Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας

Η Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας είναι μια από τις Μητροπόλεις των λεγομένων «Νέων Χωρών[α]». Έδρα της είναι η Έδεσσα και γεωγραφικά περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του Νομού Πέλλης, τους οικισμούς Κουφάλια, Βαλτοχώρι, Ελεούσα, Λουδίας, Μικρό Μοναστήρι, Παρθένι και Χαλκηδόνα του Δήμου Χαλκηδόνας που υπάγονται διοικητικά στο Νομό Θεσσαλονίκης, και τους οικισμούς Γιαννακοχωρίου, Επισκοπής, Λευκαδίων, Μαρίνης, Πολλών Νερών, Ροδοχωρίου και Ροδακινιάς του Δήμου Νάουσας που υπάγονται διοικητικά στο Νομό Ημαθίας.

Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας
Metropolis of Edessa.JPG
Γενικές πληροφορίες
XώραΕλλάδα
ΈδραΈδεσσα
ΥπαγωγήΕκκλησία της Ελλάδος (επιτροπικώς)
Αρχιερατικές περιφέρειες
Ενορίες140
Ναοί266
Μονές9
Μητροπολιτικός ναόςΑγίας Σκέπης Εδέσσης
Ιστοσελίδαimepa.gr
Ιεραρχία
ΜητροπολίτηςΙωήλ
ΠρωτοσύγκελλοςΑρχιμανδρίτης Στέφανος Δέβρελης
Γενικός Αρχιερατικός ΕπίτροποςΠρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Ζουμής
Ιεροκήρυκες2
Διάκονοι3

Η Μητρόπολη αποτελείται από 140 ενορίες και 9 Ιερές Μονές, εκ των οποίων 4 ανδρικές και 5 γυναικείες.

ΙστορίαΕπεξεργασία

 
Κιονόκρανο στον βυζαντινό παλαιό μητροπολιτικό ναό Έδεσσας.
  • Τον 4ο μ.Χ. αιώνα ιδρύεται η επισκοπή Εδέσσης που ήταν υπαγόμενη στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης.
  • Τον 7ο αι. (691-692) ο πρώτος γνωστός επίσκοπος Εδέσσης Ισίδωρος συμμετέχει στην Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδο και υπογράφει ως "επίσκοπος Εδεσσηνών πόλεως".
  • Το έτος 1767 η επισκοπή Εδέσσης προβιβάζεται σε Μητρόπολη.
  • Το έτος 1789 ο μητροπολίτης Μελέτιος με πολλούς Εδεσσαίους συμμετέχει στην επανάσταση του Λευκαδίτη Λουδοβίκου (Λουίζη) Σωτήρη κατά τον 2ο Ρωσοτουρκικό πόλεμο.[2].
  • Σημαντική ήταν η συνεισφορά της Μητρόπολης στον Μακεδονικό Αγώνα (τότε η Μητρόπολη ονομαζόταν Μητρόπολη Βοδενών).
  • Από τον Οκτώβριο του 1937 μέχρι τον Αύγουστο του 1938 διετέλεσε Γραμματέας και Ιεροκήρυκας της Ιεράς Μητροπόλεως Εδέσσης ο Κωνσταντινουπολίτης αρχιμαδρίτης Δημήτριος, ο μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Δημήτριος.
  • Έπειτα από απόφαση της Εκκλησίας της Ελλάδος στις 22 Ιουνίου 1967, η εκκλησιαστική περιφέρεια της Αλμωπίας ενσωματώθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης και Πέλλης από την Μητρόπολη της Φλώρινας και έτσι η Μητρόπολη της Έδεσσας μετονομάστηκε σε Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας.
  • Η Ιερά Μητρόπολη υπάγεται στην Εκκλησία της Ελλάδος, ωστόσο, επιτροπικώς και πνευματικώς υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Επισκοπικός κατάλογοςΕπεξεργασία

Όνομα Έτη Σημειώσεις
Επίσκοποι Εδεσσηνών πόλεως / Βοδενών
Αντίγονος Α' 325
Ισίδωρος Α' 691/692
Γερμανός η Γαβριήλ Α' 987-1014
Μιχαήλ Α' 1230
Αντώνιος Α' 1368/1375
Χαρίτων Α' 1585
Θεοφάνης Α' 1600
Γρηγόριος Α' 1618 - 1619
Ακάκιος Α' 1624
Δανιήλ Α' 1630 - 1631
Μητροφάνης Α' 1633
Διονύσιος Α' 1640
Ιγνάτιος Α' 1653 - 1660
Αρσένιος Α' 1668
Παρθενίας Α' 1676
Νείλος Α' 1683 - 1684
Γερμανός Β' 1686 - 1705
Μητροφάνης Β' 1692 - 1719
Μητροφάνης Γ'[3] 1725 - 1744
Ιωσήφ Α' 1740 - 1746
Γερμανός Γ 1752 - 1782
Μελέτιος Α' 1782 - 1790
Τιμόθεος A' 1790 - 1821
Κύριλλος Α' 1821 - 1827
Μελέτιος Β' 1827 - 1832
Ιωακείμ Α' 1832 - 1840
Μελέτιος Γ 1840 - 1848
Άνθιμος Α' 1848 - 1859
Νικόδημος Α' 1859 - 1870
Αγαθάγγελος Α' 1870 - 1875
Ιερόθεος Α' 1875 - 1896
Νικόλαος Α' 1896 - 1899
Νικόδημος Β' 1899 - 1904
Στέφανος Α' 1904 - 1910
Τιμόθεος Β' 1910 - 1912
Κωνστάντιος Α' 1912 - 1922
Μητροπολίτες Εδέσσης και Πέλλης
Αγαθάγγελος Β' 1922 - 1924
Κωνστάντιος Α' 1924 - 1941
Παντελεήμων Α' 1941-1951
Διονύσιος Β' 1951 - 1967
Μητροπολίτες Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας
Άγιος Καλλίνικος 1967 - 1984
Χρυσόστομος Α' 1984 - 2002
Ιωήλ Α' 2002 -

Όρια ΜητρόποληςΕπεξεργασία

Αρχιερατική Περιφέρεια Έδρα Αριθμός Ενοριών Εκκλησιαστική Υποδιαίρεση
Εδέσσης Έδεσσα Η Αρχιερατική Περιφέρεια Εδέσσης καλύπτει γεωγραφικά την πόλη της Ἔδεσσας και 21 χωριά του ομώνυμου δήμου: Αγία Φωτεινή, Άγιος Δημήτριος, Ἀγρας, Ἄρνισσα, Βρυττά, Δροσιά, Εκκλησιοχώρι, Καισαριανά, Καρυδιά, Κερασιά, Λύκοι, Μαργαρίτα, Μεσημέρι, Νησί, Ξανθόγεια, Παναγίτσα, Πλατάνη, Ριζάρι, Σάμαρι, Σωτήρα και Φλαμουριά.
Αριδαίας Αριδαία Η Αρχιερατική Περιφέρεια Αριδαίας καλύπτει γεωγραφικά την πόλη της Ἀριδαίας, 37 χωριά του δήμου Αλμωπίας: Αετοχώρι, Αλωρος, Αρχάγγελος, Άψαλος, Βορεινό, Γαρέφι, Δωροθέα, Εξαπλάτανος, Θεοδωράκι, Θηριόπετρα, Ίδα, Κορυφή, Κωνσταντία, Λαγκαδιά, Λουτράκι, Λυκόστομο, Μεγαπλάτανος, Μηλιά, Μοναστηράκι, Νεοχώρι, Νερόμυλοι, Νότια, Ξιφιανή, Όρμα, Περίκλεια, Πιπεριά, Πολυκάρπη, Πρόδρομος, Πρόμαχοι, Ριζοχώρι, Σαρακηνοί, Σωσάνδρα, Τσάκοι Υδραία, Φιλώτεια, Φούστανη και Χρυσή και την Κρανέα του δήμου Σκύδρας.
Γιαννιτσών Γιαννιτσά Η Αρχιερατική Περιφέρεια Γιαννιτσών καλύπτει γεωγραφικά την πόλη των Γιαννιτσών και 35 χωριά του δήμου Πέλλας: Άγιος Γεώργιος, Άγιος Λουκάς, Αγροσυκιά, Ακρολίμνη, Αμπελειές, Αξός, Αραβησσός, Αρχοντικό, Ασβεσταρείο, Αχλαδοχώρι, Γαλατάδες, Γυψοχώρι, Δαμιανό, Δροσερό, Δυτικό, Ελευθεροχώρι, Εσώβαλτα, Καρυώτισσα, Κρύα Βρύση, Κρώμνη, Λεπτοκαρυά, Λιπαρό, Μελίσσι, Μεσιανό, Νέα Πέλλα, Νέος Μυλότοπος, Πέλλα, Παλαιός Μυλότοπος, Παλαίφυτο, Παραλίμνη, Πενταπλάτανος, Πλαγιάρι, Ποντοχώρι, Σταυροδρόμι και Τριφύλλι.
Σκύδρας Σκύδρα Η Αρχιερατική Περιφέρεια Σκύδρας καλύπτει γεωγραφικά την κωμόπολη της Σκύδρας, 19 χωριά του ομώνυμου δήμου: Άνυδρο, Αρσένι, Άσπρο, Δάφνη, Καλή, Καλλίπολη Καλύβια, Λιποχώρι, Λουτροχώρι, Μάνδαλο, Μαυροβούνι, Νέα Ζωή, Πετρία, Πλεύρωμα, Προφήτης Ηλίας, Ριζό, Σανδάλι και Σεβαστιανά, την Λάκκα του δήμου Πέλλας και 7 χωριά του δήμου Νάουσας: Γιαννακοχώρι, Επισκοπή Νάουσας, Λευκάδια, Μαρίνα, Πολλά Νερά, Ροδοχώρι και Ροδακινιά.
Κουφαλίων και Χαλκηδόνος Κουφάλια Η Αρχιερατική Περιφέρεια Κουφαλίων και Χαλκηδόνος καλύπτει γεωγραφικά την κωμόπολη Κουφάλια του Νομού Θεσσαλονίκης, τα χωριά Άθυρα, Λιβαδίτσα και Ραχώνα του δήμου Πέλλας, πέντε χωριά του δήμου Χαλκηδόνος: Βαλτοχώρι, Ελεούσα, Λουδίας, Μικρό Μοναστήρι, Παρθένι και την κωμόπολη Χαλκηδόνα.
 
Ιερός Ναός Αγιών Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στο Μαυροβούνι
 
Ιερός Ναός Αγίου Αθανασίου στους Γαλατάδες
 
Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής στον Παλαιό Μυλότοπο

Ιερές ΜονέςΕπεξεργασία

Στην Ιερά Μητρόπολη υπάγονται οι παρακάτω μονές:

Ανδρικές

  • Ιερά Μονή Ἀρχαγγέλου Μιχαήλ (Αριδαία) - Ηγούμενος: Ἐπιφάνιος Μανταζής
  • Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Μαρίνα) - Ηγούμενος: Φιλόθεος Παπαδόπουλος
  • Ιερά Μονή Προφήτου Ηλίου (Έδεσσα)
  • Ιερά Μονή Αγίου Ἁγίας Παρασκευής (Γιαννιτσά) Σημείωση:Πλέον δεν λειτουργεί ως μοναστήρι

Γυναικείες

  • Ιερά Μονή Ἁγ. Τριάδος Εδέσσης - Ηγουμένη: Φοίβη Θεοδοσίου
  • Ιερά Μονή Υψώσεως Τιμίου Σταυρού Μεσημερίου
  • Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Λάκκας Γιαννιτσών
  • Ιερά Μονή Ἁγίου Ἱλαρίωνος Μογλενών, Πρόμαχοι Αριδαίας
  • Ἡσυχαστήριον Ἁγ. Γρηγορίου Παλαμά Κουφαλίων - Ηγουμένη: Ξένη Κωνσταντινίδου

Τοπικοί άγιοιΕπεξεργασία

  • Αγία Χρυσή η νεομάρτυς, μαρτυρήσασα το 1795 εις Χρυσήν Αλμωπίας (13 Οκτωβρίου)
  • Αγία Βάσσα η Εδεσσαία και τα τρια τέκνα αυτής, μαρτυρήσαντες εν Προποντίδα το 304. (21 Αυγούστου)
  • Αγία Παρθένα η Εδεσσαία, μαρτυρήσασα εις Έδεσσαν το 1373. (Κυριακή μετά τα Φώτα)
  • Άγιος Ιλαρίων επίσκοπος Μογλενών, ακμάσας περί το 1200. (21 Οκτωβρίου)
  • Άγιος Καλλίνικος Μητροπολίτης Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας (+1984). (8 Αυγούστου)

ΕορτέςΕπεξεργασία

  • 1η Ιουλίου, Αγίων Αναργύρων, στον Μητροπολιτικό ναό Έδεσσας.
  • 29η Ιουνίου, Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, στον ομώνυμο ναό Γιαννιτσών.
  • 26η Ιουλίου Αγίας Παρασκευής , Χρύσας Αριδαίας Δήμου Αλμωπίας στον ομώνυμο ναό του κοινοτικού διαμερίσματος Χρύσας.

Υποσημειώσεις και παραπομπέςΕπεξεργασία

ΥποσημειώσειςΕπεξεργασία

  1. «Νέες Χώρες» ονομάζονται 36 Μητροπόλεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου, οι οποίες μετά τους Βαλκανικούς πολέμους περιήλθαν στην ελληνική επικράτεια. Αυτές συνεχίζουν να υπάγονται πνευματικά στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, αλλά με την Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη της 4ης Σεπτεμβρίου 1928 η Διοίκησή τους παραχωρήθηκε «επιτροπικώς» και υπό δέκα ρητούς όρους στην Εκκλησία της Ελλάδος[1].

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Μαζαράκης, Ευάγγελος (2020). Το υφιστάμενο εκκλησιαστικό καθεστώς των Νέων Χωρών (PDF). Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. 
  2. Έδεσσα - 3000 χρόνια ιστορίας & πολιτισμού
  3. Μητροπολίτης Γρεβενών, Σέργιος Σιγάλας (1991). Ιερά Μονή του Οσίου Νικάνορος (Ζάβορδας) και το κειμηλιοφυλάκιον αυτής. Γρεβενά. σελ. 48. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία