Άνοιγμα κυρίου μενού

Οι νόμοι για την Ελληνική ιθαγένεια είναι η σχετική νομοθεσία που κατά καιρούς έχει ορίσει και ορίζει την ιδιότητα του Έλληνα πολίτη, ποιος χαρακτηρίζεται ως τέτοιος και με ποιες προϋποθέσεις.

Πίνακας περιεχομένων

ΟρισμόςΕπεξεργασία

Κύριο λήμμα: Ιθαγένεια

Εκτός από το Σύνταγμα του 1832, το οποίο δεν εφαρμόστηκε ποτέ, που διακρίνει την απόκτηση ιθαγένειας από τα πολιτικά δικαιώματα με τους όρους πατριογράφηση και πολιτογράφηση αντίστοιχα, τα επόμενα Συντάγματα κάνουν λόγο για Έλληνες πολίτες.

Όσον αφορά στους σύγχρονους όρους που ισχύουν στην Ελλάδα, ιθαγένεια και υπηκοότητα ως νομικοί όροι είναι πλήρως ταυτόσημοι[1][2][3][4][5], ασχέτως αν μέσα, ετυμολογικές ιστορικές ερμηνείες, άτομα ή νοοτροπίες διαχωρίζουν το νόημά τους[6][7][8][9][σ 1], ενώ πολιτογράφηση είναι η απόκτηση ιθαγένειας από αλλοδαπό ή ανιθαγενή. Υπεύθυνη για την πολιτογράφηση αλλοδαπών είναι η Επιτροπή Πολιτογράφησης[12], που υπάγεται στην Διεύθυνση Ιθαγένειας του Υπουργείου Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης.

Ιστορική αναδρομήΕπεξεργασία

Ιστορικoί νόμοιΕπεξεργασία

Το πρώτο προσωρινό Σύνταγμα της Επιδαύρου (Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος) του1822 στο Τμήμα Β΄, Άρθρο β΄[13] όριζε ως πολίτες του νεοσύστατου κράτους τους Χριστιανούς αυτόχθονες Έλληνες[σ 2].

Το επόμενο προσωρινό Σύνταγμα του 1823, Νόμος της Επιδαύρου, αναθεώρηση του προηγούμενου, στο Τμήμα Β΄, Άρθρο β΄[14] έδινε δικαίωμα να γίνουν Έλληνες πολίτες και όσοι από το εξωτερικό το αιτηθούν και έχουν ως μητρική γλώσσα τα Ελληνικά και είναι Χριστιανοί[σ 3].

Το τρίτο προσωρινό Σύνταγμα της Τροιζήνας του 1827 προβλέπει 5 περιπτώσεις Έλληνα πολίτη (Κεφάλαιο Γ΄, Άρθρο 6)[15]: οι Χριστιανοί αυτόχθονες της Ελληνικής επικράτειας, όσοι ήρθαν και θα έρθουν από την Οθωμανική επικράτεια για να αγωνιστούν και για κατοικίσουν στην Ελλάδα, όσοι κάτοικοι του εξωτερικού είναι γεννημένοι από Έλληνα πατέρα, όσοι αυτόχθονες και μη και οι απόγονοί τους, πολίτες ξένης χώρας έρθουν στην Ελληνική επικράτεια και ορκιστούν τον Ελληνικό όρκο, και όσοι ξένοι έρθουν και πολιτογραφηθούν Έλληνες[σ 4].

Το πρώτο Σύνταγμα του νεοσύστατου πια κράτους του 1832 (Κεφάλαιο Β΄, Παράγραφοι 2 και 3, Άρθρα 13-26[16]), που δεν εφαρμόστηκε ποτέ, είναι το πρώτο που προβλέπει με μεγάλη λεπτομέρεια και έκταση την ιδιότητα του Έλληνα και του πολίτη, και τις προϋποθέσεις και όρους πολιτογραφήσεων ξένων πολιτών ως Έλληνες. Μεταξύ άλλων για πρώτη φορά ορίζει ότι ξένοι που θα πολιτογραφηθούν ως Έλληνες δεν έχουν δικαίωμα άλλης υπηκοότητας, ότι πολίτες θα είναι και όσοι προβλέπονται από τους κείμενους νόμους, καθώς και τους όρους αποστέρησης της ιδιότητας του Έλληνα πολίτη. Η πιο σημαντική εισαγωγή είναι αυτή του Έλληνα (ιθαγένεια/υπηκοότητα), και του Πολίτη με την έννοια των πολιτικών δικαιωμάτων[σ 5]. Τέλος, προβλέπει το διάστημα μετά την πατριογράφηση (απόκτηση Ελληνικής ιθαγένειας) που αποκτιέται και η πολιτογράφηση ως πολίτη (απόκτηση πολιτικών δικαιωμάτων) (Άρθρα 19-20), καθώς και την απόδοση της ιδιότητας του Έλληνα υπηκόου και πολιτικών δικαιωμάτων σε ανδραγαθήματα και σημαντικές υπηρεσίες προς την πατρίδα (Άρθρο 25).

Ο πρώτος αυτός νόμος που προέβλεπε το Σύνταγμα του 1832 για να κανονίζει τα περί ιθαγένειας, είναι ο Νόμος Περί Ελληνικής Ιθαγένειας της 16 Μαΐου 1835 (ΦΕΚ 20/Α)[17], ο οποίος ίσχυσε μέχρι το 1856, οπότε και τα περί ιθαγένειας μεταφέρθηκαν στα Άρθρα 14-28 του Αστικού Κώδικα[18].

Όσον αφορά στα αναφερόμενα στο Σύνταγμα, τα Συντάγματα αρχίζοντας με το πρώτο που εφαρμόστηκε το 1844, προβλέπουν μόνο ότι την ιδιότητα του πολίτη ορίζουν οι κείμενοι νόμοι, ενώ από το Σύνταγμα του 1975 και μετά, στο Σύνταγμα ορίζεται και ότι η ιθαγένεια επιτρέπεται να αφαιρεθεί μόνο σε περίπτωση που κάποιος απέκτησε εκούσια άλλη ιθαγένεια, ή ανέλαβε σε ξένη χώρα υπηρεσία αντίθετη προς τα εθνικά συμφέροντα, πάντα κατά τους κείμενους νόμους, καθώς και ότι οι μονάζοντες στο Άγιο Όρος αποκτούν αυτόματα την Ελληνική ιθαγένεια[19].

Ενσωματώσεις εδαφώνΕπεξεργασία

Καθώς η Ελληνική επικράτεια μεγαλώνει με τις ενσωματώσεις εδαφών, γίνεται κατά περίπτωση μαζική απόκτηση ιθαγένειας από τους κατοίκους των προσαρτούμενων περιοχών, όπως επίσης και μαζική αλλαγή ιθαγένειας επιφέρουν οι πόλεμοι και επακόλουθες συνθήκες:

  • Ενσωμάτωση Ιονίων Νήσων του 1864.
  • Ενσωμάτωση Θεσσαλίας του 1881. Άρθρο 13 της Σύμβασης της 20 Ιουνίου (2 Ιουλίου) του 1881 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, που επικυρώθηκε με το Νόμο ΠΛΖ΄ – ΦΕΚ 14/Α/13-3-1882[20][σ 6].
  • Άρθρο 7 της Συνθήκης Ειρήνης της 22 Νοεμβρίου (4 Δεκεμβρίου) 1897 (που ακολούθησε τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897), που επικυρώθηκε με το Νόμο ΒΦΙΕ΄ του 1897 – ΦΕΚ 181/Α/06-12-1897[21][σ 7]
  • Άρθρα 44 και 45 της Συνθήκης του Νεϊγύ του 1919 (που ακολούθησε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο), και κυρώθηκε με το Νόμο 2433 του 1920 – ΦΕΚ 162/Α/23-07/1920[22][σ 8], όπως και τα προβλεπόμενα στη Σύμβαση μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας για την ανταλλαγή μειονοτήτων, που υπογράφηκε την ίδια μέρα[23]
  • Άρθρο 7 της Ελληνοτουρκικής Σύμβασης περί ανταλλαγής πληθυσμών της 30 Ιανουαρίου 1923, που ακολούθησε τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1919-1922[24][σ 9]
  • Ενσωμάτωση Δωδεκανήσων του 1948, που επικυρώθηκε με το Νόμο 514/1948 – ΦΕΚ 7/A/09-01-1948[25][σ 10]

Σύγχρονη εποχήΕπεξεργασία

Νομοθεσία 1955-2004Επεξεργασία

Ο πρώτος κώδικας περί ελληνικής ιθαγένειας της σύγχρονης εποχής ήταν ο Νόμος 3370/1955 (ΦΕΚ 258/Α/23-09-1955), με τον οποίον γινόταν αναδιοργάνωση, κατάργηση και καθιέρωση νέων τροπολογιών για την Ελληνική ιθαγένεια[26].

Ο κώδικας αυτός τροποποιείται πολλές φορές, είτε με κατάργηση είτε με προσθήκη είτε τροποποίηση άρθρων, ως εξής (μεταξύ άλλων):

  • Άρθρο 4 του Νομοθετικού Διατάγματος 4234 του 1962 – ΦΕΚ 116/30-07-1962[27]
  • Αναγκαστικός Νόμος 24 Ιουλίου 1968 – ΦΕΚ 164[28]
  • Νόμος 1438/1984 – ΦΕΚ 60/Α/08-05-1984[29]
  • Άρθρο 40 του Νόμου 1932/1989 – ΦΕΚ 54/Α/17-02-1989[30]
  • Άρθρα 4-8 του Νόμου 2130/1993 – ΦΕΚ 62/Α/23-04-1993[31]
  • Παράγραφος 1 και 2 του Άρθρου 9 του Νόμου 2307/1995[32]
  • Παράγραφος 12 του Άρθρου 14 του Νόμου 2503/1997 – ΦΕΚ 107/Α/30-05-1997[33]
  • Παράγραφος 14 του Άρθρου 9 του Νόμου 2398/1998 – ΦΕΚ 139/Α/25-06-1998[34]
  • Νόμος 2790/2000 – ΦΕΚ 24/Α/16/02/2000[35]
  • Άρθρα 58-64, Άρθρο 69 και Παράγραφος β και γ του Άρθρου 72 του Νόμου 2910/2001 – ΦΕΚ 91/Α/02/05/2001[36]
  • (Όσες μεταβολές αφορούν την ιθαγένεια και πολιτογράφηση) Άρθρα 19-25 του Νόμου 3013/2002 – ΦΕΚ 10/A/01-05-2002[37]
  • Παράγραφος 5 του Άρθρου 8 του Νόμου 3146/2003 – ΦΕΚ 125/A/23-05-2003 [38]
  • Παράγραφος 13 του Άρθρου 8 του Νόμου 3207/2003 – ΦΕΚ 302/Α/24-12-2003[39]

Ισχύων νόμος περί Ελληνικής ΙθαγένειαςΕπεξεργασία

Μέχρι το 2004 οι τροποποιήσεις, καταργήσεις και προσθήκες στον Κώδικα του 1955 ήταν τόσες, που κατέστησαν την εκ νέου δημιουργία Κώδικα περί ιθαγένειας αναγκαία. Αυτός είναι και ο ισχύων Κώδικας περί Ελληνικής Ιθαγένειας, ο οποίος κυρώθηκε με το Νόμο 3284/2004 – ΦΕΚ 217/Α/10-11-2004[40][41], και ο οποίος κατάργησε τον Κώδικα του 1955.

Σύμφωνα με τον ισχύον νόμο υπάρχουν 5 γενικές κατηγορίες που μπορεί κάποιος να έχει / αποκτήσει Ελληνική ιθαγένεια:

  1. Με τη γέννηση.
  2. Με αναγνώριση (αναγνωρισμένο ανήλικο εκτός γάμου τέκνο από Έλληνα πατέρα)
  3. Με υιοθεσία (υιοθετημένο από Έλληνα ή Ελληνίδα ανήλικο τέκνο)
  4. Με κατάταξη στις ένοπλες δυνάμεις (ισχύει για ομογενείς αλλοδαπούς)
  5. Με πολιτογράφηση.

Εκτός από τις παραπάνω κατηγορίες, υπάρχουν και ειδικές περιπτώσεις απόκτησης της Ελληνικής ιθαγένειας, όπως η πολιτογράφηση ομογενών αλλοδαπών, η κουρά ως μοναχού στο Άγιο Όρος, η τιμητική απονομή ιθαγένειας, κ.τ.λ.

Η νόμος αυτός έχει επίσης τροποποιηθεί, μεταξύ άλλων, το 2007 (Π.Δ. 92), το 2008 (Νόμος 3731/2008), το 2010 (Νόμος 3838/2010), το 2011 (Νόμος 4018/2011), το 2014 (Νόμος 4251/2014), και το 2015 (Νόμος 4332/2015).

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία

ΣημειώσειςΕπεξεργασία

  1. Και επίσης ασχέτως με το γεγονός ότι στα αγγλικά υπάρχει διάφορα, γιατί υπάρχει διαφορά και στους νομικούς όρους, καθώς υπάρχουν έξι είδη Βρετανικής Ιθαγένειας[10], όπως και όσον αφορά τη χρήση των λέξεων στις Η.Π.Α., όπου επίσης υπάρχει νομική διαφορά στους όρους ιθαγένεια και υπηκοότητα, καθώς όλοι οι Αμερικανοί υπήκοοι (US citizens) έχουν (είναι) και την Αμερικανική ιθαγένεια (US nationals), αλλά υπάρχουν κάποιοι με Αμερικανική ιθαγένεια, που δεν έχουν την Αμερικανική υπηκοότητα (στους οποίους όμως πάλι, το διαβατήριο που τους χορηγείται αναγράφει όπως ακριβώς και των εχόντων την αμερικανική υπηκοότητα Nationality:USA)[11]
  2. «Όσοι αυτόχθονες Έλληνες της επικράτειας της Ελλάδας πιστεύουσιν εις Χριστόν, εισίν Έλληνες, και απολαμβάνουσιν άνευ τινός διαφοράς όλων των πολιτικών δικαιωμάτων.»
  3. «Ομοίως Έλληνες είναι και τα αυτά απολαμβάνουσι δικαιώματα όσοι έξωθεν ελθόντες, και την Ελληνικήν φωνήν πάτριον έχοντες, και εις Χριστόν πιστεύοντες, ζητήσωσι παρρησιαζόμενοι εις τοπικήν Ελληνικής επαρχίας αρχήν, να εγκαταριθμηθώσι δι’ αυτής εις τους πολίτας Έλληνας.»
  4. «α. Όσοι αυτόχθονες της Ελληνικής επικρατείας πιστεύουσιν εις Χριστον β. Όσοι από τους υπό τον Οθωμανικόν ζυγόν, πιστεύοντες εις Χριστόν, ήλθαν και θα έλθωσιν εις την Ελληνικήν επικράτειαν, διά συναγωνισθώσιν ή να κατοικήσωσιν εις αυτήν γ. Όσοι εις ξένας επικρατείας είναι γεννημένοι από πατέρα Έλληνα δ. Όσοι αυτόχθονες και μη και οι τούτων απόγονοι, πολιτογραφημένοι εις ξένας επικρατείας προ της δημοσιεύσεως του παρόντος συντάγματος, έλθωσιν εις την Ελληνικήν επικράτειαν, και ορκισθώσιν τον Ελληνικόν όρκον ε. Όσοι ξένοι έλθωσι και πολιτογραφηθώσιν.»
  5. Κεφάλαιο Β΄ Παράγραφος 2, Άρθρο 14: «Έλληνες όλοι…καταγράφονται εις το Φυλετικόν κατάστιχον…κάμνοντες τον όρκον του Έλληνος», «Όσοι ήδη απέκτησαν το δικαίωμα ψήφου , λέγονται Πολίται, και ως τοιούτοι καταγράφονται εις το Πολιτικόν κατάστιχων της κοινότητάς των, κάμνοντες τον όρκον του πολίτου»
  6. Κτήση της Ελληνικής ιθαγένειας για τους κατοίκους των προσαρτώμενων εδαφών, επιλογή της Οθωμανικής ιθαγένειας με περιθώριο 3 ετών για να εγκαταλείψουν την Ελλάδα για όσους τη διαλέξουν.
  7. Οι Μουσουλμάνοι κάτοικοι της Θεσσαλίας ή αυτοί που κατάγονται από αυτήν, είτε είχαν λάβει ή όχι την Οθωμανική ιθαγένεια, μπορούν να μεταναστέψουν στην Τουρκική επικράτεια χωρίς να χάσουν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας τους στην Ελλάδα. Αυτοί που είχαν επιλέξει την Ελληνική ιθαγένεια το 1881, μπορούν να επιλέξουν εντός 3 ετών από την παρούσα Σύμβαση την Οθωμανική ιθαγένεια.
  8. Βούλγαροι υπήκοοι των εδαφών που παραχωρούνται στην Ελλάδα αποκτούν την Ελληνική ιθαγένεια, με εξαίρεση αυτούς που εγκαταστάθηκαν σε αυτά τα εδάφη μετά την 1 Ιανουαρίου 1913. Δυνατότητα επίσης στους Βούλγαρους υπηκόους των εδαφών αυτών να αποκτήσουν την Βουλγαρική υπηκοότητα εντός προθεσμίας 2 ετών.
  9. Υποχρεωτική κτίση της ιθαγένειας: ‘Οι μετανάσται θέλουσιν αποβάλει την ιθαγένειαν της εγκαταλειπομένης παρ' αυτών χώρας και αποκτήσει την της χώρας προς ην κατευθύνονται, άμα τη αφίξει των εις το έδαφος ταύτης’
  10. 1. Οι Ιταλοί υπήκοοι κάτοικοι των Δωδεκανήσων την 10 Ιουνίου 1940 και μετά και τα παιδιά που γεννήθηκαν μετά αυτήν την χρονολογία γίνονται Έλληνες υπήκοοι 2. Οι κάτοικοι που οι συνήθης γλώσσα τους είναι η Ιταλική έχουν την επιλογή να μη λάβουν την Ελληνική ιθαγένεια, αλλά την Ιταλική, εγκαταλείποντας και την Ελληνική επικράτεια 3. Έλληνες τω γένος χριστιανοί ορθόδοξοι ιταλοί υπήκοοι γεννημένοι αυτοί ή οι πρόγονοί τους στα και που κατοικούν στα Δωδεκάνησα, γίνονται αυτόματα Έλληνες υπήκοοι, όπως και οι όμοιοι που κατοικούν στο εξωτερικό κατόπιν αιτήσεώς τους.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. «Φ.82215/18303 -Θέμα: Παροχή διευκρινίσεων σχετικά με τον εννοιολογικό προσδιορισμό των όρων «ιθαγένεια», «υπηκοόηηηα» και «εθνικότητα»» (PDF). υπουργείο Εσωτερικών. 09-07-2013. Ανακτήθηκε στις 30-07-2015.  Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate=, |date= (βοήθεια)
  2. Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση, του Δημήτρη Χριστόπουλου, ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣ: ΠΟΙΟΣ (ΔΕΝ) ΕΧΕΙ ΤΑ «ΠΡΟΣΟΝΤΑ» ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΑΣ. σελ. 2
  3. Η Απώλεια της Ελληνικής Ιθαγένειας, σελ 8
  4. Η απώλεια της Ελληνικής Ιθαγένειας, σελ. 8
  5. Ιθαγένεια, σελ. 10
  6. Ποια η διαφορά ιθαγένειας από την υπηκοότητα;
  7. Περί της ιθαγένειας
  8. Μεταναστευτικό: Άλλο πράγμα η ιθαγένεια, άλλο η υπηκοότητα και άλλο η άδεια παραμονής !
  9. Η μεγάλη ειδοποιός διαφορά μεταξύ ιθαγένειας και υπηκοότητας
  10. (Αγγλικά)Types of British nationality
  11. (Αγγλικά)U.S. National
  12. Κανονισμός Επιτροπής Πολιτογράφησης
  13. Σύνταγμα της Επιδαύρου
  14. Νόμος της Επιδαύρου
  15. Πολιτικό Σύνταγμα της Ελλάδας 1827
  16. Σύνταγμα του 1832
  17. Νόμος Περί Ελληνικής Ιθαγένειας της 16 Μαΐου 1835
  18. Άρθρα 14-28 του Αστικού Κώδικα του 1856
  19. Σύνταγμα της Ελλάδος όπως αναθεωρήθηκε την 27-5-2008, Μέρος Δεύτερο, Άρθρο 4, Παράγραφος 3, και Μέρος Τρίτο, Άρθρο 105, Παράγραφος 1
  20. Νόμος ΛΖ΄/1882
  21. Νόμος ΒΦΙΕ΄ του 1897
  22. Νόμος 2433 του 1920
  23. Άρθρο 5
  24. Σύμβασις Περί ανταλλαγής των Ελληνικών και Τουρκικών πληθυσμών
  25. Νόμος 514/1948
  26. Νόμος 3370/1955
  27. Νομοθετικό Διάταγμα 4234/1962
  28. Αναγκαστικός Νόμος 24 Ιουλίου 1968
  29. Νόμος 1438/1984
  30. Νόμος 1932/1989
  31. Νόμος 2130/1993
  32. Νόμος 2307/1995
  33. Νόμος 2503/1997
  34. Νόμος 2398/1998
  35. Νόμος 2790/2000
  36. Νόμος 2910/2001
  37. Νόμος 3013/2002
  38. Νόμος 3146/2003
  39. Νόμος 3207/2003
  40. Νόμος 3284/2004
  41. Ο Νόμος όπως τροποποιήθηκε και ισχύει