Λευκορωσική γλώσσα

Η Λευκορωσική γλώσσα είναι μια από τις Σλαβικές γλώσσες, η επίσημη γλώσσα της Λευκορωσίας. Γραπτά μνημεία με λευκορωσικά χαρακτηριστικά εμφανίζονται από τον 13ο αιώνα. Επειδή για πολύ καιρό η Λευκορωσία ήταν μέρος του μεγάλου πριγκηπάτου της Λιθουανίας και έπειτα της Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας υπάρχουν πολλά προβλήματα στον καθορισμό της προέλευσής της.

Λευκορωσικά
беларуская мова
Idioma bielorruso.png
Χάρτης με τις περιοχές όπου ομιλείται η Λευκορωσική γλώσσα. Σκούρο μπλέ: περιοχές όπου η γλώσσα ομιλείται από την πλειοψηφία του πληθυσμού. Γαλάζιο: μειονότητα του πληθυσμού μιλάει την γλώσσα
ΠεριοχήΛευκορωσία, Ρωσία, Ουκρανία, Πολωνία, Λιθουανία, Αμερική (Λευκορωσική διασπορά)
Φυσικοί ομιλητέςΛευκορώσοι
ΤαξινόμησηΙνδοευρωπαϊκές
Σύστημα γραφήςBelarusian Cyrillic alphabet, λατινική γραφή, αραβικό αλφάβητο, Λευκορωσικό λατινικό αλφάβητο και Λευκορωσικό αραβικό αλφάβητο
Κατάσταση
Επίσημη γλώσσαΛευκορωσία, σε επαρχίες της Πολωνίας
ISO 639-1be
ISO 639-2bel
ISO 639-3bel
SILBEL

Αν και παρουσίασε ανάπτυξη κατά του 16ο και 17ο αιώνα, το 1696 απαγορεύτηκε και κυρίαρχη γραπτή γλώσσα στα λευκορωσικά εδάφη καθιερώθηκε η πολωνική. Μόνο το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα καθιερώθηκε σταδιακά η λευκορωσική πρότυπη γλώσσα βασισμένη στη λαϊκή, ομιλούμενη γλώσσα[1].

Το πρώτο μισό του 19ου αιώνα έχουμε τις πρώτες συλλογές λευκορωσικού φολκλόρ και τα πρώτα έργα γραπτής λογοτεχνίας. Το Λεξικό της Λευκορωσικής του Ι. Ι. Νόσοβιτς εκδόθηκε και βραβεύθηκε από την Ακαδημία της Πετρούπολης Μόνο μετά την επανάσταση του 1905 τέθηκε ζήτημα πρότυπης λευκορωσικής. Πρωταγωνιστές στην αναγέννηση της γλώσσας υπήρξαν οι ποιητές: οι Γιάνκα Κουπάλα, Μαξίμ Ανταμόβις-Μπογκντανόβιτς, και Γιακούμπ Κόλας. Παράλληλα στις αρχές του 20 ου αιώνα ο Λευκορώσσος γλωσσολόγος Ευθήμ Φιοντόροβιτς Κάρσκη επιχειρεί την πρώτη περιγραφή των ήχων και της γραμματικής της λευκορωσικής.[2]

ΑλφάβητοΕπεξεργασία

Η βάση του αλφάβητου της λευκορωσικής γλώσσας είναι το Κυριλλικό αλφάβητο. Έχει συνολικά 32 γράμματα, τα οποία είναι:

А а
/a/
Б б
/b/
В в
/v/
Г г
/h/
Д д
/d/
Е е
/jɛ/
Ё ё
/jo/
Ж ж
/ʐ/
З з
/z/
І і
/i/
Й й
/j/
К к
/k/
Л л
/l/
М м
/m/
Н н
/n/
О о
/o/
П п
/p/
Р р
/r/
С с
/s/
Т т
/t/
У у
/u/
Ў ў
/w/
Ф ф
/f/
Х х
/x/
Ц ц
/ts/
Ч ч
/ʨ/
Ш ш
/ʂ/
Ы ы
/ɨ/
Ь ь
/◌ʲ/
Э э
/ɛ/
Ю ю
/ju/
Я я
/ja/
 
Το Λευκορωσικό πληκτρολόγιο

Παράλληλα με το Κυριλλικό, έχει αναπτυχθεί και ένα σύστημα γραφής που βασίζεται στο Λατινικό Αλφάβητο. Μάλιστα, κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα το Λατινικό σύστημα γραφής χρησιμοποιούνταν σχεδόν ισάξια με το Κυριλλικό. Ωστόσο, μετά την δημιουργία της Σοβιετικής Ένωσης στην οποία η Λευκορωσία συμμετείχε, το Κυριλλικό αλφάβητο έγινε το μόνο επίσημο σύστημα γραφής. Μετά την ανεξαρτητοποίηση της Λευκορωσίας (το 1991), έγιναν προσπάθειες για επαναχρησιμοποίηση του Λατινικού αλφαβήτου, οι οποίες όμως δεν καρποφόρησαν.[3] Ένα προτεινόμενο Λατινικό αλφάβητο είναι το εξής:

А а
/a/
B b
/b/
C c
[/ts/]
Ć ć
[/tsʲ/]
Č č
[/tʂ/]
D d
/d/
DZ dz
[/dz/]
DŹ dź
[/dzʲ/]
DŽ dž
[/dʐ/]
E e
/ε/
F f
/f/
G g
[/ɡ ~ ɟ/]
Η h
[/ɣ~ʝ/]
CH ch
[/x~ç/]
I i
/i/
J j
/j/
K k
/k/
L l
/lj/
Ł ł
/l/
M m
/m/
N n
/n/
Ń ń
/nj/
Ο o
/o/
P p
/p/
R r
/r/
S s
/s/
Ś ś
[/sʲ/]
Š š
[/ʂ/]
T t
/t/
U u
/u/
Ŭ ŭ

[/u̯/]

V v

[/v/]

Y y

[/ɨ/]

Z z

/z/

Ź ź

[/zʲ/]

Ž ž

/ʐ/

Άλλα συστήματα γραφής που χρησιμοποιήθηκαν για να αποδώσουν την Λευκορωσική περιλαμβάνουν ένα προσαρμοσμένο Αραβικό αλφάβητο καθώς και ένα Εβραϊκό αλφάβητο, που χρησιμοποιήθηκε κυρίως από την Εβραϊκή κοινότητα της Λευκορωσίας.[3]

ΙστορίαΕπεξεργασία

Η Λευκορωσική γλώσσα έχει μία πολύ στενή ιστορική σχέση με τόσο με την Ρωσική, όσο και με την Ουκρανική γλώσσα. Η γλώσσα άρχισε να διακρίνεται από τον 13ο αιώνα, όταν η Λευκορωσία ήταν μέρος του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας. Τα κείμενα που άρχισαν να γράφονται στην Λευκορωσική γράφονταν με το Κυριλλικό αλφάβητο, αφού ήταν και η γραφή που χρησιμοποιούσε η Ορθόδοξη Εκκλησία. Η πρώτη αυτή μορφή της Λευκορωσικής γλώσσας, ονομάστηκε ως «Παλιά Λευκορωσική γλώσσα». Κατά την διάρκεια των χρόνων και ιδιαίτερα από τον 16ο αιώνα και μετά, η Λευκορωσική λογοτεχνία άρχισε να αποδεσμεύεται από το Εκκλησιαστική παράδοση και να αναπτύσσει νέες τεχνικές, παρόμοιες με αυτές που αναπτύσσονταν τότε και στην Δυτική Ευρώπη. Την ίδια περίοδο πρωτοεμφανίστηκε και η χρήση του Λατινικού αλφαβήτου για την απόδοση της Λευκορωσικής γλώσσας. Ακολούθησε μία δύσκολη περίοδος πολέμων κατά την οποία τα Λευκορωσικά περιθωριοποιήθηκαν. Μάλιστα το 1710 επίσημη γλώσσα της περιοχής έγιναν τα Πολωνικά, αλλά παρόλα αυτά τα Λευκορωσικά συνέχισαν να μιλιούνται. Κατά τον 19ο αιώνα τα Λευκορωσικά έλαβαν την σημερινή τους μορφή.[3]

Τα Λευκορωσικά σήμεραΕπεξεργασία

Ένας ομιλητής των Λευκορωσικών

Σήμερα τα Λευκορωσικά αποτελούν επίσημη γλώσσα της Λευκορωσίας, και γενικώς θεωρείται ως η εθνική γλώσσα των Λευκορώσων, αλλά παρόλα αυτά δεν αποτελούν την πρώτη γλώσσα στην χώρα. Στην Λευκορωσία ομιλείται συντριπτικά περισσότερο η ρωσική γλώσσα, η οποία είναι και η δεύτερη επίσημη γλώσσα του κράτους. Σύμφωνα με έρευνες μόνο το 23% των πολιτών της Λευκορωσίας ξέρει να μιλάει και να γράφει σχετικά καλά την Λευκορωσική γλώσσα, ενώ λιγότερο από το 10% του πληθυσμού την χρησιμοποιεί τακτικά στο σπίτι του. Τα ρωσικά προηγούνται με διαφορά, αφού είναι η γλώσσα που μιλάει το 70% του πληθυσμού.[4] Ακόμα, η κυβέρνηση δεν έχει οργανώσει κάποιο αξιόλογο πρόγραμμα προώθησης της Λευκορωσικής γλώσσας μεταξύ των κατοίκων, ιδίως των νέων,αφού τα Λευκορωσικά ομιλούνται κυρίως από τα γηραιότερα σε ηλικία άτομα. Στα σχολεία διδάσκονται ως επί των πλείστων τα ρωσικά, ενώ σε γενικές γραμμές, στην τηλεόραση και στην πολιτική δεν ομιλούνται τα Λευκορωσικά.[5] Σήμερα, η Ουνέσκο κατατάσσει τα Λευκορωσικά στις ευάλωτες/απειλούμενες γλώσσες.[6]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Ελένη Στεργιοπούλου, Εισαγωγή στη Σλαβική Φιλολογία I-Σημειώσεις, Ε.Κ.Π.Α. τμ. Σλαβικών Σπουδών, Αθήνα 2011-2012, σελ. 126
  2. «9 Facts About Belarusian Language A Foreigner Should Know». BelarusFeed (στα Αγγλικά). 10 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2021. [νεκρός σύνδεσμος]
  3. 3,0 3,1 3,2 «Belarusian language, alphabet and pronunciation». omniglot.com. Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2021. 
  4. Minsk, Katerina Barushka in (28 Ιανουαρίου 2015). «After decades of Russian dominance, Belarus reclaims its language». the Guardian (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2021. 
  5. «Why Belarusians Don't Speak Their Native Language?». BelarusFeed (στα Αγγλικά). 31 Οκτωβρίου 2018. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Απριλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2021. 
  6. «Listen Before It Disappears! Belarusian In List Of 25 Endangered Languages». BelarusFeed (στα Αγγλικά). 26 Μαρτίου 2018. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Ιανουαρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2021. 

ΠηγέςΕπεξεργασία

  • Ελένη Στεργιοπούλου, Εισαγωγή στη Σλαβική Φιλολογία I-Σημειώσεις, Ε.Κ.Π.Α. τμ. Σλαβικών Σπουδών, Αθήνα 2011-2012, σελ. 126-127 [1][νεκρός σύνδεσμος]

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία