Άνοιγμα κυρίου μενού

Ο Νικηφορίτζης ήταν ένας ισχυρός βυζαντινός, ευνούχος αξιωματούχος, ο οποίος υπηρέτησε ως στρατηγός και διοικητής στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Μιχαήλ Ζ΄ (1071-1078). Το πραγματικό του όνομα ήταν Νικηφόρος αλλά έλαβε το προσωνύμιο "Νικηφορίτζης" λόγω της μικρής ηλικίας που ανέλαβε στρατιωτική υπηρεσία[1][2]. Είχε την αντιλαϊκή δυσαρέσκεια λόγω της φορολόγησης και της ανάμιξει του στην προμήθεια σιτηρών στην Κωνσταντινούπολη, καθώς και για την παραμέληση του Μικράς Ασίας για την αντιμετώπιση της τουρκικής διείσδυσης. Αυτή η δυσαρέσκεια οδήγησε στο ξέσπασμα δύο μεγάλων εξεγέρσεων το 1077, και με την ενδεχόμενη παραίτηση του Μιχαήλ Ζ΄, ο Νικηφορίτζης συνελήφθη και βασανίστηκε μέχρι θανάτου.

Νικηφορίτζης
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση11ος αιώνας
Θέμα Βουκελλαρίων
Θάνατος1078
Νησιά του Μαρμαρά
Χώρα πολιτογράφησηςΒυζαντινή Αυτοκρατορία
ΘρησκείαΟρθόδοξη Εκκλησία
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταστρατιωτικός
κυβερνητικός αξιωματούχος
Αξιώματα και βραβεύσεις
Αξίωμαστρατηγός
Δουξ

ΒιογραφίαΕπεξεργασία

Ο Νικηφορίτζης γεννήθηκε στο Θέμα Βουκελλαρίων και μπήκε σε υπηρεσία στην αυτοκρατορική γραμματεία του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Θ΄ του Μονομάχου (1042 με 1055). Υπό τον Κωνσταντίνο Ι΄ (1059-1067), τον έστειλαν μακριά για να αναλάβει τη διοίκηση της Αντιοχείας, επειδή φέρεται ότι δυσφημούσε την αυτοκράτειρα Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα, κατηγορώντας την για μοιχεία. Μετά το θάνατο του αυτοκράτορα και την ανάληψη της αντιβασιλείας, φυλακίστηκε[1][2][3]. Αφέθηκε ελεύθερος από τον νέο αυτοκράτορα, τον Ρωμανό Δ΄ Διογένη (1068 έως 1.071.) ο οποίος τον διόρισε ως πραίτορα (νομάρχη) των συνδυασμένων θεμάτων της Ελλάδας και της Πελοποννήσου[1][2]. Με την ανάληψη της εξουσίας από τον Μιχαήλ Ζ΄ το 1071, ο Νικηφορίτζης ανακλήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου ο Νικηφορίτζης διορίστηκε λογοθέτης του δρόμου, και η δύναμή του αυξήθηκε γρήγορα. Όχι μόνο σύντομα παραγκώνισε τους άλλους υπουργούς, συμπεριλαμβανομένου του ισχυρού Μιχαήλ Ψελλού, το φθινόπωρο του 1073, ανάγκασε τον Καίσαρα Ιωάννης Δούκας να αποσυρθεί από την ενεργό συμμετοχή στη διακυβέρνηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και να αποσυρθεί στα κτήματά του[1][2][3].

Ο Νικηφορίτζης de facto ποια ηγέτης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, για την αναδιοργάνωση του κράτους, προσπαθεί να αποκαταστήσει τη δύναμή της και να αποκαταστήσει τον κεντρικό έλεγχο. Η πρώτη του προτεραιότητα ήταν να τροφοδοτήσει το ταμείο. Γι' αυτό κατέφυγε στην βάρβαρη φορολογία, η οποία προκάλεσε μεγάλη δυσαρέσκεια τόσο στις επαρχίες όσο και στην Κωνσταντινούπολη. Ίδρυσε επίσης μια κεντρική αποθήκη στη Ραδεστό, σε μια προσπάθεια να συγκεντρώσει την παραγωγή καλαμποκιού και την διανομή του στην Κωνσταντινούπολη, σχηματίζοντας ένα κρατικό μονοπώλιο. Σύμφωνα με τον Μιχαήλ Ατταλειάτη, ομολογουμένως μία εχθρικό πηγή, η πολιτική του οδήγησε σε ελλείψεις σε σιτηρά και τον πληθωρισμό των τιμών της. Από το χειμώνα του 1076/1077, η Κωνσταντινούπολη αντιμετώπιζε την πείνα[1][2][4]. Την ίδια στιγμή, μια εξέγερση ξέσπασε στην παραδουνάβια επαρχία Θέμα Παρίστριον, επειδή ο Νικηφορίτζης σταμάτησε την καταβολή των ετήσιων επιχορηγήσεων. Ο βεστάρχης Νέστορας, ο οποίος στάλθηκε να λύσει το πρόβλημα, προσχώρησε στην εξέγερση. Αξίζει να σημειωθεί ότι, οι εξεγερμένοι απαίτησαν μόνο ένα πράγμα, την απόλυση του Νικηφορίτζη, και όταν πήγαν στην Ραδεστό, έκαψαν την αποθήκη καλαμποκιού. Ο Μιχαήλ Ζ΄ αρνήθηκε τους όρους και ο Νέστορας με τον τοπικό πληθυσμό στο Θέμα Παρίστριον συμμάχους για τις επόμενες δύο δεκαετίες πέρασε αποτελεσματικά έξω από τον αυτοκρατορικό έλεγχο[5] .

Ο Νικηφορίτζης προσπάθησε επίσης να μεταρρυθμίσει το στρατό, και αναβίωσε το σύνταγμα των Αθανάτων. Η στρατιωτική κατάσταση κατά τη διάρκεια αυτή ήταν ιδιαίτερα σοβαρή, με σερβικές επιθέσεις και τη βουλγαρική εξέγερση του Κωνσταντίνου Βοδίν, ενώ στη Μικρά Ασία, η αυτοκρατορική κυβέρνηση είχε να αντιμετωπίσει την εξέγερση του Ρουσέλ ντε Μπαγιέλ, καθώς και τη συνεχώς αυξανόμενη τουρκική διείσδυση στην Μικρά Ασία στον απόηχο της μάχης του Μαντζικέρτ, στην οποία απέτυχε να ανταποκριθεί επαρκώς[1][2][6]. Αν και αναμφισβήτητα ικανός διοικητής, τα οικονομικά μέτρα του δημιούργησαν αγανάκτηση εναντίον του. Με εξαίρεση τον Κεκαυμένο, που τον επαινεί ως "ένα εξαιρετικό άνθρωπο σε όλα, πιο λογικό, με εμπειρία και στα δύο στρατιωτικά και διοικητικά θέματα, αν και ευνούχος, γενναιόδωρος, πολύ έξυπνος, και να κατανοή και να μιλά σωστά", οι άλλες πηγές αφορούν όλες τους ιστορίες της απληστίας και της διαφθοράς του. Σε αυτό, δίνετε ιδιαίτερη έμφαση στη διαμονή του στο Έβδομον, όπου συγκέντρωσε την προσωπική του περιουσία[1][2][7] .

Το καλοκαίρι του 1077, ο Νικηφόρος Βρυέννιος στα Βαλκάνια και ο Νικηφόρος Βοτανειάτης στη Μικρά Ασία επαναστάτησαν εναντίον του Μιχαήλ Ζ΄. Ο Βρυέννιος βάδισε εναντίον της Κωνσταντινούπολης, ελπίζοντας ότι θα παραδοθούν, αλλά η λεηλασία των προαστίων της από τα στρατεύματά του είχαν αποτέλεσμα τη δυσαρέσκεια των κατοίκων της πρωτεύουσας, και ο ίδιος αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Με τη σειρά της, μια ομάδα επισκόπων ήταν αντίθετοι στον Νικηφορίτζη, συγκεντρώθηκαν στην Αγία Σοφία στις 7 Ιανουαρίου, 1078, και ανακήρυξαν αυτοκράτορα τον Βοτανειάτη. Ο Νικηφορίτζης απάντησε βίαια και τους έβγαλε από τον ναό, για την ενέργεια αυτή αφορίστηκε από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Ο Αλέξιος Κομνηνός, ο οποίος είχε ανέλθει σε υψηλά αξιώματα υπό τον Νικηφορίτζη, πρότεινε την βίαιη καταστολή της αντιπολίτευσης, αλλά ο Μιχαήλ Ζ΄ τελικά αποφάσισε να παραιτηθεί από το θρόνο υπέρ του Βοτανειάτη, στις 31 Μαρτίου, 1078[8].

Ο Νικηφορίτζης εγκατέλειψε την πρωτεύουσα και κατέφυγε στην Ηράκλεια Ποντική, όπου ο Ρουσέλ ντε Μπαγιέλ είχε στρατοπεδεύσει. Ο Ρουσέλ, όμως, διέταξε να τον συλλάβουν και να τον παραδώσουν στο νέο αυτοκράτορα. Ο Νικηφορίτζης στη συνέχεια εξορίστηκε σε νησί της Προποντίδας και στη συνέχεια στην Οξειά, όπου βασανίστηκε άγρια από την Ρωμανό Στραβορωμανό όπου και πέθανε[2][9].

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Kazhdan 1991, σελ. 1475.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Prosopography of the Byzantine World 2011: "Nikephoros 63".
  3. 3,0 3,1 Angold 1997, σελ. 121.
  4. Angold 1997, σελ. 122; Stephenson 2000, σελίδες 99–100.
  5. Angold 1997, σελίδες 121–122; Stephenson 2000, σελίδες 98, 100.
  6. Angold 1997, σελίδες 117–121, 123.
  7. Angold 1997, σελίδες 121–123.
  8. Angold 1997, σελίδες 123–124.
  9. Kazhdan 1991, σελίδες 1475, 1815; Angold 1997, σελ. 124.

ΠηγέςΕπεξεργασία

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Nikephoritzes της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).