Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Πουέρτο Ρίκο»

μ
ενημ. οικον. και ρεφ
μ (+κάτοικος αρμοστής)
μ (ενημ. οικον. και ρεφ)
| εκτίμηση_πληθυσμού = 3.195.153<ref name=stats>[https://www.census.gov/programs-surveys/popest/data/tables.html Επίσημη εκτίμηση]</ref>
| χρονιά_εκτίμησης_πληθυσμού = 2018
| χρονιά_ΑΕΠ = 20162018
| ΑΕΠ = 130129,971908 δισ.δις $<ref name="imf">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/20172018/0102/weodata/weorept.aspx?pr.x=6257&pr.y=1113&sy=2016&ey=20162020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=359&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=ΠουέρτοWorld Economic Outlook Database, October Ρίκο2018 |publisher=[[ΔΝΤ]] |datewebsite=Απρίλιος 2017IMF.org |accessdate=09access-05-2017date=11 Μαρτίου 2019}}</ref>
| θέση_ΑΕΠ =
| ΑΕΠ_κατακεφαλή = 3839.393763 $<ref name="imf"/>
| θέση_ΑΕΠ_κατά_κεφαλή =
| χρονιά_ΑΕΠ_Ον = 20162018
| ΑΕΠ_Ον = 101104,304557 δισ. $<ref name="imf"/>
| θέση_ΑΕΠ_Ον =
| ΑΕΠ_κατακεφαλή_Ον = 2932.696004 $<ref name="imf"/>
| θέση_ΑΕΠ_κατά_κεφαλή_Ον =
| HDI_έτος = 2015
| HDI = {{increase}} 0,845 <ref>[https://ceterisparibusuprm.org/human-development-index-trends-and-inequality-in-puerto-rico-2010-2015-by-ricardo-r-fuentes-ramirez/ "Human Development Index Trends and Inequality in Puerto Rico 2010-2015"] Fuentes-Ramírez, Ricardo R. (2017). Ceteris Paribus: Journal of Socio-Economic Research. 7. Ανάκτηση 8 Ιανουαρίου 2018</ref>
| HDI_κατάταξη = 40
| HDI_κατηγορία = <span style="color:#009900;">πολύ υψηλός</span>
| νόμισμα = [[Δολάριο ΗΠΑ]]
}}
 
Το '''Πουέρτο Ρίκο''' ([[Αγγλική γλώσσα|αγγλικά]]: "''Commonwealth of Puerto Rico''", [[Ισπανική γλώσσα|ισπανικά]]: "''Estado Libre Asociado de Puerto Rico''") ή αλλιώς '''Πόρτο Ρίκο''', είναι νησί της [[Κεντρική Αμερική|Κεντρικής Αμερικής]] στον [[Ατλαντικός Ωκεανός|Ατλαντικό ωκεανό]]. Πρόκειται για το μικρότερο και ανατολικότερο από τα νησιά των [[Μεγάλες Αντίλλες|Μεγάλων Αντιλλών]]. Έχει έκταση 9.104 [[Τετραγωνικό χιλιόμετρο|τ. χλμ.]] και πληθυσμό 3.195.153 κατοίκους<ref name=stats/> το 2018 και αποτελεί υπερπόντια κτήση των [[ΗΠΑ]]. Από το [[1952]] είναι μαζί με τα γύρω του νησιά αυτοκυβέρνητη πολιτεία (Ελεύθερη Συνδεδεμένη Πολιτεία του Πουέρτο Ρίκο), εξαρτημένη στην εξωτερική πολιτική και την άμυνα από τις ΗΠΑ. Η ονομασία Πουέρτο Ρίκο μεταφράζεται στα [[Ελληνική Γλώσσα|ελληνικά]] ως Πλούσιο [[Λιμάνι]].
 
== Γεωγραφία ==
 
== Πολιτική Εξέταση ==
Το Πουέρτο Ρίκο είναι πυκνοκατοικημένη περιοχή. Τα 2/3 του πληθυσμού είναι [[Ισπανία|ισπανικής]] και λοιπής [[Ευρώπη|ευρωπαϊκής]] καταγωγής και το υπόλοιπο 1/3 αποτελείται από [[Αφρική|αφρικανικής]] καταγωγής κατοίκους και [[Μιγάς|μιγάδες]]. Οι κάτοικοι, όσον αφορά τον τρόπο ζωής τους, είναι επηρεασμένοι από την ισπανική κατοχή και διατηρούν πολλά από τα λατινοαμερικανικά έθιμα. Επίσημη γλώσσα είναι η [[ισπανική γλώσσα|ισπανική]], παρόλο που και η [[αγγλική γλώσσα|αγγλική]] χρησιμοποιείται ευρέως και για διοικητικούς σκοπούς.<ref>Pueblo v. Tribunal Superior, 92 D.P.R. 596 (1965). Translation taken from the English text, 92 P.R.R. 580 (1965), pp. 588–89. See also Lopez-Baralt Negron, ''Pueblo v. Tribunal Superior: Español: Idioma del proceso judicial'', 36, Revista Jurídica de la Universidad de Puerto Rico. 396 (1967), and Vientos-Gaston, ''Informe del Procurador General sobre el idioma'', 36 Revista del Colegio de Abogados de PuertO Rico. (P.R.) 843 (1975).</ref> Το μεγαλύτερο ποσοστό των κατοίκων είναι [[Χριστιανισμός|χριστιανοί]] ([[Καθολική εκκλησία|καθολικοί]]).
 
[[Αρχείο:Calle del Cristo, San Juan 01.jpg|thumb|Σαν Χουάν]]
 
Πρωτεύουσα του Πουέρτο Ρίκο είναι το [[Σαν Χουάν]] (421.958 κάτοικοι). Άλλες μεγάλες πόλεις είναι η [[Μπαγιαμόν]] (220.262 κατ.) στο βόρειο τμήμα του νησιού, η [[Πόνσε]] (187.749 κατ.) στο νότιο τμήμα, η [[Κάγουας]] (133.447 κάτ.) στο κεντροδυτικό, η [[Μαγιαγουές]] (100.371 κατ.), σημαντικό λιμάνι των δυτικών ακτών του Πουέρτο Ρίκο, κ.ά.
 
== Πολιτική ==
Τον 17ο και τον 18ο αι. έγιναν πολλές προσπάθειες κατάληψης του νησιού, που ήταν σημαντική στρατιωτική βάση, άλλοτε από τους [[Ολλανδία|Ολλανδούς]] και άλλοτε από τους [[Αγγλία|Βρετανούς]], χωρίς όμως αποτέλεσμα. Οι προστριβές με τη [[μητρόπολη (αστική γεωγραφία)|μητρόπολη]] άρχισαν τον 19ο αι., με αποκορύφωμα την απόπειρα εξέγερσης του 1867, η οποία όμως απέτυχε. Το 1897, η [[Ισπανία]] αναγνώρισε την αυτονομία του νησιού, το οποίο καταλήφθηκε το 1898 από τις [[ΗΠΑ,]] κατά τη διάρκεια του Αμερικανοϊσπανικού πολέμου.
 
Με τη συνθήκη του Παρισιού (1898), το Πουέρτο Ρίκο παραχωρήθηκε στις [[ΗΠΑ]], οι οποίες μετονόμασαν το νησί σε ''Porto Rico'' <ref>{{cite web |title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898 |url=http://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp |website=The Avalon Project |publisher=[[Yale Law School]] |accessdate=27 Ιουλίου 2016}}</ref> , διόρισαν στρατιωτικό διοικητή και εκτελεστικό συμβούλιο (1900). ΤοΤον στρατιωτικό διοικητή αντικατέστησε αργότερα πολιτικός διοικητής, κυβερνήτης (διορισμένος κατευθείαν από τον πρόεδρο των ΗΠΑ), τον οποίο βοηθούσε στο έργο του μια αιρετή βουλή. Με το Σύνταγμα («Οργανικός Χάρτης») του 1917, οι Πορτορικανοί απέκτησαν την αμερικανική ιθαγένεια, ενώ συμπεριλήφθηκε και η μέριμνα παράστασης στο αμερικανικό κοινοβούλιο ενός αιρετού από τους Πορτορικανούς αντιπροσώπου του νησιού με τετραετή θητεία.<ref>[https://www.law.cornell.edu/uscode/text/8/1402 8 U.S. Code § 1402 – Persons born in Puerto Rico on or after April 11, 1899] (1941) ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2015.</ref>
 
Το 1918, μεγάλος [[σεισμός]] έπληξε το νησί και προκάλεσε δεκάδες θυμάτων, όπως επίσης και εκτεταμένες υλικές καταστροφές, ιδίως στο δυτικό τμήμα του και το λιμάνι του [[Μαγιαγουές]]. Κατά τη διάρκεια του [[ΒΠΠ|Β' Παγκόσμιου Πολέμου]], το Πουέρτο Ρίκο ήταν σημαντική αεροπορική και ναυτική βάση των [[ΗΠΑ]], καθώς εξασφάλιζε την προστασία της [[διώρυγα του Παναμά|διώρυγας του Παναμά]]. Το 1948 αποδόθηκε στους κατοίκους του Πουέρτο Ρίκο το δικαίωμα να εκλέγουν μόνοι τους τον κυβερνήτη και τα μέλη της βουλής και της γερουσίας. Πρώτος κυβερνήτης του νησιού εκλέγεται ο [[Λουίς Μουνιόζ Μαρίν]], αρχικά ένθερμος οπαδός της ανεξαρτησίας του νησιού και ηγέτης του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος. Οι προσπάθειές του για διεύρυνση της αυτονομίας του Πουέρτο Ρίκο καρποφόρησαν με την παραχώρηση από τις ΗΠΑ του σημερινού καθεστώτος, το οποίο τέθηκε σε ισχύ το 1952, μαζί με το σημερινό σύνταγμα του Πουέρτο Ρίκο. Το 1967 πραγματοποιήθηκε δημοψήφισμα, με το οποίο οι Πορτορικανοί ψήφισαν κατά 60% υπέρ της διατήρησης της κατάστασης σύνδεσης με τις ΗΠΑ.
 
Παρά τις προσπάθειες ορισμένων κυβερνητών, όπως του [[Πέδρο Ροσελό]] που άσκησε τα καθήκοντά έως το 200], για αλλαγή του καθεστώτος σύνδεσης του Πουέρτο Ρίκο με τις ΗΠΑ, η πλειοψηφία συνέχισε να επιθυμεί το ήδη υπάρχον καθεστώς. Τις δεκαετίες [[δεκαετία 1970|1970]] και [[δεκαετία 1980|1980]] κορύφωσε τις επιθετικές του ενέργειες ο παράνομος στρατός των Ενόπλων Δυνάμεων της Εθνικής Απελευθέρωσης, που δρούσε με βάση την πορτορικανική κοινότητα των ΗΠΑ. Το [[1993]], σε δημοψήφισμα για το ίδιο θέμα η πλειοψηφία επέλεξε τη διατήρηση τη υπάρχουσας κατάστασης. Ίδιο ήταν και το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος το [[1998]], όταν είχε προταθεί να γίνει το Πουέρτο Ρίκο η 51η πολιτεία των ΗΠΑ. Η πλειοψηφία και πάλι αποφάσισε να παραμείνει η περιοχή σε σχέση σύνδεσης με τις ΗΠΑ. Αξιοσημείωτα χαμηλό υπήρξε το ποσοστό των Πορτορικανών που επέλεξαν στο δημοψήφισμα να ταχθούν υπέρ της ανεξαρτησίας του νησιού, ενώ πάνω από 40% δήλωσε την υποστήριξή τους στην πλήρη ενσωμάτωση του νησιού στις ΗΠΑ.
 
Η χρονιά του 1998 σημαδεύτηκε για το νησί από τις καταστροφικές συνέπειες που προκάλεσε ο τυφώνας Τζορτζ. Κατά τις εκλογές του 2000, η πρώτη γυναίκα κυβερνήτης του Πουέρτο Ρίκο, [[Σίλα Μαρία Καλδερόν]], δεσμεύτηκε ότι θα διατηρηθεί το καθεστώς που προϋπήρχε.
80.805

επεξεργασίες