Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Βασιλικός»

μ
μικροβελτιώσεις επί του κειμένου
(Διάσωση 1 πηγών και υποβολή 0 για αρχειοθέτηση.) #IABot (v2.0.8)
μ (μικροβελτιώσεις επί του κειμένου)
|-
|}
Η λέξη «βασιλικός» προέρχεται από την [[Ελληνική γλώσσα|ελληνική]] λέξη «βασιλεύς», που σημαίνει «βασιλιάς»,<ref>In [[Ancient Greek]], basil is ῴκίμον, ''okymon''.</ref> και που εδώ εννοείται ο [[Ιησούς Χριστός]], καθώς έχει συνδεθεί με την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού (ὝψωσιςΎψωσις τοῦ Τιμίου καὶ Ζωοποιοῦ Σταυροῦ),<ref>{{Cite web |url=http://www.jerusalem-patriarchate.info/gr/an_tim_staurou.html |title=Jerusalem Patriarchate |accessdate=2016-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130915223710/http://www.jerusalem-patriarchate.info/gr/an_tim_staurou.html |archivedate=2013-09-15 |url-status=dead }}</ref> τιμώντας την εύρεση του [[Τίμιος Σταυρός|Τιμίου Σταυρού]] από την [[Αγία Ελένη]], μητέρα του αυτοκράτορα [[Κωνσταντίνος Α΄|Κωνσταντίνου Α΄]].<ref>There is no mention of basil in early sources, [[Eusebius of Caesarea]], [[Socrates Scholasticus]] and [[Sozomen]].</ref> Σύμφωνα με τον θρύλο, η ονομασία του αποδόθηκε, όταν το φυτό φύτρωσε στο χαμένο τάφο του Ιησού και η έντονη μυρωδιά του, έγινε η αφορμή να ανακαλυφθεί, καθώς φύτρωσε στο σημείο, όπου ο [[Μέγας Κωνσταντίνος]] και η μητέρα του [[Αγία Ελένη]], ανακάλυψαν τον Τίμιο Σταυρό.
 
Ο βοτανολόγος ''John Gerard'', επισήμανε ότι όσοι έχουν τσιμπηθεί από σκορπιό, δεν αισθάνονται πόνο, αν είχαν φάει βασιλικό<ref>Gerard, ''Herball''.</ref> και ο ''Nicholas Culpeper'', σημείωσε για τον βασιλικό ότι ήταν «ένα βότανο του Άρη και κάτω από το Σκορπιό και ως εκ τούτου ονομάζεται ''Basilicon''» ''("an herb of Mars and under the Scorpion, and therefore called Basilicon")'',<ref>{{cite web |url=http://www.complete-herbal.com/culpepper/gardenbazil.htm |author= Nicholas Culpeper |title=Culpeper's Complete Herbal – Garden Bazil, or Sweet Bazil}}</ref> σχετίζοντάς τον με τον [[Βασιλίσκος (μυθολογία)|βασιλίσκο]]. Το [[Oxford English Dictionary|''Oxford English Dictionary'']] αναφέρει εικασίες, ότι ο βασιλικός μπορεί να έχει χρησιμοποιηθεί σε «κάποια βασιλική αλοιφή, μπάνιο ή ιατρική». Ο βασιλικός, εξακολουθεί να θεωρείται από πολλούς συγγραφείς μαγειρικής, ως ο «βασιλιάς των βοτάνων».<ref>Δείτε π.χ. [http://www.naturallifemagazine.com/0104/basil_king_of_the_herb_garden.htm "Basil, king of the herb garden"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021094202/http://www.naturallifemagazine.com/0104/basil_king_of_the_herb_garden.htm |date=2014-10-21 }}.</ref>
{{columns-list|3|
* ''citronellol'' ([[Πελαργόνιο|πελαργόνια]], [[Τριανταφυλλιά|τριανταφυλλιές]] και ''citronella'')<ref name="HarborneBaxter2001">{{cite book|author1=Jeffrey B. Harborne|author2=Herbert Baxter|title=Chemical Dictionary of Economic Plants|url=https://books.google.com/books?id=ry11ai2iPS0C&pg=PA68|accessdate=2 August 2013|date=30 August 2001|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-471-49226-9|pages=68–}}</ref>
* λιναλοόλη ''(linalool)''<ref name="janick">{{aut|J. Janick (ed.), James E. Simon, Mario R. Morales, Winthrop B. Phippen, Roberto Fontes Vieira, and Zhigang Hao}}, [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/proceedings1999/pdf/v4-499.pdf "Basil: A Source of Aroma Compounds and a Popular Culinary and Ornamental Herb"], reprinted from: ''Perspectives on new crops and new uses'' (1999), ASHS Press, Alexandria, VA, ISBN 978-0-9615027-0-6.</ref> (μιαμία λουλουδένια ευωδία και στον [[Κορίανδρον το ήμερον|κόλιανδρο]])
* ''myrcene'' (δαφνόφυλλο, ''[[myrcia]]'')<ref name="Breitmaier2006">{{cite book|author=Eberhard Breitmaier|title=Terpenes: Flavors, Fragrances, Pharmaca, Pheromones|url=https://books.google.com/books?id=9yrbR2WZ8bwC&pg=PA11|accessdate=2 August 2013|date=22 September 2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-3-527-31786-8|pages=11–|quote=Acyclic monoterpenoid trienes such as p-myrcene and configurational isomers of p- ocimene are found in the oils of basil (leaves of Ocimum basilicum, Labiatae), bay (leaves of Fimenta acris, Myrtaceae), hops (strobiles of Humulus lupulus, ...}}</ref>
* ''pinene'' (το οποίο, όπως υπονοεί και το όνομα, τη χημική ουσία που δίνει στο έλαιο του [[πεύκο]]υ την ευωδία του)
Ο βασιλικός φθάνει σε ύψος μεταξύ 30-130 εκ. (12-51 ίντσες), με αντικριστά, ανοιχτό-πράσινα, μεταξένια [[Φύλλο (βοτανική)|φύλλα]] μήκους 3-11 εκ (1,2 έως 4,3 ίντσες) και πλάτος 1-6 εκ. (0,39 έως 2,36 ίντσες). Τα άνθη είναι μικρά, λευκού χρώματος και τοποθετημένα σε μια τερματική ακίδα ''(spike)''.{{refn|group="Σημ."| Στη Βοτανική η ακίς ''(spike)'', είναι το είδος της ταξιανθίας στην οποία τα άμισχα άνθη είναι τοποθετημένα σε ένα μη διακλαδισμένο επιμήκη άξονα.}} Ασυνήθιστο μεταξύ των Χειλανθών ''(Lamiaceae)'', οι τέσσερις [[Στήμονας|στήμονες]] και ο ύπερος{{refn|group="Σημ."| Το γυναικείον ''(gynoecium)'' (από το Αρχαίο Ελληνικό «γυνή» ''(gyne)'', που σημαίνει γυναίκα και το «οἶκος», που σημαίνει σπίτι), συνηθέστερα χρησιμοποιείται ως συλλογικός όρος για το τμήμα του λουλουδιού που παράγει ωάρια και που τελικά εξελίσσεται σε καρπό και σπόρους.}} δεν ωθούνται κάτω από το άνω χείλος της στεφάνης ''(corolla)'',{{refn|group="Σημ."| Ο συλλογικός όρος για τα πέταλα ενός άνθους, συνήθως σχηματίζοντας μια σπείρα εντός των σεπάλων και περικλείοντας τα αναπαραγωγικά όργανα.}} αλλά κείται πάνω από το κατώτερο χείλος. Μετά την εντομόφιλη επικονίαση, η στεφάνη αποκολλάται και τέσσερα στρογγυλά αχαίνια ''(achenes)''{{refn|group="Σημ."| Αχαίνιο ''(achene)'', είναι ο ξηρός 1-σπόρος μη διανοιγόμενος καρπός.}} αναπτύσσονται στο εσωτερικό του διπλόχειλου κάλυκα ''(bilabiate calyx)''.{{refn|group="Σημ."| Κάλυξ (''calyx'' πληθυντικός: κάλυκες), ο εξωτερικός βλαστικός κρίκος ενός λουλουδιού, συνήθως πράσινος· συλλογικά τα σέπαλα από ένα άνθος.}}
 
Ο βασιλικός είναι πολύ ευαίσθητος στο κρύο, με την καλύτερη ανάπτυξη σε θερμές και ξηρές συνθήκες. Συμπεριφέρεται ως ετήσιο, εάν υπάρχει οποιαδήποτε πιθανότητα παγετού. Στη Βόρεια [[Ευρώπη]], τον [[Καναδάς|Καναδά]], τις βόρειες πολιτείες των [[ΗΠΑ]] και το Νότιο Νησί της [[Νέα Ζηλανδία|Νέας Ζηλανδίας]], θα μεγαλώσει καλύτερα αν σπαρεί κάτω από γυαλί σε δοχείο που περιέχεοπεριέχει [[τύρφη]], κατόπιν μεταφυτεύεται στα τέλη της άνοιξης / αρχές του καλοκαιριού (όταν υπάρχει ελάχιστη πιθανότητα παγετού).<ref>{{cite web| url = http://www.greenzonelife.com/herbs/basil.html| title = Basil| accessdate = 2016-03-08| archiveurl = https://web.archive.org/web/20131004213723/http://www.greenzonelife.com/herbs/basil.html| archivedate = 2013-10-04| url-status = dead}}</ref> Επιπλέον, μπορεί να σπαρθεί στο έδαφος, άπαξ και έχει παρέλθει η πιθανότητα παγετού. Διάγει καλύτερα σε καλά στραγγισμένα ηλιόλουστα σημεία.
 
Παρά το γεγονός, ότι ο βασιλικός αναπτύσσεται καλύτερα σε εξωτερικούς χώρους, μπορεί να καλλιεργηθεί σε εσωτερικούς χώρους σε γλάστρα και, όπως και τα περισσότερα βότανα, θα αναπτυχθεί καλύτερα, σε περβάζι παραθύρου με ισημερινό προσανατολισμό. Θα πρέπει να φυλάσσεται μακριά από δυνατά κρύα ρεύματα και αναπτύσσεται καλύτερα στο έντονο ηλιακό φως, ως εκ τούτου, ένα [[θερμοκήπιο]] ή σειρά κάλυμμα ''(row cover)'', είναι ιδανικό εάν είναι διαθέσιμο. Μπορεί ωστόσο, να αναπτυχθεί ακόμη και σε ένα υπόγειο, κάτω από λάμπες φθορισμού.
Σε πιο ηλιόλουστα κλίματα, όπως της Νότιας Ευρώπης, των νοτίων πολιτειών των ΗΠΑ, του Βόρειου Νησιού της Νέας Ζηλανδίας και στην [[Αυστραλία]], ο βασιλικός θα ευδοκιμήσει, αν φυτευτεί έξω. Ευημερεί επίσης κατά το καλοκαίρι, στις κεντρικές και βόρειες Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά μαραίνεται, όταν οι θερμοκρασίες φτάσουν στο σημείο πήξης. Θα ξανά αναπτυχθεί το επόμενο έτος, αν του επιτραπεί να κάνει σπόρο. Θα χρειαστεί τακτικό πότισμα, αλλά δεν χρειάζεται τόση πολλή προσοχή, όπως απαιτείται στα άλλα κλίματα.
 
Ο βασιλικός μπορεί επίσης να πολλαπλασισαστείπολλαπλασιαστεί εύκολα με μοσχεύματα, με τα στελέχη των κοντών μοσχευμάτων να εμβαπτίζονται για δύο εβδομάδες ή περισσότερο, έως ότου το νερό να αναπτύξει τις ρίζες.
 
Άπαξ και το στέλεχος παράξει άνθη, η παραγωγή φυλλώματος σταματά στο συγκεκριμένο στέλεχος, το στέλεχος γίνεται ξυλώδες και μειώνεται η παραγωγή του αιθέριου ελαίου. Για να αποφευχθεί αυτό, ο καλλιεργητής βασιλικού μπορεί να αφαιρέσει όσους μίσχους λουλουδιών κρίνει, πριν αυτοί ωριμάσουν πλήρως. Επειδή μόνο το ανθισμένο στέλεχος επηρεάζεται έτσι, μερικά στελέχη μπορούν να αφαιρεθούν για την παραγωγή φύλλων, ενώ άλλα αφήνονται να ανθίσουν για διακόσμηση ή για σπόρους.
Ο βασιλικός υποφέρει από διάφορα παθογόνα φυτών που μπορούν να καταστρέψουν την καλλιέργεια και να μειώσουν την απόδοση. Η [[Φουζαρίωση]] ''(Fusarium wilt)'', είναι νόσος οφειλόμενη σε μύκητα που θα σκοτώσει γρήγορα τα νεότερα φυτά του βασιλικού. Τα σποιρόφυτα μπορούν επίσης να θανατωθούν από το ''Pythium''(damping off)''.{{refn|group="Σημ."| Η ριζοκτονία ''(damping off'' ή ''damping-off)'' είναι κηπευτική ασθένεια ή κατάσταση, που προκαλείται από ένα πλήθος διαφορετικών παθογόνων μικροοργανισμών, που σκοτώνουν ή αποδυναμώνουν τους σπόρους ή τα δενδρύλλια, πριν ή μετά τη βλάστηση. Είναι πιο διαδεδομένη στις υγρές και ψυχρές συνθήκες.{{refn|group="Παρ. Σημ."| {{cite web | url=http://blog.lib.umn.edu/cgi-bin/mt-search.cgi?blog_id=9996&tag=damping%20off&limit=10 | title=Cold Wet Soils Help Root Rotting Fungi | publisher=University of Minnesota Extension | date=June 1, 2012 | accessdate=June 3, 2012 | author=Grabowski, M. | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120401144856/http://blog.lib.umn.edu/cgi-bin/mt-search.cgi?blog_id=9996&tag=damping%20off&limit=10 | archivedate=2012-04-01 | url-status=dead }}}}}}
 
ΜιαΜία κοινή νόσος [[Φύλλο (βοτανική)|φυλλώματος]] του βασιλικού είναι η γκρι μούχλα ''(gray mold)'', η οποία προκαλείται από τον ''Botrytis cinerea''· μπορεί επίσης να προκαλέσει λοιμώξεις μετά τη συγκομιδή και είναι ικανή να σκοτώσει το σύνολο του φυτού. Η ασθένεια ''black spot'', μπορεί επίσης να φανεί στο φύλλωμα του βασιλικού και προκαλείται από τον [[Μύκητας|μύκητα]] του [[Γένος (βιολογία)|γένους]] ''Colletotrichum''.
 
Μια κοινή νόσος [[Φύλλο (βοτανική)|φυλλώματος]] του βασιλικού είναι η γκρι μούχλα ''(gray mold)'', η οποία προκαλείται από τον ''Botrytis cinerea''· μπορεί επίσης να προκαλέσει λοιμώξεις μετά τη συγκομιδή και είναι ικανή να σκοτώσει το σύνολο του φυτού. Η ασθένεια ''black spot'', μπορεί επίσης να φανεί στο φύλλωμα του βασιλικού και προκαλείται από τον [[Μύκητας|μύκητα]] του [[Γένος (βιολογία)|γένους]] ''Colletotrichum''.
 
Πιο πρόσφατα, ο περονόσπορος ''(downy mildew)'' του βασιλικού, ο οποίος προκαλείται από τον ''Peronospora belbahrii'', είναι ένα τεράστιο πρόβλημα, τόσο για εμπορικούς παραγωγούς όσο και για τους οικιακούς καλλιεργητές. Η ασθένεια αναφέρθηκε για πρώτη φορά στην [[Ιταλία]] το 2004,<ref>Garibaldi, A., Minuto, A., Minuto, G., Gullino, M.L., 2004. First Report of Downy Mildew on Basil (''Ocimum basilicum'') in Italy. Plant Disease 88, 312–312</ref> καθώς επίσης και στις [[ΗΠΑ]] το 2007 και 2008<ref>Roberts, P.D., Raid, R.N., Harmon, P.F., Jordan, S.A., Palmateer, A.J., 2009. First Report of Downy Mildew Caused by a Peronospora sp. on Basil in Florida and the United States. Plant Disease 93, 199–199.</ref><ref>Wick, R.L., Brazee, N.J., 2009. First Report of Downy Mildew Caused by a Peronospora Species on Sweet Basil (Ocimum basilicum) in Massachusetts. Plant Disease 93, 318–318.</ref> αυξάνεται δε σταθερά στην επικράτηση, τη διανομή και την οικονομική σημασία από τότε.
Στην [[Ευρώπη]], ο βασιλικός τοποθετείται στα χέρια των νεκρών, ώστε να διασφαλιστεί ένα ασφαλές ταξίδι.<ref name="CEPC2007">{{cite book|author=Amy Felder, CEPC|title=Savory Sweets: From Ingredients to Plated Desserts|url=https://books.google.com/books?id=_kl2UTnyN5kC&pg=PA92|accessdate=2 August 2013|date=7 March 2007|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-07968-3|pages=92–}}</ref> Στην Ινδία, το τοποθετούν στο στόμα του θανόντος, ώστε να εξασφαλίσει ότι θα φτάσουν τον [[Θεός|Θεό]].<ref name="Bregman2010">{{cite book|author=Lucy Bregman|title=Religion, Death, and Dying|url=https://books.google.com/books?id=IvS11snZnQ0C&pg=PA136|accessdate=2 August 2013|year=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-35180-8|pages=136–|quote=A basil-like tulsi leaf, which is considered to be a holy plant, may be placed in the mouth as well.}}</ref> Οι [[Αρχαία Αίγυπτος|αρχαίοι Αιγύπτιοι]] και οι [[Αρχαία Ελλάδα|αρχαίοι Έλληνες]], πίστευαν ότι θα ανοίξουν οι πύλες του ουρανού, στο άτομο που τις περνά.<ref name="Nelson-Shellenbarger2013">{{cite book|author=Robin Nelson-Shellenbarger|title=Family Herbal Wellness|url=https://books.google.com/books?id=8kS1kIC1IhcC&pg=PT38|accessdate=2 August 2013|date=25 February 2013|publisher=Booktango|isbn=978-1-4689-2481-7|pages=38–}}</ref>
 
Στο «Δεκαήμερον» ''(«Decameron»)''{{refn|group="Σημ."| Έργο του [[Βοκάκιος|Βοκάκιου]], το οποίο γράφτηκε μεταξύ 1348 και 1358 και που περιέχει εκατό ιστορίες, οι οποίες υποτίθεται ότι ειπώθηκαν μέσα σε δέκα μέρες, από μια ομάδα δέκα νέων ανθρώπων, οι οποίοι είχαν γλιτώσει από το Μαύρο Θάνατο στη [[Φλωρεντία]]. Το έργο επηρέασε τους μεταγενέστερους συγγραφείς, όπως τον ''Chaucer'' και τον [[Σαίξπηρ]].}} του [[Βοκάκιος|Βοκάκιου]], στην αξέχαστη νοσηρή ιστορία (νουβέλα ''V''), λέει για την ''Lisabetta'', της οποίας τα αδέρφια φόνευσαν τον εραστή της. Παρουσιάζεται στο όνειρό της καικι της δείχνει πού είναι θαμμένος. Εκείνη ξεθάβει κρυφά την κεφαλή του και την τοποθετεί μέσα σε μια γλάστρα με βασιλικό, όπου τον ποτίζει καθημερινά, με τα δάκρυα της. Τη γλάστρα της, την απομάκρυναν τα αδέλφια της και λίγο καιρό μετά πεθαίνει από τη θλίψη της. Η ιστορία του Βοκάκιου είναι η πηγή του ποιήματος ''"Isabella or The Pot of Basil"'' του [[Τζον Κητς]] – το οποίο με τη σειρά του ενέπνευσε τους πίνακες ''«Isabella»'' (του ''Millais'') και ''«Isabella and the Pot of Basil»'' (του ''William Holman Hunt''). Μια παρόμοια ιστορία, λέγεται και για την ''Rosalind'', βασίλισσα των [[Λομβαρδοί|Λομβαρδών]].
 
Σε ορισμένες κεντρικές περιοχές του [[Μεξικό|Μεξικού]], ο βασιλικός χρησιμοποιείται για να προσελκύσει την τύχη, κρεμώντας ένα μάτσο του φυτού στην πόρτα ή το παράθυρο του καταστήματος. Η ανάπτυξη του φυτού, αντικατοπτρίζει τον πλούτο της επιχείρησης, δείχνοντας πόσο, ο ευσυνείδητος ιδιοκτήτης, φροντίζει για το κατάστημά του και το βότανό του.
 
=== Λαογραφικά δίστιχα ===
::::''Βασιλικέ μου της βραγιάς και κρίνε μου του δάσου''
::::''αχού, εγώ πουλάκι μου πως θες να σε ξεχάσω!''
 
::::''Στο παραθύρι που΄σαι συ, βασιλικός δεν πρέπει,''
::::''γιατί σαι συ βασιλικός κι οπ΄έχει μάτια βλέπει!''
::::''ο έρωτας τα μάζεψε, κι έκαμε το κορμί σου!''
 
::::''Βασιλικό κι αρισμαρί δε βάνω πια στ' αφτί μου''
::::''γιατί μου την εκλέψανε την αγαπητική μου''.
 
=== Κρητικές μαντινάδες ===
23.288

επεξεργασίες