται στα Αρβανίτικα, γεγονός που τα καθιστά μια πολύτιμη πηγή για τους [[γλωσσολογία|γλωσσολόγους]]. Αυτές οι επιρροές αποδεικνύουν επίσης τα κοινωνικά περιβάλλοντα στα οποία διαβίωσαν οι ομιλητές τους, οι [[Αρβανίτες]], στο πέρασμα των αιώνων.
 
Η ονομασία είναι προσαρμογή του παλαιότερου {{lang|aat|arbërisht}} στα ελληνικά. Η ονομασία της γλώσσας ως "αρβανίτικα" έχει πλέον καθιερωθεί και στις ίδιες τις γλωσσικές κοινότητες ως arvanite, όχι όμως σε όλες, καθώς σε αρκετές αρβανιτόφωνες κοινότητες, ειδικά μάλιστα στη Βορειοανατολική [[Πελοπόννησος|Πελοπόννησο]], χρησιμοποιείται ο όρος arbërisht. Στο [[Κυριάκι Βοιωτίας]] χρησιμοποιείται ο όρος arvanite από τους σύγχρονους ομιλητές της γλώσσας, αναφέρεται όμως ότι οι παλιότερες γενιές (δηλαδή όσοι ήταν γεννημένοι μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα) χρησιμοποιούσαν τον παλιότερο όρο arbërisht. Στην Άνδρο χρησιμοποιείτο και ο όρος arbërishtiqë. Αντίθετα, οι αλβανόφωνοι ομιλητές της [[Ήπειρος (περιοχή)|Ηπείρου]], της [[Μακεδονία (ελληνικό γεωγραφικό διαμέρισμα)|Μακεδονία]]ς και της [[Θράκη]]ς που προαναφέραμε προσδιορίζουν τη γλώσσα τους με τον νεότερο όρο shqip, ο οποίος χρονολογείται από τον 16ο αιώνα και είναι παντελώς άγνωστος στους αρβανιτόφωνους της νότιας Ελλάδας.
 
Σύμφωνα με τον [[Κώστας Μπίρης|Κώστα Μπίρη]], τα αρβανίτικα δεν είναι ομοιόμορφα. Συγκεκριμένα, αναφέρει: ''«Πολύ χαρακτηριστικό της επιμειξίας γηγενών και Αρβανιτών Ελλήνων στη διαμόρφωση των αλβανοφώνων της Ελλάδος είναι το γεγονός, ότι το αρβανίτικο γλωσσικό ιδίωμα δεν ήταν ομοιόμορφο και κοινό σε όλα τα αρβανιτοχώρια της Ελλάδος, αλλά πολύ διαφορετικό από τόπο σε τόπο. Και τούτο, γιατί άλλα στοιχεία έτυχε να παρθούν από την ελληνική γλώσσα και αλλιώς να παραμορφωθούν στον ένα τόπο και άλλα στον άλλο. Έτσι, οι αλβανόγλωσσοι της [[Αττική]]ς με δυσκολία μπορούσαν να συνεννοηθούν με τους αλβανόγλωσσους της [[Πελοπόννησος|Πελοποννήσου]] ή της [[Νομός Βοιωτίας|Βοιωτίας]], το ίδιο δε συνέβαινε και ανάμεσα στους αλβανόγλωσσους των άλλων περιοχών»''. Ο ίδιος ο Μπίρης, ωστόσο, δεν είχε παρά αμυδρή γνώση της αρβανίτικης γλώσσας και οι διαπιστώσεις του αυτές δεν είναι απόλυτα έγκυρες. Είναι γεγονός ότι οι ίδιοι οι αρβανιτόφωνοι έτειναν ή τείνουν να μεγιστοποιούν τις διαλεκτικές διαφορές μεταξύ των διαφόρων περιοχών στις οποίες ομιλείτο ή ομιλείται η αρβανίτικη γλώσσα. Στην πραγματικότητα, στις περισσότερες περιπτώσεις, η συνεννόηση μεταξύ αρβανιτόφωνων ομιλητών από διαφορετικές κοινότητες, ακόμη και γεωγραφικά απομακρυσμένες μεταξύ τους, δεν ήταν ιδιαίτερα δύσκολη.
Συστηματική κατάταξη των διαλέκτων της αρβανίτικης γλώσσας έκανε ο Γερμανός γλωσσολόγος Καθηγ. Χανς-Γιούργκεν Ζάσσε του Ινστιτούτου Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου της Κολωνίας (Institut für Linguistik - Universität zu Köln) στη [[μονογραφία]] ''Arvanitika. Die albanischen Sprachreste in Griechenland''.
 
Όσο αφορά στην δυνατότητα κατανόησης των Αρβανιτών με τους [[Αλβανοί|Αλβανούς]] της Αλβανίας, οι εκτιμήσεις διαφέρουν. Σύμφωνα με τον Πίτερ Τράντζιλ η συνεννόηση είναι εύκολη, ενώ σύμφωνα με το Ethnologue η συνεννόηση με ομιλητές της τόσκικης διαλέκτου είναι εν μέρει δυνατή, ενώ με ομιλητές της [[Γκεγκική διάλεκτος|γκέκικης διαλέκτου]] η συνεννόηση είναι πολύ δύσκολη. Η εκτίμηση αυτή φαίνεται να είναι και η ορθότερη. Σύμφωνα με το Ethnologue πάλι, τα αρβανίτικα ομιλούνται από 150.000 ομιλητές (εκτίμηση του [[2005]]).
 
== Σημερινή μορφή και κατάσταση ==
Σήμερα τα αρβανίτικα συγκαταλέγονται στις απειλούμενες από εξαφάνιση γλώσσες της [[Ευρώπη]]ς. Η συρρίκνωσή τους επιταχύνθηκε μετά τη [[δεκαετία 1970|δεκαετία του 1970]], από κοινωνικοοικονομικούς και ιδεολογικούς παράγοντες. Την συρρίκνωση της αρβανίτικης γλώσσας ευνόησε έμμεσα η πολιτική του ελληνικού κράτους, η οποία ευνοούσε ιδιαίτερα τη μονογλωσσία. Παράλληλα όμως υπήρξε και υπάρχει σημαντική απροθυμία των ίδιων των αρβανιτόφωνων να μεταδώσουν τη μητρική τους γλώσσα στους απογόνους τους. Είναι χαρακτηριστικό, επίσης, ότι σε αρκετές επίσημες ιστοσελίδες δήμων όπου σημαντικό ποσοστό των κατοίκων είναι ομιλητές ή παθητικοί γνώστες της γλώσσας, απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στα αρβανίτικα και στους Αρβανίτες, ενώ συχνά γίνεται ιδιαίτερη προβολή του [[αρχαία Ελλάδα|αρχαιοελληνικού]] παρελθόντος της περιοχής.
 
Σήμερα, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες αρβανιτόφωνες περιοχές της Ελλάδας, τα αρβανίτικα επιβιώνουν περισσότερο ως ζωντανή γλώσσα σε χωριά της Βοιωτίας, με σημαντικότερα ίσως κέντρα αρβανιτοφωνίας το Κυριάκι και δευτερευόντως το Στείρι, την Αγία Άννα, τον Ελικώνα (Ζερίκι) και το Μαυρομμάτι στη νήσο Αγκίστρι, σε χωριά της ανατολικής Κορινθίας (Σοφικό, Αγγελόκαστρο, Κόρφος, Άγιος Ιωάννης, Αθήκια, Γαλατάκι κ.α.), στις Λίμνες και το Αραχναίο (Χέλι) της Αργολίδας, στη χερσόνησο των [[Μέθανα|Μεθάνων]] (σε μικρότερο μάλλον βαθμό), καθώς και σε χωριά της περιοχής του [[Καφηρέας]] στην Εύβοια. Στην Άνδρο, περισσότερο από όλους τους αρβανιτόφωνους οικισμούς του νησιού, η αρβανίτικη γλώσσα επιβίωσε ως γλώσσα καθημερινής επικοινωνίας μέχρι και τη δεκαετία του 1970 στο χωριό Καλιβάρι της κοινότητας Μακροταντάλου. Σε μικρότερο βαθμό, τα αρβανίτικα ομιλούνταν σποραδικά μέχρι τη [[δεκαετία 1980|δεκαετία του 1980]] στα χωριά Πάνω Γαύριο, Ψωριάρεζα, Σιδόντας, Άρνη, Βουρκωτή κ.α.
 
Στην Αττική, ο σημαντικότερος ίσως πυρήνας αρβανιτοφωνίας σήμερα, από την άποψη του μέσου όρου ηλικίας των ομιλητών ή όσων έχουν παθητική γνώση της γλώσσας, εντοπίζεται ενδεχομένως στη [[Φυλή Αττικής|Φυλή]] ([[Φυλή Αττικής|Χασιά]]) και δευτερευόντως σε άλλες πόλεις και οικισμούς της δυτικής κυρίως Αττικής, όπως η [[Μάνδρα Αττικής|Μάνδρα]], τα [[Βίλια]] και ο [[Ασπρόπυργος]]. Εντούτοις, οι παθητικοί γνώστες της αρβανίτικης γλώσσας είναι πολυάριθμοι σε ολόκληρο σχεδόν τον νομό Αττικής, ακόμα και σε περιοχές που είναι πλέον τμήμα του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας, όπως τα [[Άνω Λιόσια]], οι [[Αχαρνές Αττικής|Αχαρνές]] (Μενίδι), η [[Βάρη Αττικής|Βάρη]], ίσως μάλιστα και η [[Μεταμόρφωση Αττικής|Μεταμόρφωση]] (Κουκουβάουνες). Τα Άνω Λιόσια πήραν το όνομά τους από τον πρώτο Ηπειρώτη (Αρβανίτη) που ήρθε και ονομαζόταν Λιόσια Πέτρου.
 
== Αλφάβητα ==
[[File:Reinhold.JPG|thumb|200px|''Noctes Pelasgicae'', συλλογή τραγουδιών, εκφράσεων και λεξιλογικού υλικού των αρβανίτικων που ομιλούνταν στην Ύδρα κ.α., από τον αξιωματικό του ελληνικού στόλου, Κάρολο Ράινχολντ.]]
Τα αρβανίτικα σπάνια γράφονται. Αναφέρεται ότι,<ref>[http://www.greekhelsinki.gr/english/reports/arvanites.html GHM 1995]</ref> έχουν γραφτεί τόσο με το [[ελληνικό αλφάβητο]] (με την προσθήκη των γραμμάτων b, d, e, ϳ, ȣ και διακριτικών) όσο και με το [[λατινικό αλφάβητο]]. Ορθόδοξοι Τόσκηδες Αλβανοί επίσης συνήθιζαν να γράφουν με μια παρόμοια μορφή του ελληνικού αλφάβητου.
 
22.292

επεξεργασίες