Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Λιπαρό οξύ»

καμία σύνοψη επεξεργασίας
μ (Αλλαγή στον ορισμό λίπων και ελαίων και προσθηκη βιβλιογραφίας.)
[[Αρχείο:Oleic-acid-based-on-xtal-1997-2D-skeletal.png|thumb|250px|Αναπαράσταση του ελαϊκού οξέος]]
Τα '''λιπαρά οξέα''' είναι [[καρβοξυλικά οξέα|μονοκαρβοξυλικά οξέα]] με μακριά ανθρακική αλυσίδα. Λόγω του μηχανισμού βιοσύνθεσής τους έχουν γενικά άρτιο αριθμό ατόμων άνθρακα. Υπάρχουν δύο ειδών λιπαρών οξέα, τα κορεσμένα και τα ακόρεστα. Τα λιπαρά οξέα βρίσκονται είτε σε υγρή, είτε σε στερεή κατάσταση και ονομάζονται <<«έλαια>>» και <<«λίπη>>» αντίστοιχα. Οι προσδιορισμοί αυτοί είναι αρκετά ανακριβείς, καθώς η φυσική κατάσταση των λιπαρών οξέων εξαρτάται από τις κλιματολογικές συνθήκες. Επιπλέον, πολλά λίπη και έλαια είναι ημιστερεά. Τα ακόρεστα λόγω της παρουσίας διπλών και τριπλών δεσμών είναι υγρά σε θερμοκρασία δωματίου. Τα λιπαρά οξέα με εστεροποίηση μετατρέπονται σε [[τριγλυκερίδια]] και αποτελούν συστατικό των αποταμιευτικών λιπίδιωνλιπιδίων ή των λιπιδίων των μεμβρανών.
 
Ο γενικός τύπος των κορεσμένων λιπαρών οξέων είναι CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>n</sub>COOH, όπου n είναι ένας ακέραιος αριθμός μεταξύ 2 και 26. Τα ακόρεστα λιπαρά οξέα, όπως είναι το [[ελαϊκό οξύ]] που έχει 18 άτομα άνθρακα, περιλαμβάνουν τουλάχιστον ένα διπλό δεσμό ανάμεσα σε δύο άτομα άνθρακα. Οι διπλοί δεσμοί σχεδόν σε όλα τα ακόρεστα λιπαρά οξέα που απαντώνται στη φύση έχουν cis διαμόρφωση. Τόσο η θέση όσο και η διαμόρφωση των διπλών δεσμών καθορίζονται από τα ένζυμα που καταλύουν τη βιοσύνθεση των ακόρεστων λιπαρών οξέων.
 
Συγκρίσεις μεταξύ λιπαρών οξέων δείχνουν ότι το σημείο τήξης των κορεσμένων και ακόρεστων λιπαρών οξέων αυξάνει παράλληλα με την αύξηση του αριθμού των ατόμων άνθρακα. Τα κορεσμένα λιπαρά με δέκα ή περισσότερα άτομα άνθρακα είναι στερεά σε θερμοκρασία δωματίου. Επίσης, το σημείο τήξης ενός κορεσμένου λιπαρού οξέως είναι μεγαλύτερο από εκείνο ενός ακόρεστου λιπαρού οξέως με τον ίδιο αριθμό ανθράκων.
== Μεταβολισμός ==
=== Βιοσύνθεση ===
Η βιοσύνθεση λιπαρών οξέων στους ζωικούς οργανισμούς γίνεται στο [[κυτταρόπλασμα]], ενώ στους φυτικούς γίνεται στους [[χλωροπλάστης|χλωροπλάστες]] των φύλλων ή στα [[προπλαστίδια]] των ριζών και των σπερμάτων. Τα λίπη και τα έλαια συντίθενται από τη περίσσεια ακετυλοσυνενζύμου Α που προέρχεται από την αποδόμηση των υδατανθρακώνυδατανθράκων.
 
==== Κορεσμένα ====
Τα κορεσμένα λιπαρά συντίθενται από την επαναλαμβανόμενη προσθήκη μονάδων δύο ατόμων άνθρακα, που προέρχονται από το ακετυλο-CoA. Ο δότης δύο ατόμων άνθρακα είναι το μηλονυλο-CoA, το οποίο προέρχεται από την καρβοξυλίωση του ακέτυλο-CoA, η οποία γίνεται από αυστηρά ελεγχόμενη [[καρβοξυλάση]]. Στο σχηματισμό των λιπαρών οξέων συμμετέχει ένα πολυενζυμικό σύμπλεγμα που λέγεται [[συνθάση των λιπαρών οξέων]]. ΚαθόληΚαθ' όλη τη διάρκεια της βιοσύνθεσης, η επιμηκυνόμενη αλυσίδα του λιπαρού οξέως παραμένει συνδεδεμένη μια μικρή πρωτεΐνη, το πρωτεϊνικό ακυλομεταφορέα (ACP).
 
Η αντίδραση σύνθεσης de novo των λιπαρών οξέων αρχίζει με την επιμήκυνση της αλυσίδας με δύο άτομα άνθρακα που παρέχει το μηλονυλο-ACP. H αντίδραση συμπύκνωσης για τη δημιουργία ενός νέου δεσμού άνθρακα-άνθρακα καταλύεται από το συμπυκνωτικό ένζυμο. Τα τελικά προϊόντα της σύνθεσης είναι συνήθως ένα μείγμα παλμιτικού και στεαρικού οξέωςοξέος. Με αυτό τον τρόπο κατασκευάζονται λιπαρά οξέα μέχρι και 18 ανθράκων. Η σύνθεση μεγαλύτερων λιπιδικών αλυσίδων γίνεται στο [[ενδοπλασματικό δίκτυο]].
 
==== Ακόρεστα ====
 
=== Αποικοδόμηση ===
Με την υδρόλυση των τριγλυκεριδίων γίνεται από τις λιπάσες και έχει ως αποτέλεσμα έκλυση ενέργειας. Με τη δράσης των λιπασών παράγεται γλυκερόλη και λιπαρά οξέα. Τα λιπαρά οξέα διασπόνται σε ακετυλο-CoA με [[β-οξείδωση]]. Επίσης με τη β-οξείδωση παράγεται και [[NADH]]. Η β-οξείδωση των λιπαρών οξέων είναι ο κυριότερος τρόπος απελευθέρωσης της ενέργειας από τα αποταμιευτικά λιπίδια. Τα ένζυμα της β-οξείδωσης βρίσκονται στα [[μιτοχόνδρια]] στους ζωικούς οργανισμούς και στους φυτικούς στα [[περοξεισώματαυπεροξειδιοσώματα]].
 
Αρχικές ενώσεις της β-οξείδωσης είναι τα αντίστοιχα ακυλο-CoA, τα οποία παράγονται με τη δράση μιας ακυλοτρανφεράσης. Στο τέλος της β-οξείδωσης έχει παράγεται ακέτυλο-CoA εισέρχεται στο [[κύκλος του Krebs|κύκλο του κιτρικού οξέος]] ή στο [[γλυοξυλικός κύκλος|γλυοξυλικό κύκλο]]. Ένα μόριο παλμιτικού οξέος καταλήγει ύστερα από τη πλήρη οξείδωσή του σε 129 μόρια [[ATP]].
 
== ΠηγήΠηγές ==
* {{cite book| author = Β. Γαλάτης κ.α. | title= Φυσιολογία Φυτών |publisher = Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης| pages = 310-327| year = 2003 | isbn = 960-524-168-4}}
* {{cite book| author = Caret, Denniston, Topping | title = Αρχές & Εφαρμογές της Ανοργάνου, Οργανικής και Βιολογικής Χημείας| publisher = Εκδόσεις Π.Χ. Πασχαλίδης| pages = 707-730 | year = 2000 |isbn = 960-8122-43-0}}