Μανώλης Μανωλέας

Έλληνας κομμουνιστής πολιτικός και συνεργάτης των ναζί

Ο Εμμανουήλ «Μανώλης» Μανωλέας (Καρδαμύλη Μεσσηνίας, 1903 - Καλλιθέα Αττικής, 20 Απριλίου 1944), γεννημένος ως Αντώνης Κρητικός, γνωστός υπό το ψευδώνυμο «Σάμος»[1], ήταν Έλληνας εργάτης, συνδικαλιστής, ανώτερο στέλεχος του ΚΚΕ και βουλευτής Πειραιά το 1932 και το 1936.

Μανώλης Μανωλέας
Γενικές πληροφορίες
Όνομα γεννήσεωςΑντώνης Κρητικός
Γέννηση1903
Καρδαμύλη Μεσσηνίας
Θάνατος20  Απριλίου 1944
Καλλιθέα Αττικής
Συνθήκες θανάτουανθρωποκτονία
ΨευδώνυμοΜανώλης Μανωλέας και Σάμος
Χώρα πολιτογράφησηςΕλλάδα
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςνέα ελληνική γλώσσα
ΣπουδέςΚομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Εργαζομένων της Ανατολής
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταπολιτικός
συνδικαλιστής
Πολιτική τοποθέτηση
Πολιτικό κόμμα/ΚίνημαΚομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας και Παλλαϊκό Μέτωπο
Αξιώματα και βραβεύσεις
Αξίωμαμέλος της Βουλής των Ελλήνων (εκλογική περιφέρεια Πειραιά)

Επί δικτατορίας Μεταξά συνελήφθη και εξορίστηκε στην Ανάφη και αργότερα φυλακίστηκε στην Κέρκυρα. Ύστερα από σύγκρουση του με τον Νίκο Ζαχαριάδη, υπέγραψε δήλωση μετανοίας και εντάχθηκε στους μηχανισμούς Ασφαλείας του καθιεστώτος, ενώ ανέλαβε κοθοδηγητικό ρόλο στην ΕΟΝ. Πιθανώς να συνέβαλε και στη δημιουργία της Προσωρινής Διοίκησης του ΚΚΕ, χωρίς όμως εμφανή ρόλο.

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, έγινε μέλος της ΕΣΠΟ. Ύστερα, συνεργάστηκε με τους Γερμανούς και ανέλαβε ηγετικές θέσεις στον αντικομμουνιστικό αγώνα των κατοχικών κυβερνήσεων. Εκτελέστηκε από την ΟΠΛΑ, θεωρούμενος ως δωσίλογος, τον Απρίλιο του 1944.

Κομμουνιστικός βίος Επεξεργασία

Πρώτα χρόνια Επεξεργασία

Γεννήθηκε στην Καρδαμύλη το 1903. Στις αρχές της δεκαετίας του '20 εντάχθηκε στην ΟΚΝΕ και το ΚΚΕ και το 1925 εκλέχθηκε πρόεδρος των ναυπηγοξυλουργών της Καλαμάτας. Κατά τα χρόνια 1926-1927 διετέλεσε Γενικός Γραμματέας του Εργατικού Κέντρου του Γυθείου. Το 1929 η δράση του μετατέθηκε στον Πειραιά όπου άρχισε η κύρια κομματική του δράση.[2] Το 1932 εκλέχθηκε για πρώτη φορά βουλευτής του ΚΚΕ στον Πειραιά.[3]

Ένα χρόνο αργότερα, το 1933, μετέβη στην ΕΣΣΔ όπου φοίτησε στο Κομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Εργαζομένων της Ανατολής.[4] Κατά τον Ιάκωβο Χονδροματίδη, το ταξίδι του τον οδήγησε στο συμπέρασμα πως «ο κομμουνισμός της Σοβιετικής Ένωσης, δεν είχε καμία σχέση με εκείνον που ο ίδιος οραματιζόταν και αγωνιζόταν να εγκαταστήσει».[4] Το 1935 επέστρεψε στην Ελλάδα, και τέθηκε εκ νέου υποψήφιος του ΚΚΕ στον Πειραιά, όπου επανεκλέχθηκε στις εκλογές του 1936 με το Παλλαϊκό Μέτωπο.[5] Η υψηλή δημοφιλία του Μανωλέα στον Πειραιά, οδήγησε στην δημιουργία κομματικής νεολαίας, γνωστή ως «Μανώληδες»[6].

Σύλληψη και σύγκρουση με τον Ζαχαριάδη Επεξεργασία

Ο Μανωλέας ήταν από τα πρώτα ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ που συνέλαβε το καθεστώς της 4ης Αυγούστου.[7] Εκτοπίστηκε αρχικά στην Ανάφη, στη συνέχεια μεταφέρθηκε στις φυλακές της Αίγινας και τελικά φυλακίστηκε στην Κέρκυρα, στην απομόνωση της Ακτίνας Θ' μαζί με τον Ζαχαριάδη.[8] Εκεί, διαφώνησε έντονα μαζί του σε θέματα όπως το Μακεδονικό και η μικρασιατική εκστρατεία, θεωρώντας τις θέσεις του ΚΚΕ λανθασμένες.[6] Τον Νοέμβριο του 1938 στην Κέρκυρα υπέγραψε δήλωση μετανοίας και αποκήρυξης του κομμουνισμού και αποφυλακίστηκε[6], απόφαση η οποία οφείλεται και στο θάνατο του Χρήστου Μαλτέζου, ύστερα από σκληρά βασανιστήρια.[9]

Στις 22 Νοέμβρη 1938, εδώ στην Κέρκυρα ένας ήρωας, ο Χρήστος Μαλτέζος πέθανε. Και ένας προδότης ο Μανωλέας έκανε δήλωση. Συμβολική σύμπτωση. Αναδείχνοντας τέτοιους ήρωες και ξεκαθαρίζοντας τέτοιους προδότες, το ΚΚΕ στέρεα, ακλόνητα, αποφασιστικά βαδίζει προς τη νίκη, παρ' όλες τις δυσκολίες, τις θυσίες και τις προδοσίες.[10]

--Νίκος Ζαχαριάδης, αναφερόμενος στην υπογραφή δήλωσης μετάνοιας από τον Μανωλέα

Αντικομμουνιστικός βίος Επεξεργασία

Ιδεολογική μεταστροφή και ένταξη στην ΕΟΝ Επεξεργασία

Μετά την αποφυλάκιση, εντάχθηκε στους μηχανισμούς Ασφάλειας του καθεστώτος και ανέλαβε καθοδηγητικό ρόλο στην ΕΟΝ.[6] Ο Υφυπουργός Δημοσίας Ασφαλείας, Κωνσταντίνος Μανιαδάκης, μαζί με τους αξιωματικούς της Γενικής Ασφάλειας Αθηνών και μερικούς πρώην κομμουνιστές που είχαν ενταχθεί στις υπηρεσίες της Ασφάλειας (Τυρίμος, Μιχαηλίδης κ.α) συγκρότησαν στα τέλη του 1939 την Προσωρινή Διοίκηση του ΚΚΕ (ΠΔ), το συνδεδεμένο με τις αρχές «καθοδηγητικό» όργανο του ΚΚΕ, με σκοπό να εξαρθρωθεί ο πραγματικός παράνομος μηχανισμός και να συλληφθούν τα μέλη του ΚΚΕ που αγνοούσαν το ρόλο της Προσωρινής Διοίκησης.[6] Το γεγονός αυτό, οδήγησε σε πλήρη σύγχυση τα μέλη του ΚΚΕ.[11] Ο Μανωλέας πάντως δεν είχε εμφανή ρόλο στη συγκρότηση της ΠΔ, ίσως να έπαιξε κάποιο ρόλο στα παρασκήνια.[12]

Δράση την περίοδο της κατοχής Επεξεργασία

Με την κατάληψη της χώρας από τις δυνάμεις του άξονα, εντάχθηκε στην ΕΣΠΟ.[1] Μετά την ανατίναξη των γραφείων της και την ουσιαστική διάλυση της οργάνωσης και αντιμετωπίζοντας οικονομικές δυσκολίες εργάστηκε ως μάγειρας.[1] Από το 1943 και μετά, ο Μανωλέας συνεργαζόταν με τις γερμανικές αρχές στο κατοχικό ραδιόφωνο μαζί με την Σίτσα Καραϊσκάκη και στο Γραφείο Τύπου της γερμανικής πρεσβείας όπου έκανε τακτικές εκπομπές κατά του κομμουνισμού και του μπολσεβικισμού, ενώ διάφορα αντικομμουνιστικά και αντιεαμικά άρθρα του δημοσιεύτηκαν στον κατοχικό τύπο.[13]

Εκτέλεση από την ΟΠΛΑ Επεξεργασία

Η δράση του επί κατοχής, τον κατέστησε στόχο της ΟΠΛΑ, με αποτέλεσμα την εκτέλεση του στις 20 Απριλίου 1944 έξω από το τραμ στην Αγία Ελεούσα στην Καλλιθέα.[14] Δύο μέλη της ΟΠΛΑ που επέβαιναν μαζί του στη διαδρομή Πειραιάς-Αθήνα, τον υποχρέωσαν να κατεβεί από το τραμ στην Καλλιθέα και με υποπολυβόλα Sten που είχαν κρυμμένα κάτω από τα παλτά τους τον εκτέλεσαν.[15]

Παραπομπές Επεξεργασία

Πηγές Επεξεργασία