Σιδηρόδρομοι Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου

Οι Σιδηρόδρομοι Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου ή Σ.Π.Α.Π. ήταν ελληνική σιδηροδρομική εταιρεία που ιδρύθηκε το 1882 και διαχειριζόταν τη μετρικού εύρους (1.000 χιλιοστά) σιδηροδρομική γραμμή Πειραιά - Πάτρας, συνδέοντας τον Πειραιά και την Αθήνα με την Πελοπόννησο. Η εταιρεία κρατικοποιήθηκε το 1954 και απορροφήθηκε από τους Σιδηροδρόμους Ελληνικού Κράτους το 1962.

Σιδηρόδρομοι Πειραιώς-Αθηνών-Πελοποννήσου
SPAP-logo.png
Λογότυπο της εταιρείας
Πληροφορίες
Περιοχή Αττική, Πελοπόννησος και Δυτική Ελλάδα
Είδος Περιφερειακός σιδηρόδρομος
Τερματικοί Πειραιάς
Πάτρα, Καλαμάτα
Λειτουργία
Έναρξη λειτουργίας 1882
Παύση λειτουργίας 1962
Τεχνικά χαρακτηριστικά
Μήκος γραμμής 731 χλμ.
Εύρος γραμμής 1.000 χιλιοστά (μετρικό εύρος)

Πίνακας περιεχομένων

ΙστορικόΕπεξεργασία

Το πρώτο τμήμα μεταξύ Πειραιά, Αθηνών και Ελευσίνας ολοκληρώθηκε το 1884. Η γραμμή έφτασε στην Κόρινθο το 1885 και τη Πάτρα το 1887. Εν τω μεταξύ, μια διακλάδωση στα ανατολικά από την Κόρινθο έφτασε στο Άργος και το Ναύπλιο το 1886. Η δυτική διακλάδωση έφτασε στο Πύργο και εν τέλει στην Κυπαρισσία το 1902. Οι Σ.Π.Α.Π απέκτησαν επίσης τη γραμμή μεταξύ Μύλων (κοντά στο Άργος) και Καλαμάτας, μέσω Τρίπολης, από τη χρεωκοπημένη εταιρεία Σιδηρόδρομοι Μεσημβρινής Ελλάδος. Οι δύο γραμμές προς Καλαμάτα, μέσω Πάτρας και μέσω Τρίπολης ενωνόταν στο Ζευγολατειό.

Επίσης κατασκευάστηκαν μικρές διακλαδώσεις για να εξυπηρετήσουν σημαντικές πόλεις: Άργος-Ναύπλιο, Λεύκτρο-Μεγαλόπολη, Καβάσιλα-Βαρθολομιό-Κυλλήνη, Βαρθολομιό-Λουτρά Κυλλήνης, Πύργος-Αρχαία Ολυμπία, Ασπρόχωμα-Μεσσήνη και, πολύ αργότερα (1954), Ισθμός-Λουτράκι. Ο Οδοντωτός σιδηρόδρομος Διακοπτού - Καλαβρύτων κατασκευάστηκε επίσης από τους Σ.Π.Α.Π. αλλά σε μικρότερο εύρος (750 χιλιοστά).

Η γραμμή από τον Πειραιά στην Κόρινθο είχε μήκος 99 χλμ., από την Κόρινθο στην Καλαμάτα μέσω Τρίπολης 236 χλμ., και από την Κόρινθο στο Ζευγολατειό μέσω Πάτρας και Πύργου 347 χλμ.. Το συνολικό μήκος του δικτύου μαζί με τις διακλαδώσεις έφτανε τα 731 χλμ..

Το 1929 οι Σ.Π.Α.Π. απέκτησαν τη γραμμή Ηρακλείου-Λαυρίου του σιδηροδρόμου Αθηνών-Λαυρίου, που μέχρι τότε διαχειριζόταν οι Αττικοί Σιδηρόδρομοι, και κατασκεύασαν μια συνδετήρια γραμμή μεταξύ Κάτω Λιοσίων (σήμερα Άγιοι Ανάργυροι) και Ηρακλείου, για να συνδέσουν το Λάυριο με το δίκτυο τους (1931). Τα επιβατικά δρομολόγια αυτής της γραμμής διακόπηκαν το 1957 και αυτό αποκόπηκε από το υπόλοιπο δίκτυο το 1962, λόγω της κατασκευής της εθνικής οδού Αθηνών-Θεσσαλονίκης.

Κατά τη διάρκεια της κατοχής από τις δυνάμεις του Άξονα, στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, και ιδιαίτερα κατά την απομάκρυνση των Γερμανικών στρατευμάτων το 1944, το δίκτυο και το τροχιαίο υλικό υπέστη σοβαρές ζημιές, από τον Γερμανικό στρατό, και από τις Ελληνικές αντιστασιακές ομάδες. Η αντικατάσταση των υλικών και υποδομών των Σ.Π.Α.Π. ήταν χρονοβόρα και ακριβή. Το κατεστραμμένο τροχιαίο υλικό επισκευάστηκε κυρίως από το Μηχανοστάσιο Πειραιά. Τα κανονικά επίπεδα δρομολογίων επανήλθαν περίπου το 1948, με εξαίρεση την κατεστραμμένη γέφυρα του Αχλαδοκάμπου (μεταξύ Άργους και Τρίπολης), η οποία επανακατασκευάστηκε από τον Ο.Σ.Ε. το 1974.

Το 1951 οι Σ.Π.Α.Π. απορρόφησαν τη γραμμή Κατάκολου - Ολυμπίας. Το 1953 οι Σ.Π.Α.Π. απορρόφησαν τους Σιδηροδρόμους Βορειοδυτικής Ελλάδας (Σ.Δ.Β.Ε.), οι οποίοι διαχειριζόταν μια σιδηροδρομική γραμμή μετρικού εύρους από το Κρυονέρι Αιτωλοακαρνανίας στο Μεσολόγγι και το Αγρίνιο.

Το 1920 οι Σ.Π.Α.Π. κρατικοποιήθηκαν ως μέρος των Σιδηροδρόμων Ελληνικού Κράτους, αλλά έγιναν και πάλι ανεξάρτητη εταιρεία δύο χρόνια αργότερα, Λόγω μεγάλων χρεών, οι Σ.Π.Α.Π. τέθηκαν υπο κυβερνητικό έλεγχο μεταξύ 1939 και 1940 και κρατικοποιήθηκαν ξανά το 1954. Το 1962 η εταιρεία απορροφήθηκε από τους Σιδηροδρόμους Ελληνικού Κράτους.[1]

Η οικονομική κρίση στην Ελλάδα οδήγησε στη διακοπή όλων των επιβατικών και εμπορευματικών δρομολογίων στο σιδηροδρομικό σύστημα μετρικού εύρους της Πελοποννήσου το 2011. Φαίνεται απίθανο τα δρομολόγια να επαναλειτουργήσουν ως μέρος δημόσιου σιδηροδρομικού συστήματος. Ένα μικρό τμήμα στη Πάτρα, παραμένει ανοικτό ως προαστιακός σιδηρόδρομος.

Τροχιαίο ΥλικόΕπεξεργασία

ΑτμομηχανέςΕπεξεργασία

Μεταξύ 1883 και 1962 οι Σ.Π.Α.Π. χρησιμοποιούσαν 128 ατμομηχανές 25 διαφορετικών τύπων.

Φωτογραφία Σειρά Αρίθμηση Τύπος Ποσότητα Κατασκευαστής Έτος

Κατασκευής

Ισχύς Σημειώσεις
  Α 1-4 0-4-0T 4 Krauss 1883
Α 5 0-4-0T 1 Krauss 1885
  Α1-6 0-6-0T 6 Couillet 1888
Β 101-109 2-4-0T 8 Krauss 1883
Β 111–114 2-4-0T 4 Krauss 1888
  Βς 151–155 2-4-0T 5 Henschel 1912
Γ 201-205 2-6-0T 5 Krauss
  Γ 261–268 2-6-0T 8 Couillet 1890 Πρώην του σιδηροδρόμου Μύλων - Καλαμάτας. Επαναριθμήθηκαν αργότερα μεταξύ ως 211-218
Δ 251-252 2-6-0T 2 Krauss 1886 Ανακατασκευάστηαν ως τύπου 4-6-0Τ το 1888
Δ 253-254 4-6-0T 2 Krauss 1888 Ανακατασκευάστηκαν ως τύπου 4-6-0Τ το 1888
  Δ (Δα) 101–108 2-8-2 8 Vulcan Iron Works 1947 644 kW (864 άλογα) Αντίγραφα USATC S-118
  Δ (Δι) 111–120 2-8-2 10 Breda 1951 547 kW (770 άλογα)
Ε 151–152 4-4-0T 2 Krauss 1887
Ες 701–702 2-8-0 2 Borsig 1912
Ες 711–713 2-8-0 3 Borsig 1914
  Ες 721–725 2-8-0 5 Linke-Hofmann 1925
  Ες 726–728 2-8-0 3 Henschel & Sohn 1936
Ζ 500 2-6-0T 1 Εργοστάσιο Βασιλειάδη 1900/1929
Ζ 501–517 2-6-0T 17 SACM Grafenstaden 1890–1901
Ζ 518–526 2-6-0T 9 Krauss 1902–1906
  Ζς 530–533 2-6-0T 4 Krauss 1911
Ζς 540–542 2-6-0T 3 Krauss 1926 Πρώην Σιδηροδρόμων Αττικής
Η 551–552 2-6-0T 2 St. Léonard 1891
Θ 601–603 2-8-0 3 Krauss
Ι 651–660 2-4-0T 10 Société Belge 1889 Πρώην Σιδηροδρόμου Μύλων - Καλαμάτας
Κ 701 0-6-0T 1 Krauss 1889 Πρώην Σιδηροδρόμου Μύλων - Καλαμάτας, με πρωτοτυπία από το Λιμάνι Καλαμάτας
Μ 801–803 0-4-4-0 3 Krauss 1908 Ατμομηχανές με ξύλινο σφυρί
  ΔΚ 1–5 0-6-2RT (750 χιλιοστά) 5 Cail/MPR 1891/1954
ΔΚ 11 0-6-RT (750 χιλιοστά) 1 Krupp 1891

ΝτιζελάμαξεςΕπεξεργασία

Οι Σ.Π.Α.Π. εισήγαγαν τις ντιζελάμαξες και τις πολλαπλές μονάδες το 1937. Ο χρόνος ταξιδιού μειώθηκε και παρεχόταν καλύτερες υπηρεσίες στους επιβάτες.

Σειρά Τύπος Ποσότητα Κατασκευαστής Έτος

Κατασκευής

Φωτογραφία
ΑΚ210 Β-2 8 DWF/MAN 1937  
3ΑΚ1000 B-2-2-B 7 Esslingen 1956–1957
3ΑΚ640 B-2-2-B 13 DeDietrich 1950–1952  
2ΑΚ420 B-2-B 8 Linke-Hofmann 1937  
ΑΔΚ01 (750mm) B-B+2+2-2

rack

3 Billard 1958
ΑΚ2Χ155 [2] 1A-A1 3 Breda 1952

ΝτιζελομηχανέςΕπεξεργασία

Σειρά Τύπος Ποσότητα Κατασκευαστής Ισχύς Έτος

Κατασκευής

DBς320.01 1-B 1 Μηχανοστάσιο Πειραιά 320 HP 1961

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

Σημειώσεις και παραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Ν. 4246/1962
  2. Παραγγελία από τους Σιδηροδρόμους Βορειοδυτικής Ελλαδας
  • Durrant, A. E. (1972) [1966]. The Steam locomotives of Eastern Europe. Newton Abbot, Devon, UK: David and Charles. ISBN 0-7153 4077 8. 

Επιπλέον ανάγνωσηΕπεξεργασία

  • Organ, J. (2006). Greece Narrow Gauge. Middleton Press. ISBN 1-904474-72-1. 
  • Schönborn, Hans-Bernhard (1997). Edition Ergasias, επιμ (στα Γερμανικά). Schmalspurbahnen in Griechenland (Peloponnes und Thessalien). ISBN 3-909221-32-7. 
  • Simms,, W. F. (1997). The railways of Greece. Wilfried F. Sims. ISBN 0-9528881-1-4. 
  • J.D.H. Smith, J. D. H. (2011). «Piraeus, Athens and Peloponnese Railways steam locomotives». http://orion.math.iastate.edu/jdhsmith/term/slgrpapu.htm. Ανακτήθηκε στις 2011-02-14. 
  • Voyageur (Anonymous) (February 1941). «The Railways of Greece». The Railway Magazine (London, UK: Railway Publications) 87 (524): 64. 
  • Winkworth, D. W. (May 1967). «Peloponnese Narrow Gauge». The Railway Magazine (London, UK: Transport & Technical Publications Ltd.) 113 (793): 249–254. 
  • Ζαρταλούδης, I.. Καρατώλος, Δ.. Κουτελίδης, Δ.. Νάθενας, Γ.. Φασουλάς, Σ.. Φιλιππουπολίτης, A. (1997). Οι Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι. Μίλητος, σελ. 176–216. ISBN 960-8460-07-7.