Σανατόριο

εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης για χρόνιους ασθενείς

Ένα σανατόριο είναι μια ιατρική μονάδα σχεδιασμένη για την περιποίηση ατόμων με μακροχρόνια ασθένεια, συνήθως συνδεόμενη με την αντιμετώπιση της φυματίωσης στα τέλη του δέκατου ένατου και αρχές του εικοστού αιώνα, πριν από την ανακάλυψη των αντιβιοτικών. Στην Ανατολική Ευρώπη σανατόριο λέγεται και ένα είδος ιατρικού θερέτρου, όπως π.χ. το σανατόριο του Μπέιτλ Κρικ στις Ηνωμένες Πολιτείες.[1][2]

Ένας από τους εναπομείναντες πύργους του σανατορίου του Γκρύνβαλντ (σημερινό Σοκουοόφσκο της Πολωνίας)
Φινλανδικό γραμματόσημο του 1978 που απεικονίζει το σανατόριο για ασθενείς φυματίωσης του Παϊμίο, το οποίο σχεδιάστηκε από τον Άλβαρ Άαλτο.

ΙστορίαΕπεξεργασία

ΣύλληψηΕπεξεργασία

Η πρώτη πρόταση για την ίδρυση σανατορίων με τη σύγχρονη έννοια πιθανόν να φτιάχτηκε από τον Τζορτζ Μπόντινγκτον, ο οποίος άνοιξε ένα σανατόριο στο Σάτον Κόλντφιλντ το 1836 και αργότερα δημοσίευσε το δοκίμιό του με τίτλο "Για την Αντιμετώπιση και Θεραπεία της Πνευμονικής Κατανάλωσςη"[3], το 1840. Η νέα προσέγγιση απορρίφθηκε ως "πολύ αργές ιδέες και αστήρικτοι ισχυρισμοί" από σχολιαστές στο Lancet,[4] και το σανατόριο του μετετράπη σχεδόν αμέσως μετά σε άσυλο. Το σκεπτικό για την ίδρυση σανατορίων στην εποχή πριν την ανακάλυψη των αντιβιοτικών, ήταν ότι μια δίαιτα με ξεκούραση και καλή διατροφή προσέφερε την καλύτερη ευκαιρία στο ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς να θεραπευτεί.[5] Το 1863, ο Χέρμαν Μπρέμερ ίδρυσε το Brehmersche Heilanstalt für Lungenkranke στο Γκέρμπερσντορφ (Σοκόουφσκο) της Σιλεσίας (σημερινή Πολωνία), για τη θεραπεία της φυματίωσης. Οι ασθενείς εκτίθονταν σε άφθονες ποσότητες υψηλού υψομέτρου, καθαρού αέρα και καλής διατροφής.[6] Τα θεραπευτήρια φυματίωσης έγιναν κοινά σε όλη την Ευρώπη από τα τέλη του 19ου αιώνα και μετά.

Νωρίς εγκαταστάσειςΕπεξεργασία

Το σανατόριο Αντίροντακ Κότατζ ιδρύθηκε στο Σάρανακ Λέικ της Νέας Υόρκης το 1885. Ήταν η πρώτη τέτοια εγκατάσταση στην Βόρεια Αμερική. Σύμφωνα με την Ένωση για Πνευμονικές Ασθένειες του Σασκάτσουαν, όταν ιδρύθηκε ο Εθνικός Σύλλογος κατά της φυματίωσης (Καναδάς) τα μέλη της, συμπεριλαμβανομένου του γνωστού πρωτοπόρου στον αγώνα κατά της φυματίωσης δρ. Ρ.Γ. Φέργκιουσον, πίστευε ότι πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των θερέτρων υγείας όπου ήταν συνηθισμένοι οι ασθενείς και τα νέα νοσοκομεία θεραπείας της φυματίωσης: "Έτσι αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν μια νέα λέξη, η οποία αντί να προέρχεται από το λατινικό ουσιαστικό sanitas, που σημαίνει υγεία, θα τόνιζε την ανάγκη για την επιστημονική θεραπεία. Κατά συνέπεια, πήραν το λατινικό ρήμα sano, που σημαίνει θεραπεύω και υιοθέτησαν τη νέα λέξη σανατόριο."[1]

Η Ελβετία συνήθιζε να έχει πολλά θεραπευτήρια, γιατί σύμφωνα με τους επαγγελματίες υγείας πιστευόταν ότι ο καθαρός, κρύος ορεινός αέρας ήταν η καλύτερη θεραπεία για αναπνευστικές ασθένειες. Στη Φινλανδία, μια σειρά από θεραπευτήρια για ασθενείς με φυματίωση χτίστηκαν σε απομονωμένες δασικές περιοχές της χώρας κατά τη διάρκεια της αρχές του 1900. Το πιο γνωστό ήταν το Σανατόριο του Παϊμίο, το οποίο ολοκληρώθηκε το 1933, σχεδιασμένο από τον παγκοσμίου φήμης αρχιτέκτονα Άλβαρ Άαλτο. Είχε μπαλκόνια που κοιτούσαν στον ήλιο και μια βεράντα στην οροφή όπου οι ασθενείς θα κάθονταν όλη την ημέρα είτε σε κρεβάτια ή σε ειδικά σχεδιασμένες καρέκλες, την καρέκλα Παϊμίο.[7] Στην Πορτογαλία, το σανατόριο Ελιάντια στο Βαλαντάρες χρησιμοποιήθηκε για την θεραπεία της φυματίωσης των οστών μεταξύ της δεκαετίας του 1930 και 1960.

Ανακάλυψη των αντιβιοτικών και παρακμήΕπεξεργασία

Μετά το 1943, όταν ο Άλμπερτ Σατς, τότε μεταπτυχιακός φοιτητής στο πανεπιστήμιο Ράτζερς, ανακάλυψε τη στρεπτομυκίνη, ένα αντιβιοτικό και τη πρώτη θεραπεία για τη φυματίωση, τα σανατόρια άρχισαν να κλείνουν. Πολλά σανατόρια όπως αυτό του Παϊμίο μετετράπησαν σε γενικά νοσοκομεία. Από τη δεκαετία του 1950, η φυματίωση πλέον δεν ήταν τόσο μεγάλη απειλή για τη δημόσια υγεία, διότι μπορούσε να ελεγχθεί με αντιβιοτικά. Πολλά σανατόρια κατεδαφίστηκαν.

Ορισμένα όμως σανατόρια προσαρμόστηκαν σε νέους ρόλους. Το σανατόριο του Ταμπαράμ στην Ινδία είναι τώρα ένα νοσοκομείο για ασθενείς μ AIDS.[8] Το κρατικό νοσοκομείο στο Σανατόριουμ του Μισισίπι είναι τώρα ένα περιφερειακό κέντρο για προγράμματα θεραπείας και εργοθεραπείας που σχετίζονται με την πνευματική αναπηρία. Στην Ιαπωνία το 2001, το υπουργείο πρόνοιας εισηγήθηκε την αλλαγή του ονόματος των λεπροκομείων σε σανατόριο.  

Στον πολιτισμόΕπεξεργασία

  • Το Μαγικό Βουνό (1924), ένα μυθιστόρημα του γερμανού συγγραφέα και κριτικού Τόμας Μαν, λαμβάνει χώρα σε ένα σανατόριο.[9]
  • Ο αυστροαμερικανός Εβραίος ποιητής και καλλιτέχνης Σαμουήλ Γκρίνμπεργκ έγραψε τρία ποιήματα για τις εμπειρίες του σε σανατόριο, συμπεριλαμβανομένης της "Συμφωνικής ορχήστρας του Ουόρντς Άιλαντ".[10]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. 1,0 1,1 «"The Sanatorium Age:'"Sanatorium' vs. 'Sanitarium', An History of the Fight Against Tuberculosis in Canada». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Δεκεμβρίου 2004. 
  2. "Sanitarium, sanatorium, sanitorium" Αρχειοθετήθηκε 2009-02-12 στο Wayback Machine., The Columbia Guide to Standard American English, 1993
  3. Bodington, George (1840). Dr. Lichfield. 
  4. Keers, Robert (July 1980). «The thorax:Two forgotten pioneers. James Carson and George Bodington». Thorax 35 (7): 483–489. doi:10.1136/thx.35.7.483. PMID 7001666. PMC 471318. https://archive.org/details/sim_thorax_1980-07_35_7/page/483. 
  5. Frith, John. «History of Tuberculosis. Part 2 – the Sanatoria and the Discoveries of the Tubercle Bacillus». Journal of Military and Veterans' Health. History. Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2017. 
  6. McCarthy OR (August 2001). «The key to the sanatoria». J R Soc Med 94 (8): 413–7. doi:10.1177/014107680109400813. PMID 11461990. PMC 1281640. http://www.jrsm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11461990. 
  7. Göran Schildt, Alvar Aalto - A Life's Work - Architecture, Design and Art, Otava Publishing, Helsinki, 1994.
  8. «Government Hospital of Thoracic Medicine : Tambaram Sanatorium, Chennai». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2006. Ανακτήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2019. 
  9. WB Gooderham (14 December 2011). «Winter reads: The Magic Mountain by Thomas Mann». The Guardian. https://www.theguardian.com/books/2011/dec/14/winter-reads-thomas-mann-magic-mountain. 
  10. Ernest B. Gilman (2014). Yiddish Poetry and the Tuberculosis Sanatorium: 1900-1970. Syracuse University Press. σελίδες 34–39. ISBN 9780815653066. Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2018. 

Περαιτέρω ανάγνωσηΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία