Συντεταγμένες: 50°48′34.70″N 19°7′19.81″E / 50.8096389°N 19.1221694°E / 50.8096389; 19.1221694


Η Τσενστοχόβα (πολωνικά: Częstochowa, προφέρεται: [t͡ʂɛ̃stɔˈxɔva]) είναι πόλη στη νότια Πολωνία, δίπλα στον ποταμό Βάρτα. Βρίσκεται στο Βοεβοδάτο Σιλεσίας από το 1999 και προηγουμένως ήταν η πρωτεύουσα του Βοεβοδάτου Τσενστοχόβα (1975-1998). Ωστόσο, η Τσενστοχόβα είναι ιστορικά μέρος της Ελάσσονος Πολωνίας, όχι της Σιλεσίας, και πριν από το 1795 (δείτε: Διαμελισμοί της Πολωνίας), ανήκε στο Βοεβοδάτο Κρακοβίας. Η Τσενστοχόβα βρίσκεται στο Υψίπεδο Κρακοβίας-Τσενστοχόβα. Είναι ο μεγαλύτερος οικονομικός, πολιτιστικός και διοικητικός κόμβος στο βόρειο τμήμα του Βοεβοδάτου Σιλεσίας. Ο πληθυσμός της είναι 220.433 κάτοικοι, καθιστώντας την τη δέκατη τρίτη μεγαλύτερη πόλη στην Πολωνία

Τσενστοχόβα
Widok z wiezy jasnogorskiej - srodmiescie.jpg
POL Częstochowa flag.svg
Σημαία
POL Częstochowa COA.svg
Έμβλημα
Ρητό: Częstochowa to dobre miasto
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Τσενστοχόβα
50°48′35″N 19°7′20″E
ΧώραΠολωνία[1]
Διοικητική υπαγωγήΒοεβοδάτο Σιλεσίας
Έκταση159,71 km²[2]
Υψόμετρο317 μέτρο
Ταχ. κωδ.42-200 до 42-229
Ζώνη ώραςUTC+01:00 (επίσημη ώρα)
UTC+02:00 (θερινή ώρα)
ΙστότοποςΕπίσημος ιστότοπος
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Η πόλη είναι γνωστή για το περίφημο μοναστήρι των Παουλίνων της Γιάσνα Γκούρα, που είναι το σπίτι του πίνακα της Μαύρης Παναγίας της Τσεντσοχόβα (πολωνικά: Jasnogórski Cudowny obrazNajświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej), ένα ιερό της Παναγίας. Κάθε χρόνο, εκατομμύρια προσκυνητές από όλο τον κόσμο έρχονται στην Τσενστοχόβα για να τον δουν. Η πόλη ήταν επίσης η έδρα του κινήματος του Φρανκισμού στα τέλη του 18ου και του 19ου αιώνα.

Στην πόλη έχουν πραγματοποιηθεί ανασκαφές ενός αρχαίου τόπου του λουσάτιου πολιτισμού και έχει ένα μουσείο αφιερωμένο σε αυτό. Τα ερείπια ενός μεσαιωνικού κάστρου στέκονται στο Όλστιν, περίπου 25 χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης (δείτε επίσης: Μονοπάτι των φωλιών των αετών).[3]

ΌνομαΕπεξεργασία

Το όνομα «Częstochowa» σημαίνει μέρος του Τσένστοχ και προέρχεται από ένα προσωπικό όνομα του Τσένστοχ, που αναφέρεται στα μεσαιωνικά έγγραφα επίσης ως Częstobor (Τσενστόμπορ) και Częstomir (Τσενστόμιρ). Οι παραλλαγές του ονόματος περιλαμβάνουν το Czanstochowa (Τσανστοχόβα), που χρησιμοποιήθηκε το 1220 και το Częstochow (Τσενστόχουφ) το 1382 και το 1558. Ένα μέρος της σημερινής πόλης που ονομάζεται Częstochówka (Τσενστοχούφκα) ήταν ένας ξεχωριστός δήμος που αναφέρεται τον 14ο αιώνα ως το Παλαιά Τσενστοχόβα (Antiquo Czanstochowa, 1382) και Τσενστοχούφκα το 1470-80.[4] Η πόλη ήταν επίσης γνωστή στα γερμανικά ως Tschenstochau (Τσενστόχαου) και στα ρωσικά ως Ченстохов (Τσενστόχοφ).

ΙστορίαΕπεξεργασία

 
Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα

Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα, ο πρώτος παλαιός πολωνικός οικισμός στη θέση της Τσενστοχόβα ιδρύθηκε στα τέλη του 11ου αιώνα, εντός του Βασιλείου της Πολωνίας του Οίκου των Πιαστ. Αναφέρθηκε για πρώτη φορά σε ιστορικά έγγραφα από το 1220, όταν ο Επίσκοπος της Κρακοβίας, Ίβο Οντρόβονς, δημιούργησε έναν κατάλογο με τις περιουσίες του μοναστηριού του Μστουφ. Στο έγγραφο αναφέρονται δύο χωριά, η Τσενστοχόβα και η Τσενστοχούφκα. Και τα δύο ανήκαν στη βασική εδαφική ενότητα των σλαβικών πολωνικών φυλών (οπόλε), με την πρωτεύουσα στο Μστουφ. Η Τσενστοχούφκα βρισκόταν σε ένα λόφο, όπου αργότερα χτίστηκε το Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα.

Στα τέλη του 13ου αιώνα, η Τσενστοχόβα έγινε η έδρα μιας ρωμαιοκαθολικής ενοριακής εκκλησίας, η οποία βρισκόταν στο Λέλουφ. Το χωριό βρισκόταν στη βορειοδυτική γωνία της Γης της Κρακοβίας, στην Ελάσσων Πολωνία, κοντά στο Βασιλικό Κάστρο του Όλστιν. Η Τσενστοχόβα αναπτύχθηκε κατά μήκος ενός πολυσύχναστου δρόμου εμπορίου από την Ελάσσων Πολωνία προς τη Μείζων Πολωνία. Το χωριό κυβερνήθηκε από έναν σταρόστα, ο οποίος έμενε στο Κάστρο του Όλστιν.

Δεν είναι γνωστό πότε χορηγήθηκε στην Τσενστοχόβα χάρτης πόλης, καθώς δεν έχουν διατηρηθεί έγγραφα. Συνέβη κάποια στιγμή μεταξύ 1356-1377. Το 1502, ο Βασιλιάς Αλέξανδρος της Πολωνίας παραχώρησε έναν νέο χάρτη, με βάση τα δικαιώματα του Μαγδεμβούργου στην Τσενστοχόβα. Στο 1382, το μοναστήρι των Παουλίνων στη Γιάσνα Γκούρα ιδρύθηκε από Βλάντισλαφ Β΄ του Οπόλε - τον Πολωνό πρίγκιπα Πιαστ της Άνω Σιλεσίας. Δύο χρόνια αργότερα, το μοναστήρι έλαβε την πλέον διάσημη εικόνα της Μαύρης Παναγίας. Τα επόμενα χρόνια έγινε κέντρο προσκυνήματος, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της παρακείμενης πόλης.[3]

Η Τσενστοχόβα ευημερούσε στα τέλη του 15ου και στις αρχές του 16ου αιώνα, λόγω των προσπαθειών του Σιγισμούνδος Α΄, του μελλοντικού βασιλιά της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας. Εκείνη την εποχή, ο Σιγισμούνδος κυβερνούσε το Δουκάτο του Γκουόγκουφ και επισκέπτοταν συχνά την Τσενστοχόβα στο δρόμο του προς τα Δουκάτα της Σιλεσίας (1498, 1502, 1502, 1503, 1505, 1505, 1506). Το 1504, παραχωρήθηκε στην Τσενστοχόβα το δικαίωμα συλλογής διοδίων στη γέφυρα του ποταμού Βάρτα. Το 1508, επιτράπηκε στη Τσενστοχόβα να διοργανώνει μια έκθεση κάθε χρόνο. Το 1564, ο αριθμός των εκθέσεων αυξήθηκε σε τρεις ετησίως, και το 1639 σε έξι. Το έτος 1631, η Τσενστοχόβα είχε 399 σπίτια, αλλά την ίδια στιγμή, αρκετοί κάτοικοι πέθαναν από πανούκλα, μετά την οποία εγκαταλείφθηκαν 78 σπίτια. [3]

Στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα, οι βασιλιάδες του Οίκου των Βάσα μετέτρεψαν το Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα σε ένα σύγχρονο φρούριο ολλανδικού τύπου. Κατά τη διάρκεια της σουηδικής εισβολής στην Πολωνία το 1655, το μοναστήρι ήταν μια από τις τοποθεσίες της πολωνικής αντίστασης εναντίον των σουηδικών στρατών (για περισσότερες πληροφορίες, δείτε: Πολιορκία της Γιάσνα Γκούρα). Η πόλη της Τσενστοχόβα καταστράφηκε σχεδόν τελείως από τους Σουηδούς στρατιώτες. Έχει εκτιμηθεί ότι η πόλη έχασε το 50% του πληθυσμού και το 60% των σπιτιών. Όμως, η πόλη υπέστη λιγότερο σοβαρή καταστροφή από τις πόλεις της περιοχής, όπως το Πσίρουφ, το Όλστιν και το Μστουφ. Χρειάστηκαν αρκετά χρόνια για να ανακάμψει η Τσενστοχόβα από τις εκτεταμένες απώλειες. Μέχρι το 1680, υπήρχαν ακόμη ερειπωμένα σπίτια στην πόλη.

Ταυτόχρονα, το Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα ευημερούσε. Στις 27 Φεβρουαρίου 1670, πραγματοποιήθηκε εδώ ο γάμος του Βασιλιά Μιχαήλ Κορύμπουτ Βισνιοβιέτσκι με την Πριγκίπισσα Ελεονώρα της Αυστρίας. Το 1682, ο εορτασμός της 300ης επετείου της Μαύρης Παναγίας της Τσεντσοχόβα έφερε χιλιάδες προσκυνητές από την Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία και τη Σιλεσία. Η εβραϊκή κοινότητα στην Τσενστοχόβα αναπτύχθηκε περίπου το 1700.[3]

 
Ο Κάσιμιρ Πουλάσκι και η Συνομοσπονδία του Μπαρ υπερσπίζονται την Τσενστοχόβα το 1772. Πίνακας του Γιούζεφ Χεουμόνσκι

Κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Βόρειου Πολέμου, η Τσενστοχόβα κατελήφθη από τον σουηδικό στρατό στις 11 Αυγούστου 1702. Τον Φεβρουάριο του 1703 οι Σουηδοί πολιόρκησαν το μοναστήρι, αλλά απέτυχαν να το καταλάβουν. Τον Απρίλιο του 1705, οι Σουηδοί επέστρεψαν και εμφανίστηκαν ξανά στο μοναστήρι τον Σεπτέμβριο του 1709. Ανίκανοι να καταλάβουν το οχυρωμένο φρούριο, λεηλάτησαν χωριά στην περιοχή, έβαλαν φωτιά στην Τσενστοχόβακαι έφυγαν προς το Βιέλουν. Εκείνη την εποχή, το χωριό Τσενστοχούφκα υπήρχε επίσης δίπλα στο Τσενστοχόβα. Το χωριό ανήκε στο μοναστήρι και αναπτύχθηκε γρήγορα. Το 1717 έλαβε χάρτη πόλης και το όνομά του άλλαξε σε Nowa Częstochowa (Νέα Τσενστοχόβα). Η πόλη καταστράφηκε εντελώς κατά τη διάρκεια της Συνομοσπονδίας του Μπαρ. Στις 8 Φεβρουαρίου 1769, το μοναστήρι καταλήφθηκε από αντάρτες της Συνομοσπονδίας του Μπαρ, υπό την ηγεσία του Κάσιμιρ Πουλάσκι. Σύντομα το φρούριο πολιορκήθηκε από τους Ρώσους υπό τον, γεννημένο στη Γερμανία, Στρατηγό Γιόχαν φον Ντρέβιτς. Οι Ρώσοι εγκατέλειψαν στις 15 Ιανουαρίου 1771.[3]

 
Εσωτερικό της βασιλικής, Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα

Το 1789, ο πληθυσμός της Τσενστοχόβα (που ονομαζόταν επίσης Stara Częstochowa, Παλαιά Τσενστοχόβα) ήταν περίπου 1.600 κάτοικοι, που ήταν λιγότεροι από ότι τον 15ο αιώνα. Αφού το Μείζων Σέιμ ψήφισε το Σύνταγμα της 3ης Μαΐου 1791, τα ντόπιοι Σέιμικ υποχρεώθηκαν να το νομιμοποιήσουν. Στις 14-15 Φεβρουαρίου, 1792, πραγματοποιήθηκε στο Τσενστοχόβα ένα σέιμικ της σλάχτα του βόρειου τμήματος του Βοεβοδάτου Κρακοβίας (πόβιατ των Λέλουφ και Κσονς Βιέκλι). Παραδοσιακά, τοπικά σέιμικ οργανώνονταν στο Ζαρνόβιετς και το γεγονός ότι μεταφέρθηκαν στην Τσενστοχόβα επιβεβαιώνει την αυξανόμενη σημασία της πόλης.

Το 1760, ο Γιάκομπ Φρανκ, ο ηγέτης μιας εβραϊκής αίρεσης που αναμιγνύει την Καμπαλά, τον Καθολικισμό και το Ισλάμ, φυλακίστηκε για αίρεση στο μοναστήρι από την εκκλησία. Οι οπαδοί του εγκαταστάθηκαν κοντά του, όπου αργότερα ίδρυσαν μια λατρεία της κόρης του, Εύα Φρανκ. Τον Αύγουστο του 1772, ο Φρανκ αφέθηκε ελεύθερος από τον Ρώσο Στρατηγό Αλεξάντρ Μπίμπικοφ, ο οποίος είχε καταλάβει την πόλη. Ο Φρανκ είχε υποσχεθεί στους Ρώσους ότι θα πείσει τους Εβραίους να προσηλυτιστούν στον Ορθόδοξο Χριστιανισμό.[3]

Διαμελισμοί της ΠολωνίαςΕπεξεργασία

Κατά τη διάρκεια των Διαμελισμών της Πολωνίας, η Τσενστοχόβα καταλήφθηκε από το Βασίλειο της Πρωσίας το 1793 και ενσωματώθηκε στην επαρχία της Νότιας Πρωσίας, τμήμα Κάλις (Kalisch). Η Παλιά Τσενστοχόβα έγινε η έδρα ενός νομού (δείτε: Επαρχίες της Πρωσίας). Κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων, το 1807 η Τσενστοχόβα έγινε μέρος του Δουκάτου της Βαρσοβίας. Το 1815 τέθηκε υπό την Πολωνία του Συνεδρίου, η οποία ήταν υπό ρωσικό έλεγχο, στην οποία παρέμεινε μέχρι τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Παλιά Τσενστοχόβα παρέμεινε η έδρα ενός πόβιατ το 1807-1830. Το 1809, το μοναστήρι πολιορκήθηκε ανεπιτυχώς από Αυστριακούς (δείτε: Αυστροπολωνικός Πόλεμος). Στις 2 Απριλίου 1813, η Γιάσνα Γκούρα καταλήφθηκε από τους Ρώσους (δείτε: Πόλεμος του Έκτου Συνασπισμού), μετά από πολιορκία δύο εβδομάδων.[3]

Το 1821, η κυβέρνηση της Πολωνίας του Συνεδρίου πραγματοποίησε απογραφή, σύμφωνα με την οποία ο πληθυσμός της Νέας Τσενστοχόβα ήταν 1.036 κάτοικοι, ενώ ο πληθυσμός της Παλιάς Τσενστοχόβα ήταν 2.758 κάτοικοι. Επιπλέον, σχεδόν τετρακόσιοι άνθρωποι ζούσαν σε αρκετούς οικισμούς στην περιοχή (Zawodzie, Stradom, Kucelin). Η ιδέα της συγχώνευσης και των δύο πόλεων δημιουργήθηκε για πρώτη φορά το 1815. Το 1819, ο στρατιωτικός αρχιτέκτονας, Γιαν Μπέρνχαρντ, σχεδίασε και ξεκίνησε την κατασκευή της Aleja Najświętszej Panny Marii (Λεωφόρος της Παναγίας), που είναι ο κύριος αρτηριακός δρόμος της σύγχρονης πόλης. Σύνδεσε την Παλιά Τσενστοχόβα με τη Νέα Τσενστοχόβα.

 
Πολωνοί αντάρτες στην Τσενστοχόβα κατά τη διάρκεια της Ιανουαριανής Εξέγερσης

Τελικά, οι δύο πόλεις συγχωνεύτηκαν επίσημα στις 19 Αυγούστου 1826. Η νέα πόλη αναδύθηκε γρήγορα ως το τέταρτο μεγαλύτερο αστικό κέντρο της Πολωνίας του Συνεδρίου, όπου ξεπεράστηκε μόνο από τις Βαρσοβία, Λούμπλιν και Κάλις. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1862, πραγματοποιήθηκε μια πατριωτική συγκέντρωση στην πόλη, μπροστά από την εκκλησία του Αγίου Σιγισμούνδου. Ως αντίποινα, οι ρωσικές στρατιωτικές αρχές κατέστρεψαν περίπου το 65% της Παλιάς Πόλης της Τσενστοχόβα και εισήγαγαν στρατιωτικό νόμο. Κατά τη διάρκεια της Ιανουαριανής Εξέγερσης, πραγματοποιήθηκαν πολλές μάχες στην περιοχή της Τσενστοχόβα, με την τελευταία να πραγματοποιείται στις 4 Ιουλίου 1864, κοντά στο Χοζενίστε.

Το 1846, άνοιξε η σιδηροδρομική γραμμή Βαρσοβίας-Βιέννης, που συνδέει την πόλη με την υπόλοιπη Ευρώπη. Μετά το 1870, άρχισε να αναπτύσσεται η σιδηρομεταλλεία στην περιοχή, γεγονός που έδωσε ώθηση στην τοπική βιομηχανία. Μεταξύ των πιο αξιοσημείωτων επενδύσεων της εποχής ήταν ο χαλυβουργείο Huta Częstochowa που κατασκευάστηκε από τον Μπέρναρντ Χάντκε, καθώς και αρκετά εργοστάσιο υφαντουργίας και χαρτιού.

Το 1900, ο ταξιδιωτικός κινηματογράφος των αδελφών Βουαντίσουαφ και Αντόνι Κζεμίσνκι ήρθε στην πόλη για πρώτη φορά, αφού ιδρύθηκε στο Λοτζ το 1899 ως ο παλαιότερος πολωνικός κινηματογράφος.[5] Το 1909 εγκαταστάθηκαν στην Τσενστοχόβα και ίδρυσαν τον Kino Odeon, τον πρώτο μόνιμο κινηματογράφο στην πόλη.

Μέχρι το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως πολλές άλλες πόλεις της Ευρώπης, η Τσενστοχόβα είχε σημαντικό εβραϊκό πληθυσμό: σύμφωνα με τη ρωσική απογραφή του 1897, από τον συνολικό πληθυσμό των 45.130 κατοίκων, οι Εβραίοι ήταν 12.000 (περίπου 26% τοις εκατό).[6] Ένα αντισημιτικό πογκρόμ εμφανίστηκε το 1902, πογκρόμ της Τσενστοχόβα (1902).[7] Ένας όχλος επιτέθηκε στα εβραϊκά καταστήματα, σκοτώνοντας δεκατέσσερις Εβραίους και έναν χωροφύλακα.[8]

Η Τσενστοχόβα εισήλθε στον 20ο αιώνα ως ένα από τα κορυφαία βιομηχανικά κέντρα της Ρωσικής Πολωνίας (μαζί με τη Βαρσοβία, το Λοτζ και το Ζαγκουένμπιε Ντομπρόφσκιε). Η πόλη βρισκόταν σε βολική τοποθεσία στον Βάρτα και σε άλλα μικρότερα ποτάμια (Κουτσελίνκα, Στραντόμκα, Κονόπκα). Οι τιμές των ακινήτων και της γης ήταν χαμηλές, σε σύγκριση με το Λοτζ. Το μοναστήρι προσέλκυσε πολλούς προσκυνητές, οι οποίοι ήταν επίσης πελάτες ντόπιων επιχειρήσεων. Το 1904, η Τσενστοχόβα είχε 678 μικρά εργαστήρια, στα οποία απασχολούνταν 2.000 εργαζόμενοι. Το 1902, άνοιξε σιδηροδρομική σύνδεση με την πρωσική συνοριακή διέλευση στο Χέρμπι Στάρε και το 1911 ολοκληρώθηκε η γραμμή προς το Κιέλτσε. Η Επανάσταση στο Βασίλειο της Πολωνίας (1905-1907) ξεκίνησε στην Τσενστοχόβα ήδη από τον Μάιο του 1904, όταν πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες πατριωτικές συγκεντρώσεις. Στις 25 Δεκεμβρίου 1904, ένας άνδρας με το όνομα Βιτσέντι Μακόφσκι προσπάθησε να ανατινάξει ένα μνημείο του Τσάρου Αλέξανδρου Β΄, το οποίο βρισκόταν μπροστά από το μοναστήρι. Τον Φεβρουάριο του 1905, μια γενική απεργία κηρύχθηκε στην πόλη, με εργαζόμενους που απαιτούσαν αύξηση των αποδοχών. Τον Ιούνιο του 1905 πραγματοποιήθηκαν συγκρούσεις στους δρόμους στην Τσενστοχόβα, στις οποίες 20 άνθρωποι σκοτώθηκαν από τις ρωσικές δυνάμεις. Περαιτέρω διαμαρτυρίες πραγματοποιήθηκαν το 1909 και το 1912.[3]

 
Η Τσενστοχόβα στις αρχές του 20ου αιώνα

Α΄ Παγκόσμιος ΠόλεμοςΕπεξεργασία

Στις αρχές Αυγούστου του 1914, η Τσενστοχόβα εγκαταλείφθηκε από τον ρωσικό αυτοκρατορικό στρατό και οι πρώτες μονάδες του Γερμανικού Στρατού εισήλθαν στην πόλη στις 3 Αυγούστου. Τέσσερις μέρες αργότερα, μεθυσμένοι Γερμανοί στρατιώτες πυροβόλησαν ο ένας στον άλλο και ένας άγνωστος αριθμός πέθανε. Οι κάτοικοι της πόλης κατηγορήθηκαν ότι σκότωσαν Γερμανούς και ως τιμωρία εκτελέστηκαν πολλοί πολίτες. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής (1914-1918), η Τσενστοχόβα αποκόπηκε από τις προηγούμενες ρωσικές αγορές της, με αποτέλεσμα την ευρεία φτώχεια και ανεργία. Επιπλέον, οι γερμανικές αρχές έκλεισαν πολλά εργοστάσια, προτρέποντας τους άνεργους εργάτες να μεταναστεύσουν στην Άνω Σιλεσία, όπου αντικατέστησαν άνδρες που είχαν στραφεί στο στρατό. Συνολικά, περίπου 20.000 έφυγαν για την Άνω Σιλεσία και άλλες επαρχίες της Γερμανικής Αυτοκρατορίας. Στις 2 Φεβρουαρίου 1915, ο Κάρολος Α΄ της Αυστρίας επισκέφθηκε την Τσενστοχόβα. Τέσσερις μέρες αργότερα ο Αυτοκράτορας Γουλιέλμος Β΄ της Γερμανίας ήρθε στην πόλη, και στις 17 Μαΐου 1915, η Τσενστοχόβα φιλοξένησε τον Βασιλιά της Σαξονίας, Φρειδερίκο Αύγουστο Γ΄.

Σε αντίθεση με την πόλη της Τσενστοχόβα, από τις 26 Απριλίου 1915, το Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα βρισκόταν υπό τον έλεγχο και την προστασία της Αυστρίοουγγαρίας, μετά την προσωπική παρέμβαση του Αυτοκράτορα Φραγκίσκου Ιωσήφ Α΄ της Αυστρίας, ο οποίος ήταν ευσεβής Ρωμαιοκαθολικός. Το μοναστήρι επανδρώθηκε από στρατιώτες υπό τον Αυστριακό Στρατηγό Γιόσεφ Κλέτινγκερ και παρέμεινε υπό αυστριακό έλεγχο μέχρι τις 4 Νοεμβρίου 1918. Τον Οκτώβριο του 1917, το Δημοτικό Συμβούλιο της Τσενστοχόβα ζήτησε άδεια να καταστρέψει το μνημείο του Τσάρου Αλεξάντερ Β΄, με το οποίο συμφώνησε ο Γενικός Κυβερνήτης της Βαρσοβίας, Χανς Χάρτβιχ φον Μπέζελερ. Οι πολωνικές αρχές καθιέρωσαν τον έλεγχο ολόκληρης της πόλης στις 11 Νοεμβρίου 1918, την ημέρα της αποκατάστασης της ανεξαρτησίας της Πολωνίας.

Δεύτερη Πολωνική ΔημοκρατίαΕπεξεργασία

Στις 12 Νοεμβρίου 1918, τρεις ομάδες του πρόσφατα δημιουργημένου Πολωνικού Στρατού διαδήλωσαν κατά μήκος της Λεωφόρου της Θεοτόκου. Το 1919-1921, η Τσενστοχόβα ήταν ένα από τα κέντρα υποστήριξης των Σιλέσιων Πολωνών που πολεμούσαν στις Σιλεσικές εξεγέρσεις. Στις 4 Δεκεμβρίου 1920, ο Σιμόν Πετλιούρα έφτασε μαζί με περίπου 2.000 Ουκρανούς στρατιώτες. Η άφιξή τους προκάλεσε εκτεταμένες διαμαρτυρίες, καθώς η πόλη είχε ήδη μια απελπιστική κατάσταση τροφίμων και ήταν υποχρεωμένη να στεγάσει και να ταΐσει τους Ουκρανούς.

 
Εργοστάσιο σπίρτων εκσυγχρονισμένο στη δεκαετία του 1920, τώρα μουσείο

Στη Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία, η Τσενστοχόβα ανήκε στο Βοεβοδάτο Κιέλτσε, όπου από το 1928 αποτελούσε το Πόβιατ Πόλης της Τσενστοχόβα. Στη δεκαετία του 1920, η τοπική βιομηχανία υπέφερε ακόμη από τις απώλειες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και είχε αποκοπεί από τις ρωσικές αγορές. Η ανεργία παρέμεινε υψηλή και χιλιάδες εργαζόμενοι έφυγαν για τη Γαλλία για αναζήτηση εργασίας. Η Μεγάλη Ύφεση ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, με αποτέλεσμα απεργίες και συγκρούσεις με τους αστυνομικούς.

Το 1925, δημιουργήθηκε η Ρωμαιοκαθολική Αρχιεπισκοπή της Τσενστοχόβα. Η πόλη μεγάλωσε σε μέγεθος, όταν μεταξύ του 1928 και του 1934, αρκετοί τοπικοί οικισμοί και χωριά ενσωματώθηκαν στα όρια της πόλης. Το 1939, ο πληθυσμός της Τσενστοχόβα ήταν 138.000 κάτοικοι, γεγονός που την έκανε την 8η μεγαλύτερη πόλη της Πολωνίας. Το 1938, η πολωνική κυβέρνηση ανακοίνωσε σχέδια για εκκαθάριση του Βοεβοδάτου Κιέλτσε και τη δημιουργία του Βοεβοδάτου Σαντόμιες, με βάση την Κεντρική Βιομηχανική Περιοχή. Σύμφωνα με αυτά τα σχέδια, η Τσενστοχόβα επρόκειτο να μεταφερθεί είτε στο Βοεβοδάτο Λοτζ είτε στο Βοεβοδάτο Σιλεσίας, μαζί με το Ζαγκουένμπιε Ντομπρόφσκιε.

Β΄ Παγκόσμιος ΠόλεμοςΕπεξεργασία

 
Γερμανικά στρατεύματα στην Τσενστοχόβα κατά τη διάρκεια της εισβολής στην Πολωνία

Στον Πολωνικό Αμυντικό Πόλεμο του 1939, την Τσενστοχόβα υπερασπίστηκε η 7η Μεραρχία Πεζικού, μέρος της βόρειας πτέρυγας του Στρατού της Κρακοβίας. Μετά τη Μάχη της Μόκρα και άλλες μάχες, οι πολωνικές δυνάμεις αποσύρθηκαν, και η Βέρμαχτ εισήλθε στην πόλη την Κυριακή 3 Σεπτεμβρίου 1939. Η Τσενστοχόβα μετονομάστηκε από τους Γερμανούς σε Tschenstochau (Τσενστόχαου) και ενσωματώθηκε στο Γενικό Κυβερνείο. Η Δευτέρα 4 Σεπτεμβρίου 1939, έγινε γνωστή ως Αιματηρή Δευτέρα ή επίσης ως σφαγή της Τσενστοχόβα.[9] Οι Γερμανοί σκότωσαν 227 άτομα (205 εθνοτικοί Πολωνοί και 22 Εβραίοι) σε διάφορα μέρη της πόλης, συμπεριλαμβανομένης της αυλής του δημαρχείου, των πλατειών της πόλης και σε ένα τοπικό εργοστάσιο (ορισμένες εκτιμήσεις των θυμάτων τοποθέτησαν τον αριθμό σε πάνω από 1.000, 990 εθνοτικοί Πολωνοί και 110 Εβραίοι).

Από την αρχή της κατοχής, οι Γερμανοί ξεκίνησαν ένα σχέδιο πολιτιστικής και φυσικής εξόντωσης του πολωνικού έθνους (δείτε: Ναζιστικά εγκλήματα κατά του πολωνικού έθνους). Με απόφαση της 5ης Σεπτεμβρίου 1939, ένα από τα πρώτα τρία γερμανικά ειδικά δικαστήρια στην κατεχόμενη Πολωνία ιδρύθηκε στην πόλη. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1939, το Einsatzgruppe II εισήλθε στην πόλη για να διαπράξει φρικαλεότητες εναντίον του πληθυσμού.[10] Στις 14-15 Σεπτεμβρίου 1939, οι Γερμανοί συνέλαβαν περίπου 200 κατοίκους της περιοχής Στράντομ.[11] Για να τρομοκρατήσουν τον πολωνικό πληθυσμό, στις 9-11 Νοεμβρίου 1939, οι Γερμανοί πραγματοποίησαν μαζικές συλλήψεις δεκάδων Πολωνών, συμπεριλαμβανομένου του δήμαρχου, του αντιδήμαρχου, των δασκάλων, των μαθητών, των ακτιβιστών και των τοπικών αξιωματούχων, αλλά σύντομα αφέθηκαν ελεύθεροι.[12] Κατά τη διάρκεια του AB-Aktion, οι Γερμανοί πραγματοποίησαν μαζικές συλλήψεις Πολωνών τον Μάρτιο, τον Ιούνιο και τον Αύγουστο του 1940, και επίσης φυλάκισαν 60 Πολωνούς από το Ράντομσκο και το Πόβιατ Ραντόμσκο στην τοπική φυλακή τον Μάρτιο του 1940.[13] Στη συνέχεια, οι Πολωνοί που συνελήφθησαν απελάθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης Ράβενσμπρικ, Ζάξενχαουζεν και Μπούχενβαλντ ή σφαγιάστηκαν στα κοντινά δάση του Όλστιν και της Απολόνκα.[14] Μεταξύ των θυμάτων των σφαγών που διαπράχθηκαν στο Όλστιν ήταν διευθυντές σχολείων, δάσκαλοι, δικηγόροι, αστυνομικοί, έμποροι, βιοτέχνες, φαρμακοποιοί, μηχανικοί, μαθητές και τοπικοί αξιωματούχοι, και μεταξύ των θυμάτων των σφαγών της Απολόνκα ήταν 20 πρόσκοποι. Περαιτέρω εκτελέσεις ντόπιων Πολωνών πραγματοποιήθηκαν από τους Γερμανούς καθ΄ όλη τη διάρκεια του πολέμου.

Υπό τη γερμανική κατοχή, η Τσενστοχόβα ήταν διοικητικά ένα πόβιατ πόλης (Stadkreis Tschenstochau), μέρος της Περιοχής Ράντομ του Γενικού Κυβερνείου. Το πολωνικό κίνημα αντίστασης ήταν ενεργό στην πόλη και μονάδες του Εσωτερικού Στρατού και των Εθνικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΕΔ) επιχειρούσαν στην περιοχή του. Ένα τμήμα του μυστικού Πολωνικού Πανεπιστημίου Δυτικών Εδαφών βρισκόταν στην πόλη και συνέχισε κρυφά την πολωνική εκπαίδευση.[15] Το μυστικό πολωνικό συμβούλιο για την ενίσχυση των Εβραίων «Ζεγκότα», δημιουργήθηκε από το πολωνικό κίνημα αντίστασης που λειτουργούσε στην πόλη.[16] Στις 20 Απριλίου 1943, μια μονάδα των ΕΕΔ επιτέθηκε στο τοπικό γραφείο της Εκδοτικής Τράπεζας στην Πολωνία. Μετά την κατάρρευση της Εξέγερσης της Βαρσοβίας, η Τσενστοχόβα ήταν για σύντομο διάστημα η πρωτεύουσα του Πολωνικού Υπόγειου Κράτους.

Στις 9 Απριλίου 1941, οι Ναζί Γερμανοί είχαν δημιουργήσει ένα γκέτο για τους Εβραίους στην πόλη.[17] Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου περίπου 45.000 Εβραίοι της Τσενστοχόβα, σχεδόν ολόκληρη η εβραϊκή κοινότητα που ζούσε εδώ, σκοτώθηκαν από τους Γερμανούς. Η ζωή στη γερμανικοκρατούμενη Τσενστοχόβα απεικονίζεται στο γραφικό μυθιστόρημα Maus, το οποίο κέρδισε το Βραβείο Πούλιτζερ, από τον Αρτ Σπίγκελμαν, γιο ενός Εβραίου κατοίκου της Τσενστοχόβα. Πριν από το Ολοκαύτωμα, η Τσενστοχόβα θεωρήθηκε ένα μεγάλο εβραϊκό κέντρο στην Πολωνία. Μέχρι το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σχεδόν όλοι οι Εβραίοι είχαν σκοτωθεί ή απελαθεί σε ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης για να σκοτωθούν, κάνοντας την Τσενστοχόβα αυτό που η ναζιστική Γερμανία ονόμασε Γιούντενφραϊ. Υπάρχουν πολλές γνωστές περιπτώσεις ντόπιων Πολωνών ανδρών και γυναικών, οι οποίοι συνελήφθησαν και διώχθηκαν από τους Γερμανούς για διάσωση και βοήθεια στους Εβραίους.[18] Αυτοί οι Πολωνοί καταδικάστηκαν σε θάνατο, φυλακή ή σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, στα οποία μερικοί πέθαναν, κάποιοι επέζησαν, ενώ η τύχη πολλών παραμένει άγνωστη. Οι Πολωνοί που έσωσαν Εβραίους σε άλλα μέρη της περιοχής καταδικάστηκαν επίσης σε θάνατο από το τοπικό γερμανικό δικαστήριο ή φυλακίστηκαν στην τοπική φυλακή.[19]

Κατά τη διάρκεια και μετά την Εξέγερση της Βαρσοβίας, τον Αύγουστο-Οκτώβριο του 1944, οι Γερμανοί απέλασαν χιλιάδες Βαρσοβιανούς από το στρατόπεδο Dulag 121 στο Προύσκουφ, όπου αρχικά είχαν φυλακιστεί, στην Τσενστοχόβα.[20] Αυτοί οι Πολωνοί ήταν κυρίως ηλικιωμένοι, άρρωστοι και γυναίκες με παιδιά. Στα τέλη Δεκεμβρίου 1944, υπήρχαν 14.671 εγγεγραμμένοι Πολωνοί, οι οποίοι απελάθηκαν από τη Βαρσοβία.

Το φθινόπωρο του 1944, οι Γερμανοί οχύρωσαν την πόλη, προετοιμάζοντας μια μακρά άμυνα. Στις 16 Ιανουαρίου 1945, ωστόσο, η Βέρμαχτ υποχώρησε μετά από μια μόνο ημέρα μάχης. Η πόλη αποκαταστάθηκε στην Πολωνία, ωστόσο, με ένα κομμουνιστικό καθεστώς εγκατεστημένο από τη Σοβιετική Ένωση, το οποίο παρέμεινε στην εξουσία μέχρι την πτώση του κομμουνισμού στη δεκαετία του 1980.

Πρόσφατη περίοδοςΕπεξεργασία

 
Εορτασμός της 1000ης επετείου του βαπτίσματος της Πολωνίας με τη συμμετοχή του Αρχιεπισκόπου της Πολωνίας, Στέφαν Βισίνσκι, το 1966

Λόγω της κομμουνιστικής ιδέας της γρήγορης βιομηχανοποίησης, η ανεπαρκής χαλυβουργεία επεκτάθηκε σημαντικά και πήρε το όνομά της από τον Μπολέσουαφ Μπιέρουτ. Αυτό, σε συνδυασμό με το αυξανόμενο τουριστικό κίνημα, οδήγησε σε μια ακόμη περίοδο ταχείας ανάπτυξης της πόλης, που ολοκληρώθηκε το 1975 με τη δημιουργία ενός ξεχωριστού Βοεβοδάτου Τσενστοχόβα. Στην άμεση μεταπολεμική περίοδο, η Τσενστοχόβα ανήκε στο Βοεβοδάτο Κιέλτσε (1945-1950) και στη συνέχεια η πόλη μεταφέρθηκε στο Βοεβοδάτο Κατοβίτσε. Στη Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας, η Τσενστοχόβα εμφανίστηκε όχι μόνο ως βιομηχανικό, αλλά και ως ακαδημαϊκό κέντρο της περιοχής. Η πόλη επεκτάθηκε, με τις πρώτες γραμμές τραμ να ανοίγουν το 1959. Την 1η Ιανουαρίου 1977, πολλά χωριά και οικισμοί προσαρτήθηκαν από την Τσενστοχόβα. Ως αποτέλεσμα, η περιοχή της πόλης επεκτάθηκε από 90 σε 160 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Στη σύγχρονη εποχή, ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄, γηγενές τέκνο της Πολωνίας, προσευχήθηκε ενώπιον της Μαύρης Παναγίας κατά την ιστορική του επίσκεψη το 1979, αρκετούς μήνες μετά την εκλογή του στην Έδρα του Αγίου Πέτρου. Ο Πάπας έκανε μια άλλη επίσκεψη στην Παναγία της Τσενστοχόβα το 1983 και ξανά το 1987, 1991, 1997 και 1999.[21] Στις 15 Αυγούστου 1991, ο Ιωάννης Παύλος Β΄ ανακηρύχθηκε Επίτιμος Πολίτης της Τσενστοχόβα. Στις 26 Μαΐου 2006, ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄ επισκέφθηκε την πόλη.

ΚλίμαΕπεξεργασία

Το κλίμα είναι υγρό ηπειρωτικό (Κέππεν: Dfb), αλλά εξακολουθεί να έχει ορισμένα ωκεάνια χαρακτηριστικά (Cfb), ειδικά σε πρόσφατες φυσιολογικές τιμές. Η Τσενστοχόβα βρίσκεται σε μια από τις πιο καυτές καλοκαιρινές περιοχές στην Πολωνία. Αν και οι χειμώνες δεν είναι οι πιο απαιτητικοί, είναι πιο κρύοι από τα πιο μέτρια κλίματα της Δύσης και της Βαλτικής Θάλασσας.[22]

Κατά μέσο όρο, υπάρχουν τέσσερις ώρες την ημέρα με άμεση ηλιακή ακτινοβολία. Κατά τη διάρκεια του έτους, η καλύτερη ηλιακή ακτινοβολία παρατηρείται τον Ιούνιο, λόγω της μεγαλύτερης διάρκειας της ημέρας. Υπάρχουν λίγες ημέρες χωρίς αέρα στην Τσενστοχόβα. Οι περιόδους χαλάρωσης σε ετήσια κλίμακα αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 9,2%. Εδώ επικρατούν δυτικοί άνεμοι - 18% και νοτιοδυτικοί - 18,2%. Ταυτόχρονα, επιτυγχάνουν τις υψηλότερες ταχύτητες από αυτές τις κατευθύνσεις - 2.2 μ/ω. Οι βόρειοι άνεμοι είναι λιγότερο συνηθισμένοι - 7,7%, όπως και οι βορειοανατολικοί άνεμοι - 7,4%.[23]

Κλιματικά δεδομένα Τσενστοχόβα (Παρκίτκα), υψόμετρο: 293 μ, 1961-1990 κανονικά και ακραία
Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Υψηλότερη Μέγιστη °C (°F) 12.2 18.4 23.1 28.2 31.9 34.7 34.6 35.2 29.9 27.0 19.9 16.6 35,2
Μέση Μέγιστη °C (°F) −0.1 1.9 6.6 12.8 18.3 21.2 22.6 22.4 18.3 13.2 6.2 1.5 12,08
Μέση Μηνιαία °C (°F) −2.8 −1.4 2.4 7.5 13.0 16.0 17.3 16.9 13.0 8.6 3.2 −0.9 7,73
Μέση Ελάχιστη °C (°F) −5.5 −4.2 −0.9 3.3 8.1 11.2 12.4 12.3 9.1 5.1 0.8 −3.1 4,05
Χαμηλότερη Ελάχιστη °C (°F) −26.6 −26 −20.9 −6.1 −2.2 1.8 4.6 5.2 −0.9 −5.5 −15.4 −23.2 −26,6
Κατακρημνίσεις mm (ίντσες) 33 30 31 39 69 80 86 76 49 40 41 38 612
Μέσες ημέρες κατακρημνίσεων (≥ 1.0 mm) 8.8 7.8 8.3 7.8 10.3 10.0 10.5 9.1 8.0 7.6 9.5 9.8 107,5
Πηγή: NOAA[24]

ΟικονομίαΕπεξεργασία

 
Χαλυβουργεία Huta Częstochowa

Υπάρχουν περίπου 26.000 εταιρείες εγγεγραμμένες στην Τσενστοχόβα. Εκπροσωπούνται από το Περιφερειακό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο στην Τσενστοχόβα.[25] Οι επενδυτικές περιοχές αποτελούν μέρος της Ειδικής Οικονομικής Ζώνης του Κατοβίτσε. Ο κύριος εκκινητής δραστηριοτήτων που σχετίζεται με την οικονομική ανάπτυξη και τις επενδύσεις είναι ο Οργανισμός Περιφερειακής Ανάπτυξης. Το 2007, σε περιοχές γύρω από τα Χαλυβουργεία ISD της Τσενστοχόβα, ιδρύθηκε το Βιομηχανικό Πάρκο της Τσενστοχόβα. Το 2011, ιδρύθηκαν τρεις βιομηχανικές συστάδες - το σύμπλεγμα της παραγωγής πολυμερών «Plastosfera», το κοινοτικό σύμπλεγμα Τσενστοχόβα «Aglomeracja» και το περιφερειακό σύμπλεγμα της οικοδομικής βιομηχανίας και των υποδομών «Budosfera».

ΤουρισμόςΕπεξεργασία

Επί του παρόντος, η πόλη είναι ένα από τα κύρια τουριστικά αξιοθέατα της περιοχής και μερικές φορές ονομάζεται Μικρή Νυρεμβέργη λόγω του αριθμού καταστημάτων αναμνηστικών.[26] Προσελκύει εκατομμύρια (4,5 εκ. - 2005) τουρίστες και προσκυνητές κάθε χρόνο. Η Μαύρη Παναγία της Τσενστοχόβα, που στεγάζεται στο Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα, είναι ένα ιδιαίτερα δημοφιλές αξιοθέατο.[21]

Κατά τη διάρκεια των αιώνων, πολλά κτίρια έχουν ανεγερθεί, τα περισσότερα από αυτά έχουν πλέον την κατάσταση των τουριστικών αξιοθέατων και των ιστορικών μνημείων από τότε που η Τσενστοχόβα ιδρύθηκε ήδη από τον Μεσαίωνα. Ανάμεσα σε αυτά τα αξιοθέατα είναι τα παλιά αρχοντικά και ο αστικός πυρήνας του κέντρου της πόλης. Το πιο δημοφιλές με τον θρησκευτικό τουρισμό, όπως αναφέρεται παραπάνω, είναι το Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα.

Πανόραμα της Τσενστοχόβα

Μέσα ενημέρωσηςΕπεξεργασία

Καθημερινές εφημερίδες
  • Gazeta Wyborcza - από το 1991 δημοσιεύεται με τοπικό ένθετο
  • Dziennik Zachodni - δημοσιεύεται με τοπικό ένθετο
  • Życie Częstochowy i Powiatuζωή της Τσενστοχόβα και της Περιφέρειας) - εκδίδεται από το 1947
Εβδομαδιαίες
  • Gazeta Częstochowska (εφημερίδα της Τσενστοχόβα) - από το 1956
  • Częstochowski Tygodnik Regionalny - 7 dni (Περιφερειακή εβδομαδιαία της Τσενστοχόβα - 7 ημέρες) - από το 2004
  • Niedziela (Κυριακή) - εθνική καθολική εβδομαδιαία εφημερίδα που εκδίδεται από το 1926
  • Poniedziałek (Δευτέρα)
  • Tydzień w Czestochowie.pl
Ραδιόφωνο και τηλεόραση
  • Radio Jasna Góra - Καθολικός ραδιοφωνικός σταθμός που μεταδίδεται από το Μοναστήρι της Γιάσνα Γκούρα
  • Radio Fiat - Καθολικός ραδιοφωνικός σταθμός που ανήκει στη Ρωμαιοκαθολική Αρχιεπισκοπή της Τσενστοχόβα
  • Radio Jura - τοπικός ραδιοφωνικός σταθμός
  • Ραδιόφωνο Polskie Katowice
  • Ραδιόφωνο Złote Przeboje
  • Κλασικό RMF
  • RMF Maxxx
  • TV Orion

Θρησκεία και τόποι λατρείαςΕπεξεργασία

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και την Ορθόδοξη Εκκλησία της Πολωνίας, υπάρχουν διάφορα δόγματα στην Τσενστοχόβα, όπως η Ευαγγελική Εκκλησία της Ομολογίας του Άουγκσμπουργκ στην Πολωνία, η Χριστιανική Εκκλησία Βαπτιστών της Πολωνίας, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά, η Εκκλησία του Πεντηκοστιανισμού, οι Αδελφοί του Πλίμουθ, η Εκκλησία Αντβεντιστών της Εβδόμης Ημέρας και η Πολωνοκαθολική Εκκλησία. Η Τσενστοχόβα είναι η έδρα της Ρωμαιοκαθολικής Αρχιεπισκοπής της Τσενστοχόβα, καθώς και του Καθεδρικού Ναού της Αγίας Οικογένειας στην Τσενστοχόβα και του Μοναστηριού της Γιάσνα Γκούρα, μαζί με 50 καθολικές ενοριακές εκκλησίες.[27]

Αδελφοποιημένες πόλειςΕπεξεργασία

Η Τσενστοχόβα είναι αδελφοποιημένη με:[28]

ΠαραπομπέςΕπεξεργασία

  1. (Γερμανικά, Αγγλικά, Γαλλικά, Ισπανικά, Ιταλικά) archINFORM. 5294. Ανακτήθηκε στις 6  Αυγούστου 2018.
  2. 2,0 2,1 stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2016-r-,7,13.html. Ανακτήθηκε στις 5  Νοεμβρίου 2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 «Częstochowa Official Website». Urząd Miasta Częstochowy, ul. Śląska 11/13, 42-217 Częstochowa. Ανακτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2014. 
  4. Γέζι Φραντσίσεκ Κουλχίτσκι, "Monumenta mediiaevi historica res gestas Poloniae illustrantia", Tomus IX, Cracoviae, 1886, σελ. 27.
  5. Βίτολντ Ιβάντσακ. «Pionierzy polskiej kinematografii». Niedziela.pl (στα Πολωνικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2021. 
  6. Τζόσουα Ν. Ζίμερμαν, Poles, Jews, and the Politics of Nationality, Univ of Wisconsin Press, 2004, (ISBN 0-299-19464-7), Google Print, σελ.16
  7. Τεοντόρ Ρ. Γουίκς, "Polish-Jewish relations 1903-1914: The view from the chancellery," Canadian Slavonic Papers, Sep-Dec 1998
  8. "Anti-Semitic outbreak," New York Times, September 14, 1902
  9. «Czestochowa, Poland (Pages 39–47)». www.jewishgen.org. Ανακτήθηκε στις 15 Μαρτίου 2018. 
  10. Βαρντζίνσκα, Μάρια (2009). Był rok 1939. Operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce. Intelligenzaktion (στα Πολωνικά). Βαρσοβία: Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης. σελ. 58. 
  11. Βαρντζίνσκα, σελ. 118
  12. Βαρντζίνσκα, σελ. 250
  13. Βαρντζίνσκα, σελ. 252, 266
  14. Βαρντζίνσκα, σελ. 267
  15. Γκρουστσίνσκι, Βουοντζίμιες (2011). Odwet i Jędrusie (στα Πολωνικά). Ζάγκνανσκ. σελ. 211. 
  16. Ντάτνερ, Σίμον (1968). Las sprawiedliwych (στα Πολωνικά). Βαρσοβία: Książka i Wiedza. σελ. 69. 
  17. «Holocaust Survivors: Encyclopedia - "Czestochowa Ghetto"». www.holocaustsurvivors.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Ιουλίου 2017. Ανακτήθηκε στις 15 Μαρτίου 2018. 
  18. Rejestr faktów represji na obywatelach polskich za pomoc ludności żydowskiej w okresie II wojny światowej (στα Πολωνικά). Βαρσοβία: IPN. 2014. σελίδες 115–117, 123, 133, 140, 142–143, 145, 147, 158, 171–172, 178–179, 185, 190, 231, 246. 
  19. Rejestr faktów represji na obywatelach polskich za pomoc ludności żydowskiej w okresie II wojny światowej, σελ. 73, 82, 95, 127, 129, 136, 157, 165, 169, 177, 257
  20. «Transporty z obozu Dulag 121». Muzeum Dulag 121 (στα Πολωνικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2021. 
  21. 21,0 21,1 Duricy, Michael P. «Black Madonnas: Our Lady of Częstochowa». © 2008 The Marian Library/International Marian Research Institute, Dayton, Ohio. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Οκτωβρίου 2011. Ανακτήθηκε στις 22 Οκτωβρίου 2008. 
  22. «Klimat: Częstochowa: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu - Climate-Data.org». pl.climate-data.org. Ανακτήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2019. 
  23. Update of the Environmental Protection Program for the city of Częstochowa (Poland) Αρχειοθετήθηκε 2012-02-05 στο Wayback Machine..
  24. «Częstochowa (12550) - WMO Weather Station». NOAA. Ανακτήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2019. [νεκρός σύνδεσμος] Archived 4 Ιανουαρίου 2019 στο Wayback Machine.
  25. «Regionalna Izba Przemysłowo-Handlowa w Częstochowie». www.riph.czest.pl. Ανακτήθηκε στις 15 Μαρτίου 2018. 
  26. «Wyborcza.pl». czestochowa.gazeta.pl. Ανακτήθηκε στις 15 Μαρτίου 2018. 
  27. «Kuria Metropolitalna w Częstochowie | Parafie alfabetycznie» (στα Πολωνικά). Kuriaczestochowa.pl. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Δεκεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2013. 
  28. «Miasta partnerskie». czestochowa.pl (στα Πολωνικά). Τσενστοχόβα. Ανακτήθηκε στις 10 Μαρτίου 2020. 

Περαιτέρω ανάγνωσηΕπεξεργασία

Εξωτερικοί σύνδεσμοιΕπεξεργασία