Άνοιγμα κυρίου μενού

Πεδιάδα της Παννονίας

πεδιάδα
Η πεδιάδα της Παννονίας (ΙΙΙ), η οποία περικλείεται από τα Καρπάθια και τα υψίπεδα της Τρανσυλβανίας.

H πεδιάδα της Παννονίας (γνωστή και ως Λεκάνη της Παννονίας ή Λεκάνη των Καρπαθίων[1][2][3][4]) είναι μεγάλη πεδιάδα της Κεντρικής Ευρώπης. Η πεδιάδα δημιουργήθηκε όταν αποξηράνθηκε η θάλασσα της Παννονίας, η οποία υπήρχε κατά το Πλειόκαινο. Η πεδιάδα εκτείνεται κυρίως στην Ουγγαρία, αλλά περιλαμβάνει επίσης τις περιοχές Βοϊβοντίνα και Μάτσβα[5] στη Σερβία, την κεντρική Κροατία και την Σλαβονία, τη δυτική Σλοβακία και την πεδιάδα της ανατολικής Σλοβακίας, και μικρές περιοχές της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Ρουμανίας, Ουκρανίας, Σλοβενίας και Αυστρίας. Το όνομά της το πήρε από την ρωμαϊκή επαρχία Παννονία.

Τεκτονική ιστορίαΕπεξεργασία

Λίγα είναι γνωστά για τα παλαιοζωικά γεγονότα τα οποία επηρέασαν την πεδιάδα της Παννονίας, αν και η περιοχή συμμετείχε στην ερκύνια ορογένεση κατά τη διάρκεια του λιθανθρακοφόρου, κατά τη σύγκρουση Γκοντβάνας και Λαυρεντίας η οποία δημιούργησε την Παγγαία. Στο τέλος του Περμίου δημιουργήθηκε η θάλασσα Τηθύς και δημιουργήθηκαν ρήγματα και πτυχώσεις στον φλοιό της γης. H τριαδική περίοδος σημαδεύτηκε από τη συνεχιζόμενη διάνοιξη της Τηθύος και την δημιουργία τεκτονικών τάφρων. Πελαγικά ιζήματα κατακάθισαν σε τάφρους και υποθαλάσσιες επιφάνειες.[6]

Κατά τη διάρκεια του ύστερου Μεσοζωικού και του Καινοζωικού αιώνα, η Τηθύς άρχισε να συρρικνώνεται, λόγω της σύγκρουσης της Ευρωπαϊκής τεκτονικής πλάκας με μικρά κομμάτια φλοιού τα οποία προηγούνταν στην Αφρικανικής τεκτονικής πλάκας, η οποία προσέγγιζε την ευρωπαϊκή. Αυτή η σύγκρουση δημιούργησε την Παρατηθύ και ζώνες πτύχωσης της Αλπικής ορογένεσης πάνω στις οποίες βρίσκεται η πεδιάδα της Παννονίας. Κατά τη διάρκεια του Κρητιδικού και του Παλαιογενούς, δημιουργήθηκαν τα φλοιϊκά κομμάτια τα οποία δημιούργησαν την εσωτερική ζώνη πτύχωσης των Καρπαθίων. Η εξωτερική ζώνη πτύχωσης των Καρπαθίων παραμορφώθηκε κατά τη διάρκεια του Νεογενούς.[6]

Κατά τη διάρκεια του Ηώκαινου και Ολιγόκαινου, η σύγκλιση των τεκτονικών πλακών είχε πιέσει τα φλοιικά κομμάτια της Απουλίας, Πέλσο και Τίσα εντός της ευρωπαϊκής τεκτονικής πλάκας, με αποτέλεσμα τη δημιουργία επιηπειρωτικών λεκανών ιζηματογένεσης, όπως η ουγγρική παλαιογενής λεκάνη και λεκάνες φλύσχη στα όρια των φλοιικών κομματιών. Στα τέλη του Ολιγόκαινου ή αρχές του Μειόκαινου συναρμολογήθηκε το σημερινό τεκτονικό μπλοκ της Παννονίας, το οποίο περιστράφηκε δρώντας ως σύνδεσμος ανάμεσα στις πλάκες της Ευρώπης και της Απουλίας, και μετακινήθηκε λόγω της συμπίεσης προς τα ανατολικά, δημιουργώντας το τόξο των Καρπαθίων στα όριά του.[6]

Καθώς το Παννονικό μπλοκ εφίππευσε την τεκτονική πλάκα, ακολούθησε λέπτυνση του φλοιού, επέκταση και κατακερματισμός, με τη δημιουργία ρηγμάτων και ενός πολύπλοκου δικτύου τεκτονικών τάφρων, τεκτονικών κεράτων και ιζηματογένεσης. Η επέκταση του φλοιού συνοδεύτηκε από ηφαιστειακή δραστηριότητα, ως αποτέλεσμα της βύθισης της ευρωπαϊκής πλάκας κάτω από την Παννονία και οι έντονες ηφαιστειακές εκρήξεις δημιούργησαν παχιά στρώματα τόφφου, ιδιαίτερα στο βόρειο τμήμα της λεκάνης.[6] Η τεκτονική επέκταση συνεχίστηκε μέχρι το Πλειόκαινο, όπως και η ανύψωση γύρω από τα όρια της λεκάνης.[6] Η λεκάνη υπολογίζεται ότι επεκτάθηκε 220 με 270 χιλιόμετρα, ξεκινώντας από 20 εκατομμύρια χρόνια πριν.[7] Στο ύστερο Πλειόκαινο, η τεκτονική δραστηριότητα άρχισε να μειώνεται και τα περισσότερα από τα μπλοκ της Παννονικής πεδιάδας καλύφθηκαν με ιζήματα, με εξαίρεση την κεντρική οροσειρά της Τρανσδουναβίας και τη βόρεια ουγγρική οροσειρά, στα όρια της λεκάνης.[6]

Ακόμη και σήμερα υπάρχει έντονη γεωθερμική δραστηριότητα στην Παννονία, με τη θερμοκρασία του νερού να φτάνει τους 100°C σε βάθος 1.900 μέτρων. Οι πιο ζεστές περιοχές είναι η ανατολική σλοβακική λεκάνη και η μεγάλη ουγγρική πεδιάδα. Η κεντρική οροσειρά της Τρανσδουναβίας και η βόρεια ουγγρική οροσειρά αποτελούνται από μεσοζωικά ανθρακικά πετρώματα τα οποία είναι κατακερματισμένα και διαβρωμένα και ως αποτέλεσμα το νερό της βροχής μπορεί να εισέλθει σε αυτά και στη συνέχεια όταν φτάσει σε βάθος να θερμανθεί και να επιστρέψει στην επιφάνεια δια μέσου ρηγμάτων με τη μορφή θερμών πηγών.[8]

Μεγάλες πόλειςΕπεξεργασία

Ακολουθεί κατάλογος με τις πόλεις που βρίσκονται στην πεδιάδα και έχουν πάνω από 100.000 κατοίκους.

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Eldridge M. Moores. Rhodes Whitmore Fairbridge (1997). Encyclopedia of European and Asian Regional Geology. Springer. ISBN 978-0-412-74040-4. 
  2. Adami Jordan. Peter Jordan. Milan Orožen Adamič (2007). Exonyms and the International Standardisation of Geographical Names: Approaches Towards the Resolution of an Apparent Contradiction. LIT Verlag Berlin-Hamburg-Münster, σελ. 240. ISBN 978-3-8258-0035-2. 
  3. George Walter Hoffman. Christopher Shane Davies (1983). A Geography of Europe: Problems and Prospects. Wiley, σελ. 647. ISBN 978-0-471-89708-8. 
  4. George Walter Hoffman. Nels August Bengtson (1953). A Geography of Europe. Ronald Press Co., σελ. 757. 
  5. Ivana Carevic, Velimir Jovanovic, STRATIGRAPHIC-STRUCTURAL CHARACTERISTICS OF MAČVA BASIN, UDC 911.2:551.7(497.11), pg. 1
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Gordon L. Dolton (2006). «Pannonian Basin Province, Central Europe (Province 4808) —Petroleum Geology, Total Petroleum Systems, and Petroleum Resource Assessment» (PDF). USGS. Ανακτήθηκε στις 21 Μαρτίου 2017. 
  7. Cook, Terri (12 August 2016). «Unraveling the History of Central Europe's Pannonian Basin». Eos 97. doi:10.1029/2016EO057403. 
  8. Horváth, F.; Musitz, B.; Balázs, A.; Végh, A.; Uhrin, A.; Nádor, A.; Koroknai, B.; Pap, N. και άλλοι. (January 2015). «Evolution of the Pannonian basin and its geothermal resources». Geothermics 53: 328–352. doi:10.1016/j.geothermics.2014.07.009.