Πρώτη Σερρών

οικισμός της Ελλάδας

Συντεταγμένες: 40°57′0″N 24°0′0″E / 40.95000°N 24.00000°E / 40.95000; 24.00000

Η Πρώτη είναι οικισμός του Νομού Σερρών στον Δήμο Αμφίπολης, κτισμένος στους πρόποδες του Παγγαίου[2]. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει πληθυσμό 1.176 κατοίκους. Είναι γνωστή ως η γενέτειρα του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας και πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή αλλά και ως χώρος των πρώτων γενικευμένων αιματηρών επιθέσεων γηγενών εναντίον προσφύγων στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.[3][4]

Πρώτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Πρώτη
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΚεντρικής Μακεδονίας
Περιφερειακή ΕνότηταΣερρών
ΔήμοςΑμφίπολης
Δημοτική ΕνότηταΠρώτης
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμαΜακεδονία
ΝομόςΣερρών
Υψόμετρο310
Πληθυσμός1.176 (2011)
Άλλα
Παλαιά ονομασίαΚιούπκιοϊ[1]
Ταχ. κωδ.62 047
Τηλ. κωδ.23240
http://protiserron.gr/

ΚοινότηταΕπεξεργασία

Πρώτη



Διοίκηση
Πρόεδρος Νίκος Μπακάλης
Γεωγραφικό διαμέρισμα Μακεδονία  
Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας
Νομός Σερρών
Δήμος Αμφίπολης
Δημοτική Ενότητα Πρώτης
Πληροφορίες
ΈτοςΊδρυσης 1920
Μόνιμος πληθυσμός 1.176 (2011)
Τηλεφωνικός κωδικός 23240

ΙστορίαΕπεξεργασία

Ανάμεσα στην Πρώτη και την Κορμίστα αναζητείται η θέση του αρχαίου Δομίρου, που στα ρωμαϊκά οδοιπορικά αναφέρεται ως σταθμός Domeros της Εγνατίας οδού, ο οποίος απείχε 13 ρωμαϊκά μίλια (= περίπου 19 χλμ.) από την Αμφίπολη.[5] Στην Πρώτη είχαν βρεθεί παλιότερα εντοιχισμένες διάφορες επιγραφές, προερχόμενες πιθανώς από κάποια κοντινή αρχαιολογική θέση.[6] Ανάμεσα σε αυτές υπήρχε και μια πολύ ενδιαφέρουσα λατινική επιγραφή,[7] η οποία μνημονεύει τους κατοίκους (vicani) δύο κωμών (vici) της ρωμαϊκής αποικίας των Φιλίππων αναφέροντάς τους ως Montani και Suritani.

Επί Τουρκοκρατίας ονομαζόταν Κιούπκιοϊ που στα τουρκικά σημαίνει «χωριό των πιθαριών», προφανώς λόγω των πολλών πιθαριών (κιούπια) που βρέθηκαν εκεί εξαιτίας της ανεπτυγμένης κεραμοποιίας. Μετονομάστηκε σε Φυλίς το 1919 και σε Πρώτη το 1927.

Τον Νοέμβρη του 1924 έλαβαν χώρα στο Κιούπκιοϊ αιματηρά γενικευμένα επεισόδια που προκάλεσαν την πρώτη μεγάλη συζήτηση στη Βουλή για το προσφυγικό. Οπλισμένες ομάδες γηγενών του Κιούπκιοϊ «ετραυμάτισαν 17 πρόσφυγας, το πλείστον γυναίκας, πυρπολήσαντες τας σκηνάς, τους σταύλους, τους αχυρώνας, λεηλατήσαντες και τας αποσκευάς…».[8] Οι γηγενείς χωρικοί από το Κιούπκιοϊ επιτέθηκαν στους πρόσφυγες, η σύγκρουση γρήγορα κλιμακώθηκε και πολλοί τραυματίστηκαν. Παρότι οι πρόσφυγες αποχώρησαν και κατέφυγαν στο γειτονικό χωριό Ροδολίβος, οι γηγενείς κατέστρεψαν τον προσφυγικό συνοικισμό βανδαλίζοντας και καίγοντας προσφυγικές κατοικίες.[9][10]

Γεωγραφικά ΣτοιχείαΕπεξεργασία

Είναι χτισμένη στους πρόποδες του βουνού και από τη βόρεια πλευρά του, σε υψόμετρο 310 μέτρα. Στα νοτιοδυτικά βρίσκεται το χωριό Ροδολίβος, στα βορειοδυτικά το χωριό Αγγίστα και στα βορειοανατολικά η Νέα Μπάφρα. Από τα αστικά κέντρα της περιοχής απέχει 50 χλμ. από τις Σέρρες, 27 χλμ. από τη Δράμα, 50 χλμ. από την Καβάλα και 125 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη.

ΠαροχέςΕπεξεργασία

Στην Πρώτη εδρεύει ο ποδοσφαιρικός σύλλογος του Άρη Πρώτης. Επίσης λειτουργεί Σύλλογος Γυναικών, Ορειβατικός Σύλλογος και ο Σύλλογος Φιλόμουσων «Η Πρόοδος». Επίσης, λειτουργούν καταστήματα εστίασης και αναψυχής, σούπερ μάρκετ, ταχυδρομείο, τράπεζα, εργαστήρια κεραμικής και παραδοσιακών προϊόντων και παραδοσιακός ξενώνας.

ΑξιοθέαταΕπεξεργασία

Αξιοθέατα στην Πρώτη αποτελούν το άγαλμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή που βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του χωριού καθώς και η πατρική οικία του, η οποία λειτουργεί και ως μουσείο, το καπνομάγαζο στο κέντρο της πόλης, το Λαογραφικό Μουσείο Χαγιάτι Λαδιά, το αγίασμα του Αγίου Γεωργίου, το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής με το καμπαναριό της, καθώς και η Ιερά Μονή της Αναλήψεως που βρίσκεται στις παρυφές του Παγγαίου Όρους.

ΠροσωπικότητεςΕπεξεργασία

Γεννήθηκαν στην Πρώτη
Κατάγονται από την Πρώτη

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Διοικητικές μεταβολές οικισμών από την ΕΕΤΑΑ με αναφορά στο ΦΕΚ 2Α - 04/01/1920
  2. «Πρώτη». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Μαΐου 2017. Ανακτήθηκε στις 9 Νοεμβρίου 2015. 
  3. εφημερίδα Εμπρός, «Αιμαρτηρά επίθεσις κατά των προσφύγων», 7 Νοεμβρίου 1924
  4. Άρθρο σχετικά με συμπλοκές γηγενών και προσφύγων στον νομό Σερρών, εφ. Εμπρός, 7/11/1924
  5. [1] Αρχειοθετήθηκε 2017-04-24 στο Wayback Machine. Δ. Κ. Σαμσάρης, Ιστορική γεωγραφία της Ανατολικής Μακεδονίας κατά την αρχαιότητα, Θεσσαλονίκη 1976 (Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών), σ. 143. ISBN 960-7265-16-5.
  6. D. C. Samsaris, La vallée du Bas-Strymon á l’ époque impériale (Contribution épigraphique á la topographie, l’ onomastique, l’ histoire et aux cultes de la province romaine de Macédoine), Δωδώνη 18(1989), τεύχ. 1, σ. 295-297, αρ. 157-162 = The Packard Humanities Institute (Samsaris, Bas-Strymon 157, # PH150798) The Packard Humanities Institute (Samsaris, Bas-Strymon 158, # PH150799) The Packard Humanities Institute (Samsaris, Bas-Strymon 159, # PH150800) The Packard Humanities Institute (Samsaris, Bas-Strymon 160, # PH150801) The Packard Humanities Institute (Samsaris, Bas-Strymon 161, # PH150802) The Packard Humanities Institute (Samsaris, Bas-Strymon 162, # PH150803)
  7. D. C. Samsaris, La vallée du Bas-Strymon, σ. 296, αρ. 157 = The Packard Humanities Institute (Samsaris, Bas-Strymon 157, # PH150798)
  8. «Ηρθαν οι “πρόσφυγγες” να πάρουν το ψωμί μας», 25.09.2016, Σταύρος Μαλαγκονιάρης, efsyn.gr
  9. εφημερίδα Εμπρός, «Αιμαρτηρά επίθεσις κατά των προσφύγων», 7 Νοεμβρίου 1924
  10. Άρθρο σχετικά με συμπλοκές γηγενών και προσφύγων στον νομό Σερρών, εφ. Εμπρός, 7/11/1924
  11. Πέθανε ο εκδότης Δημήτρης Ρίζος

Προτεινόμενη ΒιβλιογραφίαΕπεξεργασία

  • Η ιστορία της Πρώτης Σερρών και της ευρύτερης περιοχής του Παγγαίου.