Άνοιγμα κυρίου μενού

Το Τραμ Θεσσαλονίκης (ή αλλιώς Τροχιόδρομος Θεσσαλονίκης) ήταν μέσο μαζικής μεταφοράς που λειτούργησε στην Θεσσαλονίκη από το 1893 έως το 1957.

Τροχιόδρομος Θεσσαλονίκης
Πληροφορίες
ΙδιοκτησίαΕταιρεία Τροχιοδρόμου και Ηλεκτροφωτισμού Θεσσαλονίκης
(Γαλλικά: Compagnie de Tramways et d' Éclairage Électrique de Salonique) (1912-1957)
ΠεριοχήΘεσσαλονίκη
ΕίδοςΤροχιόδρομος
Γραμμές3 (στη μέγιστη λειτουργία του)
Σταθμοί46 (στο σύνολο της λειτουργίας του)[1][2]
Λειτουργία
Έναρξη λειτουργίας1893
Παύση λειτουργίας21/7/1957
ΔιαχειριστήςΕ.Τ.Η.Θ.
Τεχνικά χαρακτηριστικά
Μέση ταχύτητα15-20 χλμ./ώρα
δεδομένα
Σχεδιαστική απεικόνιση
Trammap.jpg
To τραμ σε δρόμο της Θεσσαλονίκης.
To τραμ σε δρόμο της Θεσσαλονίκης του 1916.
Ο βασιλιάς Γεώργιος Α' και ο πρίγκιπας Κωνσταντίνος στην οδό Εγνατία στις 27 Οκτωβρίου 1912, την επομένη της παράδοσης της πόλης από την Οθωμανική Διοίκηση. Διακρίνονται οι γραμμές του τραμ στο οδόστρωμα
Έλληνες στρατιώτες στις αρχές του Α' Παγκοσμίου Πολέμου στην Θεσσαλονίκη το 1916. Διακρίνονται στο οδόστρωμα οι σιδηροτροχιές του τραμ.
Νεκρική πομπή μετά της δολοφονία του βασιλιά Γεωργίου. Διακρίνονται οι σιδηροτροχιές του τραμ στην παραλιακή λεωφόρο Νίκης.

ΙστορίαΕπεξεργασία

Οθωμανική περίοδοςΕπεξεργασία

Ο ιππήλατος τροχιόδρομοςΕπεξεργασία

Την πρωτοβουλία για την κατασκευή και λειτουργία του ιππήλατου τραμ είχε ένας δραστήριος κτηματίας, ο Αχμέτ Χαμντί Μπέης (τουρκικά: Ahmet Hamdi Bey), που στη συνέχεια εκλέχθηκε και Δήμαρχος. Η κύρια γραμμή ήταν 5,5 χλμ. και άλλες δύο διακλαδώσεις γύρω στα 4,5 χλμ. . Το τραμ αρχίζει να λειτουργεί στις 8 Μαΐου 1893 ενώ τα επίσημα εγκαίνια γίνονται στις 28 Μαΐου 1893.

Το 1895 η γραμμή θα φτάσει μέχρι το Ντεπώ (Βασιλίσσης Όλγας 231, Νέστορος Τυπά και Μερκουρίου, Στάση ΟΑΣΘ Γέφυρα), όπου και θα μεταφερθούν οι εγκαταστάσεις, η αποθήκη των οχημάτων, οι στάβλοι και τα γραφεία της εταιρείας. Ο σχεδιασμός τους αποδίδεται στον αρχιτέκτονα Πιέτρο Αρριγκόνι (ιταλικά: Pietro Arrigoni).

Οι βασικές γραμμές των ιππηλατών τραμ αφορούσαν τις διαδρομές 1.Αποθήκη - Λευκός Πύργος - Νίκης - Τελωνείον (Πλατεία Ελευθερίας) και 2 Σιδηροδρομικός Σταθμός Ανατολικών Σιδηροδρόμων ή Μπεχτσινάρι - Εγνατία - Λευκός Πύργος - Αποθήκη, υπήρχε η γραμμή σύνδεσης Εγνατίας με Νίκης και η γραμμή Τελωνείου με 26ης Οκτωβρίου.

Η ηλεκτροκίνηση των γραμμώνΕπεξεργασία

Στις 14 Απριλίου 1908 ξεκινούν να λειτουργούν τα ηλεκτροκίνητα τραμ. Πρόκειται για τραμ αμερικανικής και βελγικής κατασκευής για 35 επιβάτες το καθένα: 30 οχήματα Westinghouse και 25 οχήματα της Ateliers Métallurgiques, με δύο κινητήρες της ACEC το καθένα.

Στις 16 Απριλίου 1912, η οθωμανική κυβέρνηση υποχρεώνει την Εταιρεία Ηλεκτροφωτισμού να ενοποιηθεί με την Εταιρεία Τροχιοδρόμων, για να δημιουργηθεί η Εταιρίας Τροχιοδρόμων Ηλεκτροφωτισμού Θεσσαλονίκης (Ε.Τ.Η.Θ.). Τα κεφάλαια της Εταιρείας είναι βελγικά και έδρα της οι Βρυξέλλες. Ήδη οι τροχιοδρομικοί έχουν αρχίσει να αναπτύσσουν συνδικαλιστική δράση. Οι κινητοποιήσεις των τροχιοδρομικών στην Θεσσαλονίκη θα αποτελέσουν πρότυπο και για άλλους κλάδους, αφού θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν την υλοποίηση πολλών αιτημάτων τους.

Ελληνικό κράτοςΕπεξεργασία

Η κρατικοποίηση της εταιρίας και η συρρίκνωση των δρομολογίωνΕπεξεργασία

  • Το Ελληνικό Κράτος αναγκάζεται δύο φορές (1919 και 1924) να επιτάξει την Ε.Τ.Η.Θ., μιας και τα παράπονα των πολιτών διογκώνονται. Τα κινητήρια οχήματα που κυκλοφορούσαν και με δεύτερο ρυμουλκούμενο όχημα αυξάνονται σε 50.
  • Το 1924 η εταιρεία αναλαμβάνει την εκμετάλλευση της νέας γραμμής Ντεπώ - 25ης Μαρτίου - Χαριλάου.
  • Υποχρεώνεται, ακόμη, να κατασκευάσει μια νέα γραμμή 2,5 χιλιομέτρων από το Σιντριβάνι στο Ιπποκράτειο νοσοκομείο, που λειτουργεί από το 1927. Την ίδια χρονιά καταργείται η γραμμή της παραλίας και το τραμ μεταφέρεται μέσω Διαγωνίου στην Τσιμισκή (6 Μαρτίου 1927, εγκαίνια γραμμής Τσιμισκή) και μέχρι τη Βενιζέλου.
  • Παρ'όλα αυτά η λειτουργία του τραμ δεν επιβιώνει και στις 8 Μαίου 1954 καταργείται η γραμμή Ντεπώ-Τσιμισκή. Η γραμμή ξηλώθηκε για να ασφαλτοστρωθεί ο άξονας Όλγας - Γεωργίου και να αποδοθεί στα τροχοφόρα οχήματα.

Η διακοπή της λειτουργίαςΕπεξεργασία

Στις 21 Ιουλίου 1957[3] εκτελούνται τα τελευταία δρομολόγια των γραμμών Ντεπώ (Αποθήκη)-Χαριλάου-Λεωφόρος Στρατού-Εγνατία-Πλατεία Βαρδαρίου και 25ης Μαρτίου-Χαριλάου, επί κυβερνήσεως Κ. Γ. Καραμανλή που οι γραμμές ξηλώνονται και προκρίνεται η μονοπωλιακή διαχείριση των συγκοινωνιών από τα λεωφορεία του ΟΑΣΘ, χωρίς να δρομολογηθούν τα τρόλεϊ[4] στη θέση των τραμ, όπως έγινε στην Αθήνα.

Το 2020 με την έναρξη λειτουργίας του μετρό, θα υπάρξουν κοινές στάσεις με το παλαιό τραμ επί του άξονα της Εγνατίας στο Βαρδάρι, στη Βενιζέλου (2024), στην Αγία Σοφία και στο Συντριβάνι.

Τροχιοδρομικό Δίκτυο σε διαχρονική βάσηΕπεξεργασία

ΓραμμέςΕπεξεργασία

Το δίκτυο των γραμμών που χρησιμοποίησε τελικά το ηλεκτροκίνητο τραμ δεν ξεπερνά εκείνο του ιππήλατου. Έτσι, οι βασικές γραμμές για αρκετά χρόνια θα παραμείνουν οι εξής:
α) Ντεπώ - Βασιλίσσης Όλγας - Λευκός Πύργος - Παραλία - Πλατεία Ελευθερίας
β) Ντεπώ - Βασιλίσσης Όλγας - Εθνικής Αμύνης - Εγνατία - Βαρδάρη, που διακλαδωνόταν μετά για Παλαιό Σταθμό ή συνέχιζε για Μπεχτσινάρι.

Γύρω στο 1930 οι γραμμές ήταν:

Ντεπώ-Aνδρούτσου-Βενιζέλου-Τσιμισκή

Νοσοκομείου Χιρς-Σιδηροδρομικού Σταθμού

Νοσοκομείου Χιρς-Κήπου Πριγκίπων

25ης Μαρτίου-Συνοικισμού Χαριλάου

Πλατείας Λευκού Πύργου-Συντριβάνι[5]

Εστρωμένες οδοί όπου κινήθηκε το τραμΕπεξεργασία

  • Αγίου Μηνά, Βασιλίσσης Όλγας, Εθνικής Αμύνης, Εγνατία, Βενιζέλου, Τσιμισκή, 25ης Μαρτίου, Νίκης

Επαναφορά του τραμ στη ΘεσσαλονίκηΕπεξεργασία

Από τη δεκαετία του 2000 και μετά, έχουν εκφραστεί αρκετές σκέψεις για την επαναφορά του τραμ στη Θεσσαλονίκη, είτε μέσω του Στρατηγικού Σχεδίου Υποδομών-Μεταφορών (2011), είτε μέσω της Γενικής Κυκλοφοριακής Μελέτης Θεσσαλονίκης (2000),[6] χωρίς να έχει ξεκαθαριστεί ποιες γραμμές θα πραγματοποιηθούν. Μεγάλες πιθανότητες έχει η υλοποίηση μέσω ΣΔΙΤ.[7] Ορισμένες επίσημες προτάσεις:

Master Plan 2020Επεξεργασία

  • Σταθμός Υπεραστικών Λεωφορείων Μακεδονία - Επταπύργιο[8]

Η διαδρομή θα έχει αφετηρία το Σταθμό Μακεδονία και κατευθυνόμενη μέσω των οδών Δενδροποτάμου-28ης Οκτωβρίου-Ακριτών-Δαβάκη-Διγενή-Επταπυργίου θα καταλήγει στο Επταπύργιο. Θα ενώνει το Σταθμό των υπεραστικών λεωφορείων με τους μελλοντικούς σταθμούς του προαστιακού σιδηροδρόμου στην αερογέφυρα της Δενδροποτάμου, και του μετρό: Μενεμένη και Παύλου Μέλα. (Πρόκειται για το επονομαζόμενο Τραμ Δυτικού Τόξου)

  • Κορδελιό - Ευκαρπία[9]

Εναλλακτικά του τραμ Δυτικού τόξου, αναφέρθηκε η διαδρομή που θα ενώνει τους μελλοντικούς σταθμού μετρό σε Εύοσμο/Κορδελιό και Ευκαρπία, εξυπηρετώντας της περιοχές Κορδελιού, Ευόσμου, Ηλιούπολης, Σταυρούπολης και Ευκαρπίας.

  • ΝΣΣ - Φοίνικας[10]

Η διαδρομή θα εκτελείται στους άξονες Τσιμισκή-Βασ. Όλγας και/ή Μητροπόλεως-Μεγ. Αλεξάνδρου και μέσω της Εθνικής Αντιστάσεως θα καταλήγει στον Φοίνικα.

  • Τούμπα - Χαριλάου - Νέα Ελβετία - Θέρμη[9]

Η γραμμή θα μπορούσε να έχει αφετηρία τα σταθμό μετρό Παπάφη, και μέσω των οδών Μαραθώνος-Διογένους-Πόντου-Αναξίμανδρου να καταλήγει στη Νέα Ελβετία και από εκεί να συνεχίζει προς τη Θέρμη. Η γραμμή μέχρι τη Νέα Ελβετία σχεδιάζεται να αντικατασταθεί από γραμμή μετρό.

Μελέτη ΣΑΣΘ του 2014Επεξεργασία

Τον Ιούνιο του 2014 διαμορφώθηκε η τελική πρόταση του ΣΑΣΘ που προέβλεπε τρεις γραμμές με (μελλοντικές) ανταποκρίσεις με άλλα μέσα σταθερής τροχιάς:

  • Γραμμή Α. ΚΤΕΛ Μακεδονία - Μυτιληναίικα - Κωλέττη - ΝΣΣΘ(Μετρό/Προαστιακός) - Δικαστήρια - Σαλαμίνος - Αριστοτέλους -Ι.Μητρόπολη - ΧΑΝΘ - Γ'ΣΣ - Πανεπιστήμιο(Μετρό) - Παπάφη(Μετρό) - Άνω Τζουμαγιάς - Γήπεδο Τούμπας - Πολυγνώτου-Σταγειρίτη - Κωνσταντινοπολίτικα - Ελαιώνες[11]
  • Γραμμή Β. ΧΑΝΘ - Δημαρχείο - Φάληρο - Σχολή Τυφλών - Μπότσαρη - Ανάληψη - Γεωργίου - Μαρτίου - Γέφυρα - Νομαρχία(Μετρό) -Βυζάντιο - Στρατόπεδο - Στρατόπεδο 2 - Νοσοκομείο Άγιος Παύλος - Αμαξοστάσιο ΟΑΣΘ - Μίκρα(Μετρό)
  • Γραμμή Γ. ΝΣΣΘ(Κοινός Σταθμός με Γραμμή 1,Μετρό/Προαστιακός) - Νεάπολη(Δραγουμάνου) - Καφαντάρη - ΥΜΑΘ - Άγιος Δημήτριος -Νοσοκομείο Γ.Γεννηματάς - ΑΧΕΠΑ - Ιβανώφειο - Πανεπιστήμιο(Μετρό)[12]

Τραμ ΝοσταλγίαςΕπεξεργασία

Υπάρχει πρόθεση της ΓΑΙΑΟΣΕ σε συνεργασία με κίνηση πολιτών με επικεφαλής τον πρώην ευρωβουλευτή και δημοτικό συμβουλο Θεσσαλονίκης Μιχάλη Τρεμόπουλο, περί συντήρησης των δύο εναπομείναντων συρμών του τραμ στο αμαξοστάσιο του Ντεπώ και ενδεχόμενη ενεργοποίηση τους σε γραμμή νοσταλγικού ενδιαφέροντος, κατά τα πρότυπα του Πέραν Κωνσταντινουπόλεως.[13]

ΤελεφερίκΕπεξεργασία

Κατά το 2015 υπήρξε ανεπιτυχής συνεργασία του Δήμου Θεσσαλονίκης και της ΔΕΘ για την ανάπτυξη συστήματος τελεφερίκ με την εξής γραμμή:

  • 1. Πάρκο ΧΑΝΘ - Θέατρο Δάσους[14][15]

Θαλάσσια συγκοινωνίαΕπεξεργασία

Στο ΣΒΑΚ Θεσσαλονίκης προβλέπεται η επαναλειτουργία μέχρι το 2028 της θαλάσσιας συγκοινωνίας με την εξής διαδρομή:

  • Λιμάνι - Δημαρχείο - Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης - Αρετσού - Αεροδρόμιο Μακεδονία - Νέοι Επιβάτες[16]

ΧάρτεςΕπεξεργασία

Δείτε επίσηςΕπεξεργασία

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. Στάσεις Τραμ Θεσσαλονίκης: Ντεπώ, Ρήγα Φεραίου, Μαρτίου, Γεωργίου, Ανάληψη, Μπότσαρη, Ανδρούτσου, Μισραχή, Εμπορική Σχολή Κωνσταντινίδου (σημερινή Σχολή Τυφλών), Φάληρο (Όλγας & Παρασκευοπούλου), Ευζώνων, ΔΕΘ, Λευκός Πύργος, Διαγώνιος, Αγίας Σοφίας (επί της Τσιμισκή), Αριστοτέλους, Τσιμισκή, Νοσοκομείο Χιρς (νυν Ιπποκράτειο), Διάκου, Παρασκευοπούλου, Αγίας Τριάδος, Ευζώνων (επί της Κωνσταντινουπόλεως), Στρατηγείο, Γυμναστήριον Άρεως, Πυροσβεστείον, Γ' Δημοτικόν Ιατρείον, Συντριβάνι (στάση 8), Καμάρα (στάση 9), Βασιλέως Πέτρου, Αγίας Σοφίας (επί της Εγνατίας), Λουτρά Καπάν, Βενιζέλου (υποχρεωτική στάσις, νούμερο 15 προπολεμική και 13 κατοχική), Κολόμβου, Πύλη Βαρδαρίου, Γέφυρα 26ης Οκτωβρίου, Υγειονομική Αποθήκη, Κήπος Πριγκήπων, Αρχή 25ης Μαρτίου, Θερμοπυλών, Φαρμακείον Δημητρίου Γιαγτζόγλου, Μαρασλή 68, Κεντρική Πλατεία Χαριλάου, Πάρκον Χαριλάου, Παλαιός Σιδηροδρομικός Σταθμός, Πλατεία Ελευθερίας, Ξενοδοχείο Splendid (νυν Mediterranian Hotel Palace) και Δημαρχία
  2. Οι τροχιόδρομοι Θεσσαλονίκης, Βόλου και Καρλοβασίων Σάμου Εκδότης: Μουσείο Φωτογραφίας "Χρήστος Καλεμκερής" Δήμου Καλαμαριάς
  3. Eφημερίς Μακεδονία Τρίτη 23 Ιουλίου 1957 Kατηργήθησαν τα τραμ εις όλας τας γραμμάς
  4. Υπήρξε μελέτη του 1957 για τη Θεσσαλονίκη, για τις εξής γραμμές τρόλεϊ: Γραµµή Ι (Νέος Σιδηροδροµικός Σταθµός – Χαριλάου) και Γραµµή ΙΙ (Νέος Σιδηροδροµικός Σταθµός – Αποθήκη). Επίσης, προέβλεπε οχήµατα 100 θέσεων και δροµολόγια με συχνότητα µικρότερης των 3 λεπτών, ωστόσο το αρμόδιο υπουργείο μεταφορών υπήρξε αρνητικό για την προοπτική αυτή
  5. Oδηγός της Ελλάδος 1930 Εκδόσεις Πυρσού Α.Ε.
  6. «Προτάσεις της ΓΚΜΘ 2000» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 21 Μαΐου 2013. Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2012. 
  7. Προγραμματισμός στα μεγάλα έργα μεταφορών της επόμενης δεκαετίας
  8. «Αγγελιοφόρος:Δυο γραμμές τραμ». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Μαΐου 2013. Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2012. 
  9. 9,0 9,1 «Αγγελιοφόρος:Δυο γραμμές τραμ στο σχεδιασμό των αρμοδίων». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Μαΐου 2013. Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2012. 
  10. Τα ΝΕΑ: τραμ και θαλάσσια συγκοινωνία στη Θεσσαλονίκη
  11. Στην Α' φάση διαβούλευσης του ΣΒΑΚ Θεσσαλονίκης προβλεπόταν το τμήμα από Παπάφη έως Ελαιώνες
  12. Η Θεσσαλονίκη θα αποκτήσει και τραμ -Ολες οι στάσεις και οι διαδρομές που θα κάνει
  13. Ιστορικά τραμ «παραδομένα» στην εγκατάλειψη
  14. ΠΟΙΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΠΡΟΚΡΙΝΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΛΕΦΕΡΙΚ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
  15. [https://www.activethessaloniki.eu/2015/11/blog-post.html?fbclid=IwAR29LhqQJsKbCbr2z153rOsqex55v_do4ketfrOfzRIfKWlQTdkqtBfiAlg Της Θεσσαλονίκης το....Τελεφερίκ! Από Κωνσταντίνος Πέγκος - 4.11.15]
  16. ΣΒΑΚ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΕΔΙΟ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΠηγέςΕπεξεργασία