Άνοιγμα κυρίου μενού
Κολάζ φωτογραφιών από την Μεξικανική Επανάσταση

Η Μεξικανική Επανάσταση (ισπανικά: Revolución mexicana‎), γνωστή και ως Μεξικανικός Εμφύλιος Πόλεμος (ισπανικά: guerra civil mexicana‎), ήταν ένας μεγάλος ένοπλος αγώνας που διήρκεσε περίπου από το 1910 έως το 1920 και άλλαξε ριζικά την μεξικάνικη κουλτούρα και την κυβέρνηση. Αν και η πρόσφατη έρευνα έχει επικεντρωθεί στις τοπικές και περιφερειακές πτυχές της Επανάστασης, ήταν μια πραγματικά εθνική επανάσταση[1]. Το ξέσπασμά της το 1910 προέκυψε από την αποτυχία του 35ετούς καθεστώτος του Πορφίριο Ντίαζ να βρει μια διαχειρίσιμη λύση για την προεδρική διαδοχή. Αυτό σήμαινε ότι υπήρξε πολιτική κρίση μεταξύ ανταγωνιστικών ελίτ και ευκαιρία για αγροτική εξέγερση[2]. Ο πλούσιος κτηματίας Francisco I. Madero αμφισβήτησε τον Díaz στις προεδρικές εκλογές του 1910 και μετά την νοθεία των αποτελεσμάτων, επαναστάτησε υπό το Σχέδιο του Σαν Λουίς Ποτοσί[3]. Η ένοπλη σύγκρουση ανέτρεψε τον Díaz από την εξουσία και ακολούθησαν νέες προεδρικές εκλογές το 1911, οι οποίες έφεραν τον Madero στην προεδρία.

Οι ρίζες της σύγκρουσης βρίσκονταν σε γενικές γραμμές στην αντίθεση στο καθεστώς Díaz, με την προεδρική εκλογή του 1910 να γίνεται ο καταλύτης για το ξέσπασμα της πολιτικής επανάστασης. Η επανάσταση ξεκίνησε από στοιχεία της μεξικανικής ελίτ που ήταν εχθρικά προς τον Díaz, υπό την ηγεσία των Madero και Πάντσο Βίλα. Επεκτάθηκε προς τη μεσαία τάξη, την αγροτιά σε ορισμένες περιοχές, και τα συνδικάτα[4]. Τον Οκτώβριο του 1911, ο Madero εξελέγη με συντριπτική πλειοψηφία σε ελεύθερες και δίκαιες εκλογές. Η αντιπολίτευση στο δικό του καθεστώς αναπτύχθηκε τόσο από τους συντηρητικούς, οι οποίοι τον θεωρούσαν πολύ αδύναμο και πολύ φιλελεύθερο, και από πρώην επαναστάτες μαχητές και τους άπορους, που τον θεωρούσαν υπερβολικά συντηρητικό.

Ο Μαδέρο και ο αντιπρόεδρός του Πίνο Σουάρες αναγκάστηκαν να παραιτηθούν τον Φεβρουάριο του 1913 και δολοφονήθηκαν. Το αντι-επαναστατικό καθεστώς του Στρατηγού Βικτοριάνο Χουέρτα ήρθε στην εξουσία, υποστηριζόμενο από επιχειρηματικά συμφέροντα και άλλους υποστηρικτές της παλαιάς τάξης. Ο Χουέρτα παρέμεινε στην εξουσία από τον Φεβρουάριο του 1913 μέχρι τον Ιούλιο του 1914, οπότε αναγκάστηκε να παραιτηθεί από μια συμμαχία διαφόρων περιφερειακών επαναστατικών δυνάμεων. Όταν η προσπάθεια των επαναστατών να καταλήξουν σε πολιτική συμφωνία απέτυχε, το Μεξικό βυθίστηκε σε εμφύλιο πόλεμο (1914-1915). Η παράταξη των Κονστιτουσιοναλιστών υπό τον πλούσιο κτηματία Venustiano Carranza αναδείχθηκε νικήτρια το 1915, κατατροπώνοντας τις επαναστατικές δυνάμεις του πρώην Κονστιτουσιοναλιστή Πάντσο Βίλα και αναγκάζοντας τον επαναστάτη Εμιλιάνο Ζαπάτα να επιστρέψει στο αντάρτικο. Ο Ζαπάτα δολοφονήθηκε το 1919 από πράκτορες του Προέδρου Carranza.

Η ένοπλη σύγκρουση διήρκεσε σχεδόν μια δεκαετία, μέχρι περίπου το 1920, και είχε πολλές διακριτές φάσεις[5]. Με την πάροδο του χρόνου η Επανάσταση εξελίχθηκε από εξέγερση κατά της καθεστηκυίας τάξης υπό τον Díaz σε ένα σε πολύπλευρο εμφύλιο πόλεμο σε συγκεκριμένες περιοχές, με συχνές διαμάχες για την εξουσία μεταξύ των αντιμαχόμενων παρατάξεων στην Μεξικανική Επανάσταση. Ένα σημαντικό αποτέλεσμα της επανάστασης ήταν η διάλυση του Ομοσπονδιακού Στρατού το 1914, τον οποίο ο Φρανσίσκο Μαντέρο είχε κρατήσει ανέπαφο όταν εξελέγη το 1911 και ο Στρατηγός Huerta χρησιμοποίησε για να εκδιώξει τον Madero. Οι επαναστατικές δυνάμεις ενώθηκαν εναντίον του αντιδραστικού καθεστώτος του Χουέρτα  και νίκησαν τις Ομοσπονδιακές δυνάμεις[6]. Αν και η σύγκρουση ήταν κυρίως εμφυλιοπολεμική, οι ξένες δυνάμεις που είχαν σημαντικά οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα στο Μεξικό συνέβαλαν στο αποτέλεσμα της διαμάχης για την εξουσία της χώρας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαδραμάτισαν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο.[7] Από έναν πληθυσμό 15 εκατομμυρίων, οι απώλειες ήταν μεγάλες, αλλά οι αριθμητικές εκτιμήσεις ποικίλουν σε μεγάλο βαθμό. Περί το 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι πέθαναν, σχεδόν 200.000 πρόσφυγες κατέφυγαν στο εξωτερικό, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες.[8]

Πολλοί μελετητές θεωρούν την κύρωση του Μεξικανικού Συντάγματος του 1917 ως το σημείο λήξης της ένοπλης σύγκρουσης. "Οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες βελτιώθηκαν σύμφωνα με την επαναστατική πολιτική, έτσι ώστε η νέα κοινωνία πήρε σάρκα και οστά μέσα σε ένα πλαίσιο επίσημων επαναστατικών οργάνων", με το σύνταγμα να παρέχει αυτό το πλαίσιο[9]. Η περίοδος 1920-1940 συχνά θεωρείται ως φάση της Επανάστασης, καθώς η κυβερνητική εξουσία εδραιώθηκε, ο Καθολικός κλήρος και τα ιδρύματα υπέστησαν επίθεση την δεκαετία του 1920, και το επαναστατικό σύνταγμα του 1917 εφαρμόστηκε.[10]

Αυτή η ένοπλη σύγκρουση χαρακτηρίζεται συχνά ως το πιο σημαντικό κοινωνικοπολιτικό γεγονός στο Μεξικό και μία από τις μεγαλύτερες ανακατατάξεις του 20ού αιώνα[11]. Είχε ως αποτέλεσμα ένα σημαντικό πειραματικό πρόγραμμα μεταρρύθμισης της κοινωνικής οργάνωσης[12]. Η επανάσταση διεπότισε το πολιτικό καθεστώς που την ακολούθησε με "κοινωνική δικαιοσύνη", μέχρι την νεοφιλελεύθερη μεταρρυθμιστική διαδικασία στην οποία υπεβλήθη η χώρα, ξεκινώντας την δεκαετία του 1980.[13]




ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Alan Knight, "Mexican Revolution: Interpretations" in Encyclopedia of Mexico, vol. 2, p. 873. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997.
  2. John Tutino, From Insurrection to Revolution: Social Bases of Agrarian Violence, 1750–1940. Princeton: Princeton University Press 1986, p. 327.
  3. Friedrich Katz, The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution. Chicago: University of Chicago Press 1981, p. 35.
  4. Katz, The Secret War in Mexico p. 35.
  5. «MEXICAN REVOLUTION 1910–1920». 
  6. Christon Archer, "Military, 1821–1914" in Encyclopedia of Mexico, vol. 2, p. 910. Chicago: Fitzroy and Dearborn 1997.
  7. Friedrich Katz, The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution. Chicago: University of Chicago Press 1981.
  8. Michael LaRosa and German R. Mejia (2007). An Atlas and Survey of Latin American History. M.E. Sharpe. σελ. 150. ISBN 978-0-7656-2933-3. 
  9. John Womack, Jr. “The Mexican Revolution” in Mexico Since Independence, ed. Leslie Bethell. Cambridge: Cambridge University Press 1991, p. 125
  10. Knight,"Mexican Revolution: Interpretations", pp. 869–873.
  11. Knight, Alan (1 May 1980). «The Mexican Revolution». History Today 30 (5): 28. http://web.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?vid=4&hid=21&sid=e69bc72f-b6f3-42c1-99ce-adaea35eecd4%40sessionmgr13. Ανακτήθηκε στις 5 November 2011. 
  12. Cockcroft, James (1992). Mexico: Class Formation, Capital Accumulation, & the State. Monthly Review Press. 
  13. Centeno, Ramón I. (2018-02-01). «Zapata reactivado: una visión žižekiana del Centenario de la Constitución» (στα αγγλικά). Mexican Studies/Estudios Mexicanos 34 (1): 36–62. doi:10.1525/msem.2018.34.1.36. ISSN 0742-9797. http://msem.ucpress.edu/content/34/1/36.