Άνοιγμα κυρίου μενού

Ο Κώστας Σπέρας (1893 - 1943) ήταν Έλληνας συνδικαλιστής, πολιτικός, ιδρυτικό στέλεχος του ΣΕΚΕ και της ΓΣΕΕ καθώς και ο οργανωτής της εξέγερσης της Σερίφου. Η ιδεολογική του διαδρομή ξεκίνησε από τον αναρχοσυνδικαλισμό καθώς και τον επαναστατικό συνδικαλισμό και έφτασε στον εθνικοσοσιαλισμό. Εκτελέστηκε από τον ΕΛΑΣ το 1943.

Κώστας Σπέρας
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση1893[1]
Σέριφος
Θάνατος1943[1]
δημοτική ενότητα Μάνδρας Αττικής
Χώρα πολιτογράφησηςΕλλάδα
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςΝέα ελληνική γλώσσα
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητασυνδικαλιστής
Πολιτική τοποθέτηση
Πολιτική ιδεολογίαΑναρχισμός

Νεανικά χρόνιαΕπεξεργασία

Γεννήθηκε στη Σέριφο. Το 1907 μετοίκησε στην Αλεξάνδρεια όπου φοίτησε στο Λεόντειο Λύκειο ενώ αργότερα εγκαταστάθηκε στο Κάιρο όπου εργάστηκε ως καπνεργάτης και ήρθε σε επαφή με τις ιδέες του Αναρχοσυνδικαλισμού και του Επαναστατικού Συνδικαλισμού. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα συμμετείχε το 1910 στη δημιουργία του Εργατικού Κέντρου της Αθήνας καθώς και στο Σοσιαλιστικό Κέντρο Αθήνας. Το 1914 συμμετείχε ως καπνεργάτης στην απεργία της Καβάλας και για τη δράση του φυλακίστηκε στις φυλακές Τρίπολης[2].

Στην εξέγερση της ΣερίφουΕπεξεργασία

Τον Ιούνη του 1916 ο Σπέρας επέστρεψε στη Σέριφο. Εκεί πρωτοστάτησε στη δημιουργία του τοπικού Σωματείου Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου και έγινε ο πρώτος Πρόεδρος του. Εξαιτίας των άθλιων συνθηκών κάτω από τις οποίες εργάζονταν και λόγω της υψηλής θνησιμότητας των εργατών, το Σωματείο προχώρησε σε γενική απεργία στο νησί. Η απεργία αυτή υπήρξε ιδιαίτερα δυναμική και ριζοσπαστική για την εποχή της και κατέληξε σε γενικευμένη εξέγερση γνωστή ως Εξέγερση της Σερίφου αν και ο Σπέρας κάλεσε ανεπιτυχώς τις δυνάμεις της Αντάντ να επέμβουν[3]. Λόγω των συγκρούσεων με τη χωροφυλακή υπήρξαν οκτώ νεκροί και δεκάδες τραυματίες και από τις δύο πλευρές αλλά και μερική ικανοποίηση των αιτημάτων των μεταλλωρύχων. Ο ίδιος ο Σπέρας κατέφυγε στην Σερβία όπου συνελήφθη και παραδόθηκε από τις Σερβικές αρχές στην Κυβέρνηση Εθνικής Αμύνης αλλά αφέθηκε ελεύθερος καθώς δεν του καταλογίσθηκε κάποια ευθύνη. Η μη δίωξη του ενδεχομένως να σχετίζεται με την φιλική προς την Ανταντ θέση, της εξέγερσης της Σερίφου.[4]

Αναρχοσυνδικαλιστική δράσηΕπεξεργασία

Το 1918 ο Σπέρας συμμετείχε στην ίδρυση τόσο της ΓΣΕΕ όσο και του ΣΕΚΕ. Στην ίδρυση της ΓΣΕΕ πήρε πρώτος το λόγο και υποστήριξε την αναρχοσυνδικαλιστική άποψη[5] (μαζί με τον Σταύρο Κουχτσόγλου) ότι η συνομοσπονδία πρέπει να ασχολείται μόνο με εργατικά θέματα και όχι με θέματα που αφορούν την πολιτική[6]. Παράλληλα στο συνέδριο του κόμματος το 1920 μαζί με τους Ευάγγελο Παπαναστασίου και Ιωάννη Φανουράκη ήταν ενάντια στη συμμετοχή του κόμματος στο κοινοβούλιο[7]. Την εποχή αυτή υποστηρίζει την ένταξη της ΓΣΕΕ και του ΣΕΚΕ στην Κομμουνιστική Διεθνή. Το 1920 επιχειρεί να ιδρύσει σε Συνδιάσκεψη την Ομοσπονδία Μεταλλωρύχων και Ανθρακωρύχων. Επιπλέον στα πλαίσια της ΓΣΕΕ και του ΣΕΚΕ, ο Σπέρας υποστήριζε την άποψη πως τα Σωματεία θα πρέπει να είναι αποσυνδεδεμένα από κόμματα αναθεωρώντας τις παλαιότερες του απόψεις. Την ίδια χρονιά διαγράφηκε ως αντικομματικό στοιχείο από το ΣΕΚΕ[8] με την ια' απόφαση του [9].

Μεταγενέστερη ΔράσηΕπεξεργασία

Μετά την διαγραφή του από το ΣΕΚΕ συμμετείχε στη κίνηση της Νέας Ζωής, η οποία είχε τριτοδιεθνιστικό προσανατολισμό[10] και το 1922 συμμετείχε στη δημιουργία του Ανεξάρτητου Εργατικού Κόμματος. Από το 1923 το ΑΕΚ συνδέεται με το σοσιαλιστικό κόμμα και συνεργάζεται με την Δημοκρατική Ένωση στις εκλογές.[11] Στους εορτασμούς της Πρωτομαγιάς του 1924 από το Εργατικό Κέντρο Αθηνών, ο Σπέρας συνελήφθη μαζί με άλλα εργατικά στελέχη[12]. Άποψη πλέον του Σπέρα είναι πως η Εργατική τάξη οφείλει να κάνει μόνο οικονομικούς αγώνες και όχι πολιτικούς. Από το 1925 είναι ένας από τους πιο φανατικούς υποστηρικτές της αποπολιτικοποίησης των Συνδικάτων[13]. Την ίδια περίοδο ο Σπέρας αρχίζει να υποστηρίζει το δικτατορικό καθεστώς του Παγκάλου και συνεργάζεται με τις στρατιωτικές δυνάμεις[14], ενώ σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς πραγματοποιείται και η μεγάλη ιδεολογικοπολιτική μεταστροφή του Σπέρα και η ένταξή του στις αρχές ασφαλείας[15]. Το 1926 ο Σπέρας επικεφαλής αστυνομικών εισβάλει στο Γ' Συνέδριο της ΓΣΕΕ και συλλαμβάνει τους Κομμουνιστές αντιπροσώπους[16][17]. Εξαιτίας της στάσης του διαγράφεται από τη ΓΣΕΕ[18]. Την ίδια χρονιά ήταν μάρτυρας κατηγορίας ενάντια στα στελέχη του ΚΚΕ (π.χ Παντελής Πουλιόπουλος) για τη θέση τους στο θέμα της αυτονομίας της Μακεδονίας. [19] [20][21]. Υπήρξε μάρτυρας κατηγορίας στην δίκη για την απαγόρευση της Ενωτικής ΓΣΕΕ[22]. Στις εκλογές του 1926 ως υποψήφιος βουλευτής  Α΄ Αθηνών με το Ανεξάρτητο Εργατοεπαγγελματικό Κόμμα πήρε ελάχιστες ψήφους[23].

Στο εθνικοσοσιαλιστικό κόμμαΕπεξεργασία

Στη δεκαετία του '30 εντάχθηκε στο φασιστικό Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας του Γεωργίου Μερκούρη [24][25], αρθρογραφώντας στην εφημερίδα Εθνική Σημαία επηρεασμένος από τον Γεώργιο Σορέλ[26]. Το 1938, επι καθεστώτος Μεταξά, συνελήφθη με την κατηγορία ότι διέπραξε ποινικό αδίκημα[27] και φυλακίστηκε στις αγροτικές φυλακές Σκοπέλου όπου επιβαρύνθηκε πολύ σοβαρά η υγεία του.

Στη ΚατοχήΕπεξεργασία

Μαζί με τους Ευαγγέλου και Καλύβα είχε πολιτικές σχέσεις με τον συνεργάτη των κατοχικών δυνάμεων[28] Ανδρέα Κονδάκη, πρώην ανώτερο αξιωματικό του Ελληνικού Στρατού και ανήκε στην συνδικαλιστική παράταξη Καλύβα. Το 1943 είχε σχέσεις με το συνδικαλιστικό[29] τμήμα του ΕΔΕΣ Αθήνας[30] και με οργάνωση του Μερκούρη [31]. Τέλη Οκτωβρίου του 1943, ενώ ταξίδευε μαζί με τον ανθυπολοχαγό του Ελληνικού Στρατού Απόστολο Κοκμάδη[32] για τη δημιουργία ή σε προσχώρηση αντάρτικων ομάδων ενάντια στο ΕΑΜ, συνελήφθησαν στη Μάνδρα Αττικής από άνδρες του Καπετάνιου του 1/34ού τάγματος Γεωργίου Μπουτσίνη (Νικήτας), ενώ ο Ριζοσπάστης στις 25/10/43 ανάφερε τη σύλληψη του Σπέρα ως απεσταλμένου της ομάδας του γιατρού Ιωάννη Λαζαρή[33] (πρώην μέλους της ΕΕΕ[34]) του ΕΔΕΣ.[35] Έπειτα προωθήθηκαν στην έδρα του 34ού συντάγματος του ΕΛΑΣ (Καπετάνιος: Ανδρέας Μουντρίχας, Πολιτικός: Φώτης Βερμαίος, Στρατιωτικός: Aν/χης Γιώργος Ρήγος) στα Δερβενοχώρια όπου ο Σπέρας εκτελέστηκε μετά την εξακρίβωση της ταυτότητας του[36].

ΥστεροφημίαΕπεξεργασία

Αμέσως μετά τα Δεκεμβριανά η διορισμένη από το κράτος ΓΣΕΕ συμπεριέλαβε την εκτέλεση Σπέρα στην έκθεση της στην επιτροπή Σίτριν[37].

Το 2001 επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Βιβλιοπέλαγος η μπροσούρα που έγραψε ο Σπέρας για τα γεγονότα της Σερίφου Η απεργία της Σερίφου, ήτοι Αφήγησις των αιματηρών σκηνών της 21ης Αυγούστου 1916 εις τα μεταλλωρυχεία του Μεγάλου Λειβαδίου της Σερίφο. Στο Μεγάλο Λιβάδι της Σερίφου βρίσκεται η προτομή του Σπέρα[38] που ανεγέρθη το 2009. Επίσης έχουν κυκλοφορήσει λογοτεχνικά βιβλία για τη δράση του[39] ενώ ο Χρήστος Θηβαίος κυκλοφόρησε δισκογραφική δουλειά εμπνευσμένη στη δράση του στην εξέγερση της Σερίφου[40].

Διαφορετικές απόψεις για τον ΣπέραΕπεξεργασία

Διαφορετικές εκτιμήσεις υπάρχουν από τμήματα της Αναρχίας και της αντι-ΚΚΕ[εκκρεμεί παραπομπή] Αριστεράς, που υποστηρίζουν πως υπήρξε μέχρι το τέλος του ένας σταθερός αγωνιστής του Αναρχισμού ή του Σοσιαλισμού, ο όποιος δολοφονήθηκε με ειδεχθή τρόπο από τον ΕΛΑΣ ή την ΟΠΛΑ γιατί είχε διαφορετική άποψη για τον σοσιαλισμό ως συνεπής αναρχοσυνδικαλιστής[41] ή ότι εκτελέστηκε αφού ανήκε σε ευρύτερη δράση εναντίον του "απολυταρχικού" ΚΚΕ[42].

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 1,2 Faceted Application of Subject Terminology. 1604555. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  2. Η απεργία της Σερίφου του 1916 και οι πολλαπλές της ερμηνείες | Palinodiae, του Δημήτρη Τρωαδίτη ανακτήθηκε στις 21/11/2014
  3. ΣΕΡΙΦΟΣ Ένα εργατικό Κιλελέρ η απεργία των μεταλλωρύχων στα 1916, Δώρας ΜΟΣΧΟΥ Ριζοσπάστης 31 Αυγούστου 2003
  4. Η οργάνωση Αρχείον του Μαρξισμού (1919-1934), κοινωνικοί αγώνες, πολιτική οργάνωση, ιδεολογία και πολιτισμικές πρακτικές στα εργατικά στρώματα της μεσοπολεμικής Ελλάδας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Κώστας Παλούκης, διδακτορική διατριβή 2017 σελ. 172
  5. Η σοσιαλιστική σκέψη στην Ελλάδα από το 1875-1974 ΙΙ Ιδέες και κινήσεις για την οικονομική και πολιτική οργάνωση της εργατικής τάξης (1907-1925), Β' Μέρος: Από το ΣΕΚΕ στο ΚΚΕ, Συγγραφέας: Παναγιώτης Χ. Νούτσος, Εκδότης: Γνώση σελ 143
  6. Γιάνη Κορδάτου, Ιστορία του Ελληνικού Εργατικού Κινήματος Ζ' έκδοση. Εκδόσεις Μπουκουμάνη Αθήνα σελ 305 & 307
  7. Γ. Κορδάτου Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, Νεώτερη Ε2 1900-1924, εκδόσεις 20ός αιώνας σελ 537
  8. Οι αναρχοσυνδικαλιστές στο ΣΕΚΕ, Για Μια Ιστορία του Αναρχικού Κινήματος του Ελλαδικού Χώρου, ιστοσελίδα http://www.anarkismo.net/ ανακτήθηκε 25/8/2014
  9. ΚΚΕ επίσημα κείμενα, εκδόσεις 1974 τόμος Α' σελ 63
  10. Η σοσιαλιστική σκέψη στην Ελλάδα από το 1875-1974 ΙΙ Ιδέες και κινήσεις για την οικονομική και πολιτική οργάνωση της εργατικής τάξης (1907-1925), Β' Μέρος : Από το ΣΕΚΕ στο ΚΚΕ, Συγγραφέας: Παναγιώτης Χ. Νούτσος, Εκδότης: Γνώση σελ 115
  11. Η σοσιαλιστική σκέψη στην Ελλάδα από το 1875-1974 ΙΙ Ιδέες και κινήσεις για την οικονομική και πολιτική οργάνωση της εργατικής τάξης (1907-1925), Β' Μέρος : Από το ΣΕΚΕ στο ΚΚΕ, Συγγραφέας: Παναγιώτης Χ. Νούτσος, Εκδότης: Γνώση σελ 114
  12. Η αιματοβαμμένη Πρωτομαγιά του 1924 και η δολοφονία του κομμουνιστή Σωτήρη Παρασκευαΐδη Του Γιώργου Αλεξάτου ανακτήθηκε στις 21/11/2014
  13. Δημήτρης Λιβιεράτος: Κοινωνικοί Αγώνες στην Ελλάδα, 1923-1927,Επαναστατικές εξαγγελίες,εκδόσεις Κομμούνα, σελ. 131-132
  14. Η οργάνωση Αρχείον του Μαρξισμού (1919-1934), κοινωνικοί αγώνες, πολιτική οργάνωση, ιδεολογία και πολιτισμικές πρακτικές στα εργατικά στρώματα της μεσοπολεμικής Ελλάδας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Κώστας Παλούκης, διδακτορική διατριβή 2017 σελ 173
  15. Γιάνης Κορδάτος:Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, τόμος Ε’ 1900-1924, σελίδα 614
  16. Δημήτρης Λιβιεράτος: 90 Χρόνια της ΓΣΕΕ,ΑΡ.ΙΣΤΟ.Σ.
  17. Αβραάμ Μπεναρόγια: Η Πρώτη Σταδιοδρομία του Ελληνικού Προλεταριάτου,εκδόσεις Ολκός, Αθήνα 1975, σελίδα 179
  18. «Ιστορικό Λεξικό του Ελληνικού Εργατικού κινήματος» Γιώργος Αλεξάτος, Εκδόσεις Γειτονιές του Κόσμου σελ 401
  19. Κόκκινος Δεκέμβρης Τάσος Κωστόπουλος Το ζήτημα της επαναστατικής βίας, εκδόσεις Βιβλιόραμα 2016 σελ 134
  20. Οι δίκες για το Μακεδονικό κατά στελεχών του ΚΚΕ (1925-1927) – Πρακτικά, Κεφάλαιο 3, Αντώνης Αρβανίτης Αθήνα 2018, ιδιωτική έκδοση
  21. εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, 24-2-1926 φύλλο 1
  22. Η σοσιαλιστική σκέψη στην Ελλάδα από το 1875-1974 ΙΙΙ Η εδραίωση του «μαρξισμού-λενινισμού» και οι αποκλίνουσες ή ετερογενείς επεξεργασίες (1926-1955) Συγγραφέας: Παναγιώτης Χ. Νούτσος, Εκδότης: Γνώση σελ 143
  23. ΕΚΛΟΓΕΣ 1926 - ΟΙ 2.010 ΠΟΛΙΤΕΥΤΕΣ, Α Ε Ρ Α ! ! ! Θέματα από τη σύγχρονη ιστορία - Χωρίς παρωπίδες, χωρίς εμμονές, χωρίς σκοπιμότητες ιστοσελίδα aera2012.blogspot.gr ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  24. Η οργάνωση Αρχείον του Μαρξισμού (1919-1934), κοινωνικοί αγώνες, πολιτική οργάνωση, ιδεολογία και πολιτισμικές πρακτικές στα εργατικά στρώματα της μεσοπολεμικής Ελλάδας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Κώστας Παλούκης, διδακτορική διατριβή 2017 σελ 175
  25. Οι Έλληνες <<Φασίστες>>. Οι Φασιστικές και Εθνικοσοσιαλιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου (1927-1936) ΙΑΚΩΒΟΣ ΠΕΡ. ΧΟΝΔΡΟΜΑΤΙΔΗΣ Εκδόσεις Πελασγός Αθήνα 2013 σελ 161
  26. Η οργάνωση Αρχείον του Μαρξισμού (1919-1934), κοινωνικοί αγώνες, πολιτική οργάνωση, ιδεολογία και πολιτισμικές πρακτικές στα εργατικά στρώματα της μεσοπολεμικής Ελλάδας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Κώστας Παλούκης, διδακτορική διατριβή 2017 σελ 171
  27. Αναμνήσεις "Εβδομήντα χρόνια κάτω από τη σημαία της σοσιαλιστικής επανάστασης" Α. Στίνας εκδόσεις Ύψιλον, 1985 σελ.30
  28. Η μαύρη σκιά στην Ελλάδα Εθνικοσοσιαλιστικές και φασιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου και της Κατοχής (1941-1944) Ιάκωβος Περ. Χονδροματίδης Περισκόπιο, 2001
  29. "Ναπολέων Ζέρβας «Ο Μισθοφόρος» Από τα απόρρητα αρχεία του ΕΔΕΣ, εκδόσεις ΦΙΛΙΣΤΩΡ-2005, σελ 75.
  30. Κόκκινος Δεκέμβρης Τάσος Κωστόπουλος Το ζήτημα της επαναστατικής βίας, εκδόσεις Βιβλιόραμα 2016 σελ 134-5
  31. Μόνιμοι Αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ,οικειοθελώς ή εξ'ανάγκης εκδόσεις Αλφειός,σελ 414
  32. Μόνιμοι Αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ,ό.π
  33. Ο σφαγιασμός των αρχειομαρξιστών της περιοχής του Αγρινίου από τον ελληνικό σταλινισμό. Γιάννης Η. Καρύτσας Άρδην, 2002 σελ 108
  34. Ιστορία του φασισμού-εθνικοσοσιαλισμού στην Ελλάδα – μέρος Β: η «Εθνική Ένωσις Ελλάς» (1927), τα εβραϊκά πογκρόμ & οι συγκρούσεις με το ΚΚΕ ανακτήθηκε στις 4/9/2016
  35. Κόκκινος Δεκέμβρης Τάσος Κωστόπουλος Το ζήτημα της επαναστατικής βίας, εκδόσεις Βιβλιόραμα 2016 σελ 151
  36. Το αντάρτικο της Αττικής 1941-1945 Γιώργος Μπουτσίνης(Νικήτας) σελ 270-271 Αθήνα 1979 εκδόσεις ΝΕΟΚΟΣΜΟΣ
  37. Τάσος Κωστόπουλος, Κόκκινος Δεκέμβρης Το ζήτημα της επαναστατικής βίας, εκδόσεις Βιβλιόραμα 2016 σελ 133-4
  38. [Σέριφος: 100 χρόνια από την αιματηρή απεργία – Η πρώτη εφαρμογή του οκταώρου 14 ΜΑΪΟΥ 2016 http://www.ert.gr/eidiseis/ellada/kinonia/serifos-100-chronia-apo-tin-ematiri-apergia-i-proti-efarmogi-tou-oktaorou/]
  39. Μόχθος και οργή στη Σέριφο του 1916 ιστοσελίδα avgi.gr, ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  40. εφημερίδα Ελευθεροτυπία, Αιχμάλωτοι της αισιοδοξίας, ανακτήθηκε στις 19/11/2014
  41. Στίνας, ό.π.
  42. Anarchy in Athens: An ethnography of militancy, emotions and violence By Nicholas Apoifis [1]